Skip to main content

Full text of "Summa philosophiae quadripartita, de rebus dialecticis, moralibus, physicis, & metaphisicis, authore fr. Eustachio à Sancto Paulo ... Tomus prior. Duas priores partes hujus summae continens. Cum duplici indice locupletissimo. .."

See other formats


\  I 


s  y  M  M  A' 

PHILOSOPHIAE 

QVADRIPARTITA» 

» 

JFR.  'eVSTACHIO  aSANCTO 

.  P  A  VLOj  cx  congregationc  Fialxcnfi»^ 
.    ^       ordinisGift^rcicnfis.  , 


rOMVS  P.JiJQK. 

i5uaspnorespaftcsiiU)Us  SiiihmrE  contitictis/ 

OtmdHplici       ^  ^  C  i  iocupUtiJfimo. 

,  Generaliem  totius  opcrLs  .yartitioacin  (cqucur^ 
,  j.^,  paginaindicabiti    ^  - 


S 


Typis  Ia<;obc  Stofi»^ 


j  Coogle 


Iiu]tuSummA  ThiloJbfhicA 

Prima  quac  efl:  Logica ,  De  opim  dijjeren' 

.  <    di  vfu, 

•  • 

Secunda  qux  eft  Ethica '  l  T>e  ijs  ^ud J^e- 

Si^m  ad  Mores. 

Tcrtia  quse  cft  Phyfica  ,  Ve  natura  &  ijs 

Quarta  quac  eft  Mctaphyfica ,  Ve ente  & 
fubHantijs  fe^aratif. 


C 


ILLVSTRISSIMO 

SAPIENTISSIMOQVE 

VlROjDOMINO 

NICOLAO  DE  VERDVN 
Equiti  Rcgio,  Auguftioris  Con- 
fiftorij  Confiliario,  Supremique 
apud  Parifios  Senatus  Principi  ija- 
tegctrimo, 

'  Fr^Euflachipts  k  San^o  Paulo  ex  Congreg^ 
tioneFHlienfi  S'T). 

Iligice  lumen  Sapientiae  om-Sap*^- 
nes  qui  prsecftis  populis  ( /«- 
quit  Safiens )  Eft  enim  ( vt  i- 
demait)  conditor  lucisxter- 
nx  y  fpeculum  Cne  macula 
Maicftatis  Dci ,  &  imago  bonitatis  illius. 
Tr^clarum  ftne  &  affojim  ijludversger- 
man^que  Sapifmid  elogium  (  Fr^/^i  iUu^ 
trijSime  )  qttofrater  originis  nobitita^emy , 
duflkif  quoq;  fartis  ipfius  dignita^  comrnen' 
datur*    Origo  quidem  ab  Aterna  luce  :  fars 
vero  altera  in  centemflatione  veritatis  fo^' 
fita  ,  quaindtuina  matefiatis Jpcculationem 
^jfurgimtfs  ,  ^iltera  inaSmevirtutis ,  qu0  ■ 


Digitized  by  Google 


frmmdm  ifjim  hMitmim  feJfummimiMrij 

eUg^jner  escf¥imttur.  Vtrumqueajiud fm^. 
jfiettttd  muutts  itt  vnum  dfte  cbp^fofuit  flMd 

inBfin^f^^^  ios  faftrequi  hitwcM 

jwirtute  f^iti  cttteris  rebm  fofhabitis  ii- 

uinA.0^^  ettquenottmoia 

c\uH$hflkHtur^verhvt  etiam  Agettdo  conat^ . 
tut^mtm.  ^  _ 

/      qud  inteiligimm  Safieti/z  oftfs  ejfe  iux- 
ta  vettu  HiemfcUs  di£ium  >  d«dV  'muv 

r V  '^y^roS  vvarovi  Vcum facere  ex  homi^ 
ne  quoad fieri  fotejl.   Vt  ettim  riokilipmkm ' 
diuinamentis  ofmejlfeiffam  ferfctud  cott^ 
iemftariy  femfitertto^amorecotnfleSiiiits. 
huius  nojlra fafientid^  imo  totiusfietatis  ac 

^^eligiaftisfumma  eJi^Thum  ttoffe  ^^euami^ 
re.  ^uo  fit  vt  reuelata  velutt  facjejloriam 
Itauts  maiefiatis  Jpeculantes  i^m^mntitfta^ 
gitfem{vt  Afojioli  "uerbis  vtar^amore  quoda 
csj^fimo  tratisformentHf.  St  quid  qu^foa- 
Itsd.^umbrabat  duflex  ijlud  inftgtte  qmi 

fummm  Voniiftx  in^ntiqua  Lege  nonfne 
myfteriei  gefiart  eonfi^erat^alteru  quidemi^ 

Jr^ntein  modu  Limind  mrc^  cui  infcrifium 
enat  SAefiabile  Veinome^  ^etragrammatot0$ ' 
altertmi  <vero  tn  feBore  quodr^ttottaUdi— 

seijsitmu.  fretiofis  lafidihts  ifnsmm^mji 
totius  ns^ri^irituaiis  f^cerdotif  ,  hoc  ep^ 

9hrifirimid  petmis^  sse^emtivse  ^entise 
'  Hee£S 


Dljjtized  by  Google 


■ 


Dedic  Atori  A.* 

bicefs fa^Jligtum^agnitionem^inquamyVei 
amorerrftCognittoni  enim  fedes  in  cafite ,  a-^ 
moritnpeiioremeritodeputatur.    ^         ,  ^ 

Eji  autern  ad  ijlam  veram  ac  genuinaim^ 
Sapentit,  qu^fartimin  fufrema  Veritatif 
Agnitioneyfartimin  eiufdemimmenfdi  bo?2i- 
tatis  dtleciioneconfiflit ,  via  ,  lux ,  &  auafi 
manuduUrix  Philofofhia:  no  t/lafallaxd^ 
fucata^quam  fojihabita  Veifcientia  negle- 
^ oa^  vcro  ipjius  cultu  vcteres  ilU,  qucs  phi- 
lofophos  vulgtts  vocitabsit-.aucHpanddpopti- 
Uris aur^gratik  confeciabantttr.qui  c^uider» 
exierno  quoda  aujleragrauitatis  apparattt 
Sapientia  Jludiumftmulantes  id  proficicbSty 
non  vt faperentyfe  vt  triftius  infantrent.hos 
fropterea  vanos  appe/lat  SapiensyV ani  funt ^^^*^^ 
omneshomincs(/;^^f//V  )  inquibusnon 
fubcft  fcicntia  Dei,&  dc  his  quc  vidcntur 
bonanonpotuerunt  intcHigerceum  qui 
cft,ncquc  operibus  attendentes  agnoue- 
runcquisefletartifex  :  ^odfqutdamex 
ipfis  agnouerunt^nontamen  [vtinquit  Apo- 
JIoIhs)  ficut  Deum  glorificaucrunt,  fed  Rora. 
g^icam  Dei  veritaccm  ininiufticia  dcti- 
nuerwnt.  VerumyVtmijfamfactarnmUr-  • 
uatam  hanc  Philofophtam  ,  ea^  demumvera 
efi  Philofophia ,  qu£  Veum  decet  ex  operibu^ 
intelligere-idocet  amare. 
N^c  tamen Jlatim ftit  Jludi^fos  in facrtm 


EpiS  TOLA  / 

I        Jnoc  naturs  temflum  &  iiuinioYU  cotemfU^ 
tiimu  aiytum  m  femeirMle  fdfit  >  fed  frius 
Joffminem     feifjum  reuocat-iatque  ad  aliud 
esltfiey^d^i  auwrov  retrahhiium fimtimm 
iffo  fhiUfofhandi  exordio  tum  Mtu  Diale^ 
0ieJUum  Mora  Us  di fcif  Iwa  frdceftioniius 
mnirhum  f^d (uitpfius  notitH  ac  moderatione 
sbundefatu  fnfiruii.  Tuf^sluceme  hac  fhi^ 
'  ^^J^fhu  velutiface  ad  rimanda  nutura fe- 
'  mtrdiutnthyfcis  j  tmpdemqueadeomiem^ 
flanda  r^ru  ommum  ftincifia  in  Metafhy^ 
ficisfrogredinmr.  BeUusquiffeordoeH^ab 
i/s-^ud  tntrOf  funt  ad  ea  qua  cma  fuut  fto^^ 
gredientem  ad  cnelefiia  &  diuinm  qua  fufrm 
funt  CQtendereini  enim  ad  mlt4  &  fuklifnim 
euadit  qui  ima  negligit :  fericulofa  fane  te- 
meritas  &  vieinm  laffui  n%  mfcenfisgradih. 
cercis  velutifennis  addiuinm  euoUre.  Pri- 
ntks  itmepte  gr^iiis  md  iimnmm  Smfie»timm% 
fuiiffius  cogmtio  efi^altcr  gradus  omniu  reru 
^umim  hme  muBimua  fcemm^etmturuvd»^ 
tithemtro  cernu^tur,contemflatio  efi*  ^ 

^uirhilofofhiafequitur  dme^n&mfet 
hosgrmists  fergit  ad  Safientiamy  id  eft^  Vei 
^^•^^cagmtiemtm&mmori.Siquidem  Inuifibilia 
Dei,pcr  ea  quae  fada  fuQCsa  creacura  mu- 
diiittcUe^UcQii^pdciuAtar »  feinpicerfia 
quoque eius  vircu^  &:  diutiairas ,  vt  inquit 
Jfofiolus.  Cum  enimndtmt  diuiuitmtit  htm 

i  fitrumimi 

« 

« 

Digitized  by  Google 


fifumm$umfitp  refquenaturalis  diumarMm 
quaficaufarumeffeitus  fr/t ,  aut  frototyfa^ 
fum  imugmes  tam  vtm  hahent  vt  contems- 
fLMthttkummos  ad  diuina  imfellant.Et  cer^ 
^  eim  totius  huiutvniutrfi  dijpofitiouem  uo 
fitumy  clegufttiam  ac  fulchritudinem  i?$tue^ 
muraftarrtj^^  in  iffo  cuufdrum  &  iffcHiuum 
feriemy  necffon  feriucuudam  corforum  natu- 
rulittm^ntjtuiktutorui^  tum  insuimatofum 
'variesatem  :  aide  coslorum  nitorem^  ccele' 
fiimu^  couuerfiouum  i^credihilem  ccleHtu^ 
tem  f  dcindc  el ementorum  Cuh  ivfis  intcr  Ce 
orMnem  &  ^imitahtim  nexum \  ftMtMk 
quemadmodum  tcrruin  mcdio  mundi  ad 
niuerfum  cotli  comflcxum  aquabiliter  fiiu 
fityin  qua  tanquamin  t^edia  mundi  fedc  vi^ 
uhtt^  iffius  Vei  ima^inemyhominem  vide»» 
licet  Itfeat  intucri  tctrcuorum  imfcrat^geift^ 
€OtUfiii$t0iontemflatoremyac  diuinorum  cM^ 
torem :  termaximum^  iuquamf  Regmu  »cgPr. 
fe ,  fhilofofhum ,  &  Sacerdotem :  denique 
ftufcudamrerumemmumefitomett  ^  vt  qu$ 
cafite  i»tc//ectuaLemyfe{iore  ccslcUcm^  vcH" 
treue fiomutho  elementarem ,  mundum  refe* 
rat  :  qui  corforc  cum  clcmentis ,  yit^  cum 
flutoiisyfenfu  tum  unimantihus^  rutioue  cutio 
hominthus^iute//e£fu  cu  angclis.Jpiritu  cum 
J>e$  eo^entmt^  H4cyinqimm,&  alia  emm  in 
^k^fft^i^  ^(^imrir  ^  fofiumus  dubiturit 


.;'    '■^  EpISTQLA 

^umffdfi  dliquu  foteniifimm  cmiiH^r 

foientit  reuereri^  &  fapemiam  admirarit 
&  ifoniiatemfr^dmafefrpfequi  diheantmi 

Ejl  igttur^^vt  ex  his  liquci)Vhilofo^h.ver^ 
fMffcnii^%fimuUlue  fietatissc  religf^niifd!^ 
fes :  bacin  cdlon^tayC  cxlo  delapfa  eg^^ium 
Vii  mi^iifefinmtalilf.  c^cejji^m,  bac  aier- 
nd fdpiefiaradiff^ifrudai^  ^'Hi^?^  vcritatis 
Ittmenjvitd  otdo^or^  difcifUri^htMriis  iprr^ 
diaiifii  ditifnarum  humanaruw^  rcfum  cer^ 
ta  epmprithenfioy  bae  no»  friitoid  modo  vitd 
frafiiium^  %  'verum  etiam  fublicd  autoritatis 
ornamtnium^  dd  quod  froipdenonimmerito 
tnnquam  ad  L^men  fafiefaid  frduium  fa- 
fieniifiimus  Rex  foientifiinos  cfuofqud  re^ 
^es  j  ffincifes ,      magifiranu fufra  alUiis , 
vefbis hortahdtury  Dil.«gice ,  inc^uit^  lumeo  - 
^^eucise  oma  e&  qui  p  ra^eilis  p  o  p  u  I  i  s . 
^ '  Ne^ue  cnim  exifiimanJum  efi facra  hanc 
fummi  MagiHratus  ferfonam  ^^m  geris  ^ 
fhilofofhiferfona  feniius  alicnam  effeyif^ib 
quam  bene  ufteij^  vtruwqutf  ^  gi/^berndndi 

VhdofofhanJii  rtunus  confcnti:it  docet 
fldto )  quibeaiasScJpubltcdsforedicebdt » fi 
etfS  aut  fhiiofofhing^rcHttaut  qui  regerent 
fhjJ^f^^h^fiudisim  coltrint*  Porra  qukm 
frdcUre ,  ^uam  egregie ,  vt  tandejg^  de  te 
liiuidiofUdr  (  rir  tUufi{ifiini}  y  vM^niqu^ 


Digitized  by  Googli 


.  I)  ED  I  C  ATO  RI  A.  : 

&  fapicnfipmi  fbylofophi  &  iudicis  inte- 

,  Utenortint.Namque  vt  Philofoplms  verum 
'.^faifa  difiert^u       i»4^x  iaxts^ritaM 
.  ^  dquitatisr^gdnm  quodfuum  cuique  cii 
':,.tribuii.  yt¥ht^<^fofhusmemtac  eogitafia^ 
nelatipmujptotfcds  naiurs  c^^um  ferlu-. 
fir0y  diMjjidmqueir^  tmmbus  wrtutemyfa^ 
fiet^tiam  ,  bentgnit^temalte^^icis  acde^ 
g^itMtiiieyut  Judex  diuimm  ilUmvim  in  exe^ 
i^Hteneloi fapentutm  in  decernende ,  benigni- 
}  Uteni  ownibm  confiilendopia  feflici^  imim 
fa  tione  frofequeris.  Vt  Philofofkus  immeH^ 
famiUam&amaxi^isad  minimi^,  h  fum^ 
mis  ad  ima  qu^que  excurreniem^ac  diifufam, 
Veifhtouidentiam ,  fatewdr^qi^e  fo/Iicitudi' 
J^Qontemflaris :  vt  ^ud^x  omemm  qui  tus ' 
"tiiia  commiftft4nt ,  falmi  dr  commodlspa^. 
terno  quodam  a^tclu  inuigilds.  J^iifLural 
VrPhdofofhus  mifcricordtarn  dr  uidiciuma 
J)e0  exerceri  dM  fafifUttquei  mditamne 
intueris  :  vt ludex  id  esi  tuHi(is,  vindcx  ^ 
fucri  iUius  Areofagifortipmu^. ,  inuictifi^ 
mufque  P^inufjteiffum  erga  offrejjos^e^e- 
nfs^  fupiHeSy  pietatis  uc  ^mfericoydia  ttttstm 
/klutareque,  f^rfi^gium  frahes  :  C^ntra,  verQ 
infceleratof  quojque  &  frofiigata^  vitaho^ 
n^fs  uuthoritutis  ^^g.  neruos  &  acuLeos 
ixeris  :  fcdeMm^cmm0^s  ahfque  vUa. 
^KffanATUne  ^ce^timt  tiaptdis  fentcntsA 


EpIST.  DfiMCAT. 

fl$lmM^  fercutisydmini  ilUus  Oraculimimor 

quo  Beati  pradica^turqui  cuftodiunt  judi-» 

*  cium>& faciuDt  )ufttctam  in  omni tempo*  - 
tC.  Ad  tamarum  virtutumgloriam  quufi  cu» 
miUHSM€€edit  fingularu  iUe  quem  fimferin 
finu  fouifii  CatholicA  fidei  ^rofagandd  a^ 
ttet^dd  :(elus  >  fid  in fdcros  rrligiojorum  dr^ 
dtnes  Mtmifrofenfioydemque  in  omnesfios 
dclit(nMios  hmgmta^fauof^t^tr^iyiUs^i 
■  ^uisigiturmthiiure  fuccersfeat  ,  fitibi 
virofio  CMholiooyVhilofofhofafiemtifii- 
mo.iufiitia  Vrincifi  de  Ref.  meritipmo,  ego  • 
profefiione  Beligiofus  opus  iflud  de  Philofo-^ 
f/^ia  in fubltca  vtilitaiisgrattam  confcrifti 
Homtemeraricquodam  aufufed  fuperio/MUf 
iuffu  dicauiitudque  nomim  nuncufauii  v 

Interim  dum  tu  pro  ea  qua  es  in  omnesqui 
tecolunt  fiagularihumanitate^anufculum 
ifiud  quanttdumcunqi  cfiqiofauore  comple- 
Berisytuaqu^  MthoriSMi^  frafidto  aduerffis 
jtrifiarchoru  tforfus  tueberis :  nos  Deum  inu 
mortaleertherrimii^oiisac  freoib.foUicita* 
bimfsf^  vtte  Princifipoftro  Chrifitanifiimo  , 
tot$qfiS0iliaru  re^nodiu  fm^ineolumemi 
tandemq ;  fro  tot  tatifq;  tuis  in  Remfublica. 
eoUatielkboribuSyrefofita  tihicofona  iufiitia 
redd^^tibij06iudtciiufiusludei^.Vale. 

\  aaiioDoia,i^p^.' 

■••  .'  -INDEX-. 

* 

'  '  >  Digitized  by.  LiOOgle 


41  A 


INDEX  PER  ORDINEM 

EORVM  QJ^   IN  HAC  PRl- 

ma  Summa:  Philofophicae  paicc  de  rcbus  Dia- 
\  ItxHcis  concmemui:  >  \bi  ^umerus  pagiaam 
indicat.  ^ 


KAfMto  in^vntutrfum  opt4^  ad  UHorerrt.  X  ! 
Quacftioncs  proGewii^cs  in.  pA^ijjji^icam   '  .. 

PrAfati§.  $  \ 

§iuid fit  Diale3ie4 ,  mts  m  vel  fcier  tia.  4  qUxf^.f* 
§lHodnam  ftt fubieciHm  circa  quod  vnfatur  DiaUHtca,  6  qi]jeft.&, 
§lualis  fitDiMkmc0ilPf^^  I  Sqiisft^. 


^^modo  feu  quot  i n  partM  diutdenda  fit  biatMcM.  u  quaeft.y. 
l^rima  pars  Diale^ticx  fcu  Logicae.       iis  qu«  ad  pri- 
-;^mam  mcntis  opcrationcm  fpectant.      *     '  * 
iy«fati#in  qua  de  operationibus  mcntis,  dequc  inftru- 

mcntis  difrcrcndi  generatim.  .  l| 

Primus  Tradatus  hums  partis,de  tcrminis  Dialcdicis. 
Sluid fint  tirmini  mpud  DiMl$Bicos»^  d$  mttltifUci  torum  cpx&JU  . 

dimifiMne,  i6  « 

QuinMmfiBtt^fmini  ox  pMtio  mMtoria.  17  quaHLs. 

^modo  difimgtumtMr  tirmim       Ditili&ms  rMii$ne^fiaA.h 
•  nifignificMtM..,  18 
IHiUHtfi$n9t§rnunlvm§tMrfiiUik$vnit$9ctm  qu«ft.;. 

^0nnl$fftm»  '^.    -  ^ 

JDMtUmifiono  t$rmit$ivtdtit$rfMUt  in  cMt$g$rieum^dnfit*n'^px&4, 

dentem  fy^  fuptrtrMnfcendentem,  l|     *  . 

^uinam  fint  termini  ex  parte  modi fignificandi.  ihi  d, 
^ccuados  Trai^cus  huius  parcis,  de  quinque  vuiueirali- 

bus.  '  ■  ,  , 

Pnor  huiiis  cradacus  diifutacio  >  de  quinque  vjiiuezf^- 
bus  generatim. 

§htidfintvnin$rfalia*  i6qw(t,X* 

]Zt  rMsfitttvnitttrfnht  tmu  mn$m  ifirMtimm  fntiBM^ 
9tt$t    ,  ■  %9 

Slu$m^4ifi$^mtvtiimirfi§li»  '  ^qu^ft.^ 

^itttflixfitvnittirfMli.  *  I4qiudt4> 


Digitized  by  Google 


/quirft.t.  Pf una  Sedio,de  Genete.  •*  * 

ttnfirHauptJfu. 

'!««ft.4.  (^"'"'f »nti«0/H6iia^A,titsJtmaM', 

atfferenttas  inftriores.  i  ^-^ 

Secunda  Sccl:io,dc  Spccic.    • '  •  .  »^ 

•quarft.i.    QHidfitJptctes  ^  ijHotHfUx.  ^ 
qu«ft.x.  ^omojU  fihabt^  J^uia  mfimm  ihm  Mdginm  chm  md 

tndtutduMn  A% 

^td.&  qHotuflexfitindimdmum.  '  Ij 
TcrtiaSeaicdcDiflfcrcntta.  .  ^ 

211!^'''    ^'"^fi^^^^^^^^i^^fi^^^^^rDifrentta:  44 
§lutm.dofiheibeMt  T>tfferemta  re^eaugentrk  ^&iciii  dr 
MhMrumdijferentiaram.  4^ 
Quarta  Seaio  de  Accidcntc.  •  ' 
2^^'*    ^^^^^^''^^'''^^^V^^^^^^^^ffiriiAtHr.  4^ 
'         •  ''^\t^'>}^t^fa^  intenfiem^     rcmijfionis  fint  MftUfS,&40 
a^fuhie^is  fuiifint  fepArs^btUs,  "    ^  #1 

„  .  /1      Qilinta  Seaio  dc  accidcntc. 
S  '  ^'"^fi^^^^f^^^s.&anr^a^tdifiniMtur. 
T        1^'^  ^'j?*  ''^^  Accidensfmfirtim  infipi$wMU  i froprio.s  j 
^     Tertuisrraaamshuj[usparti$,dcCatcgorits«  54. 
Prior huiQS  Tradatos  di4>utacio>  dc  Cate joriis gcnera- 

€iHidfst  Catigwin. 
qil«f(.z.    §iuotfHntCategorii,  ^  • 

.quafl.j.    ^AKAmptr  fe  scdire3e  in  categori^s  riponantur»  61 
'qu^.4.   6^£nam  dicantHr  antepndicamenta.  '  * 

Poftcrior  iiuias  uaiaacus  di^uu<io,dc  catcjoiijis  %illa«  • 

tim  '  ' 

Prlma  redio,dc  Subftantia.- 

^^•^-  DidiuifiimifishfiuntUintnmmn^ficHndmm. 
^  Sm^n^jmrifmunturin  dinBn/irii  hmtfi  C»te^of$A ,  ^ 

n         ^uiiumtAiUisicludmitnr.  4^ 

^    «4»    §[utnmnfitfiriesftn'emdinatiofHbfimth^  C0tt£oricd.6si . 
'ScciiSk  Se^o  dc  QjBntitaie.  '  * 


Digitized  by  Gopgle 


^jntnnfint  prnprU^icies  (ft^AntitatU.  .  '  .  7J 

^dnam /inf  prcprietxtes  quantitatif,  76,<pUt&*$» 
§ltfAnam  fit  fgries  feu  .  oordinatio  kuiui  iate^oriA.    iiid,  ^uxR,^  . 
Tcicia  Sedio  de  Qualiutc./  .   ^  r 

§lurdfitqualitaf.        '  '  '    '     77  quarft.l.  ' 

Aa  legittma fit  qualitatit  iiuifi$  i»  ^/Ulfff,yulgMrts ^  •  ^u^iU^*  ^ 

cies.  -         .   '  *  •  ; 

mhakuufeudi^fitione.  '      r      '     79  quaeft.j. 

natutaUfamUatt  ^  imheUUfati.  *       9o  quzn:.  4. 

tiipMtihiUqMalitMtiSpafioUi..  '  gt.quarft.y. 

J^firmu^figuru:  ^ 

mamfintpropri0tatishuiutfraiUmm$liiL  .  f^fii*?^»'^^ 
irta  ScAio  Dc  Rclationc.  .  ^ 

ji^  Relatiofr£feriim  categorica.  84  q*"^^»^* 

Jumam fint.aut  ejfe poffint  fundamenta  relatimum,  86  ^0««.*» 
^omedo  fe  hahent  relationes  ad  terminii*  S7  '^* 

g^anam fint  pnprietatee  relatorum,  q^*J**+- 
fOganam  fit  huiee*  pndicamenti  fitries.         ^  ,        ^I;^^*  '^* 
Qointa  &  Scxta  Sc£^io:dc  adionc &  Pa(iioaie«  •     ,,:9l    . r .  .  * 
ScptimaScdiordcCatcgoriaQuaocla,  . 
O^uaSe^odeCategoriftVbt.  ;  .  -^T- 

Nona  Seftio  deCategoriaSitum  edCb*  '  >  *  ^ 
liectmaSe&odeCatcgoriallabeie.  i.  poi 

VlrifnaSe^^odePoftpracdicarrienris.  ^  loft  ^ 

Quartus  tradatushuius  partis  dcDcfiniriotte;  104  ^ 
0^id  ^  ijuotuplex fit  definitii,  '  ibid,  qvix&.t. 

Vnienam  petantur^^  quidifferatinter  fe  partes  ejfentia'  quaeft,!. 

///  definitioniSf^  qua  ratione  inuefligari  deheant,  lOf 
^uanamMceuratafiu  ijfitstiaU  difinitiim  fifint  iXpU-  qu^ft«5* 


107 


€^anam fint  proprieiatit,  Uimfti  itm^nit fitt  ri£tU4  Siuxft.4'' 
gitima  definitionisl  liot 

S^cundtL  Pars  Dialedicae. .     iis qoae  lpe^biica4%niiK   \  S  . 

A^m  xa^m  operationcfn. 
Prarfado,  •  .  ^  W 

Prior  Tradaant  huius partis»  dc  enqnciaripoerea  jpropo* 

htione.  ^ 
^rima  diiputatio  k\i\^  tradatus ,  dc  prindpiis  enu  ncia- 


\ 


1 


Digilized  by  Google 


fint  n$men  ^  ^verbnm  apud  Logicos.  iii 
qilaeft.5.  ir  quotupUxfit  crMiio     qnod  $fMtiwn  fit  *- 

nunciatio.  iM. 
Cjfxx^k.^.  §lt*omodo  fe  habettnt  veritm  (jy  falfifas .  frofofitionHm» 
114  - 
Sccunda  di fputatio  Iiuius  tradatus,  dc  partibus  fubic(^i- 
uis  fcii  variis  enauciationum  Ipcciebus. 
*  quxllj.    VndgrinmfoiMiHf  *VMrtM  ^  mnittflex enunesMtionttm  di^ 
uifio,         '  .  ll^ 
qaz((.x.  QuotHplexfitettttneiatio  expMfti  titMtirid.  1^7 
qtl^ft.J.    <^ u otuplex  fit  enu n-iatio  ex  parte  fornu»  U^' 
.  Terciadifpui^oluiiuscraidatusydepr^^ 
"  \  ciacionis. 
epttij,   ^eitam  fint  froffietMtes  innneiatiMums 
quaeft*&.   §lHa(^  qnotHplexenunt^Mtiinum  oppofitii.  li^ 
§^id  fit  in  fte^efitijnibus  eenuerfio,  ^  aqHifoQen^iafre- 
•  fefitionie.  124 

Poltcrior  tra<fl:atus  huius  partis ,  dc  Methodo ,  vbi  de  o- 
ptima  componcudi,&  diuidcndi  ratioae,  iif 
(juneft.i.    ^lHtdfit  Methodt46  ^qua  jam  eitisvttUtates.  ibid, 
quflcll.t.    QuanamfitgeneralufctenttarHmmethodue.  ii6 
^iUBft.|. ,  ^gUHMm fielfeiMliMfit  ettinfiptq  dificuLMtii  imdetndM  me^ . 

'  tkedefe,  119  ' 

qiueft.4.  ^jmmefitUgitimatitfrefefitadiuifiei^fMetitio.  130 
(  Teitia  pai$  Dialedica?  >  de  iis  qux  fpcdanc  ad  terdaia 

«   'nieaasoperatianeai.  i|X 
Pnrfatio.  jbii^ 

Friftius  ti^i^tus  kuius  ^artis>dc  S^llQgirm»  in  genere. 

151.    *         "  *  * 
Prior  difputatio  huius  cradatus »  dc  uacura  &  principiis^ 
Syllogifmi.  '  ' 

^u^ft.!.  fit  i>yliegifmtie»  vbi  da  einfecttiiem  ^  Mrguns^entM- 

tiene,  '  ibid, 

quacft.x.    §l^£nMmfintelementafeufrincipiaSytlogifmi.  IJ5 
quaeft.^    ^medofehabiaifirmitneimediueMdextrgmis.  157 
Pofteciordil^ucario  huius  cra&situji  >  ile  pcopciecacibas 
•   '      fyllogifim»   .  •  , 

wcft*'.   §l:4dnnm fi^  hp^UiiiB^/rifs  %fm€tmnt9t  U^timifyHi^ 
gifmi.  .  * 


'  4 


Digitized  by  Google 


4* 


§^dnam  fint  reguU  gtnertiUs  c»nfe^uintUrum.       140  ^aseft,i.* 
^undustia<fla(|ishuju$p4r.cis>  dcfigmis^OiOciisSyi-  . 

logifmorum.  ^  '  _  I4X 

f poi  di^tacio :  dc  figuiis   modis  Syllog^iinonim  fim- 

pliciun^  .    .  141     ^  , 

§m$d&ftt§tMfUxfiifiMraJjfa0iifmi.  .  «^l^'*  fQ«ft.i. 

^anmnfint  frofrittstis  fou JpecieUts  figuUfit^gtUmmm  qQaeft.x« 

figtsfmmm.  14I 

qu^tuflexfit  SyUogtj^di  ttnim*  144  quaeft?j. 

€^insmfin^tnodiprim£figitf£.  i4f  quaift.^. 

eiuinaw fint  m^di focunde,  figuri»  146  qLKxft.f. 

^luinAmfint  moditerttAfigurA,  H7  <JU«ft.|^« 

-Poflerior  difpucatio  hujus  ciadta,(us  >  defiguiis &  modis 

Syllogifmihypothetici.  ♦  ' 

g^semempt  Afgumintetndi  rdtiiitt  Sjflligifiitii  k/fiihiti^  quxSLu 

iif  iinditiomtlitmf^  i^9<pxtt»u 
ggummpt  Mtgttmitsittndl  ftttio  in  SyU^ftimlgf^Aitiiii 

tume^uUtiHU  eumtUfiunSHuie,  .)  150 

^Temustra^bltbafaujQspamsdembnspm^  Sylkf- 

'MgUmifte^us;,^  11%,  • 

mmadi(pttt8ttbltnj|iM»fta|^^  dc  Syllogifmo  demoA-* 

ftratiuo.  .     .       •    .        ~  \ 

Sluid  (ii*quoiupUxfitDemonfiratio.  ^  IJiquxft.;. 
§luidfint  preLnotionesi^fricognita.  ^  155  quxft.i. 

§lualiu  ijfi  dibnmt  Itgitima  ditninfifutionis  ffincifia. 

155  > 
^ljtid  fiutjittJ^  di  fradfui  dimtuMfMtiiuii  igkHu.  ^ueft.^» 

15S 

-^ttid  umndum  de  fcienti  0  foflifiifi  modo  fumpta.    161  <juaBft« 
Seciiadadifpucatioliajas  tcaOatttSide  SyllogiiiiiQ  ch^ 

wedeo.  *  • 

^md/stSyllogifmuttifiiuty^quidfitafguiitiUfitmtifi-  auidij. 
cumfiuekMHiltm^firquidlpiiueommunitfeuDiA» 
UBicssi,     ^  \6€ 
^luinamfmtloeiiffius  ftiex  qua  defumituf  argumen-  qujift^; 

fjUfmmm  fint  Uci  coniunBerum,  169  quj^ft  • 

^luiuitmfint  Uci  difiundorum.  y?%  ^xtatA^ 

Tertia  diiputaa^  bttjas  tc4i%ti»,  De  SyllogMmeiGp^«  ^  *^ 


ij  ^  d  by  Google 


m. 


C]urr{l.T.  §luid  i^qmtrtplexfit  SyUo^ifrnw  fophifticfts  I7f 

quxfl.i.  ^^tr.amfint loci  Sylo^ifmifophiftictinverbit  J?^ 

(}ua:il.3.  &li4ttiam  fint  leci  SophiHarum  comnmnis  in  rthm.      17  ^ 

quaB{V.4.  ^inmmfintfitt9sS:9phifikfrHfh^  iSi 

^Qaeft.j.  Slnonmm  ff$&9  ^cfAmntittm^  fit  S^fMhtntm  €ttftUnUtfUi 


»•  • 


%  » »  I  * 


«  • 


j  r 


.,    -  • 


^ _     ^  *•  «••«.** 
'» 

*    -     V  '•  «•    •  ' 


«  • 


•  r 


4« 


'  •    • , 


Digitized  by  Gopgle 


iEFATIC 

IN  VNIVERSVM  UOQ 

OPVS  PHLLOS9PHICV.M.  ' 

'  .        .  .  * 

.    AD  LECfOREM*. 

E  oirinino  futiira:  nauigationis  ignaru^ 


oram  roJaei:es(  AmiccLed^i)  opcrae 
prctiuni  Tifm  eft  >  te  in  portu  adhuc    .  < , 
cordHhorancem  dc  ipfa  Philofophia» 
<)u^  f  ra)ictfc  medicaris,^  d^que  noftco 
^SSa^^^t^S*^^  infticiiiopaucisprxmonere/  .      T  ; 

Pkilofi^tii^fiTOctsegrmolo^atn^  ^id  ^ 

(hidiam ;  fi  Ter6  commaiieni  0c  yalc^arem'  eius  accepcio-  ThtUfi^ 
ncm  {  vt  cactcras  minus  vfitatas  prxtcrmittam )  confidc 
rcs,  ccrtacorum,qux  nacur.ili  luminc  fciri  pofTunccom- 
prcKenfio  dciiniri  potcft.  Cuius  origo  nan  aliundc  quam  Vmb  trSil^ 
a  Dco  patrc  Iuminum,a  vao  omne  bonum  &  donum  pcr- 
£cf^iim  c(l,rcpctcnda:  qui  illam  Adacno  piimum  infudic; 
pOtoit  aiuem  ab  Adamo  per  Machufalcm  ad  Noaghunf ^ 

eruemre :  a  Noacho  vero  eiufque  filiis  ad  Chaldaeos>  ^ 
^rMS^i  Chaldzis  8c  flebjrxis  ad  i^gjrptips» ab^g^r 
fiiis  ad  Gnitos>  i  Gtecis    Latioos,  a.  quibi^s  ^  nos.^ 
reliqaos  Septeiicrion^teft  $  Occtdenf ales  populof  tenau  ^  x  , 
ponifti  (Ueceflu  debca  eft.  Y ert)[nf  cnm  prifcis  if  lis  temt  U  qtdiHt]  * 
poribiis  hominum  ncquitia  partim  in  pcrniciofas  artcs         .  • 
conucrfa,partim  pcr  incuriam  obliuioni  tradica  clfcc:  ab 
anciquis  ilUs  philofophandi  magiftris  Thalccc  ,  Anaxa- 
gora,  Pychagora,  Socratc,P!atonc,&  aliis,  fcd  prxcipu^ 
,ab  auchorc  Pcripacciicae  feda:  Ariftoc.rcparaca  ert. 

^luius  pars  dupiex » alcera  nempQ  cbeofccica  Cca  com^  ^^^* 
a^inplacrix  3  jtlcefia  pra^ica  icn  operacrix  co1Ii|ric^rex 
^ftotcU  a.,Metaph,capa,texc5.^oloGafine  cheorecf^ 


Digitizod  by  Gc)*..wtL 


i    ^  i    '  In  Vnivbrsvm  Opvs  * 

cxMcSc  veritarem,  pH6\texretS  opus :  Vfi^e  illa  dcS^ 
'    Aicut,  qax tfi  fui  fubicdi  fola  coacemplatione.coiidiiiei^ 
tit  i  hxe  vetcf  qux  Cvii  fubie^  coacempiacioiiem^aaf  ra^ 
xim»  feo  opus  refect; 

Pon&concemplatri^triplcz  ctt  (  v_t  iHai  Arift.  docet 
^LMetap.ca.  i .  nempe  Phyueaiqu2e  tes^natorales  confide- 
?       xat,carumcjuc  initia,caufa$, &proprictatcspettieftigati 

'  Marthcmatica  cjux  rcs  mathcmaticas  ccrtis  ac  indubiratfS 
Tationibus  dcmonftrac  rMctapliyfua  cjuse  rci  akiorcs  5c 
^  communi  hominum  (cnfu  abftradtas,  fpiricualcs  ac  di- 
Hiiias  coniemplacur.  Prad:ica  vcro  duplcx  clh  Altcra  ra- 
tionalis  ,  quam  vulgo  Dialctlicam  icu  Logicam  vocant: 
altcra  Moralis ,  feu  £tiuca ,  quarum  ilia  bumanx  incncis 
4  a<^iones  ad  verttm  g^manumauecognofcendimodmn 

,dirigit:  hcc  yerd'appctttiotiis  liQmaliaB  mocus  ad  rcdlx 
f    .  tatiomsiionnamteiftperare,acmoderaridocet :illaad 
ratjonem  dirigendam  ,faaBd  admores  infbrmandos  toti 
iefertur :  vtrac]uc  purgac,  Naturalis  iilaftrar,  THeoIogia 
,    .      jcrficir.  "  •  ;  * 

J^fr/fBf  Quoniam  igitur  homo  priiis  rcpurgandus  e&,  c]uam  iU 
i^^ffMds.  Jcftr3ndas,aiit  pcrficicJus,  nolhumhoc  opus  ab  cis  Phi- 
lofbphio:  parcibus  au(picabimur,(]ux  in  rcpurj^a  ijs  dua- 
bus  animnr  prxcipuis  parcibus  intcllcdii  &  affc(flu  poficc 
Uint,r3cianali  nc:npc  feu  Dialcdica,  &  morali  fcu  Etni- 
ca:  Tumpf«ccrmifiis  Machcmatici$,quonia  ad  nortrum 
propofitum  non^multum  confcrunttNaturalem  Phiiolo- 
phfam  a^edicmuridcmuliac  Philofophix  pattc  pcrlu- 
flrata  fuprema  Philo(bphiam>  quat  Arift.ThcoIogia»a 
itobis  vttlgo  Metaphyficaappcllator  %  ^qne  fcholafticae' 
(iioftraf  amnisdr  c6termina,accttr9ti'pertradabinn.QS ;  lu 
"^tcadidatisTheoIogix  (in  quoru  maximi^  gratialn  tocii 
liocopus  contcxuimus)  non  mcdiocritcr  fit  profucttra. 

Eum  autcm  vbiquc 
quarftionibus  praeccrm 
farix  vidcbuntur  ,  qu3 
facilitatc  cxpliccntur. 
\Mt1h9iui   Quod  ad  mcthaduaifine  ordjncm  fpcclat, cum  rcquc* 
fitlmtftrm^mt!^  ordinem  qneni  naturarmagis  congruerc  iu4icabi<» 
mos :  Cyt  enim  fiet  vi  fuo  quatkjue  res  loco  tra^etifr  •  nifi 
forte  aliuddodbinaeac  fadlicatis  rat  jo  nonnunquam  p^. 
ftuiauerit :  vt ,  quoniam  Vniocrilaliom  &  Cacc^ori^ttexi 
'  i^pofitio  ( licer  ad  Mctaphy ficura  propriJ  persiiieAt )  a* 


bigitized  by  Cooglc 


^niacrfas  Phllofophiae  partes  cft  ncccflaria  idcirco  Hanc  ' 
ipfam  cogimur  iuxra  conluctum  doccudiinoiem  in  ipfo 
penc  DiaIc(flic.T:  Iiminc  cradcre.  '  '    ^  •■ 

Et  quoniam  lUud  fempcr  rilicnum  a  Philofopho  duxx- 
tnvLS  aliorum  decrccis  adridlum,  in  philofophandomire-^ 
ramreriiire  reruiciii:em»y£  fatiuac  ij  qui  in  fe^Slis  cjuibufi 
dam  c]uafi  mitittrt  a^thoram^iito  deuindi ,  ita  fidetti  ' 
ruani  obftrinxc^runt ,  vtab  eoctttnplacitisnelatuni^i^  • 
dem  vog£iem  >defciC(»re  aodcam^  inonhite  , 

efle  velim»iios<|uidem  Atiftk  Pcripacecicse  leSbe  amciio^ 
f dm  ciio^iiam  t^htfofophoittm  principem  rafpicere,atquQ 
ambabiisvlntsample^  vtpbte  naturi^qaam  hlc-ducem 
fcquimur  >  fidclifTtmum  interprctem  :  nulli  tamen  Pcri- 
pacccicdrum  (iuc  Thomiftarum  ,  quos  vocant ,  fiuc  Sco«^v 
tiftariinip,  riue  earum  qui  Nominalcs  dicuntur  fe<Slafad-* 
didos  elTc  ,  tanriimqne  fidei  illis ,  imo  &  ipG iVciftoCel^ 
fcabituros  quantum  ratio  fuafetit.  '  '  * 

Catcetuax ,  fi^uc  cieUcata  ilia  6c  niinium  affec^aca  vet^ . 
(orurii  elegaattia^ tatbn.raagnopete  in  PhilofophoreruiiC 
non  verborum  concemplacore  defideratida,ita  barbarie^' 
ipfi  Philpfopho,  qnatitum  rerohi  iiacura  ^philofoplkaa*  • 
di.rGis  {)acicurvfugi  enda  eQ^  Qufire  dabLmus  operab^  i% 
Vcfrbis^arcis  non  praccernufC^s  lacini  ao  diferci  xts  quaeq; 
^xplicetuf.  Sednaeedfehdiusoperis  partitione,Qrdinc» 
&  Hyio  PraeFauonis  locb  did;a  fufficiant. 


P  KJ  M  A A  R  S  H  Y I  y 

SVMMv£  PHILOSOPHI-£.  ■ 

De  rebHi  DialtBicis,  .    '  \ 
DIALECtlC^  SEV  L.OGlCifi,* 
.        '     •    Pi:o|c^oiii^na>^  .  . 

'  ^       •  .  i  t  T'i  .  \       "   . '    .  • 

.      '  >>       •     •         P  R  AE  F  A  T  I  O.      '  •  •  ' 

Riufquam  dcrebus  Dialcdlicis  quidquam  dica^ 
tur  ,  non  fuerit  inutilc  pauca  de  ipfamet  Dialc-;"' 
(flica  prqliballerverbi  graria,quid  fit  Dialc^lica,*' 
ttsnc  Ycl  fcicnitia  i  tum  qUac  fic  ilii  fubicdi:,:^  mafcriessiji ' 


4  ^V^STIONIS    P  IL  O  OC  M  I  A  Ll  S  ' 

^Qa  verCacuri  deiade  fitne  Theoretica  vel  ^ra^ca>  Sc  ata 
/>  licad  reliquasarces  neccniaria^  deiiique  ^omodo  fai 
qnp^in  parrcs  ^itticienda  (icqoas  qaid^m  qtueftiones 
G  r  xco  iraeabuMm^v^^i^  vulgo  «oncupantinos  laiini 
!Plr«f4tio»nesf  offamus  appelljirc. 

'^id  fit  DuUeSies  i  drmh  vel  JeieietiMm 
Q^v  AB  s  T  I  a  L 

jUwiiWfcT)       ahxc  Philofophi^  pars  duplici  praercrtira  nomi- 
dp^ttam        ^**^     iuHgnica  ,  vulgo  cnim  Dialcdlica  &  Logica  in- 
4af(fl0»     difcrimiaacim  appcIIarur:DiaIc^ica  quidc  a  vctbo  Gr^- 
c6       /<dev>  quod  f  diilcrcrc,  difccprare>  fermocinarit 
^uod  Dialcdica;  vocabulum  fcr^  pro  foia  parre  huius  ar- 
'  tfs  Topica,c]ux  docec  racionc  dillercndi  ex  proBabitibuf 
Ariftocelcs  vfttipaiiic,  liccc  idcm  nomen  ftonmiyqu^S  pro 
tncf^a  arce  Ai^alfnc^  8c  Topica  inuentacur  accepifle» 
logica  vcxo  appellacuti  nomtae6r«coXi'>^  (]uodfa« 
.  j       tionem»dcfinicion5  fignificat ;  c]Uod  quidem  Logic(^  vo- 
cabulum  nunqua  rubftancivc,  fcd  tancum  adjcdliv^  apud 
*  Arift.lcgitur  vfurpatuimircdab ciusintciprct  bus ad hanc 
^rtfiHtdtf.  fignificationcm  in  qna  nunc  rfurpacur  tradudum  cft.Dc 
fil»ti$,     Jiac  igitur  noftra  Dialccflica  liuc  Logica  qnqricur ,  an  fic 
ars  vcl  fciencia?  alijenim  artcm.alij  lcientia  eirccontcn« 
dum:  Nos  verd  ic  artcm  5c  kicntiam  appeUaripo(re,ve« 
ritaa^nacpFoprii  eile  fcic|utamtproind(^que  philofo* 
fhi^  patkcm  arbicracmir:  cuius  noflraE  aireccionis  vecitat 

gvacta  &  mnltiplici  tdm  ar^s  cibii  (cienti^  accepttoiie 
;ilc  patet:ac  fimoi  oihnis>qiixde  ca  re  habccut  conkro- 
Utti  geee-  actfiadiriilittvr^s  igicurtrtbus  modis  accipttiir:prim6 
,  piontfltM^  quidem  hn(kh  pro  habicu  feu  red^af atione  cfEciendi  ali* 
quod  opus,quodpoft  opcrationc  mancac  fubjedfi  fenfi- 
busjvc  eft  ars  ^dificadi,pingcndi,5rc.ScCud6  paulo  latius 
ars  acccpta  cxtcditur  ctia  ad  cas  adlioncs  corporcas,qua5 
^  nullfi  rclinquLU  opus  poft  fc  fcnfu  pcrceptibilc:  quo  scfu 

rationc  bcnc  faltandi,  cytharifandi,&c#  Ars  appellatur, 
Xercio  dcniq^  Iati£me  accepca  ars  no  tantu  ad  ad^iones 
externastqa^  na|Iu,  ppft  fc  ojus  i^elittiquaot»  fed  ecia^m  a4 
a^ioiies  incernas  immanecesy  vt  {unf  alAjionca  intclle* 
^StScyiolutatic  fk  ext^din  quomodo  adrsgenetacim  de^ 
fiiitarjlabitns  miiltis  conftans  praKef^ns^ccrcaquadanqil 
gctbflMQ  £6f  tj^cA&iad  fdi^ucm  fincm      Ycilcm  tea'< 


.       1*1   Lo  c  1  <*  A  u:  >  '  f  . 

dcntibus;  quomocio  tumrarion.iris.tum  moralisPhilofo-  ^ 
phiaartes  dici  potcrunt  ,  licet  mimis  proprid  quam  cac 
quac  circa  cxtcrnas  &  corporeas  opcrationcs  vcrfantur. 

Scicntiacquoquctripkx  cft  acccpcio.  rriraaimprqpri^  SeUntiMfri* 
&  latiifuna  pro ^juacuncjU^  rci  f era  cognitioiie i'<]ubmo' 
4o  Ariftx.i.^Qrcwar(licamcntorum,Grammaticam,qux'^* 
idS^rs  proDrie,appellacfckiidam.Secufi<la  propH^ 
ias  coQfula^pro  cosrnittone  rci  vera  5c  cttiaeati  pcr  ^uj(->* 
Ubet  ^uiaiHi  iiuc  propria>  a  <^ua  re$  ?eri    i  uaturap ed- 
aeat  $  f  uc  impropriam  a  qua  res'tantum  dependeat  vt  ^o^ 
gnofcatur,qu«  dicitur  cauia  cognitionis.Tcrtia  maximi 
propria  &  adhuG  miniis  lat^  paicns  ,  pro  cognitione  ccr- 
p3L  &  cuidcnti  rci  ncccrt'aria:,per  propriam  caufam,  &  nc-r  * 
f  cltariam  a  qua  rcs  vcrc  &fccundiim  natiiram  dcpcdcat. 

Et  quidcm  in  hac  poftrema  Sc  maximc  propria  accc-  (v^biuwf^ 
gcionc  I^alcdlicam  dici ,  &  cilc  fcicntiam  patctiprimiim^ 
mitU       cpHj^cc  Diak^icamquendaiii  cuc  mcntis  ha- 

pcr  cxpierienti^  refkxam  ,  auc  ^cr  difciplinam''**^  "v» 


rr/iHHa 

* 

aiiomus^aut  vcrusiac  c^rtus>  f^ipii|o4ixitDiaIe^cam  e^. 
Cc  &l{iimhabjitum>^errorem  yiiequc  etiajnincertum» 

Ifett  opinioncni  ,  cumccrtiffimac  ia  ca  prxceptiones  tra-  ^ 
dantur.    Rcftat  igitur  vt  fit  ccrtus  ac  vcrus  mcntis  habi- 
tus  ,  ac  proindc  Viuis  cx  illis  quinquc  quos  tradidic  Ari-' 
ftotclcs  lib.  f,  Ethicorum  ad  Nicomachum  cap.  3.  vidc- 
licct  vcl  fapicntja,vcl  intclli^cntia,vcl  prudcntia,ycl  ars,  ^ 
vcl  fcicncia.  4fqui  jil<tacu|:pmncs  non  cifc  fapienciami  •    >  • 
yiag  atriljiHiK  rerum  caa(asfOii|empiatug  :  nec^ncelUt  v 
genciam,qaat  tSk  cuidcns  nofta.  primotumptincituotunit 
miilco  tBijlA»}fV^^  ad  niotts  ^Miftac.  Conftai; 

^pam  tx  ^fadiftif  skmi^  an«m  propri  ^i&sm  >  qom 
ditA  aAMijus^^e^ceB^  &  eor|^$  fann^veriiaco^ 
Quareconciudendumillam  eSe  Tcre  &  proprid  {ciehr 
ciain.  Dcindc  cognitio  ccrta  &cuidcns  rci,  feu  ptopofi-^^^^f^r 
tioncs  neccllaria:  pcr  propriam  caufam,id  efl: ,  per  vcriun 
ac  iicccirariumprincipiumadfcicntiam  maximc  propri^ 
4i£tain  pcrtinct  :  AtquiinDiaJcclica^mpcrmultx  funt 
muCnnLodi  cognitibncs,  fic  enim  ccrto  cognofcit  Dialc(ftif 
j^^iiuod  danQttftrauc^  p^^^^  fcicntiamjquia  ncm^  om* 
Ais  fatijK^nacto  con^ans  primis>  ver»  ac  neccflarii^;  cai^ 
tp^ue  conclufionis  paric  fcicnciapQ-  :>  Dcpibiiftptt|C|  mh 


£        Q^AESTIONIS  PllOOeMIALES' 


7>Ult'    Cjtcen!kin>vrintelliga$  qua  ratione  Arift.  diale^lcam 
m€4.D9*  fionhattqaam  ncgauer^r  efle  artem  dt  (cienuam  >  Cti  tad« 
vult^f-  '       fiwultliremcffe  dixcriu  Nota  Mctritam  apud  Phi'- 
\.  u  i-'    io^p))0$  pUlc^ica?  diuifionem in  Ooccnccm  ,  8t  V^cen- 
■  tcm,  piale^icadoccns  fcii  a  rebus.  aunlfa  dicitur  ,  quac 
tota  in  tradlandis  prxccptionibus  Dialcdicis  pofita  mo- 
'  .    dum  rcdc  dcfinicndi,diuidendi>ari^umcntandi  &c.  cun- 
fidcrac :  Rcsautcm  cjua:  dcfiniuntur,diui(luntur,  conclu- 
duncur,non  magnoperc  cutat :  vtcus  veto  lcu  rcbus  con- 

J'  inOU  >  quae  toca  in  yXu  feii  pripti  pracccpcionum  catun- 
cm  pofica  €(t>  &  cum  aliis  (cientiis  cofiiunfta.  Vidccur 
'  ^  aucem  idcjiii  reipfa  Habitus  > qut  pro  diuerfa  raclone  mo-^  ^ 
^         d^  docens  modo  vtens  apnellatur :  Poccns  quidem^qua- 
^ .  j    ^nus  inclihat  inteUeftam  ^d  Vcram  ^&  certnm  rerisiiir 
'     Dialcdticarum aAualem notitiam : Vtensveio auatehi^, 
'    •  «  ihtellf^dtus  per  ipfam  feu  eius  beticficio,  rcd^  dennit»  df- 
.  iiidit,raciocinacur.  Ciim  igitur  Ariftotclcs  Oialc^lican^, 
app^llat  faculcatcm,  dc  Dialcdica  Vtcntc  loquitur,  qua- 
tcnus  ad  quamlibct  matcriam  potcft  applicari  ,  &  pcs: 
eam  dc  re  qunlibct  in  vtramcjae  nartcm  probabiliter  pofi- 
,       '  fumus  difpucare.  Ex  bis  aucem  cjux  diximi^s  facil^  cft 
]cadiiuetc>quat  oppouipoiient.  ;  ^    * '     '    ^  * 

V  ^       '  ^odmm  fit  fnU^BHm  mcM  quod  verfatUf  jyi^USj^^t  • 

Q_V  AESTIO  II. 

f mfisqus'  ✓TNOnftat  quidemexpracedentiquaeftionc  Dialc<flica 
iWij  Mft  Vw/cife  fcichtil:iam  ^erdcuiusreidicaturlcicnciaquq- 
rtfnr.  ;    j|nnjj^Yt..pj»jB^ognito  ipfius^cncrc,  eiufdemdiferciiafti. 
^  ' '       ( qu«iiihacficut  8e  ia aliis  feientiis  prc>  obicao  pctitQr) 
.  tompcrtam  luibcamus.  GMCt^m  Vel  ex  if^  tituio  qQae*>> 
ilf onis  patctUBon  hie  de  fiibicQo  inh flefibsis^t  h  quo  n€pe 
r^Hdet  hftbitus  Diafci^c^itSmdft^  ficn:fedde  CiihieQx^ 
tciribucionis  circa  quod  vcrfatur  Dia!e^€,5i*cui  oh^iil 
quae  in  illa  craduntur  atrribui  poflbnt  tanqua  ptuicipia, 
partcs  ,  aut  proprictatcs,  quod  vulgo,  liccc  miniisJatin^, 
obicclu  appclIanr.Eftauccm  illudobic(^lum  dc  quo  qux- 
sitnE|totale  fcu  ad(^quatum,au6d  nec  fcicntiam  cxccdar, 
IICC  ab  ct  cxccd^iurrnon  vero  parcialc  fca  iqadcquatum, 
'    qnttd  aHrui  parti,(cicntiae  dUttttlxatrcfpodcat.  l^rarccrca 
jBQTtx  t n  obtedlo cuiufque  fcienti sc  duo  fpedari  poffmc ,  y- 
/Mm  inilar  nmcriae  &crc4utr  ^enerale:  A 
mapacma^is  fpeciaIc,quaccft€QAditii|fiufrxaciQrilhqua 
i^.  ^  i  .      1  •  c*i         ...  .  ,  taii9' 


Digitized  by  GoQgle 


t^bjrcsconfidetatur  ;  verbi  gracia,ens  natnrafeyqaod  eft 
oliieAum  Phyficae.duo  habcr,  ncmpcquod  fitcnj  j  &(ic   ^*»^  A 

non  ca.ntii  n  ad  PhyficainXcd  ctiam  ad  Mctaphyficum,&  ^'*Cf^ 
prxccrca  ad  Thco!oi;u  porcrt:  pcrcinere  &j)r2etcrca  quod  tentiM. 
Cn  naturale  &  fuW  ea  racionc  ad  folu  Ph\nicum  pcrcinct:  PnmA.  (en* 
Jioc  loco  quaeftio  clldc  fubiedi:o  attribiuionis  fcu  dc  ob  unum*   /  ^ 

leao  Dial^wU)MBAdxquatQCttniXHA^^^^^^^^^^^o^^c<^oa^^^  ^ 
(jdcrato  d^  (|t|p  varut  fimc  acfiiiafcipli "-cs  rcntcri^.  Noiir    l  < 

nqUisvifiim»nt)lliimenc  decerminaco  Diaic^cx  fubic. 
dum,  fed  eam  peromiiiacdiqiiaru  fcicnciarttm  iubieda 
lfl)err^mi iliuarraLi,quofd  non. (eijnel  vi<l«car innucrc  Ari^  '^*^*^^^ 
ftotdestSccl  hoc  v«cCic(l  dc  Dialcdliisa  quoa^  ▼  fam«  noa  '  ' 
▼erd  qaoad  dofl^r^aam;  ▼(as  enim  Dialcditcas  commusiis  ^ 
eft»(ed  doifttina  p*ecu1taris,ae  proinde  peculiare  /tbi  fab<-'  • 
iccld  vcndicac  Alusp^acuic  fubiediri  Dialc^l.cfl-  voccs. 
Scd  immcritoi  ucqi  cnim  voccs  primo  pcr  (c  co.ifiderac  • 
LogicuSjfedper  accidus  quatcnus  a-iimi  (cnfa  cx  «•'imric.  -   ^  . 
MulcCi  ccia  inualuic  apud  fcholas  eoiu  opinio  ,  qui  Dia-  1T;'*V^' 
iccticae  obiq^ijiijcilc  ]£n§r?nonis  voiucruc.Qua:tamcn 
opinio  Agbis  t^^nqfii  fi^Qb^cl  pQCui|:£tif  ^nim  dc&nituxy.^^gnn;^ 
diyi^o ,  argur^i^tatio,  quac  funt  pr^cipu^  partcs  obic^'  ^ 
d]£ipoiQi^]peati^r9rioni$iA.ipfi$r6b.definitis,diuitis,^^   ■  '* 
i^acione^oacl4j^s,;aii|€f^r^^prppue,fantadio  ^ 
teiledbs  defini«jui$,dtai4cntis»ar^ni2itantis.  Cuiguac 
ca  &  fimilia  optinH^  co^dcrati  poilint  i  Logico^quttteoaa  • 
s^tqtcia  vcra  &  realia,ncpc  a^iones  mccis,  quid  necenfo 
cft.encia  raripnis  pro  fubie.vcr(^& rcalis  fcic.cominifci?     '  ' 

Probabilior  fane  cft  aliorum  lcntcntia  atrcrcncium  r*r/i<i/fij«^ 
Dialedrica:  obicclum  cfTc  argumcntationem  ,  imo  vcra  'f»^»^'  ^ 
cil,  ii  dc  obicclo  Dialc^icar  prxcipuo  ,  licct  inadcquato 
fcrmo fit :  vcl  tciaii>.  dq^ obic<^lo  tocali  Dialcdica*  prout  . 
Arifl.  confcrfpcacAmoiiuui^Cjftjid^Qbi^dtococaU  . 
lc^^ger  {pconfidcrac^  « cuai  in  ca  ncfn  canci4m:d?aif  . 
gumcntacione  9  fedetiam  dc  aliis  fciendi  inflrumentisj  ^ 
dcfinitidR^  nempptac  diuifioaiB  agacur. '    '         '  /    '  T 

(^re  omnlii  prol^abiUlfimaTiAetiireorqm  &t^tentia|  flM^f^ 
quijitcttiit  aflioncsmcntis^qttatc^^u^ 
gnofci^di  moda,ad  cagmtf oo6  vcri  ftiic  diti^iSiles ,  cffc^^^^ 
fubicdum  Dialcdticarrquemadmodu  aNflioncs  volumacii   ' "      •  ^ 
quatenus  iuxta  iudiciu  rcct^  rationis  ad  optimum  vicae  • 
finc  fuiic  dirigibilcs  dicuntur  fabie^fbCi  Ethicc.  Q^o  locv; 

AOU  adi^oncs  mSiis  elfc  nucccialc  obic^u»  quod  fu)>  v  a- 

^         »  A   4    •     '  \     •  * 


>    f        QvAKf  TlOMBt    PRdOBMl  ALE  f 

^        *   riisconficlcrationibus,ad  varios  artificcsjvcrbi  graiia  a4 
pialc^Hcum.PhyficanijThcoIogum  pcrcincrcpotcft  ,ac' 

cJ  .  vei^o  rationcm  formalcm  fcu  condicioncm,  fub  qua  con- 
fidcrantur  illae  adioncs  a  Logico,n6  itcab  aliis,c(Ic  qua- 
tcQus  iuxca  r^ifbum  cognorcendi  modum  fiinr  dirigibiles. 
.  y  t  vero  incpltigb cuc  adliencs  mcmis  dkigibiles^o  re^, 
,^*fi<^*odasi  potiiis cjuam  adioaes  re^asatt€  iiAiones r(?- 
<^i(i<^aras  (bbieauin  efle  Dialedicar  dixerimiur.  Aduerti^ 
n-  a(f|ioo€meiitisi  Diakdico  c6nfiderari  pofle  vc  rcA^» 

fiM  rt.  rcdtificand^^&reaificacam^^  ^uidem  a^tonem  m5cis 
re<aamconfidchitt"fc  prototypum  &  cxcmplar  adionfSf 
•  '  ^  ditigcndat:A<ftioncm  vcrorcduicand.-5m  feudirigibilcni 
tanquam  fubicdlum  ingencrcco<;nofci,ac  iapaiticuiari 
dirigi.  Dcniquc  ri-^bficata  tanqua  fincm  intcndi.  Bt  quS 
iccbcudincm  in  aflionc  rcda  vcluti  fpcculatur  Dialccli- 
cusjhanc  in  aclionc  rc£lificanda/cruandapr«ciprt>  can- 
demquc  in  adionc  rcdi ficata obtinct :  Sicquc  obie^m 
Dialcdiicae  formatufvt  ita  Ioq«ar)<juod  valdii  imprppin^ 

Vtro  formalc  duplcx  <6ftitui  poterif  t  ▼nniii  inftar  cxcm?» 
pbcis  coiifidnandum:  dnntaxatVqupdcfta^^  re* 
^ :  Alceniiii  cdnfiderandum  fimul  ac  dirigcndum,quod 
^***    ift  a^Homciiiisdirigcnda  fcudirigibilis.Htquonia  Dia- 
lc^ica  cft  fcicntia  pradlica  {  vt  fatcncur  hi  qui  arbiciaiuf 
^    ^        a(fVioncs  mcntis  ciTc  cius  obicdu,&  cx  proximc  fcqucnti 
•^^^JK"  fluarllioncconftabit )  idcirco  mcrito  dicimus  abfoIutc& 
^ltJu  tfir       ^^^"c^  adlioncm  rcdificandam  fcu  dirigibilcm,noii 
^ic«f«r  ff»  ^^5^  a^oncmrc^m  cfile  obicdum  propriu  3c  ibrmal^ 
^S^m^ Dialcdic«:quod  qnidelll<incclli^i  dcbct  de  a^fitionc  dirx- 
u ri .  v'#   .  gibiUio  genere>(eu  quatenus  de  lila  gcncralcs  ^c  fc wpi- 
ternse  Tcricatis  propofitiones  &u  prarccpcion^  tpidftcii^ 
jn  Lteica.Ex  qutbus    aliarum  fenilciarum  rcfixt^dnq 
facis  tup^rqQc  probataTidetur  efilcnoftra  bacc  alfertio.fi* 
in6kp£icile  crit  rc^pondcrc  ad  ca  qux  objici  potcruuf. ' 

Q^V    AE    S   T    1   O  III. 

QVi  entia  rationis  Dialc^flic^fubicdlumcflcconten- 
dunt,  eandcmio  Ibla  fiufinodi  figinencomm  con- 
ccniplacioiic  collocant>proind£^Tbcorct]cam  c/Tedc* 
finittnc.  Alt|  orgianicamefle  conccadnntiep  quod  fit  com^ 

^iunc  cnioddaQorg^umaicQ  infirtimcntum  rcUqaaruni 


Digitized  by  Google 


r  K     L  0  G  I  C  4  1i» 

l^liifofophise  partium,  non  ramcn  pra<fticam.  * 

Nos  vcro&organicam  fimiil) &pra(fl:ica  cffc  conien- 
dimus:  organicam  cjuidc  cjuatcnus  omiiibus  aliis  fcictiis 
inferuit :  Yt  'coiin  ^ietaphvfica  catteris  omnibus  icicnciis 
ranquam  rcgina  impcrat:hc  ei.rdem  Dii^e^itatanquam 
famutftiiibintniArai:Pra(flicam  vcrd)<]uatcnus  in  foia  lui  ^ 
i^ibicd^i  cootemplationeiio  quicfciC)  fcd  calratidpraxidi 
Ant  vfiiih  reuocat.Ec  quia  coniUt  fermi  apudomntselll      '  * 
'organicam(nemo  enim  ncgaaerit  eam  a3  reliqoas  (cjeii* 
tiasaut  comparandas,aut'cxcrccndas,fi  non  omnino  rjc-         \  . 
cc/Isriam  ,  faltcm  valdc  vtilcm  clfc  :  «^uod  ctinni  lequcnti  *** 
quxft.probabitur. )  Rcliquum  cfr  vt  ol^cridamus  cria  ^lfc  -^^  ^'^lS 
pradicam,quod  vcl  cx  co  p:Kcr,  quodomnis  fcientia  na- JJjJ^'^ 
turali  lumincparra.Thcorctica  fir  vcl  pradica:Atqui  co- 
(tac  cx  prima  ^uatitDialc^Ucain ciTe  rc2cntiam,ncc  ramc 
cfleTheorcticam  vcl  ex  conditione-foi  obic^t  (  de  quQ^ 
itk  pfi^cedenti  qu(^fl.]  intelligicur,&  fatik  cxperientia  ci*  t 
^fmnof  eft  nos  nd  fcire  quombdoficde&iieodum^atgar. 
»entanduin«ftciyc  iciXmns,fi^d  n  operei^i>.  id.eft  vt  re« 
Aidefin>amusiTatli»cinemur>&c.rcAat  igitur  vc  fitpra- 
iiftica.Rcpcte  ca  que  prarmonuimws  in  gcncrali  pi;sfiitio-       ^    • . 
lic  oe  vcraquc  parrc  rhiIofophi;€  Thcorctica  &  Pradlica.     ,  „ .  - 
Ecquidcm  quoddifHcuItatc  maximc  parit  vocabulu 
Jj^fum  ^'^idqnod  dicitur  fcictia  pradica,quod  quidcm  «e5^?'C 
apud  Ariltotclc  pro  folis  adlionibus  moralibus ,  g u a r u m ^  vl^^W 
iprincipiu  cft  cIc<5i:io,n©  vcro  pro  adlionibus  mcniis  qua^"  ^ 
ttnus  ad  Logicii  pcrtinent  vfurpatur :  i^uofit  vc  fola  roci* 
ralis  Piiilofophia  dicatnr  apud  Arifto.  proprie^Pradica. 
•Veribii  ttfi  ieonccdathds  Cohi  adiones  humaiias  >  qnate- 
sSos  h\imanasftn  lifc^tasabAriAotere  ^pe^'^»;  appeUarl» . 
IrfiB^iamen  impedic  a^ones  mentis.  qu^centis  dirigibi* 
)es  e<5dem  nominetnfigniriac  proinde  Dlalc^icdm,qu^ 
in.iis  diriccndis  vcrfatur,vcrc  dici  &  c0c  Pra(flicam. 

Ex  his  ncilc  cft  intclligcrcproptcr  quid  fir  Dialc(tHca:fof«/4n«m 
fcuqui  fintfincs  ad  quos  ex  natura  fua  ordinatur  ,  vr  cos^^^yS»»'©'^ 
pr(^tcrmittamus  quos  ipfc  Dialc<flicus  (ibi  pro  libito  pof  ''^*'^» 
ict  proponcrc.vcrbi  gratia.Iucrum,  inancm  gIoriam,&c. 
Primus  igitur  &  imoicdiacus >  qu i  cft  ;i(f^us  ipfius  Dialc^^*"'* 
dicar,cft  a(flioncs  mcntis  dirieibilc^  contemplari»dcmie^''^  - 
ilCs  dirigcd  is  iudicia  fcrre pradica,qua!  funt  prd^ceptio^ 
pesDiaic^icx :  fecundusproximovicinus,  cft  ^AiiMier^f^iy,, 


quod  p;«cfcmiikft; 


Digitized  by  GoC)gIe 


>  ^  5  ? 

tp     QjrABiTtoNfis  PaoccuiALir 


pcr  inftmnieiica  (ci6nJi,qnateiittsfistitaAiones  re^  Cth 
CUndiim  (e >  &  invQiacrrum  fpcdlatjc  ac  vcluci  cxcmpla- 
ria ,  iiixca  cjuorum  rc^icudincm>  animo  prxconccpcam, 
mcncis  opcrationcs  diriguncur  ,  ficuc  obiccr  mcminimus 
quxftionc  fccunda  prarccdcnciitcrtius  vltcrior  fcu  rcmo- 
rior ,  ifquc  pixcipuus,  fcu  primo  &  pcr  fc  intcntus ,  dici 
7       I.  polliiru  a^flionc;  mcntis  rcdiftcacx^  npn  fccus  nc  ^omu^ 
,  rcttc^a:JiHcacaHaisc(lpocii^musaittsa^ttican4i:<}un«, 
tus  dcni^uc  rcmbtiflimuf ,  non  tamcn  pr^cipauS)  ncc 
jBb^*'  ^deQpac  ii  intcncus  a  Dialcftici  t  clft  iuuarp  cxceraf 
'  *        fiiemias  n  6ciUusj  breuiuSs  ccrtins  &  ordinatiusacqui. 
raiftur»  ^ui  finis  eft  potius  ipfarum  a^ionum  re^ficata^ . 
- '  rum>  quam  ipfius  arcis  Diale^icx.  quem^dmodum  habi*. 
fatio ,  non  tam  eft  flnis  artis  ardincatocixquam  ipfms 
4omusarccconftru(fbx.  An  vcru  ca^ccra:  fcicncix  nuHo 
modo  comparari  pollinc  abfcjuc  iiac  noHra  artifici^iii 
Diakcliea.proximc  fcqucnti  quxrtion^  cxpiicatjitur,  ^ 

• .  An  DidfQiUft  fit     teliqHM /tiinttMt  Heaiffjifi^» '  i 
Qjr  ABsrTo  IV. 

"Ticundtim  XJT^  fcnTiun  propofit«qu«ftionis  apcriam,  duarliic  ' 
f^9,       Y  prdemoncQ.  Alcerum  c(V,  ciim  Dialcdicafic  duplev^ 
*  .  a!teranatttraiis»<}Uxeftipravisrationis,vnicuiqucinac 
?         rura  congenita,quaque  pratdttus  homo»  ablque  Tiio  pnq* 
^cptorum  adminiciil^  res  de^nit.pafttiturtcomponit»  4^ 
que  illis  pro  ingcni)  bonitarc  pptimji  ra^  ipcinacur^alter^ ' 
artificialis,  quae  non  a  nacura  in  hominnm  animis  inge- 
ncratur,  fcd  cx  multorumcollcdionc  pnrccptorum  ,  auc 
abaliis  addilcitur  ,  aut  longi  expciicncsj  comparafur: 
non  hic  dc  Dialccflica  naturali,quam  prorfus  nccclfariaui 
cfTc  omncs  fatcnrur  ,  fcd  dc  artificiali  quorllioncm  infti* 
tui.  Alcerum  eft».cum  fcientia:  duobus  modis  confuicrari 
pofliot  I  nempe  inefte  pecfedo ,  ciim  q  ais  pcr  vccam  Sc 
propriiam  cauGmi  bmnes  qn^  dc  fubiedohaberi  ponTup^ 
conchifiones  non  (¥^i3tm  cogno(cic ,  fed  prxccrea  fcic  fe 
illas  opcim^  cognofcece»  3t  prattetQa  in  ene  impecfe<^«  * 
<iim  quis  vel  honomnes  qux  de  fubie^lo  habeii  poirttqc 
conckGoncs  ,  aut  non  tUas  tenet perfedq,  quia aut  non 
per  vecamcattfam  ilbs  nooit ,  aut  nefcit  ean)  veram  e(t<5 
caufam  rei  demonftratac  ;  non  hic  quarftionem  cfTc  dc 
lcicatiis  in  cflTc  iinpcrfe^o,fic  cmm  habcri  polTc  fuic  Lo- 

gicaarciiicial;ncmi£udub;unicft;fcd  dc  uiemiis  in  cdb  ' 

pcrfc(^o. 


Digitized  by  Google 


I  > 


pcrf«dh»,f;tieiifui  propofica^  qaaefHonis  fiti^l^  Logi^a  ar^ 

tificialis  fic ncccdaria  abfolutc^ ad  rcliquas  fcifcias  in  cflc  ^ 
pcrfcClo  coinparandas.  Qiiid  aurem  dc  propofita  quseft. 
tcncndum  fit,duab.fcc|Ucntib.conclufionib.dccIaratur. 
'  l?rima  conchifio,Dialeclica  artificialis  non  cft  abfolu-  Primdeim^ 
td  nccclfaria  vtcaLtcra:  fcientia;  habeantur  in  cfTsperfc.  _v 
^o  :  Probatur ,  <^uia  ad  fcicncias  comparaQdas  duo  taa)  * 
tum  fknt  necciTafia}  Vtium  cft,  vc  is  qui  fcienciam  confe^ 
tatatoseft»  inueniatillius  principiaf  <l(que  adentiacuri. 
Alccrum  vc  cerc6 fdac,  fe  YCt  apcis  Sc  minimc  fallacibus 
4ilieren(ti  formutis  adJenitaliftrandas  ex  eiufmoiii  prin- 
cipits  conclufioncs  quibas'  fci tntia  co^tiDeoir.:  At  vctd  . 
poteft  quisnaturali  ingcnij  bonitate&priotifiMSperfe  , 
ncitts  aflenrtrt,       tis  diftcrcndi  formulis  vci, pocoftqQe 
folo'luminc  nacurali  optime  iudicare  cas  formulas  ratio-!  * 
'cinandi  quibus  vtitur.lcG^icimascifc,  ac  minimc  fillaccs. 
Qtiarc  non  opuscft  proptcr  illud  rccurrcrc  ad  Dialcc^ti-  » 
cam  artificialcm  ,  &  muho  minusvt  fciat  caufampcc 
quam  dcmonftxat  cifc  vcrara  caufam ,  cum  id  (ciri  po.lic 
vcl  pacurali  lumiae^  rtl  experiei^ciayvei  racioaibus  di{ki$  * 
ab  iplare  de  qaa  agtcur. 

*  Sccundi  conciufio.  Dialc(flica artifictaiis.eft  ncccfliria  ^'cunda 
•dreIiqQas^(cieiicias£icil^>ab(qiie  erroris  pericokH  bre-  p  "^'^^^^^^ 
vicer  'acqul^ofdinacicomparan4as.Psobatorquiaqiicm-  /^«^J^J^ri. 
sfidn^odum  ooUos  opifex  hiciM'  U  fine  ercore  t  aoc  ulrem f^m  ««• 
breuittsr  $c  ordinati  opus  aliquod  poceft  ablblnere » nifi  ^Mmmm 
conquifica  prius  habucric  inftrumcnca  ,  quibus  in  confi-  ^ 
ciendo  operc  vtatur :  ica  ncc  ratio  vnquam  facilc,  abfquc 
errorc,  brcui  t«nporc,  &  ordinatc  totam  aliquam  fcicn- 
tiam  comparabit ,  nifi  cxaminatas  atque  in  prompcu  ha- 
bcac  omncs  diflcrcndi  formulas  qua:  adcomparandam 
fcicnciam  func  necedauac:Quare  cdm  hae  focmulae  a folo  , 
Dialedico  iiabeancur  examinatae  >  atquc  ih  promptu,  ef* 
ficicor  >  n  nemo  abfquc  Dialc<flica  facilc  abfque  ccrore, 
ktoqne  breuiter  It  ordinatA  viUm  aiiam  fcientiam  fibi 
compararepoffic,  Atqae  in  eam  (eotentiam  (citd  Arifto- 
teles  a.MetapIi.e.f.tCKio  15.  Quapropccr(inquic)inftica-  [ 
tuseA  qai(qae  deWt  qoo  pa^  fingula  probanda  fint, 

Juoniam  abfurdum  eft  fcienciam  fimul  &  fciendi  roo- 
um  quaciercj  pixfcriim  cum  acuuuxii  allc^ui  fa &c« 


J 


■%t        Qjr  iBSTION  J5J  PHOiOeilAIALBf 

Qjr  jt  $  r  i  Q  y. 

ptftUk    T^OfTct  quiiicm  Logica  fufi/nm^  fumpca  tiiuidi  innfr 
^i4/#^K4  JL  curalcm  &  arcificialcra  ,  dcinde  arcificialis  in  doceii- 
^*^^     ccm  4c  vceiiccm  :tuni  doc^ns»  idqac  maximd  i uxc;i  Ari^' 
infticacttin^ analycicam  fcu  rcfolutoriam,  Topicam^ 
docec  modum  ex  pr,obal>il,ii»i^diiibcendi :  {ed  pra^;*' 
^  tonuffisiUtsdiiiifioisibiUfeaiiipdmisarri^ 
^  Ifarc  IXTliQiius  inicio  libri  de  I^^erpxet^itioijie »  vbi 

^|Eii|^«  ^wttecfiua  ka&e  ifoftcam  Logicam  docentcm  particur  iaxca 
l^^irfNr- ctiplicem  mcntis  opcrationem  quam  cxofficio  dirigic; 

Wy»^  ,  adco  vt  prima  pars  fic  dc  prima  mcntis  opcracjonc.vidc- 
I  licccfimplici  mcntts  apprchcnfionc  :  akcra  dclccundai 

>  '  videlicct  iudicio  fcu  cnunciationc  :  tcrtia  dc  tcrtia  mci%- 

'%AlULoii  tis  opcraiionc,?idcIicct  difcurfu  fcuratiocinationc.Ncq 
ffjjimff.  iongc  abcftab  hacdiuiiioAecciparcitac^uoque  Dialc^i*- 
cc  diuifio  iuxca  cria  praecipoadiiJereAdiinftcttmeacaj^ 
*  fiempe  definicionem,  dioifionem » ic  arganieacacionem^ 
^     cdm  de&iicio  ad  prima»  mencis  oferacionem »  dioifiq 
:r"'    ad.fecttttdaffly  argutncncacioad  cerciam  percineac.  Eil 
.  «acem  kaee  noftra  DiaJeSicse  in  cres  paif es  difirtbaciq 
legitima,qaia  ncmpe  eftad  nacoram  fttbidfti  proprij  ac-> 
commodatiffima ,  vcpotc  qux  in  cotpartcsfiac  quoc  func 
prxcipuae  mcncis  opcrationcs  ,  circa  quas  tanquam  circa 
proprium  fubic^um,  vcrfatur.  Et  quidcm  dc  ipfa  Dialc* 
4ica  hadcnus » dcincejps     iis  ^a^in  ipla  concincnca^ 
agendttmeft.         ^  ' 


r 


J  ' 

Digitized  by  Google 


f  RlMA  PARS 

D  1  A  L  E  C  T  I  C  : 

X)  E.  IIS  Q_r^  AD  t  Rl  MAM  \ 
.   .     mttttis  «ftr*tionm  jptSttntH  '  . 

P  R  il  l  A  1 1  O.  ' 

In  qns  de  pfMtio  nibui  mentis ,  dequi  injlmmintk  .  ^ 
;J        dijftrendi  lentrntim^  ' 

Vm  vniucrfam  hanc  difTcrcndi  artcm  in 
trcs  praecipuas  parccs ,  iuxta  cres  mencis 
^  opcraciones  sdiuirecinius»  do^bina^-cacio' 
poftul«(r ,  Yt  anteqaam  ad  /ingulas  aeceda- 
mttr>  ^ilbsUis  ac  de  di/Ibreiidi  tnftriuneiic» 
diqQidgipei^admpjfjefittiajuslocopr^  , 

Coaftac  igicor  nfeocis  operacidncm  in  geocreeflc  co-  Sidd  0"  ^ 
{rnicionecii  dicicaii»  ab  intelleda :  iam  rtxb  tiutt&ntts  ^ 
nimus  triplicicognitionis  gradu  in  perfe^tamTerum  no-  ''^* 
ciciam  conrureit.Nam  in  primis  rcs  fibi  obicdlas  fimpli-  c9Utiitttr  '\ 
ci  quodam  viui  intuccur  abfque  vllo  afrcnfu  aut  diflcn-  tam 
fu.pofthxc  cafdcm  intcr  fc  conferc  ac  diiudicat,  cifquc  tnfUtim» 
vcl  a^ncitur  afHrmando  ,  aut  ab  cis  diflcncit  ncgando: 
(9&dem  ex  mulcis  rebus  ii^ccr  fe  coUatis  diucrfum  quid 
«>ct5  raciocinando  rcu.^giimeacaade  coUigit.  Ex  his 
tribtts  mentis  opcratifnibus  prima  dicicttr£ttiplc9cap- 
prchenfio,  fecunda  yero  iudicittm  feu  enitnciaco ,  ccrttf['  ^ 
dilcQrfiis  fittc  argumeiicacio.  Quod  ad  mccbodam  itrif- 
actiaac  non  cft;ulio  mctttis,  fed  tancftmkcrics  (ittc  ord^ 
xerani  traSjCndarttm ;  vak  fi  dicacur  a&ib ,  ciliim  cotl  fie* 
^  ]Qdicii,ad  fccundam  mencis  operacionem  percincbit  >  (i* 
CUC&  ipfa  diuifio  fcu  parcicio  ,quaccft  primum  diireicn- 
di  inftrumcntum.  Notandum  cft  autem  inccr  illas  mcn-  Nttandtm^ 
lis  opcracioncs  primam  cfTc  fimplicillimam  :  vcpot^  qux 
ftplfit vnico  vocabjilo,  auc  plpribus  fine  copula  cxprimr: 


t 


l 


f 


* 


Digitized  by  Google 


ni(i  pluribns  perminis  feif  vocabolis  ,  8c  copula^zpiima* 
turi  tcrtiam  dctiiquc  Yaldc  compofitam  ,  vtpotc  qua:  noa 
nifi  cx  pluribus  criunciationibus  confict.  Qux  omnia  ia 
^B^fiin»  ^t^ccxcmplo  facil(^  ilcclarantur  i  vcrbi  cau(a,auduo  no- 
mine  hominis,elformamus  conccptum  quandam  (impli- 
cemiaanimo;  C\c  audito  nominc  animalis  conccptutn 
qa6c|uefimplicem  animaii  conformcm  cfHngimus,  quod 
primae  opccattonis  munas cft  :  lum  apprchcnfa  jhominis 
S  ^  animalis  oatura  qtCandamefle  intdrilJas  coriuenicn- 
daill  animadacrtimus  :>quare  animal  homini  atcribul-. 
Ans  affiriiian4o>  fic  (homGl  eft  adihiil  J  fimiitter  cogni  ti 
animalis  Je  Tiucntis  namtaq^diim  agnofcimusintei 
illa  natur^  conformitatem  ,  quaa^  affirmanao  ic txptU 
mimus ,  Animal  viuit:  (icquc  pcr  fecandam  menns  opc» 
iationcm  dux  iflx  propofiiioucs  habcntur,ncmpc: 

HcT7:9  ejl  animaL 
£x  quibus  pcr  tertiam  mcntis  opcrationcm  tcrtia  hatC 
pTopofitio  ciicitur  (homo  viuit)  ad  hunc.modum»  7- 
j  Animsil  viuin 

Momo  eft  ilinimaU 

Trid  afi*   Cserer6nt  ad  his  ttes  mentis  operariones  i^ferancuf 
ta-  cria  infthimeriradiflcriBadiinempediaifioidefioitioyar* 
iWfti>****  gumeti^feuio :  cjux  nihil  alxtld fdnc  <|[aim  l^ecies  quaedaaa 
operaddnum  ihencis':appellancur  autem  iaftraraenci  diC> 

fcrcndi  <^uatcnus  pcrillas  cxquibufdam  pr^cognitispcr- 
i^cnicur  ad  noticiam  carum  rcrum  qux  ancca  ignoraban* 
tur.  Sic  cnim  pcr  diuifioncm  ,  qiix  ad  fccundam  mcntis 
operationcm  pcrrincc  cx  prapcocrnirionc  confufa  cotius» 
dcucnitur  ad  notitiam  parcium  :  pcr  dclinitionem  vcro, 
qua:  ad  primam  mcAtis  operationcm  fpedVat  cx  pra^co- 
saitlone  pardiim  eflentiailium  corius  nacura  dcclaracur. 
&enique  per  ar^mcncationem  >  qux  tertia  mentis  ope< 
ratio  eft,expraecognitacaufii  effedus  colligitur.  V bi  adif 
ttorte  diaifionem;quaceniis.  eft  ipftraniencum  c(Q^o(ceii* 
di^prsBce^efe  dt€ti}cionen^>qaia  priiis  necefle  eS^iaide» 
•  re  gcnus.in'ra4(f difFerencias»qdlm  exgener^  3c  difFeren- 
tla  defimc^nem  rei  ^ocprimfcre :  fic  etiam  defiiitcio  airga- 
■ ,  A  mencacidiielnf&  maxiqie  nobiliilimam  argumcntationis 
fpcciem,nempe  dcmonftracionem  antcccdit ,  cum  in  dc- 
Aioaftratiouc  dcfinitioadiubcatun  Ybiaducrtc  omncra 
^       '     ^  ►  quidcm 


Digitized  by  Google 


quiciem  argumcntarioncm  poflc  dici  inftrumentum  dif-  $oU  dtmc- 
lcrcndi&  cognofccndi,  non  tamcn  inftrumcnrum  fcicn-  ^^Atio  «»- 
tdi  propric :  Ud  folani  dcmonftrarioncm  ,quia  pcr  illam  ^J^^^^^ 
icieiicia  propti^  dida  comparatur.  £c  qiiia  ad  ciufinodi  * 
lcientiam  coitipatandam  acniitiediocricercoa&runt  di- 
iiiiio  &definitio  ,  hinc  fic  YC  eciaminftruincnta  fcicndi 
poffinc appcIlsM:i >6ctic  &  i pfa  dqfnoaftracio.  Scd  hxc  (acis  ' 
ile  a^onibns  m^ntis^c  kt  di^rendi  inffranientisin  g€- 
jiefe.  'Supereftvna  di/Hcultas  explicaniiadeprifnaieu 
fimplici  mcmis  opcrationcquam  in  hac  ptinnfa  pacte  ag-  ^^^^ 
grcdimur  ,  ncmpc  ciuomodo  dirigi  poffit  a  Logico  hxc  mtmis 
opcratiojcum  nulli  errori  vidcatur  obnoxia,  vtpotc  qua:  r*ti^mt, 
£t  vcritatis  &  falfitatis  cxpcrs  ex  capitc  primo  lib.dc  In« 
tcrprctatione.Cui  rcrpondctur  primum  quidcm  multum 
iuuari  fimplicem  hanc  apprchcnfioncm  rcrum  ab  ipfa 
prima  parceDieledlicasiaiionc  ipfarum  recumobic^ta- 
riimf(|uarum  nriuIcitudo>permi(^i o &  oblcuritas  non  me- 
diocrecn  illi  difBcoltatem  pariciRerum  eiui;imulticu<li<- 
ptm  trciitterialia  >  permtftionem  catcgoriarum  feries  Bt 
<>bicttrica[cem  definicio  colUc :  in  hac  auttm  prima  p^e 
agicur  de  Vniuerfalibus,  categortis,ac  dcfinicione.Dein-  if«|Wf'  ^i- 
delicct  prima  mcntis  opcracio  fit  cxpcrs  vcricatis  St  fal-  «»«P<'»m, 
fitatiscomplexie  ,  quxin  foloiudicio,  nempc  afienfu  ^f^^^ 
aut  diffcnfu  propri^  rcpcritur  ,  cft  tamcn  capax  veritatis  * 
aut  falfitacis  incomplexx:  fi  cnim  fimplex  notitia  fit 
cortformis  obiedlo  apprehenlb  crit  vcra  ;  fi  fecus ,  falfa: 
vt  autcm  fiat  conformis  rci  obic^lx  multum  iuuat  cx-      ^  . 
plicatio  cerminorumquac^nitiphuiuspcinncpaiciscia- 
djcur.  Icaquc  huius^prirax  partis  Dialc^icar  quacuor 
erttattradratus :  Primus  de  terminis  Dialc^icis  ^  Sequ^ 
dus  dc  vnittoriaiibas » Tenitt»  dc  cacegoriis  y  Quarcus  de 
dcfinicionc;  « 


BRIMVS    TRACt AtVS  HVIVS 

Paicis,  D.e  teiminis  Dialedicis.  ;> 


DilfuMio  vnicd. 


Slmpltx 


Slmplei^  meicisapprehcnfio  duplcx  <ft,alcer:(  cotifufa,  y^**"'^ 
alcera  diAinfta ;  illadicinir ,  ciim  quid  vocabulum  fi.  %f!fo!Z' 
floificet^duAtfUaf  wdligitur  3  tocc  ycrd  ctim  no  Kaninldl  m 


Digitized  by  Google 


vox  (tgni  iicct,(e(l  etiam^qttid  fit  res  figntficata  clace 
&  dtdtn^ldcoiiciptcurnlliteTmini  fcii  vocis,hxc  natur« 
£c  circncixapprehenfiodicitur.  Illaomatbus  qni  voccs 
riorunt,vt  plcNcis  &:  rullicis  comiiianis  cftjh^c  in  fapicn- 
cibus  dimtaxir  ,qui  cxploratas  rcrum  naturas  habcnt,  rc- 
pcririjr.Et  quidcm  aci  confafam  m^acis  apprchcnfiQnciit 
pcrtincc  }i2ec  ccrminoruTi  Dialcdticoriliiiexpofitio  ,ad 
€|(iam  eciam  reuocari  podbnc  .rradarus  de  vniuerfalibaij 
ic  cacegoriistad  diflin(flam  vero  Tpe^abu  qusUtas^Sc  fd* 
ftcemascra^tis  dedefiuicione. ' 

§uidjmi  urmini  ufud  DtMleetimi  ^  Ji  midftfUii 

ttrum  dmifivnk.  ^ 

^        Qjr  At  $  t  1  d  i 


'""^ /^Vas  Grammatici vocc$,didiones>aC()ueorati(Hii^ 
V^clfimenca,  Diale^ict  ctrminos  vocanc,  quontam  iis 


rmtmus  i 

^f'^^  qtiatf  «jarminijj  bmnts  propofiiio  fQlct  circanleribi.  Efl 
enim  terminas  int  enuociacione.,  Iiibie£bum  Tel  accribUf 
tum ,  qutbus  quaG  eitcremis  ipla  enunciacio  conftac  i  W 
in  bac  propoficione  ( homoeft  aaimal )  homo  eft  fu&ie- 
dvim,  animal  Terd  atcributum,  quae  fiint  duoextrema  fi* 
uc  tcrmini  quibus  hac:  propofitio  conftac.  Ciim  autem 
propofuio  (olo  animopollic  concipi,hinc  fiti  vc  Logicus 
tcrminos  non  tantum  in  voce  vel  fcripco  (  vt  fua  voca- 
bula  Grammacici )  fcd  etiam  in  mcncc  confidercc.  fit  ii* 
cct  non  tantum  mcntaics ,  fcd  ctiain  vocalcs&  fcripcos 
ietminoscoofidercc  Dialc^tcus,&on  camen  eo  fine,  nec 
«O.n:io^o  quam.6rammaticas.  Bo  etiim  fine  illos  confi^: 
4erat  vtfic prima?  mcntis  opcrationi  opitafecur ,  ncc  ad^ 
h^c  ih  pacttculari ,  fed  in  Tniaerfam  fub  iis  raciontbusf 
(ecttndatn  quas  ad^  Philofephicum  ▼(aaifunc  apciorct» 
Idliuieft  Horaih  cecminbramiiOA  ^naeft  eademque  parcitio,  jted 
r*Mr /ar-  ^^^^^  prodtrfcr(aconfidefatione!alitercnimratione  ma- 
^ale  ur.  tccijc  fcurci  fignificantis,  alitcr  rationc  formac  fcu  ficjni* 
ficationis:8c  quidcm  aliccr  habita  racionc  rci  fiornificac^, 
^  aliccrhabica  rarionc  modi  fignificindi  folcnc  aiftingut. 
Quod  vc  intclHgaK ,  nota  in  vnoquoquc  tcrminoduo  ^ 
poffc  coafidecati ,  vnum  inftar  materiiK  »jicmpc  rcm  ii| 
^uaineft  vis  fignificandi  vc€^a]^,yaXffeafonusacH 
.   iiculatus,    fcriptura  j  alcerum  itiftat  focmar  ,  quac  cft  i- 

fik  yis  fiyiificaadi » fiue  fignificatio,  Kucfas  in ipfa  fi- 

'•      .    ,       .  Digitized  by  Google 


TRACt.  Primvs  Di  Ti&Mtiii^  , 

l^fieatioac  duo  eond^erati  pdflTiuic,»  Qemve res  fignifi^ 

c«iayfltiiiodtt9(i^%f^     Hiac  igicur  oaU^anir  yarlsp  ^ 

ditttfioiiMy  liB^imfeqaeat^^  quaei|i(H 
liilias  diccnir.    *  *^  .  ' 

Qjr  Ai  s  T  I  o    I  h  ■'  i 

■  '  \     '  ■  ■  •   ■  .  *' 

REs'  i  n  qua  fignificandi  n«  aliqiu  reptritar ,  triplct:  Mhbg 

Qiure  Dialedlici  non  HdnteritaCcrmiQim  r;nioiiemi«"^^ 
fcriar  ^iftiriguunc  in  mtwad^vtocal^^  ' 
McQii^ts  eft,  qui  AQime  datinuuc  coQciptrar>TdcaIis,qui 
jocc  cxprjjrtiu^j  rcirptas,qui  feripcara  pingirur.  Ec  quu 
psitt.nfc.c^  quarcnusYocccxprimitiic 

matpotiill  d<f  tdcali ,  qa^tcnus  racntalis  rcrmini ,  fimfil- 
^uc  rci  animo  cdnccprx  fignum  cft,agitur :  nam dc fcri- 
pco  nihil  ncccfTc  cft  hic  diccrc.Vt  vcro  intcHigas  qua  xa- 
tionc  vocalcs  ^crmini/inc  figna,  fcicndum  cft  fignificarc,  i^Mfrtft 
luhil  ahud  cfrcquamfaculcaticognofccndi  qoidpiami^»^»    ^  . 
fediucrfum  jrcpraefcntarc.  Id.Tecd  qaod  vim  fignificaitdt  ^*^^ 
Eabccsfignamdki 

^o«Qiin  formafat  dlcoQttt?  >  qoaij^iitdem  ii|  ipfi&cttl.  '^'T 

tatecogn6fccncepermoAl*fcjrmiiiifidciit,ncctamea    *  ^ 
.fbiprrfaciikajfc^^  incencio-'  ^ 

taleh  ^  tiTlMmMn  prg^nis  rcccptae,  licct  ignoc«,ac-:  '  '^- 

ddeatM.teilmicittam  diftamiura  fcnfibus  rcfcrutiiC  5  alia  v>t  i 

Tcro  ihftruincntalia ,  qux  ab  ipCis  fcnfibus  diflica ,  priua  : ' 

fc  ingcrunt  in  cognitioacm  fcnfuum  quam  in  alterius  rcc  't* 

nociciam  nosinducant.  Ac  quid^m  prioris^gcQcrisfiuiC     *  * 
mcncalcs  ccrmini ,  ci\m  finc  cxprcfF*  in  aniino  rcram 

milicudinesrpoftdfibris  TCfri  Toccs  &  fcrijti.  9^  ^^lm   '  t 
iU«audiuncur,afch;rcTifttp^^  "^; 
:tattfa9tfijfna,intd|[ifflmtar.  V*  ^ 

^  apitd  temcs  tQUnouatii  rttfcominum  inftica* 

liatltttt,  fcitf,  dtittf eftimago ,  codcm  modo  re-: 
ptMciitftr:1eripta  aatem  nunquara  nifi  cxhominum  iiti 
ftituto  lignificanc  ,  ci\ra  TarialingUarumidiomacaimi- 
^cntur.  At  tcco  voccs  quatdam  a  natura  fignificanr ,  tc 


•V' 


t 


t.  '  .    ,  )'.  Digitized by Google 


If»  ^  PllIMM    PAB.T.  LOGTC;' 

fiicuto»  ri  fiine  roce»articalm.aiii]biusnlmar  in^fi^ 

qux  propcie  teiiiiiiii  Tocalek  ap« 

'  pcllantni;, 

^omodo  tliJlinguantHr  termini  apud  Difdt^ic$s 
rauone  rei  JiigUfUi^tA,  [ 


AB  S  T  I  O      I  1  L 

|YoQiam  iigaificatio  vocabuloruin  reucerrainoriui^ 
^varia  eft^ac  mulcipleX  i  pro  yariecace  reruoi  fieoift" 
cacarum  >  dxn  ^to  variomodo  figoificandi  remeandeoH 
liinc  mulciplex  oricur  cermiaoruai  diuifioex  vccaqUo 
parce. 

<fi*  £c  ^'aidem  ex  parte  fei  fignificacc,  prima  diuifio  ter- 
wfiyjH  ttr-  ^ini  ede  poteft  in'  ctrnMnam  prinix  incencioiiis  ie  (e- 
^''l'  cnnix  incenrionis:  illum  appellaac  Dialcdlici  <]ui  rciu 
twtdic  f»'  figoificac  fecundiiiTi  ca  qua:  fibi  a  natura  fuarealitcrcon- 
«»#i«lMM.    ucniunt ,  cuiufmocii  cil  omnis  tcrminuscjuo  aliquid  vc- 
^  rum  &  rcalc  figaificatur,  vt  homo,  animal,i':c.  hunc  vc- 

i6  cHc  deliniunc  ,  quo  aliquid  fi^niiicatur  fccundunica 
qux  ipfi  racionc  nortra:  cognuiouis  compccunt ,  &  ciuC- 
snodi  fuuciiasc  vocabula ,  lubiedtumipcaedicacum»  aace-> . 
cedcn s  j  confequens ,  6c  fimilia  quat  neqirenter  vfurpaix- 
tur.a  Oiaie^icis,  Pdoris  autcm  generis  cermini  dicua- 
'tar  primff  incencibtiis»quia  id  fignificanc»  in  quod  poceft 
incelleAos  frimaria  8c  diredacognicioneferriretttea- 
dere  i  poftehoris  verd  generis  (ecundz ,  quia  id  figni^- 
^  canc  in  quod  non  poteft  inteUedus  nifi  recuodana  Sc  rc- 
flcxacognitionc  tcndcrc. 
Meeumid^  *    Sccuuda  diuifio  clT::  porcft  tcrmini  primx  intcntionis 
ttSi^tim^  in  pofitiuum.3^  nc^atiuiimrlHc  cft  cjui  rcmpoficiuam,  Sc 
&  n^ttir. in  r c f  u m  natura  coliicrenccm  fii^nificac ,  vt  homo  ,  lapis, 
uufi,     '  &c.hic  vcr6dicitur,c]ui  nc^;^tioncm  rci  cuiufpiam  figni- 
T«r/i«      ficar>vc^noa  liomo»aon  lap$«iScc.  vbi  ^oca  ^uod  teiinini 
ulutrfiium      pn^^*^ioiicm  figtitfipaynt»j:e<bic<aitttr  adpbficiaos^  vc 

^"^4,i/^.Uinte«citas,furditas,5cc'.  . 

'       Tercia  diuifio  efie  ppcefi  fetaini  poficioi  ia  ta<aer(a» 
^wtM  ii^  iem  .&  parci^alatemjille  ^^nt  reni'  xnlaerGiIem  fignifi. 
•'^ /^'^Tcctiyt  homoianimalicorpus:  hicvefdjqbircimparficula*  ^ 
win7trT'  rcm  fignificac,vchic  horo6,Pecrus,duodecini  Apbftoli. 
,#4fWtf« '     Qii^^f^  ^9^9. 9?^ f  ^i^^  tcrmiy  ^axcicularis  in  di(l 


Digitized  by  Gboglc 


\ 

1 


»  >    •  Tract*  I/  Pb  Tbrminis*  \ 

io^ftfdom^coirediiaHm  i  &  fingiilafrem.  Nam  rcs  parti- 
'  cularis  fignificata,  a«t  cft  multiplcx  ,  aur  vnica,  fi  multi-  ^ 
plcx,  aut  difiundiiic  fiimirur  ,  autcol!c<fttuc  :  ▼ndealius 
teiminu«;  parcicnlaris  dicitur  difiuuuliuus,  vt  aliquis  ho- 
mo,  alicjuod  corpus,  &  fiinilcs.  Nam  hic  tcrminus,  aliv  • 
cjuis  homo  ,  ilgrvfira:  mulros  parcicalarcs  homities  ■ 
iundiue  fumptos  :  ita  vc  fi  dicas  aUqucm  homincm  cfle 
iuftum  ,  fcnfus  fit , huDC  vel  illum,  vcl  iftum  cffc  iuftumiC  . 

Alias  vcro  tcrminus  particiilaris  dicilttr  collcdiuus ,  ?e  ^ 
Oecemviri  ,  Triumviri ,  nam  illa  vcjcabula  fignificarik.  >V 

mo/ros  pdrticolares  homines»  fimol  ,'&'cdlle€li^  fiim^    -  4  -^* 
pros :  vc  fi  ciicaH^^decemvito^  aamfniAraflis  ](6|iijtt»[m  tit> 
publicamJetitQs^r;  hucic  &  iftom  Bc  illom  &mul  cum 
•|ii$  rfnip .  Ilomatf aftn  gtibcrnafie.  Si  vcro  rcs  fignificat^ 

iitvnici  ,  rdactcrminusqiii  illnmfiguificacdicecurfiix- 
gularis,eft(]ilc  eiufmodi  tcrminu«:  finf;u!aris  triplcxjpri-        '  j 
inus  diciuir  finfrularis  cx  fignificarionc  ,  qui  impofitus  ' 
feft  ad  rcrri  aliq  iam  fingularem  fignificandam  ,  vcPctru^  * 
/Paulus,  :Vc.  Alccr  dicitux  ♦fingulariscx  dcmonfeationei 
qui  obadiun(flatn  parciculam  dcmoDftrariuam,rem^^       ,  • 
golirem'fignifi<^at  Vt,  hic  homo,  iftc  Istpis,  atc.  Tertids  >  ' 

4icttar'fin^ularis  ex  fuppofitione ,  qoirem  fingulareoi 
^  1«  pifWruppdfiea'  coBiA^itfnc  figrftfii^at'; n qoia (uppobU 
ini&i' qudd  feHffitiiiim  eft^  veatat^  Vitjrtnem  TttliCufQ 
Cbdftom  pcpcr^ flc ,  ciHiri  AcimosMariae  filium ,  ftatiiit 
thrlitomconcipimus.  *  h  *  '  . 
,  Quinia  dinifio  cft  tctmini  vhiucrlalis  in  vhiuocum,  SwV*  dl-^ 
a:quiuocain,& aiialoG;um.  •  •     mfi»  urmi-^ 

Scxra  diuifio  cft  eiufdem  termini  vniuerfalis  fub  alia 
Confiderationc  in  catcgoricam  ,  tranfccndcntem,&  fo«^i 
pcrtranfccndcntcm.  Veriim  dc  duabus  pofte^oribos  i->/#  #i«^ijip 
jftisdiuifionibuspaulo  (a&its  feqoe^tibos  4o^fti<^iuGins't^'>*'»' 

' "       '  ,  ^     /•'     - .         ...  <• 
^  •  . "      •  •    •  •  '.    -  *  I,  •  _ 


t. 


o  V     8  r  I  o    I  V. 


DVx  pr«cipaai'difficultatcs  occurrunt  circa  hos  tcr-  ^  \, . 

minoscxplicandx ,  altcra  quid  fint ,  fcu  quomodo  >' 

^k%iaacu£i  altcra  ^uod  fiaCirea  ^ombdo  diuidaijcu]:*  J  .r  «i- 

f                                   ^     B  aj    '  "  r 


Digitized  by  Googlc 


1#    '  WlLlUM    ^ART.  tOGTdJ 

Tflfr  di^    QuoJ  igicur  fpcdlat  ad  pnorcm  difficulcatcm.  Vni- 
€ultdt.      uocus  tcrminus  cft  qui  fignificac  rcm  mulcis  acqualitcr 
S^d  fit  ttf  codem  laodocQiiucaieftfem ;  vc  haaiMtti  figoificajc  im. 

maoiamaacuram,  qa^oranes  hoahiaesacquoiurepotw 
J{«iij6r  ^  ticipanc :  i£aQiuocas  Ycro  diciCQr ,  qui  figiuficat  tes9[ 
0mmn0»  malci$  diaerio  pia^^  modo  cottaeaieatem ».  aac  poc^ds 
les  plao&diaecua  fi^fieat:  n  ▼ocabaiaot  ifliadyTaanif 9 
^ateaitS'  aoa  taai^  taaraip  aoimalfled  ctiam  'Saofam' 
moatem»  &  Taurum  fidai  figaificac ,  quae  res  faQC  omni- 
p$    Aodmerra^.  Dcniquc  analogus  dcfinicur,  qui  rcm  muU , 
X  fMfuU^»  tis  inacqualicer  (idcflparcimcodem^parcimdiucrromo- 
do  )  conuenienccm  (ignificac ,  cuiuGnodi  cfl  hxc  di^io^ 
/    S  /       (  fanum )  quo  fanicas  fignificatur,  quac  homini,  pocioni, 
'        triax  &  cacccrtsquaef  fana  dicuncur  ,  Ycr^conuenic,  (e4 
.^Aoa  eodemplaA|4modo:aam  hominipropri^Tcfubie« 
/    -     ^  J#piaaaoiaeft>|iociont  ▼tat6vccfficicnticauf«,&Td?s^ 
^      "  |lCTt  i^aocoaaieatt*  Pom  Aciftotelesia  AatqpraediT 
faaM»t|$  aoa  tam  bos  tetatoos » quim  res  qaaceotts '  * 


^  'fsimii^s  eitiprimao^  coafidecatti » paalAaliier  tam  fy^ 
'  '  iiooymat  fca joiaoca»  c&iA&omMymarleacqttiuoeA 

<*  g^HHtpmt  defcribic.  Sxrionyma  (inquic)  dicahtai^  ea,  quorum  &  qo- 
'^mid  /Iwt  nicR  communc  c(i,Si  fccundL^m  nomcnratio  fubftantia^, 
f^r^mU»  fci^  dcfinitio  natura:  cadcm.  Quo  loco' notaeatanciktn 
"  •  ab  Ariftocclc  propric  appcllari  fynonyma ,  quorum  fub- 

i^cialis  fcu  cflcncialis  »  &  non  accidencalis  modo  racio 
cadem  >  fic  homo  i  &  brucum » quaccnus  iiinomine  fic 
taitioac  ^iuaialis  coaucaianc »  Aridoccii  dicuacar  fyao^ 
ayaia,  qaia  lacio  aoiiaalis  eft  iUis  f^eaclalis^  At  verd 
iMmi  galfa»»  om«cis>  aix,  a^e.  qaaifcotts  la  vocc  9c  ra* 
wm  I  iiailiili  iiiqiyi  iiiinii  r  ^  geaecn^m  omaia qaac  in 
lao^attifpio  tfedd^tc  ccTOCKuaiii^  i  q^ 
lloirappcIlatKacm  accMcacartamf»aoa  dicaatarab  Art^^ 
ftotelc  fynonyma,  nt^que  etiam  propri^  homonynia ,  vel 
<  '       analoga ,  fcd  paronyma.  Noca  ctiam  hic  ab  Ariftocelc 
tum  fynonyma  ^  cum  homonyma  accipi  non  pro  lis  vni- 
V     aerfalibu$qu«  fynonymSs  vclhomonymJspraedicantuc 
^  f quomodo  cciam  propri^  accipi  pofTunCi  &  a  nobis  vfur- 

paacur)  (ed  proiUorum  &bic£lis  fcu  iafcrioribus,  de 
'  c>-^qaibcu.praBdicaacar:icaquoqueinfimiliacceptie^ 
%r         monyrta  dcfcribic :  Qsorosi/aomea  folum  commUQc 

^^•It^  oc  fccmdam^dabmBnrMo  Abfiaa^^ 


4 

Digitized  by  Qoogle 


^  1 


IfyAv»  A^iftoicii  ifcaiicar  horaonyma » ilHs  k  tauxi 
iSdiiienieoMi9lQeeft»fedtattoh^^  ^  - 

itKs  lilaltfpI^^^Baerra.  Qwloeottiiflji  '  . 

ir^nooyma»  quomoTOiihtloga^iei  qooque  poflGiitt  JiO'  «^^/^4 
Rionyma  ,  &  vct^  iuxra  Aiiftocclis  mcntcm  fub,  homo- 
nyivils  contincntuf ,  appcllantilrquc  homonyma  fecun  ^**^'!"*^ 
diim  analogiamiquat  quidem  propms  acccdunc  ad  racio> 
iicm  fynonymorum ,  vfp»tc  quorum  nomcncomraunc 
c&  >  &  racio  c|uidem  ita  diuerfa ,  vit  aliqua  racionc  ,  &  fc- 
CQndi^m  Qn»iogiam  eadem  fit,  fic  homo  (anus,  potip  (a^ 
naf  TrioaCiAa,  aLiqaoai9.docoQ«eaiiiit  in  rattooeiaaf» 
jk  altqi^  n^ododilli^nt:  conueniut  quidem  in  eo«q|aoi 
aliqaem  WdiQeatiTea  refpoAamhaheaot  ad&Qitateqif 
^lifi^iV  Yetd  qaod  yaipr  iQodo  ad  illam  otdiQeimt. 
HoinQ  oi^bn  ad  (aoitafiem  dicit  ordioeR^k  fiiUedU  i<i  a^- 
ddens  j  potip,  caofieed  e0e6hliili  Trina  Hgni  ad  Hgnifica-- 
tQm>(imi!iter  in$ma  pars  h6n|inis  ,  montis,  &  fcamni  a* 
naIogicd,id  eft,partim  cQdem,partim  diuerfo  modo  con- . 
ueniunt  in  ratione  pedis.  Sx  his  igitur  intelligis  quid  fit  , 
tcrminus  fynonymus  feuyniaocus  j  homonymusfcu  X- 
auiuocus  ,  &  analogus }  itcmque  quaenam  fint  apud  Ari- 
not.  fynpnyma,  homonyma,&  analoga.  Uiud  autem  non 
^detar  hocloco  prxtermitteiidam  prseter  HomovjmsL,  ^^SST^ 
<|aonif!n;  Qon^eQideni  eft ,  ratio  Ter6  dttifriar :  ^  Sjooiif  -  mmttt 
ina,qa<itaiQiiomeQ'iSctatiofiinccaden9,adiiittiqaoqB(^  ^  ^  , 
pelypQ^i^^;flchetetpQ]rma:Sc  qaidev9  polyo^^ 
lariyqixiramQomtoai '(ttotdWnftiBWi^  eMeoif  irttqh 
fisjgiadiasifratiiea;  HeteronymaVcrft<|aon|m  AtnOm^iit  " 
Scratio  diucrfa  Cunc,vt  homOybps^fcc.  Dc  p^rpnymis  a»* 
tcm  alius  critdicendi  locus.   *       '  '  > 

lam  vcro  de  horum  termiporum  diuifione ,  qu«  crat  Tt^ifitif 
poftcrior  diffieultas  explicanda,paucis  diccndum  eft.  Et^ftfif^f^r 
quidcra  quod  fpcctat  ad  ccrminum  voiucrfalcm  vniuo-  '^ll^^ 
cum  >Tuig6  diaidicur  in  quinque  Vniuerfalia  Porphyria  ^tpiu^l 
iia,quae  func,eeiias>(|^cics,dittcreQtia»ptoptium,&  acci«  , 
dens :  De  quu>itt  qaia  ppejdtaf is  tr^ftatui  iaftic^eittr,  ;  > 

luMiocloco  dieemas. 

JEq[ailioeas  cermtin»  daplex  ^ft ,  alter  icafa  qui  for-  "^^'^fl^ 
tmb  dfafeecfo  rebus  fignifi^odit  eft  impofita^  ^licfor-^l^j^^^^.^ 
toiri  contigit  Tt  nomenTaiaras,  quod  animal  rignificat,  anf^ih,. 
«Sttti^uo^ucyti^ogca^ 


Digitized  by  Google 


Ife^-  PHIMAB    PART.  DiALIC*»/ 

;  aliquam  caufam  pluribus  rcbus  fif^nifirandis  cfl  impofi- 

tus,  vtciim  nomcn  hominis  non  cantiim  vcro  hommi, 
,  fcd  ctiam  piiflurse  >  auc  cuiuis  imagiai  quasrefcrc  homi- 

ttem  ytnbuicur :  vclciimnometicanis  not^capcum  ctxl^ 
dam  dnimali,  fed  cciaip  coclefti  caidam  figao  ob  aliijaas 
cau^as,  ab  A^plogis  impolirum  ef^.  , 
Zi^aUffu     Aoalogi^(er0i«|osdup{oj^eil«a|cer  (ecunddm  attrL. 
fipitdr    batiopeiii /ahef  (^cand^m 'pcoportionalicaf em  (vrlo- 
>.y«rt0ii«»«yuntar,)  Illedicttarf  qui  multa  analogice  fignificar» 
^fffi^i^tM'  ,qaoramvnum  oft  jn:aecipuum  (igntfieatam  adqaodcafi<« 
/*f^'      terarcfcrancur,vt|anum,quoid  multa  fanafi{;nincat  fcd 
prapcipuc  homincm      qucm  c.;jccraqux  Hicuntur  fani, 
rcfcrui)turi  hic  vcro  ilicicur,  qui  multa  aaalogicc  fignifir 
C^tC  fccundiim  aliquaiii  proportionuin  racionem  i  vcrbi 
jt  SieW'    oratia  :  Pcs,  fitynificac  uiiimam  pacccm  hominis,montis, 
ItiJutli'  ^^^^^    iiabct  infima  pars  hominis  ad  rc-» 

f^^m/  '  liquumcorpttsfulciendum,  (iciafimaparsmontis  adre* 
; :         liquam  ipfia>molcf|i«  dcin|imapars  (camm ad  reiigaani 
,      Icamaam,  ■  > 

•  Caeceri^m  cAmanaloga  dicantur  ea.q(ia&^er  aqalogdm 
\  ' '  >  terminumintcllijrontar»  Tihomofaaus.potiauiia^&^Ck 
t\ns^  nomioe  (aoi  inceiliguntttr,factli  intelligece  eftqu^je 
fimc  analoga  fecundum  actribucionem ,  &  qqa?  fiiot  ana<* 
loga  fccuncium  proportioiinlicatcm  :  funt  cnim  ea,quac 
pcr  ciufmodi  tcuuinos  iiitcliiguiuur. 
"^jiuItlMm  plaHuis  intclligas  quid  fic  (Hfcriminis  intct  a- 

ggg^fgMmi.  nalogum  terminum,&: anaIoga,nota aliud  cfTc  analogum 
t^mahgum  analogans,  &  aliud  analogum  analogatum  apud  Logi^ 
^osi  i4ud  cninv  cft  yniucifale  ,  &  i mmcdiatum  fignifica- 
tum  termini  analogl  ^  hoc  vcro  (pecialc  ,  &  remocius  fi- 
'  -  gniStaHim.  e xe m pli  gratia,  id  quod  habet  fanitatem>ei^ 

id  quod  vniuer&liter ,  &  immediaicfignificatur  nomine 
fani :  At  homo  ianus ,  eft  rpecialius     remojtius  fignifi** 
catom  cittfdem  >  ficat  podo  fana,      ^ade  iUod  «{icitui: 
^niijtMit  analogdm  analogaiis :  li«c  vero  analoga  anatDMta.  Tf^t^ 
^fHii^s*  minus  igiruranatogus  eflquo  exprimttar  analogam  a« 
m..'  nalo^uns ,  vndcctiam  terminusfeualogus,  analogans  di- 

citur ;  ac  vcio  pcr  analoga  inplurali,  incclliguntur  vt 
plurimum  ,  analo^a  analogata.  Cactcrum  inter  analocra 
analogatafccundum  atfribucioncm,eftfcmpcrynum  a!i- 
^  ^  quod  praccipuum  (ignificacum  ,  quod  cjcrcrorum  caufa, 
ijX  io  ali^uogcoff?  («ufxa^  iotcx  ca^uac  dicuacur  fana 


homa 


Digitized  by  Googlc 


Tract.  I.  De  Terminis.  %i 
hoJ^oSkoXkS ,  cft  praecipuum  fignificacum  :  intcr  ca  quae  ^rdcipuH 
4icttiinic  entiav  rabftaQuai  &  mcdicus  intcr  ca  qnx  di-  JJJ*^'**** 
cuntur  medicntiua ;  vade  ai»  Ahft<^ie  sippcUaacuj:  qii  *    *  . 
^raadfjtttm»  yelabrAodlcii]itiir.r>  . 


CAtcgoricus  tcrminus  gcneratim  dici  potcft,  qui  ali-  Termmtif 
cuius  cacc^orirc  ambitu coiitinc:ur:fpccialius  autcm  ^^^l^riaitm 
«ccipicur  pro  luprcma  g^ncrc  cuiufquc  catcgoriar.  Eft 
autcm  catcgoria  jfcrics ,  fiuc  coordinatio  mulcarum  rc- 
rum  fub  vao  ac  rupteiu.9  gencre.  Qiim  igicui  dcccm  fmt  ^ 
esLtqfffdzt  tNroiod6qtte  deaem  rupcema  geoe^ayad  ^uaeiK 
Oiuiaeotium'realimn  gcncra  rcuocaocuz:Hiinc  in  gcnece  toT^rmiii* 
dccem€ermtaicategoricijQonftiCttttiitttr»iieinpe  jbbftan-  emtioriH, 
tta>  ouiuittcaStrelacio/^ualiiaMdiofpaffio»  Vbi»  quando»  mffj^^ 
nttttneiTe^habeje :  de  qi^buis  quia  fpecialU  ciaftatus  in- » 
fticttMr,nihilneCefle'4»lbcfctocodicere:^etiaci^^  ' 
roc  funt  caccgorici  ccrmini  qupt  funt  rerunt  genera^  qiise » 
lub  illis  fuprcmis  gencribus  concincntur.    ,  ■ 
'  Tcrminus  vcro  tranfccndcns ,  fic  di£lus,quod  catcgo-  ^''•'•fcwj» 
riarum  canccllos  tranfcendcrc  vidcatur  lon£;e  vniucrfa-  ^IJJ^**^'* 
lior  cft  cacc^orico,  vtootc  qui  dc  omni  cntc  vcro  &  rcali      *  ' 
dici  pptclt.iunt  auccm  ciufmodi cermini  lcx,qui  hoc  ar-      .  \ 
ris  vocabuio     v  b  a  v  cxp^imuocur,  neoipe  res»  casa  v- 
'  Auan  J)biittm,al!qntd»verttm.  - 

Supcrtranfccndens  autcm>qui  trantcendenti  adhac  v-  Terminut 
ftiueriaUoreftAiQncantikideoaiBi  qnte.rcaii,fcd  etiam  ^j"^^^^^^^^ 
de  eike  £dido ,  &  imagtnatiufli  yeci  pr^dA^acUrjkVt  ima  r'"    '  • 
gjkiabil^pifiabile,cogitabile»  8c  fi  <^ut  fit|t  ali)  eiufmodi 
tttrmini.  Sed  harc  dc  terminis  vhiUerraUbus ,  ac^ui;  andcp 
dc  tcrmiais  cx  parce  cei  fignificatx  iacis.    \ '  ,  * 

«  m 

^snam  fmt  termini^x.parte  modi  figaipcanit. .  . 
4^T^£r^iittS  pCQCsmodum  fignificandi)  4upl^'^     >  ^^-  Sync^ffgB^ 

JL  tercai«g«cmadctt^,5Uilbltt$^ioration9^okiu$,|:#»«^^ 

'        '    '  ^   i  : 

■  •  »  •         *•  . 

t 


Digitized  by  Google 


Aliquidligrxificac,  vc  homo,  equus,&c.  Alccr  Syncatego- 
>      remacictts,qui  pcr  fc  folus  nihil  cerci  fi;^Qificac>  alceri  ca* 
mcn  adiua^os  fignificacioBetTi  modihcac  ,  cuiufmodf 
^^'•jjJJ'  funt  hi  tres  termiiu,omtti$,nuIlus»aliquis.  Catcgorcma- 
fic^s  ^'^plex  cft ,abika(£his  aicecaicec  concrecus:Nam  res 
*  j^;  «  »  namdiiDlwiufcemodisfigntic^ 

totidtni  poted  concipi.  Si  enim  resaliqua  cpnfideretuc 
.  .  i>er  modii  formae  fimplicis  i  fao  $ue  fuppo^cbi  fiue  fub- 

2edo  ayalfo  > cnm  noaiMibteA^o  (igaificabinu  y iid« 
liiodo  fpc(%ata  aacara  hDt|(itais,no^iiifie  hohianicicisiqtii 
cermtaot  abftrados  eft» exprimitut}  fi  res  ^ad^  cani 
Itto  fuppofito,  ycl  rubicdo  confiderecur,  quacenus  vnutn 
'  •  fum  eo  compoficum  feu  concrccum  conflicuit ,  tnm  con-r 
creco  vocabulo  cxpri metUr ,  vt  il  eadcm  natura  human;^ 
\  eonfide^etur  quaicnus  fubfiftit  cum  fuo  fuppofico  tunc 

^l^^^cmlL  ^^P'^"^'^'"^  notntac  concrcto  hominis.  Kurfus  tcrminus 


CDticretus  duplex  eft  aitef  abfqlqtus»a]ter  conaotatiuusi 
Bcentii|^rma  ^picalceri  aH^er^  It  ci^  ipfo  vmum  qat4 
(fmcre^um » (eacDipfo^ilm.conillituit ,  duohus  inodii 
. "     .  )  f MCipi  pote^t  Acmpe  pcr  liiodum  fqiififtenci^  » '▼el  pe^ 

^     aiiidom  iahcceacis :  fi  priocioMdifi  climciptatttr,flii^ia4 
f  toAaraotbtbliicofignificahtcaffi^ 
\  mo  nacora  immanaltgntficacaif » yt  ft|bfiieat  >  cao)  fiio 

'    ^        "  Tdppofito.  Si  vero  pofteriori  modo  fpc^etur,nomin<( 

Concteto  conaocatiuo  exprimctur ,  vc  fi  nacuram  huma- 
t;   aam  per  modum  inhxrcncis  in  fubic^o  velis  exprimere» 
poffis  vti  hoc  nomine  coiicreco  connocatitto,Kuma^uni« 
'  j^iia«f«Qi^  iaco  aduercc  duoeflegenera  tcrminorum  conno- 
,  ^mitmm  tttiuorum « alterum  eorum  qui  rentalioqui  ver^  fubfr* 

0twH$t€tip  ftcntcm  pertiiodainhxrenciaticttacciikiicisfigaificaiir» 
W^;    tcraprMiAos  cerminus.  hunuaiittiiqiio  aanirahaii^a 
'  ^modttniialuMrcaiis|faiacd<kntis,tacancroiD^ii- 
ficacorialccn|m*cofam  fiisamfteriiaharcat^  permo^j 
'  damiahjK€cib,4caMid«tftisciCprim»feici'cm^ 

1  ,   ^macs'ce^mini,qolboi  accidcasia  cdacrtcoJ^ificacnr, 
vc  caadidum»calidum,frlgidum.  Appcllaatur  aacem  c5- 
notatiui  tcrmini  j  quia  ita  formam  fignificant ,  vt  fimul 
^  fubic(flum  in  quo  ineft,connotcnt,'feu  adfignificcnt,im6 

pro  ipfb  fubicdlo  fupppnunt ,  (  vt  loqui^ntur  Dialcdlici ) 
licer  ipfam  fubie^i  forman^  clariijs  exj!rimanc.Exempli 
eaufa,  vo^abulum  iftud,calidum,  fupponit,  feuaccipirm^ 


frp  igU  rc  c^Uda  ^  i^CCC  clacius  ^  fl^  ^i^U^to  cxprimai^ 


Digitized  by  Google 


:proprii,Qaa^llb  Ariftocdc  QfraecQjmM^e  PfttpQynia  ip-  ^ ^^»1^ 
l^elfinc^  t  accbipfo  in  iibcUa  tnmfiifsxm  4(^k^knrf 
puriahiiiicqAodoiin  Qu^cuiiqaecb  aUq^iAra^ii^a- 
(ii  fecandiiiii  i4ci|i  iiomeo  appellaiioQtni  fcabidEic  ^jfqt^ 
^fenc  clarius  hoc  modo  definiri :  Quprum  nomina  ab  eo* 
idcm  deriuaca,caru  fcu  tecminatione  difFeranr.  Cztcriini 
Jiuxta  has  dcfcripcioncs  omnia  cuiufvis  gcncris  dcriuaci- 
lia  dici  potcrunc  Pardnyma ,  prarfcrcitm  (Qacrcta  >plera* 
abfoIuca,Jc  omiiia  connocaciua. 
Non  e(l  autem  hlc  prcccrettoidum  difcrimea  iater  tti*        ^ ' 
minof  abflradtottae  c^ffCtoSypfcfcnim  ^onnotatiuofi 
.ffn^  abdrad^  pro.eo^Apponant  ^a4<i  formalici^  icil 
y!yMg|M<yiifcant » concrcit  vcviac  pcvfenim  coono^ 
4bipiU:^|H3^^^  pro  eo  ijood  •xpnfi^  ac  fof nipUccff  fx^ 
miSinlni^  &M8m^»  MpromaicHaU. 

iinbipU  grada  >  tcffmini|a  lAe  concietiif  abiUitn»  ( ho- 
mo )  fuppoair  prbco^od  habet  naturam  humanam  >  1« 
^(am  vero  humanam  naturam  exprefs^ac  fermaUter  fi- 
gnificar.  Scd  hoc  clarius  patet  in  concrcto  connotatiuo» 
'vc  «(1  (candidum )  quod  fupponit  pro  eo  quod  habct  CAn- 
dprem  quod  dicicur  maceriale  fignificacum ,  ipfum  vero 
candorcm  exprcfs^  ac  formaiicer  fignificat  >  ^uod  proin- 
de  dicicur  ipfius  formalc  figaificatiim.  Xx  qiaojintcUigif 
i^illd  c(ic  fuppoficioaem  aUcuius  ccrmiai  concffftijaliiil 
jvA  c^fcflimi  lelbnaalciiieiof  fipiicationcm :  Ucec 
inoniif  ^andnmt cccnunnmcQncffCMn  fignifieans  ct«> 
|imilh)J|»ro^iiofappiMiit:  irfffAmnonexpfe6^8c£BC* 
faaUicr ,  6d  coonocatifiir  inaHriaUicff  ^^V^ !  ^ 
Jkiic  dctcrmioisDialc&icc  £uif. 


V 


\ 


Digitized  by  Google 


^ECVHDVS  TRAG^ 

T AT  VS    HVl V  S  " 

partxs.. 

•  ■ 

'^'^^^'^^'  atlMctaphyflcumfpcacttumdc  Vniucc- 
tmiW/i.  bii?^,/^  falibus  ,  tum  dc  categoriis,  fcu  dcccm  rammi^ 
ttum  tra-  gcncnbus  ,  ficut  &  de  c.xtcris  caufis  ac  princ4« 

^r*t       ^rrsiiT^*  piis  rcrum  acnera^^^ 

:  quia  tamen  tumcjiunquc  vniucrfalium  ,  tam.deceii^-. 
^ .   catcgoriarum  notuia  in  omni  Philofophi«p^;tciiccct . 
faria  cft,ac  prasfcrtim  in  Dialcdica.ficqtin  geocrali  ^».: 
^      ^  facionehuius  primx  partis Tab  ^nem  ailaocaaimtis  ,iA;.' 
\  eoqaePhik>ro|^«iraadidatisia^foDia)ea:fc«Umi 
prnclcgi  (blcac>  cum  iafticotio  Pprphyriaoa  de  cjuinqiie^ 
vocibua  (eu  vniuerralibas  ,  tum  libcllus  Arirtocclis  dc 
decemcaccgdriisjidcircodeiisduofccjuentcs  tradlatus 
,         '  inftitucntur.  Cactcriim  fi  cui  libcac  hos  duos  tradatu^ 
hic  prxtcruolarc,  pocerit  quartum,rjui  dc  dcHnitionc  cfl, 
fhtim  aggrcdi ,     iftos  ad  cam  Metaphyficx  partcm  re«^ 
mittcrcrin  qua  dc/liuiiionccntis  ,  &  partibus  cius  fubic<» 
<^iUis  dincritur.Erunt  aucem  de  vniuccfaiibus  dua?'gea6« 
xaies  difputacioaes,prior  quidcm  de  vaiuerfaiibus  geac» 
^  tatim.  Poflerior  de  iifdem  fpcciatimt  aenipc  dc  g^aete» 
ipecie,diflercacia>pioprio>&acfidea^  .  , 


/ 


PRIOR    HVLVS  TRACTA- 

T  V  S    D  1  S  P  V  T  A  .T  I  O, 
De  ynifiierfalibas  genecacim.  , 
€)uiA  fint  vmuerfaUM» 

Q_V    AB    S   T    I    O  T. 

MVltahicdcTniucrfalibusquxri  folcnt,vcrbi  caujfa, 
an  iiac  forowe  ^u«daiiUeparatX|(iueidcs  qu^dana 
'       —     -  Placoni- 


1 


Digitized  by  Google 


TrACT.   ir.  Db  YNIVERSAir  29f~  ^ 

Plajt^nicx,  an  vcro  tantiim  voccs  ^  conccpcus,  an  dcni-     -..  *  *" 
€]ue  aacurx  reales  ab  ii^diuiduishaudquaqq.anri  rcalicer  ''-.l 
ijBpara|eae;Quae  oinriia  r<^qucni;ibus,coac[4ifi9Aibus  expli-     '  * 
cabunruc>7n^  pri^s  conftcc  quo  degenerevniuedaitum 
fermo^c  >  ne  voctsambiguicace  laborecdr»  fifkfLmwinvtfimfik  * 
gciieEC  afiud  yniu^^rrale  complexum  >  aliudiaCopiple*«^*W  ttmf 
xum.  Co mpleiCam  nihil  aliua  eft quam  vniuesfall^ prd^  f 
poficio  >  Incompleicum  vero  vnico  fimpltci  cermino  ex»  ' 
primicur:  cuius  quituorfuncgenera  >ncmpe  vmuetialc  Vmuerfah  ^ 
in  caufando ,  quod  multarum  rcrum  caufaclic  poccft  ,  yz incom^U- ' 
Dcus.Coc!um,Sol,artitcx  quilibct  i  vniucrlalc  in  rcprx-  xum^ 
fcntando,  quod  multa  rcpr.Tfcntat  ,  vc  cftfimilitudo  ho-  ' 
minis  in  mcntc  pi(ftoris  cxprelia  :  vniucriaic  in  fif^nili- 
cando  quod  plura  potcft  fignificarc,  vc  func  tcrmini  ho- 
jQpnymi  &  ambigui  »dcnique  vmQerfalcin  prxJicaado^ 
^oddemulcisdicipoceft  »  Cttiafmodi  propric  vni-^. 
iiecialc  i  ncomplexum   vniuocum  >  ic  fiutdei^de  hoc  r- 
aiiserfiiliia  hoc  coco  cradatu  agecur. 

'  Sic  jgituc  prima conduGo » Vniuet&lia  non  funt  idesc  ucnpdtffi». 
Placomcx  >  teo  forma:  quxdam realfs  a  rebus  parctcuta- 
ribus  (epatacx,quas  Plato  (bn^iauic :  nuthe  enim  fui;it.e*  . .( 

iufmodi  formx  fcparaca:,ci^m  nihil  in  rerum  nacura  cli- 
ftat,quod  non  fit  parcicuiarc  :  Addc  quod  vniucrfalia ^^***^  - 
plcraquc  prxclicancur  cflcncialiccr  dc  luis  infcrioribns,  *' ** 
proind6quc  ad  illorum  clfcntiam  pcrtincnc  :  ac  vcro 
qupdadalicuiusrci  clfcnciam  pcrcincc  ,non  potcft  con- 
cipiab^ea|bparafum>€iuu(iaodiruas  ideasi^iagiaamuc  . 
riatonici.-  ••  f  ^ 

Caccerum  duabus  pr^ferciin  racionibus  vt  eas  idazas  ad-  jUMhm 
mitcereCiaddu^Mmfuille  Platonem  fchbic  Ariiloceles  7.  ^^mmtn' 
lMfecaph>cap.tf.3e  i.Echi.cap  ^.Alcera  vtrerumfcienciam  ^^'^'^^p/ejr* 
^aftraerec  >  quat  cam  de  rebus  fiogulis  prj^ceceuncibus  &  p^iiMf 
caducis  hfiberi  noa  poflir>tileo  fermas  illas  a  td^u^  parci- 
calaribtxs  iauulfas  incorrupcibiles,6e(empicernas,dcqui-  . 
bus  habcrctur  (cicntia,  ncccffario  admitrcndas  cfTc  arbi* 
rrabatur  :  Akcra  » vt  quorundam  animalium  gcncrac^o- 
ucm  cxplicarcrrcum  cnif^i  animailucitilicr  laaas  murcs,  - 
mufcas  ,  &:  alia  impcrfcdla  auimalia  cxputri  materia, 
fioa  ab  alio  limili  aniniali  procrcaris  idco  ncccilario  cflc 
aicbac  quoddam  animal  cuiu(quc  fpccici  a  (ingulis  ab->  , 
firadam»  quod  vi  fua.  eiufmodi  aniinalia>  vbi  cau£pBi  par- 
dicttlarcs  dcei&aic.ex  ' 


» » 


Diaitized 


*^#fi*f4«rr  Vcrum,  ncucra  ratio conuincit.  Npn  quidcm  priort 
1^'^*  .   Quia  facis  «il  ad  rerum  fcicncias  compara^das ,  (i  res  illx^ 

S^^^^  iaftitaaaw  rciencic  >  ratione  &  cogitationf  ^ 
fifkfftfm  dlliitaxACySon  fucein rcipfa  a  (ingulis  abflral^itfttr.' NoK  > 

jcciaitt  pofterior  c&di  ad  ciufmodi  anltti^m  ptociea* 
/        tioacm  ia«ts     matcra  difp6&cio/ce^^ 
«loicicf^nvMalitacitmttmperiest 
'    cc€erQC9n^ {/dcratt inflttittts.  '* 
I^Ctmk^»'  SecomlAcoacIafio.  Vniuer(ait;lnQnrunctrntAnQrcon7 
^  ccptus  animi.voccs  aur  cxtcrtiae  rcrum  dcnominationesfr 
figkfm:  vt  fibipccfuadcncNominalcs  ,quorum  princcps  eft  O- 
.       chamusi  ti^m  quia  molta  vcr^  dicuhtur  dc  vniucrfalibus, 
quse  nonpoffuntin  ipfos  mcrosconccptusanimijvcl  vo- 
ccs ,  fcu  dcnominaitioncfl  cxternas  cadece ,  vc  quod  vni- 
?•  ucrfalia  dicaaapc  ab  Ariftoceleperpetua  $  k,  vbiqoe  &n« 
^  giilagibtts  nociora,  ^  k  fcafiba^  remociffiala  $  tum  qaia 

#•  Tcicnctc  ^scba%dt  non  de  vocibas,  ai^  conceptibos  iiU 
fticuuntar:ataainaftitabecar^entiadepaccicttlaril^^ 
'  i^deyniatnUibasynfiepedacecAxiftpce^ 
#vwi^  wotf fitfi*  ftttc  rcs,  &  Qon  TOf es. 
W^^Nfrt  Teccia  ^oncluno.  Vniuerralia  fant  natarx  qastdimi 
'  K      rcilesjfca  vcra  cntia  mulris  communia.i  quibus  non  rc- 
ipfa,fcd  racione  duntaxstt  diftinguuncur.Prioc  pars  con- 
dufionis ,  ncmpc  cflc  encia  rcalia  multis  communia  , cft 
^  aducrfus  Nominalcs :  &  fatis  probata  vidctur  cxrcfuta-j 

^JJ*2[JJ|j  cione  illiusopinionis.,  Poftecior  ncmpc  rapionc  dunta- 
|isrfn(%iM.  ^  ^  tAixs,  ftogtilis  dihingai»eftadaafus  Piatonicos,  dc 
ex  iUocomfenceackB^feftRacione  (acis  fap^que  vidctur 
confiiniaca.  Vcraqueverd  pars  hoe  praBfeccim  fanda». 
mei|to  nicicor*  Qaod  9alla.ficieram  creacaraait  tfiWi 
fic ^fleacialicer  lujsc  lYcltfta  ( hocisatm  (oli  Deocoia* 
'  pccic  )  namqoe,  condicionds  iodiaidaaaccs  fanc  extr^ 
jfy^gntU  rmmefiencias.  Qud  ficvc  nacuns  remmleev^dUlnfe 
Hfl^mtf'  abfquc  condicionibus  indiuiduancibus  confidcrarc  poH. 
mmtmmam,  fi$ ,  &  tuttc  crunt  vniucrfalcs:  iam  vcro  quiacxiftcncia 
vltimus  rcrum  adus  cft,liinc  fic  vtnihil  nifi  cum  fuis  in- 
diuiduancibus  conditionibus ,  quac  func  adus  quidam 
rcmm  poffitexiftcre  in  rcrum  nacura :  Ex  quo  fcquicuc 
vt  vhiucriaUa  noa  exiftanc  feparati&fuisinfcrioribus» 
fiojue  abtds  rcipfa  miaimi  (ep^tntur.  Icaquc  lic^t  rea 
aon  ntfi.parcicttlarcs  exiftaaC  f  vniaerfales  tamen  co-^s 

guo(cantor.  Cactcakiii  licte  coQcedit  quii  Yttiocr&ii%'. 


Digitiz&d  by  GcJttgle 


^ik^T.  II.   bl  Vl)^IVBi8At. 

'46{Ieies yem&ivoa  R^tm  :  cainfea  qnia^t^  ▼niiier* 
fiiUcare  »  i  qua  res  ipGiTeri  ^enominaciii  vAMml^tt 
mericG  po/rcc  adcfubttatctan  fit  aliquidfa^  icrede:w 
md,  ^liquid  quod  itbos  ipfis  efio^ttar  A  iiicdkk# 

JKalcaicos  cdeberrinMBifc  «  - 


,   A»  tts  fitt  vere  vniuerfaUs  antt  4mnim  fifirsz  .  /  .  '  •  •. 
Q^T  AB  i  r  i  0?.  II,  '  * 

COmmunis  Yidcmr  fuiffc  ▼ctcrum  Ariftocdiiinfer.*^<''>«* 
prctum,quos  DiuusTliomaa*  &  pof!  ipfumjpcrmul-r*''^*'** 
II  fecuti  fuiic,  fentcnaa,  9i  auMiiufi  intclle^s  |u>ftri  o-  ^'^^^ 
pera  c/fc  ▼aiuerfalcs,nec  rem  vllam  cSk  aiit  dici  poflitiwf^  ^'c^ 
ikiuerfalem ,  aificiipillaiii^i  Ibiscmi^iti^^ 
dai^tftiM^  peroj^woacm  . 
.  Yetdaiipfi  Taiiierfidiiftt^  latioiiem  nonram  exipfaPr#Wi7/ir 
xe|miiiitttra»quam  eacfioArd<6ognefccndi  modo  Diaie-M"'i^.  \ 
^coram  raore  mecicbantur  ,ouia  ncmpc  non  alitcr  co- 
gnafci  pofTunt  vniucrfalia,  niu  pcr  opcrationcm  intelk-      -  . 
dus  a  fuis  infcrioribus  abftrahantut :  At  vcro  qui  reia*  . 
accuratius,  &  iuxta  Mcraphyficae  principia  perpende- 
runt ,  rcrum  naturas  &  cffcntias  ver^  &  oropric  efle  vni* 
uerftles  cittaonuMiQopcracionemiatjdUcdusadeueiSB^ 
5ed  vc  hatc  fenccndui  clarids  ^plieec^r ,  fim&lfne  em«  ifeimtiig 
iipiiia  difficulcacnm  nodi  (olttailnir » aMniilU  dtiimf^fff  mtm^v^ 
prxnbtanda  func;  PrimdooUn^Qm  eft  ia  Vaiiwwi  mii^'^/^ 
«oafiderari  po4V,  ncmpc  semip&m/ttt*nftcuram ,  flu«  !!!^"^ 
«ctiior  ▼ni^riaU^i»  deinde  ipfiun  vniucrfaiitatcm,  dcni-  * 
5UC  haUcQmam  fto^dationcm  rci  vniucrlalis  ad  fua 
^mferiora  qu^cx  ipfa  vniucrfalicatc  oritur. 

Sc?undo  ,  duas  conditioncs  pr«cipuas  dcfidcrari,  vt  a-gm«iAm 
liquid  dicatur  vniucrfalc,ncmpc  vt  fKquidvaum,&prc.  u 
rcrca  vc  fi t  aptum  cffc  in  mulcis :  Ynde  ia^ttittcrfalitace  nmH^ 
duo  ifla  confidcrari  fnlg^nf jp|^m|^ THifMMitrifiaaif  j^**^**'^^^ 
siptitudocflTcndiinaiulcii.  .  .       ^  .    *  ''f***^  fi^ 

T*cid  circa^Toicacem  prxcifionis  mmdaia  eft  vni-  "Z^^ 
«itteramgcncrctriphcema(ligaari,iiamaalem,forma.|. 
Iem,&pr«cifionis.  Ec  gqidg  attmeralte<ettnimiericam^**^«><': 
ftliaiAdiQtdats,  foimafamaawif  feaeflentiisrerum,^^^ 


Digitized  by  Gopgle 


I 

I  .  .  'Jo  ^         PfttMifi  Pah:+.  DrAtEcr/ 

.  fint.  Denique  vniratcm  prxcifionis  rebus  vinuerfililnis, 
cjuatcnus  vniucrlales  runc,&  a  fais  infcrioribus  pracci^ae, 
feu  quatcnus  naturae  ordine  prxccdimc  contradioirem 
jffiiadpatacuraria^cGFff^etcrc.  ExempH  caufa,  animal, 
'anrequam  iacclli<;atur  cohcrahi  pcr  racionale&  irratio- 
.  .       naleadeirc  fpccialc  bclluae &homiQisivnam'qui<iefle 
eonci^f  qr»  in^fiuifiuii  in  feyaptam  camen  rt  diuidatac  ia 
plani:  Idti^delk^ffie  aot^qu^nicooctpiaMr.^ 
per  difiereQCias  indiuidaitinei  ad  parctcalaria  dtceiiduai 
cfl.  Ex  quointcllieis  vnic^tcmiHam  Dr^fecifionis  nihil  a- 
eifUfim^md        cllcquam  priuationcm  lcu  carcntiam  diuiiionis  in 
plura  \  idquc  in  ca  nacura  quaeaptitudinerahabcac  vcin 
'^*  plura  diuidatur.  • 
O^timdkm    Quartocirca  aptitudincm  cfTcndi  in  muki$,notanduni 
4*  V.        c(\  modum  aclualcmjfcu  aclum  ellcndi  £civniucr(alisia 
'lliifr iniiBirioribus  non  ciie  euni  qao  formd  e(l  i n  mzit^^^ 
autriarurainfiippofoo,  velexiftentiain  cllcntiaparti- 
culari,  fcfd  etirfi  qdo totumefle  dicitur  infuis  parcibusj 
'   •  idque  per  ttiodum  idei)icfi3kcisilde6  enim  vniaerfiiledici* 
. .     /  ^  'lur  'intSCi  ih  fms  infecioribi^i  (ea  parct cidaribtis  naturis» 
'ammido  ^^iai^tdcihtcipfa/ciimipfis.  Btqaidemvmaerral^effc 
^«'««'j^  tofdrtf  /e(^[>*^(!ifc?iorumfcribicAriilot.i.  Phjfcap.i. 
\L  "^'       eifc  vctdidcm'  fcalirer  cum  fuis  iiircrionbiis  docct  idem 
l.Poft";c.io.^i.Poft.c.i7.  Quarc  vniucrfilc  dicitur  co- 
cum  poterttialc ,  inferiora  vcrodiruntnr  parces  fubicdtl*- 
.  uae  quia  ncmpe  vniucrfali  fubijciuiitur. 

f^Mmlum    Quinto  hotandum  cft  aptitudincm  ad  eiufmodi  a£bui& 
^;^  «eflcndi  in  plutibus »  vcl  efle  ncgationen^  gaandam  repii.'* 
gnanciae  qufac  c5nucnic'oaWrap>niucrf:H,quatcntw 
tepugnsct  tfft  ih  p laribus » vel  efle  /nodam  qaendara  po^ 
tentialem  imrinfecum  rdms  i^ux  dktmtur  voiucrraj^ 
s  '      .  Vbiadtterte,licetinvt<iiierGiUtateiftad^makim^ 
^ .  t  , . ;    fidvrari  pdflinc  rtHKttipe  aptitlfelo  iKa  effilt|di  in  pluribus» 
&prxdid:a  vnitas  pr^cifionis,  rationem  vntacrfalitacis 
>  '    podcam  effc  in  il-a  aptitudinc  quam  nacurali  confec^ui^- 
.    "  tipne  comicatur  vnitas  prxcifionisjus  prarmiflfs,        *'  • 
a^CmdupM»        prima  conclufio.Narura  &  clfcnri^^rcrum  vcrc  funt 
^rahtuf»  vniucrfalcs  citra  mcntis  opcrationcm.Quia  quod  r^i  pcc 
r  feiieccnacio  &  natura  priibquim  aiiadquidpi^m  reald 
conuenic,  illudnoncompecicrei  pcr  operaciohem  incei- 
'icdrus  >  fed  effe  ynbm  apcum  incdc  in  mu!tis,quod  ed  ef- 

k  iiAmbifi ,  tetk  lcneceflasidteJiiitiiil  seb6s  Cfe^ 


Digitized  by  Google 


T*.ACT.    II.  .t)H    VNITERSAt,'  ,  * 

th  ittcoftatupraccifionis  ,quo  nondmn.pcr  difFcrcniias 
iodiiuduiales  concradb&roiic  i  imo  nacurapriiis  illis  )ioc  » 
conueaic>quiiniKfFcrjCPl(i(it>diuiduaIes  quse  fuQcrcalcs. 
^oaigicur  pec^^c^ioncm  inccUc&tts.  CM&tmMtf  ^^^fi^^^^i 
qaik  inrclicdiis  nl^xi       ytverom^c » MQ^^in  ^ 
iiam  9  aj^t  alidaji  quaimiis.natoram  crescam  foflib  in  muU 
tis  incfleV  rc<i  pof  iik5.i4Sreri.€oAcipic ,  quia  ica  cesfeli^ 
bec  a  parce  rci :  in  hoc.enimjresomnescrcats  ji  natura^{*M^,  ^ ; 
diuinancniine  cogitante  dii&runt ,  quod  natura  dtuina     •  , 
non  ficcommunicabilispluribusinfcrioribusjfcu  non  fic         ,  , 
iipca  ineHc  in  pluribus  indi^iduis,qua:  plurcs  naturas  di- 
uinas  coiitincanc  :  Ac  vero  natura  omniscreatafitexle. 
ep  niodo  aptacilcinpluhbuSjVt  in  iiiismulciplicetur.E-      "    '  r 
xemf  li^AHfa«  Nacvira  humaha  neminecogitamc  ap^  cft  Nattirt 
dtz  in  muIcis  parucuUribqs  indiuiduis>ita  rt  in  illii  ve-      "^"  *^ 
tjt  Cc  muItiplex,quod  natuisa^diiitQflB  non  compccic:lfcdc  ^^l^'^**'^- 
jenim  fic  in  tribtts^^perfottis»  npn  tamen  eft  in  illitfidit  iif  ' 
iadiuldtttsaut  in  inferidribusUed  fifoat  infuppofit}s:Oe«> 
iodc  non  eft  in      muitiplcx Qcuc  natota  hnm'ana.eQ: 
niulctplex  in  Pecco,Ioanoe>1acobo:(ed  vna  &  eaden)  na-  ; 
mero.  Quare  a  nacura  rei  &  non  per  operacioncm  intel-  ^ 
Jciflus  nacuris  rcrumcreataruni.conuciuc  vc  iiutvniucr-     >.  .  ; 
jjalcs,  non  aucem  natura^:  diuinx.  '  ' 

Si^cunda  conclufio.  Rcs  vniuerfales  quatcnus  vniucr- 1  faAj 
fales,  nunquam  verc&realicerexiftunt  jfed  taatuinob-  '  " 
.^e^tte^peroperatioaeinintelle^us  t  licec  eaedemres  . 
«^atenus  pacticlilaref  vcri:  cxiftant. .  &atio  Jioias  rei  cA»  T^ti^ 
quiacum  exiftenti^realiis  fitvltimusnacurxcuiufuisa- 
&ifs ^  fupponit  nattiraii|fttts  omnibas  indittidnaili^baa 
cddditiolubas  aflcdbun^  gc  p roinde  particttlarem>fi4<|n6  • 
jrepugnac  cem  Yi^iuei^tf^  qttatemis  vninet&tom  i^ealir 
ter  cxiftcre.  N<Ai  igttttr'  Tcram  habcnc  reSTQioerfales,     .  'V 
cxificntiam  ,  fed tanttim  obiediuam  in  inte!lc<-tu ,  qua-  ol?UB$omi 
tcnus  objiciuntur  inccllc(51:ui  co^nofccnti :  Ik  enim  ha  Qccmttur* 
ilentaliquod  clTe  valdc  imperfed:um ,  ijicmpe  eiTe  cogni- 
lum  ab  intellcdu.  Sicut  parics  vifus ,  habct  ede  vifum  a 
^yini.  Ncque  propterca  exiftimct  aliquisres  vniucrfales 
iion  ^fle  realcs.y  c  cnim  aliquid  dicatuc.rji^ctnon  eft  ne- 
cefTc  vc  fub  quauis  rationc  formalipofiit  cxiftcre,  icd  fa» 
eft  q«|od  abfoiute  poftic  rcaliter  exiftcre. :  Licct  igitur 
Ttiitterfiilis  no  pofiit/^H  f^irmali  j^acioiiLe  yniuerfalita* . 


» 


Diaitizei 


Ec  hocfitis  cft  vt  in  concrcto  vniucrfalc  dicatarcfli 
qiud  rcaic.  Diccs,  faltem  modum  iiliim  poccntialcm  ik-» 
turx  prascifae,  fcu  in  vniuerfatuaccm,qux  e(l  apcUodo  ^ 
(eadi  in  nulcis»  non  Tideri  rcalcm,  cumrc^Ogiitt  ipfttnf 

Mll^  quods  m9domd^tsciuBict€iBdBCp^m^  apikl  Me* 
tapkyficof  «otinunqaam  etiaiti  rcalift  tpjpeilari  ^^iu»  U*. 
cet  liiiaqiiain  pafiu»  t  eftlitte  cxi<NM  s  ftPactape»  veiri 
compcmic  •  «caMc  cugiraaec»  n  cckcttai  c}«iiic  cceciM.. 
iUmujpK  Hlma  Crcatoris ,  quae  0e»CMipeti^iMiitiie 
cogkamc.  liafiaodi  eft  Yniderfalicas,  qa«  licet  nan  fi^ 
Ycr^  podciuus  ac  rcalis  modiiSirebu<  umeo  icueca  flt  nc^ 
minc  cogitante  conucnit.  ' 

iiUnelufip,  Tcrtia  conclufio.  £x  aptitudinc  quam  habct  natura; 
▼t  fit  iri  rhulcis  .  nafcitur  habitudo  quacdam  (luereiacio 
totius  vniucrfalis  ad  partcsfubic<^as  :  cuius  rdatioms 
. .  Ittnjdamciicum  remocimr^  ^itiido  eflendi  in  molcifsi' 
f  roximnm  ▼er&'idcntifas  torius  ▼niuerfaiiiciim  fufs  paCi- 
iibus  ft&ie^iiiis*  Ec  qaidcAtli«cc<^latio  niie  kaUcadi^ 
^ccii  fiDctd  Mfii  &  veatisi  mmmm  TmaccriU  coooeaiK  ae-, 
^  iii(in«iceffkante.)  Vikefttiiiiiit^^ 

^  fif  tt(iB^ris»5cilhidideaftOftr«fecri,in  qu^ 

^ifgtd.      ^ocdt/ ^fsBtcrdiril  fli^  eft  ncgandum  ' 

\    l'   rci  vniucffali  aducnirc  ex  operatione  incellc^u^^om*- 
parantis  rcpfi  iliatti  vniuctfalcm  cum  fuis  infcrioribus:5c 
dc  hac  vc  plurimum  loquuntur  Thomiftx ,  &  alij ,  qui 
l^iucrfalia  dicunc  cfTc  cncia  rationii ,  ij  cnim  omnes  ift 
hac  ipfa  sdasioae  raciooii  ▼oiwSriiiUcacCitt  poficaoi  cfie^ 
¥oliinr.   

'j^OmIi^.    Qjwrta  coiiclofiii»  Vt  ▼ifiQifftlia  cognofci  pofHii^, 
fieocTOtift  ▼c  per  ^p«ratiooeti[  intelie^bif  a^cahaotilk^^ 

^^^lMfo  itef  iiifeftoriiMif.         vcioielUgif  «oetiiaMhi^oiL 
lieM)  qu«oiliQitiodefte«A0^ 
rHplieem  dfflbr»  oenTpe  cCKhMf ;  neganoOts » prieti&otii». 

•  •        Ab(tra^io  realis  c(k ,  qcMN^iquid  ab  alio  realicer  fcpara^ 
V         tur,vtc\im  mcmbrum  a  corporc  rcfccacur.  AbIha<5Ho' 
«cgacionis  ,ciim  vnum  dcaltcro  negaturinpropofitio* 
ncvc  fi  dicas,  Coruus  noneftalbus.  Abftradlio  pra^- 
Cifionis  cumfic  cdm  ^  duobusconjun(^is  vnum  ,  alccre^ 
^        fchifto^  apprckio^mus  •▼€  fi  pratcrmifloli^aiiaif  cdr* 

ErCi  df  folo  eiiis  aAimo  cogitcs.  Cdm  igirur  Tnioecfilif 
,  pcr  operatiooeioiotellcdlaf  abftiihooCQrl  particlfi» 

^ita^hof  MMfie  j^reMtcaAi^^ 


Digittzed  by  Google 


-Tract.  1 1.  •'O*  Viqi  viRSALiB. 

tieifiilia  nofl  jifttnguancfif 'rcaHccc  apaMe^hftibtisrMe-  ^ 
«ae  per  abflrajftioiiem  negatlonis »  o^nf  vi^i^iliiafc 
iais  iiifecioribtts  afiirmari  loieam,(od  pe  t  Oi^rilg^vilk 
praccifionis ,  cum  irtde!icecrc!iftis  parclcnl^b^fdiffi^* 
zcuciis  id  folaiu  quod  com.nune  c(l  animo  concipicar,  >  . 

Gjuomndo  definUtuf  yniHerf^  - 

Q^V  AB  S  T  I  O      1  I  1* 

DVx  habentor  apud  Ariflorclem  irefignes  TBiueifii  DMvni'^» 
lifidefiniciones  j  A!cera  lib.  de  ImerpfeUlione  c.y.  "'»^/«^0  |^<?- 
vbi  v*{l«erfale  defcribicnr:  Quo^  ntfraitt  eft  •ptUm  ilc^'^'''*^' 
f4tf  ibils  priedicari  i  Alteco  7.  Metliph.capice^  5  .tc»cf  .4.^ 
4^  ldodl[4eflnitar  vni^ietfiite:  Qupd  aitnm  ^oiii^'  * 
pi4ieibiisiin^(Ie'qacT  qaidem  def?nit  10  adciiratiot  efl  pr^«  ^  .  * 
cedentt  i  vcporc  quac  tniueffalis  natnram  pcr  vctam  il- 
lius  diffcrchciam  dcclarct ,  cum  prosccdens  pcr  fo^am  t-  .  .h.  v 
p(ius  propricrp.tcm  illnm  cxpJiccc :  Nam  pOiTcdc  multis  • 

•  dici  fcu  pr^dicari,  vnjucrfaiisproprium  cft,  at  vcro  pof- 
fc  multis  inr([c  ,  cidcrti  edcntialc  e(l,  &  excoquod  vni- 
ucrfalc  pluribus  incirc  pntcft  »  fcqnirur  qaoddc  ii(dcm 
poiiit  pratdicdri.  C«ceti\m  cx  hac  dcfinicione  aducrce  dc  ^*^^ 
racione  vniuerraflisnone(&c|Uod  a^upiuribus  inficf  fed 
«jtiod  po(tic.plttribus  incife :  (ifilicft  cxordiompndi  7^i- 
cuseflet  tt€!ino>  tioA  definer^tpropcereanatara  buoiata  ^ 
.«R  TfHni5t^Iis><|uiaj^uri  Qai^erts  fpt-  DHlUstiL 
£m  >  ccbn'  iii^niuacufi.  diio  cdnfldetencnr » vn^m'  veii^ti 

*  mai^ale  fij^nificjlhim ;  nempe  ndtara  fcu  rcs  qua:  dici- 
Htrvniuerfaiis  i  alterum  forinale  ,  ncmpc  vniiicrralitas  i-        -  " 
pfa,  qucT  in  prardidis  dcfinitionibus  cxplicctur:  Rcfpon-  KtJP^tm 
dco,  nequcrem  iDfam  ,nequc  vniucrfalitatcm  ,  fcdrein  • 
vnittcrfaliratc  afFcdbm  ,  fcu  rcm  vniucrfalcm  ,  quatenus 
vniocrfalcm  dcfiniri.  Continccur  aucem  in  ca  dcfinicip.r 

ne  nacura  canquam  idgoodapcnin  eft  inefTe  multis  :Tijfr 
iierfal  i  cas  vero  tanqnain  id  •^'uo  tiacara  foitfn^iter  fit  apca     ,  . 
Tt  infic  muitis.  r  "'  •  *"    "  "  '  . '  / 
.  Ctrterftm  quoniamprigiprlecac^iex  eflencii^  rl^tnte  pro- 
4ttttiits/noniueFitj9ticn9m^tra£ca,d^^  — ' 

L  «li  t  •      •       .   ♦  '   '      ■  '^iJ        •''1*  'l 


Bf  ottiiboVbs  etus  prG^iiet^tes  exptTcare>  ^uattcln  nt^ipla A^*  ^  . 
eflr  demiiltispoffcprafdieari  /fic  «nim  dnimal  i^^^ 
^&bcliuaihomQYC*9^ci'ccio&ioanncr«^:'tttf^      •  ^ 


j4  '        Prihai  Part.  Diaibct. 

$ttu»dd$  cacur.  5ccunda,vcficitain  multis  vttamcnfitvnuoi  ex- 
tra  mulca  ,  non  quidcm  rcipfa  ,  fcd  rationc  duntaxat  ab 
Tw$Hh  iilis  fcparacum.  Tcitia,vt  vniucrfaic  partifniic  ptiits  fin. 
gularibus  parcim  veroquid  p6flcritepfi&sqoidemqno> 
'  ad  «iicnriain  5c  nacurani  vmnecialcm  ,  qux  naturxcnidi- 
^  nepr^ceditptfcicttlaresdiI«siie«ias:PoftecittSTerdqmab 
adexiftentiam.  CAm  eftimnon  eiiftac  ▼nioerfde  nifi 
obje^Hu^  in  incelteAn  iprum  cognoicence»  parcicidaria 
aocem  prii^s  esiftaiit  quim  eognofcacBr  Tninerfale ,  nc 
ceflre  eftTt Tnitterftdia  qttoadluam  cxiftcntiam  objcdli- 
uam  fint  pofteriora  paicicularibus.  Quaita,  cilc  fcmpcr 
&  vbiquc:non  quidcm  po/iciuc  qaafi  rcs  vniucrfalis  om- 
ni  tcmporc,  &  in  omni  loco*cxiftac  ,  quod  foli  Dco com- 
pccic:fcd  ncgatia^,quia  nulia  ccmporis  difFcrcntia,&  nul- 
lo  ccrco  loci  fpacio  dcHnitur  ac  dctcrminatur  ad  modum 
rerum  fmgularium.  Quinta»  ezpcrs  cilcorcus  &  inceri- 
.  cus,  neque caim  ces  in  Tniueribm  ,  fcd  in  parcicukiri  aa- 
:  .fcBncttr&  perennt.  Sexca  ,  vniuerlalium  &  nonparcicu* 
^•iatium  eiTc  icicotiam  ^  qoia  fcientia  eft  de  neccdanttic 
.immutabilibus  i  Ac  fes  parcfcttiascsfunt  concingencesi 
4^i;&^<nttcaiituf.  c  V 


•  .  .  QuotufUxfiivniu^fdlt*  • 

Q^T  AB  f  T  t  -O  IV, 

tti^K^uA^  /^EIcbris  eft  apud  Pcripattticos  ab  Ariftotcle  &Pof- 
V-^phyrio  tradica  vniucrfalium  quincipartica  diuifio  ia 
'    '  Genus  ncmpCjfpcciem.  diiFcrcnciam,  proprium,  &  acci- 
.       dcns.  De  qua  diuifionc  quxricur  an  flc  adaequata  t  -.ica 
Tt  ncc  plura  ncc  pauciora  ant  quam  iilafupradi^laquin. 
/|ue  vniuerfalia.  Licet  enim  conftccToiuerfaleprimdft 
.immediat^  in  pauciora  niembra  diuidi  pofTc ,  tc ci|m  t* 
aiuerfale  primo  diuiditur  in  id  quod  cdlcociaticcx  »di\i 
qood  accidencacii  prsdicaciir  ^  &etiamcioiuiulia<xitt- 
pradidHs  jjuioQUeinalia  poiferttbdiuidijdobicart  tamen 
"  ji^oceft  an  ica  adacquaci  dinidac^r  Tntiierfale  in  illa  quin- 
(que ,  TC  adiUa  qmne  genns  Tniuerfidium  por  fe  rcuocari 
po/Iic,  ^ulldmquc  fit  ex  iis  quod  non  fic  ver^  vniucrfalc, 
JS'**  ^        ^S^^"^  conftctlcgitimamcircfupradidamdmifio- 
diTttfti  '  nocandum  cft  vniucrfalc  in  illas  quinquc  fpccics 

^tudi  f.  ir-  ^^^i^i  maxime,  quatcnus  cft  ciuid  prxdicabile feu  apcum 

9mir/4it4h,  dc  aiuUis  prsedicari ;  vadc  cglliguntjj^^y||ii<^»#>  Yui- 

\  4  ftoc^faJj|^ 


Digitized  by  Google 


TllACT,^lI.   Dl  Vf^mitlAjtTB: 
IKf^l^r^  f  ano  fea  niiiiciplici  modo  <]iio^itil^fide>de 
ruUi^io^ocibus  dici  poicft.  Poffunt  igirur  primo  quin.  '  -  *  \ 

^MCTHiucrfaliain  hunc  modttnicoUigi.  C^dquid  prx-  PrsmHs  md^ 
i<«tudealia,^lcflcwi4yf^i  vclacttddm^  c^i.  * 

Csnir:  Si  eflctiri«lic^>Ycl  caaqiumidquod  rotam  cflcn-  ^"''  f-^-t 
tiam^njtiiiec  ,iftquc  fpccics ;  ycl  tanquam  id  quod  par-  '^f^^ 
'tcm  cOcntia^continct ,  &  quidcm  vcl  partcm  rcfponflcn- 
tcm ,  matcnae ,  ^flquc  GcuUs  ;  vcl  partcm  rcfpondcntcm 
fortnx,cftqucdifircr6ncia.  lam vcro  qiiodaccidcntario 
fcunoncilcntialitcrpricdicatur  j  aut  pcr  fc &nccc(rarid 
pr^tdicatur » ^iiquc  pc^nptiuni :  veicoacingcnccr « 6Ame, 
a^cidcfls*  o     1  T 

Sccundo  colligi  pofiiinc  hoc  modo.  Quidauid  prxdi-  S^emim 
catur  dc^alio ,  Tclioquid,  tcI  tn  qualc.  Td  io  qiuilc  qotd  ^^Mii 
ptxdiss^^  i  iiiqwa,cm  geniis  tcI  fpci^ics  i      qualc,  ^**'"  ^  ^ 
ttu  propriumi  ycl  aecidfns :  &  in  qadcqttid ,  critdiffc.  Slllwt' 
rcn wa.  Qmrcs  bie, ao ^iucrfalc  fit  gcnus  fynonymum  *^"rr^ 
^fopindiata^ttinmitfTitiiaeciUia^  Re^ondco  ,  vidcri  a-  7(£jftnfiu 
iwlogttmpotlusqaimfyiidnymiim  ,  co  qu6d  ratio  vni- 
ttttf#Si*rag4spt6pri^gcncri&rpcci  . 
ltl<^IIis'quac.mtantunj  videntHrvniucrfalia  ,  in  quan- 
tdmgencrisaiufpccici  rationcm  aliquam  participanc, 
YCFbi  ^raciarDilfcrcntia  idco  cft  quid  vaiucrfalcvcl  quia  ^'i'r*mi4^ 
dc  mulcis  difFcrcntiis  dici  potcft ,  quomodohabcciatio-jT;*^*'*/"' 


nem  gcncris  ,  vcirpcciei  ,vel  quia^frencialftet<5Dlittcoic^«ip^^ 
gcncri,vcI:fpccieiqo«dc;nuItisptaedicaiiciit  :  tcquia-JwI^S 
TcnfititiUm  conuent  c  per  fe  ani  mali     i$tcionatc  hQimiiMN<^* 
qu«  de  mukis  pradkaAcun  Hic&cficTtcffdem.dififd»Y 
cwdeiifdem^itcqiieitobis  pra^icari  po(Enc.  Idcm  dicil^f  *• 
P5^«^?jcprop"oquo4TOmcr61eefi,  Tclquatcmis  de'^*'*?»»^. 
liifliMrihbpt^^Qisdicipoteft ,  vt rifibilc dc hoc & ^Wo^ITZj^ 
fifibtii<quodiodoliabcc  rationemgcncris  vclfpccici,vei;lJ2J|;^ 
qiiacenus  gcneri.aut  fpecici  per  fc  compctit ,  quoHt  vt  de    "  *^  ' 
iifdem  dicatur  dc  quibus  dicicur  gcnus  aut  fpccics,  Simi-  iAccidtni 
litercum  de  infcrioribus  connotaciuis  prxdicacur  acci> 
dcns,  per  modum  gcncris  aut  fpccici  dcillis  prjedicatar, 
vcrbi  graua  ,  cum  coloratum  pr«dicaair  dc  candido  auc^??^!'^? 
nigropcrmodumgcncrispraBdicatur  ;  cum  vcro  candi* 

dttmde  hocflcilb^  &cunC)>crnsQdQmfpccieipi^  . 
tor,  Brqtftoitttdligtt^ 

tniuerraiia,  qi)«  TttioocalsefiMKiafifNriedic^iMaiiedie^ 
lii»de  A^wffflnnhiiuipfloipc  j<;pii$,  ^         ^  - 


Digitizeci  by  Google 


\ 


verdtniiitlfprscipttft » Qempe  diHefendam,  proptiunfAf 
accidcns :  dc  quibiis  deiaceps  (peciacim  di^eadum  e(V« 


POSTERIOR  HVIVS  TRACTit* 

\  T  V  S    D  I  S  P  V  T  A  T  I  O»  ' 

QVonitm  quittcitte-fimc  vniuerfalia ,  vt  ex  prarcediekl^ 
(ifiMfttoiieconftac  f  fio^ttUede  fingul is  fed^toftet 
inffitifbicifr :  anaram  priida  erir4e  gentre »  fecanda  def 
J^^^tesirerei^ot  difiercn[da>  <}uatcadcpropriO|'qutntar49 
1         '|it;cidence«  '  ^ 

^    r    .      FRIMA  5ElCtlO,DE  GENERB. 

'■  ■  •  •  •     .  > 

^tnui  lii;- ^r->Bnus  duobusmodis  confidcrari  potcft  >  vclquatc- 
JJ^JjV**  Vji^Aus  cft  pars  componcns  totius  fpccici  ,  quomod^ 
dictntrpawdefinitionis  rcfponcicasmatcrias  ,  vcl  cjua- 

'   "    tenus  cfttotum  quodd^m  potentialc  fcu  vniucrfalc  rer 

.    fpeteipeeicfttm^tiasconmcr.  £KcmpU  caufa .  AoiW 
ttal  ooafiderasi  poceft  quatcnus  eft  pasi  bbminii»  fcopioi 
.  '  '^ineK  2xiasM  U  rarioAali  condat  canqttam.«x.geii||f)c 
Ibdifl^rencia :  deittde^Bdbri  poceft^9teaiia«ft OMMMf 
Tifiucrrale  ,  qoodfiAifishbamcnBiJ^ 
'    Et  qutdcm  de  gcaeic  fid»  l«c  poftcrion  cpikUBiaiiQM 

agimus.  * 
timu  EftautcmGcnusaliudfupremum  ,  qucdnuUuma^ 

fli»;, . "liud  vniuocum  (bpra  fc  agnofcit ,  vt  cft  fubftantia,  quaa- 
UCaSfCcc.  Aliud  vcro  fubaltcrnum  quoid  fub  aliogcne^ 
»      '  fccontinbtur ,  cujus  rcfpciliu  dicitur  fpccics  :  exempli 
WaM  %  An*«*^i  >  ^ttod iic^e^  hom i n  i  s    bcll u%  geaus 
«>.        ik  I  cofiiparacione  viueQtis  ,  quodfiA&ttm  &  ani^^at 
cottttMt)4ic|rttrrpce«M»  Oc.i«»0q 

niUuMttti  agttttc« 
dbu    Defiiiiw  igitur  geai&c  i  jfa^dytOi  Hkbo  dc<^ttimw(i 
vocibiie  ri»T&iet&ilM  e^  geacac(QuodpiMif 
catur  de  midtis  fpecic  AilBbmirtcitt  ^ttid^»  iii^taiaii 


Digitized  by  Google 


T&ACTAT.  IL  D£  Vniversal: 

rcro  qiioJdc  multis  fpccic  diff.-rcntibus  ,  difFcrc  i 
fpccic  8c  proprio  fpccifico,  quac  nonnid  dc  mukis  numc- 
ro  difFcrciiribas  prxdicantur :  quod  dcniquc  pra:dicccuc 
in  quid,  diftingutcur  a  diffcrcnua  Sc  accidcncc ,  &  a  quo- 
4ii^  proprio  ctiam  gcnerico,qux  pracdicantur  in  qualc,5c 
<5uidcmhxcdcfcripcio  Dialcdicacfl.  PolTcc  vcro  Mcca-  ' 
phyfic^  fic  dcfiniri :  Quod  apcum  cft  inclfc  mulcis  fpccic  dcfi- 
ditrcrcntibusc(rcntiaIiccr,&nonpcraliud.  l^cr  id  qaod  ^  t'"^ 
dicitac  aptum  inciTc  mulcis  fpccic  differcatibus,  diitcrc  a 
fpccic:  it^  co  quodincft  cffcncialiccr,  dilfcrc  a  proprio& 
accidcatc,  qnac  non  pcrtincntad  cflcntiam  rci  :  dcniquc 
in  €o  quod  dicicac  incffc  multis,  non  pcr  aliud.difccrni- 
rur  a  diffcrcntia  gcncrica,  quar  licct  apta  fit  incflc  multis 
fpccicdifFcrcntibus  cfIcntiaIitcr,non  tamcn  pcr  fc  &  im- 
nicdiace.fcd  pcr  aliud,ncmpc  mcdiantcgcnerc  cuiusdi- 
cicur  circdifFcrcntia  :  pcrhanc  ctiam  particulam  cxclu- 
duntur  propriagcncrica.  Vcriim  objicict  aliquis,vtram- 
55UC  dcfinicioncm  accidcnii  compctcrc.color  enim  quod 
cfl  accidcns  ,  prxdicatur  d«  candorc  Sc  nigrcdinc  tan- 

quam  dc  mnltis  fpccic  difFcrcntibus  in  quid  ^^^^'^"^^^^^^^0^;^^«^ 
Sc  non  pcr  aliud.   Vcrum  rcfpondco  accidcns  fumptum 
pro  co  quod  non  cft  fubftantia  ,  non  cfTc  fcmpcr  quin- 
cum  prardicabilc  diftinaum  a  jjcncrc  &  fpccic.  Si  cnim  ^*»'»*^'»* 
confidcrctnr  in  abftraduXcu  quafi  cKtra  fubjc<flum,  tunc 
prxdicatur  cfFcnrialitcr  ranquam  gtnus  vcl  fpccics  dc 
fuisinfcrioribus.Sic  in  cxcmplo  allatocolor  candarc^^^^y^*^ 
&  nigrcdinc,  vt  gcnus  dc  fpccichus,  &  candor  dc  hoc  &     ^^^^^  - 
illo  candorc,  vtfpccics  dc  indiuiduis  cflcncialitcrprsfdi-  z^eijhedes^ 
catur.  Si  ycroconfidcrccur  in  concreto.quatcnus  inuoU 
uit  in  fuo  fignificatu  fubjc(^lum  &  nominc  connocaciuo 
cxprimicttc ,  lunc  dc  fubjcdo  illo  pcr  modum  quinci 
prxJicabilis  accidcntario  &  non  elFcncialitcr  pra^dica- 
tur:  Sic color  prout  nominc  connoratiuo,  ncmpc  ( colo-  -^ccidtns 
racum)  cxprimitur  dc  panno,prato,parictc,&:  aliis  rcbus^^  ZinZZ 
coloratis  accidcntario  prnjdicatur.  Et  quidcm  accidcnti  '^^^^^^^^ 
hoc  poftcriori  raodo  acccpco  fupraallaca  dcfinicio  non/^^ 
cuaucmc. 


ittdiutiiMM-  ' 


^onam  mtdo  f 

Qjr  Al  8  T  I  <»    I  1.  ^ 

&JifP*P^9  r\Vbitari  poflct  an  gcnus  quarcnus  gcnus  dc  indiiji-». 
rf^ff'^?     jLxduis  xqu^  ac  He  fpccicbus  prxdicctur  ,  cum  primlig 
•    &  pcr  fe  ad  fbias  fpccics  rcfcrri  YidcaturiExcmpli  caufa» 

Animal  prinii&  p^c  fe  dc  homine  ,  &beUaa  dicitur^ jte 

nicili^Qce  kDRiiaeick  Pccm-f  Paalo  ,&c.  quare  dobtcatti 
ffti^iiHr.  poceft,iia  Mimal  c«iqaam  gciiiis  dc  iUis  indiitidiiii  ftm* 
frtk^*  dicecar.dc    eadem  relatldQe  qiia  gcnof  celefciir  /^^4"^ 

cies,    indiifi^Qa  quoque  referacor.  KtfpoiMkOiica^efHtf 

nempe  ^enus  >  vc  gcnas ,  p^dicad*eci«m  de  tiidliildoiit 
f  riNM.  quiaittdinidua  diaerfMm  (peciernm  (pecie'dfift« 

Ucmadt»    '^unc  >  tum  quia  licct  vnius  fpccK^i^  danraxat  ir(diuidaa 

exiftcrcnt  i  attamcn  fcmpcr  aptum  elTct  pra:dicari  dc  in- 
^iftit»      diuiduis  altcrius  fpccici  Dcnique  liccc  mcdianie  fpecic: 

|)cr  fc  tamcn,&  cfTcnpaliicr  dc  eiufmodi  indiuiduis  prac- 
f$f^lgr$m,  -dicatur,  non  tamcn  vt  fpccies,  cum  non  totam  rei  na^* 

ram,fcdparcemduntaxitdi&rciicis  oppodtam  conci*' 
'        iicac  Q^reneceirecftgeDcra^teiiiiUiuda^S  s^ua^^ 
geaeraieciampnedicari.'  • 
iptitM        Qutteiion  immettcdaflmmQsge&asvnicarelatioQ^ 
^  Tpeciem/imiitaciDdiaidaasefiMccreiicatamenitpritiid 

tm^^^indL^  immediatii  ad  rpeeies,  rec4ihdari&vei:&  ai  mediii^^ 
^'^^i^',f/^"indiuidua.  Exempli  jgracia»Animaf  ica  refercvr  afliCkibU 

^1«,  '   '  nem&bclluam,  vt{imuladhominis&  bcUuaBinXoidllk 

pcr  fc  rcfcratur  ,  &  qmdcm  primo  ad  homincm  &  bclr 
s  fUftf  fJF'  luam  -y  fccundario  vcro  ad  vtriufquc  indiuidua  :  Ncc  ab- 
^'•^•^•'JJ^furdum  eft  vnicam  rclationcm  duos  tcrminos  fortiri, 

'  tffiSf  'wr-         <"int  fubaltcrni ,  iu vc icl^um > Y^9  w4i**lf^  ^4 
^  akciuafccfiBcacur*  , 

W  4^1^  Ql  gcBU|  8c  Q^eeies.fbraiaUc^r  » ideftracionepropris^ 
iff$cm,vm-  ^v|niaerlalicaris  Ipedtim  fpecies  ia  indiai- 

^[^uhJ^I  ^^^*  ^c^ue  ^cQptsin  fQica'^ijBcie  con^^ruari  pofl^o^  m*- 
9fi  amff^s     eft,c|uooiamybl>nacara  ad  fua  inferiora  concrahitdrf 


u 


Digitiied  by  Google 


.  >* 


Tract.  II.  De  VnivirsalwJ  5^ 

nintt^ey  ftifi  ia  ftaui  pr«cifi«nis ,  vci  fupsa  docuimus.  Si  •  .  > 
TerQacctpiarur  maceiialiceri  id  cft  pro  iiacura  ipfa  gene- 
cieav^^ecifica;  &  fpecies  ia  yiuco  indiuiduot^  gcnus .  . 
itt Yuiet  fpoQle  cofiftniari  poceft.  Stcuc  eatm  idlmif^pie* '  \  \ 
cki  ia^it^iacladitur  tii  quolibetiadioidoo  ejtts  fpeci^^^ 
itt  (luoqae  aacara  generis  iadttdifeoc  iajaoalibcc  %ef;io    '  • 
cjardcingCBecis:  Exempli  gracia,QaettMmodam 
ra  hominis  in quolibct  parciculaci  homine  incegca  cepe-'  * 
ntur ,  ica  natura  aQimalis  in  hominc  fccuaduai  omncm  ^  . 

fui  pcrfedioncm  cfleacialent  rcpe^icuc. 


Qjr  41  $  V  1  o  IV. 

COnftacqaidemgenns  concineie  fuble  cum  fpccies^<*/i*^ 
Cttii|diftereocii|sfibifab|edas9(aUempoceftace:hoc  P^^'  ^*^. 
eaimfidfcocperclaere  ad  jaciooem  cocios  pocQo^Us/''^^''* 
•iiw  rataf»lalicialioqoi  000  poceft  iacelligi  quoaiodo  oai-, 
cum  apcum  fic  de  illis  pracdicari.  Vctdm  Ter6  eaOemiti 
fe,  hoc  c(l,  in  fuo  concepcu  formali  concineac,  ica  vc  noti  \ 
poflit  concipigcnus  fcu  nacura  gencrica  in  coucrcto, 
quin  {imul  fpccics  ac  difFcrenci^  infcfio^c^  ali^Uo  modo 
concipiantur,<iubicari  potcfV.  i 

Cui  dubitationi  fatisficc  fi  prius  nocaucris  naturam  ^]^^^ 
eenccicamdiypbus  modis  fpc<^i  poiTc,  primo  quaccnus  '^«m* 
fi|Coificacpr^^um.ali^emofaai:^  rte^ 
ou  inferiori  gradu  ,  quomodo poccft  oomioe  abftca^o.  d<r«^i«#. 
expcimi.  Secuiido  %  quacenus  icageoerAlem  naturz  gra-' 
dofliii^oifiwiC')  .yc  fpeci^lem  ooo  exciudac  x  (e4  pocid$  ' 
coaapcec,quomodo.oofluae  coocreco^olec  exprimi^^*- 
bi  gcacia.  Aotnial  pbceft  acdps  qaateotts  raciooem  &laiii 
atnmalis  prxcifam  fignificar»  qucSmodo  proprii  cxprimU 
tur  nomincabftra(5loanimalicacis:vcl  cciam  potcft  accip^i  ^     .  • 
quaccnusrationcmanimalisnon  oi^inind  pr^cifam  ,  fcd  - 
cum  alio  cohxrcntem  fignificac ,  quomodo  nominc  con* 
crcto  animalis  propriccxprimituc.  Inter  quas  acccptio- 
ncs  hoc  cft  diCcrimen  >  quod nacura  priori  modo  fumpta, 
&  ab(lra<^  n9mloe  exprcda  ,  dcnullo  infcrioiipof&c 
pa?dicari,ac  veroitipeAjccioxtaccep^oaepoffic.  fWitV 
^  iMFWdco  i(iw  >  odWU^kcoericam  pciori  modp  gf 


,  Digitized  by  Gopgle 


f  • 


.  4#.^'  PntH'*  FAiff.  DlAt.  / 

fwmptaninullo  modo  coutincrc  iu  fcfubjc^fbas  Cihi  Cpm» 
cici  .luc  dillctcntias  i]uia  ucmpc  omnem  alium  com^cp* 
tumcxcIuJtt  ,  (]ut>d  pro^^riuni  crt  carum  rcrum  quac  HQ- 
^'"^^•Jj^^^^l^mmibus  ablhaclis  cxprimuntur ,  poftctiori  vcro  mode 
a',^'^*  acccf  cam  cardeai  commexc  in  ic  non  caacum  poceftaco» 
^f^difftrtm-  qoomodQ  matcria  primadicitot  poccftacc  concincre  fos* 
iiaf  41^0  ibas/rt  Acr  nodudieiciirpoccftateliicidusy  fed  a^  no9 
j^nfitSf"    qaidep^^ioclo,  <^uomodo  Ipccies  difierentiani  oonct- 
iket»(jf^4|^jifu(b.  CumcnimaiiimaleoncipistaonfeUili 
aibimfliitaccm ,  (ed  ctiam  id  qnodhabct  «aimaUcatcniy 
C0jnc>^is.  Id  autem  c|uod  hamst  animalttacem  »  eflf  tutir 
Imno  diim  bcllua:  qux  fuuc  fpccics,  dcindc  ctiam ratioi- 
'^dtia  fr4.  nalc,&  irranonalc,qua:{uuc  dilfcrcntix  infcriorcs.Ratio 
dtSs  ctfn-  aurcm  cur  gcnus  hoc  modo  fpcflatum  adu  confafo  in- 
ctttJUuit»    fenora  contincac>cft,(]Uia  omnc  iotum,c]uatcnus  totum, 
partcs  fuas  modo  aliquo  contincc  :  Eft  autcm  gcnus  to- 
tQQi^uodam  vmttcrlaie,  quarenecenc  cft,  vt  modo  ali- 

f[Q0fpar^faas.dB^p||9^c :  acc]ui  non  fola  poceftate  illaS: 
.  eofiniB^tic^i^  tjkmcn  a6l:u  dift.n6lo,quare  a^u  confaGr 
$»Mk     itUk»cc^Htiaesi tiecefle  eft.  Qao  toco  di ligeater  iioca  ffjik  * 
apij^fe^^fm  defidtcioaeiHtincegraiiiinc*^ 
vtxx  aiiciS|uS  racioaem  fignificare,licet  mio  mocki :  gOfr 
;  nus  quidcm  ica  cotam  fpccici  naturam  compledVitur  ,  vc 
*  parccm  nacUrnc  potcntialcm  cxprcfsc  ,  a<flualcm  vcio 
Jicmpcdirfcicntiam  confusc  ,  &.  indiftindc  lignificct» 
'  diffferc.nria  conira  parccm  Ipccici  adualcm  diftin(fld, 
.  poccntialcm  vcro  j  qua  cft  gcnus ,  rubobfcuic  fignificcii 
i^eciesverdtoi»unoaj(urampcr  lefi^nificct      uec  ma4 
gis  partcm  vnam  quam  alteram }  fed  vcramqae  iiidiftii:i|j. 
^  It^fignificac.    Dcnique  dcfinjtiii»  Candem  cotam  natl|$ 
'    ram  adbtbita  paitiai  jiiftindi^aai       ac  deltcid^  Pmi^ j 

Ctnm  «N. '  C«cl*rum  lic^c  genus  di&reiinik^infertcires  lioli  f^eittf^ 
nrdt  dijt-  ac  fpcdcs  fibffubjcdfciiadhiconfufoconcineat,  ficqu%  l-/  ' 
^*a!'  dfcm  rcaliwcr  cum  ilIis,no  camcn  codcm  modo  de  illis  ac 
/l  dc  fpccicbus  pra^dicatur.  Ciim  cnim  c^cnus  dc  fpccicbns 
fnb^tffm  '^-O"  locntica  mo.iO,icd  rormali  prardicationc  pcr  ic  cnu- 
pr4iM4l»r«  cictur  c]uia  gcnus  no  modu  cft  idcm  rc  ipfa  cum  fpccic- 
t  bus  ,  icd  ctiam  cft  dc  formali  eartim  conccptu  :  idcm  dc 

dif&rcncits  per  accidcos,&  idcnxicp  duntaxac  i  non  for-', 
mafiter  pr.t^Ttcatur,auia  afpe  eft  idem  tealiter  cum  iilisi: 
£cd  non  eft  de  formali  eaum  conceptn,  Bxempti 

V,  ......        *  ,     *  ;  CUUH' 


Digitized  by  Googlc 


Tract.  n.  Db  Vntveiisai.  ,  4^ 
ixxm  dicitur  { hocno  cft  ammal )  pra:dicatio  cft  idcntica, 
%iit  fc»  arfecmalis ,  quii  animal  cft  dc  conccpcilfocnuili 
hOminis:at  vero  cum  dicicm  cacionale  e(l  ammat^prxdi- 
€acio  eilidientiaKlilftcaj^»  non  ycr&  per  fe,  &  formalis^ '  v 
<|aia  anlmal  n Ai  conoenicrper  ie  racionali  >  fed  honiitfii 
qtoi  eftcationalis ;  Qaiacamenid(|ao<left  rationaIe,eft 
etiam*  ant mal :  hipc  fic ,  tc  pr opofitio  fopcadidla  fic  i<tett- 
ficcYcra.       *  ^ 

^         SECVNDA  SECTIO,  DE 

5'p  a  c  I  B. 

f)jid  fit  fp$ti4S,     quetHpUst*   '  » 
Q  V  AI  S  T  I  O  1. 

TRcs  fpectei  deraipciOnesatcuIit  Porphyrfasinfaa^Tf/^/tfifl^ 
Ifagoge>qiiaramdu«pr]oreseiastefpe^him     fu-  *^*fi^ 
perfora»  cercia  vec^refpcdhim  adinftriorjtex^cimftnt^* 
Prima  eft ,  c]ua  fpecies 4efiaicar  id  <}aod  ^€ti  filbjici-- , 
tnciaheriir  qnS  definicar  id  de  quo  gcnus  pr^die^ar,  tec- 
tra  qua  definitur  id  quod  cie  multis  numero  dilFcrentibus 
pracdicatur  in  f]uid.  Eft  autcm  notandum  valde  hoc  dif.  • 
Cfimen  intcr  illas  fpccici  dcfcriprioncs,  qiiod  dux  prio- 
rcs  fpecici ,  quatcnus  fpcciescft  in  gcncrc  conucniunt, 
cjnofir,vt  fpccicitiimfubalccma:,  cum  infima:accom- 
modart  pofiint :  Ac  vero  podrcma  foli  infims  conucuic.       ,  ' 

Scienqum  igicar  eftipeciemefie  .dupUcem:  Atceram 
ioterjedlam  feu  mcdiam^.alceraminfimam  fcu  fpecialifTl-  r^»  Jvm* 
mam  ;  iliaiicec  compacacione  generis  cui  fub^ictcar  fic j»'*»"* 
il^ci^s,  camoi  fn&rtoroip  comparacione  de  quibus  prae  '^^ 
aicacar ,  genus  eft  i  bsec  vec6  nanquam  ^ntt&  tHCc  poteft»  ^'^''^^' 
/lia  nonnifi  mcdiance  fpecie:h«c  vef6  iRimediati  de  ih> 
dtuiduis  pr^dicarur  :Ilia  nbnnifi  pattem  nacur^,  hqc  ve- 
ro  totam  indiuidui  nattiram  continct ,  vndc  illa  dc  indi- 
uiduis  tanquam  genus  :  hec  vcro  tanquam  vcrc  fpccics 
prqdicatur.  Excmpli  gratia,animal  &  planra  funt  fpccics 
inccricdtq  rcfpcftu  viucntis,  at  rcfpctftii  infcriorum  uim 
fpecicrum.cum  indiuiduornm,funt  gcncra.d6^uc  iis  fub 
i^one  generum  pc^dicao^r:  Ac  vcco  homo,qu^  z(i  fpe- 
des  inmiiacnm  consparaciotte  aoinialis ,  Cumrefpedu 
indiuiduorum,haboe  racionem  fbeciei.  >  ^*^" 

Sft  igmtr  h^c  ^commoiiis  racio  fpeeiei  com  imerjeA^  ^j^^^  n^. 


Digitiz( 


^dtii  pTo  jicitur ,  Tcl  dc  quo  gcQus  primo  prapdicacur.  Ratio  YcrJ^ 
<«N  i»lir- propriaiiircrjcv^l^t  clt ,  vt  (ic  quid  vniucrfale ,  gcncri  ica 
lub)cdum,vt  dc  nullo  fub  racionc  fpccici  pofru  prosdica^  ■ 
U.Dcau]ucr4Cio  propriaiafim#e^vc  Uc  quid  vniucrrale  iui. 
gcnai  (ubjcdunii  rc  cciam  aprum  fit  prarditaci  dc  mitlti^  ^ 

•  jiiainero  dificrecibusinquid.  Exqaeiacclligtsprapdio^ri  ; 
ile  miilcisatimcro  di£K:ciencibus  nonpcrcioereadrario*  . 

e  ocm  (peciciiquatenus  fpccics  eft>(ed  quafenus  infimi  eft«  • 
t^ifit  Citct  hancaacemdcfinicionemrpcciei  infimaeirdicii*  ' 
dumeftypctcaqusnamtrodfficruat^ncclliv^i  indiuidfua 
quae  numcro  canciim  diffcrrc  dicunturjcjuia  illorum  noii  - 
diuerfa  cft  rario,vc  cft  corum  c]ux  fpccic,vcl  ojcncre  diffc- 
runt.  Ec  liccc  vnuaiquodquc  indiuiduum  non  fic  nume- 
rus,<]uia  camcn  plura  fimul  fumpta  numcrum  conficiunr, 
hinc  numcro  intcr  fc  difFcrrc  dicuntur  :Ea  vcro  gcncrc 
diiicruac  qaop  func  diucrfa  gencra  >  vcl  qux  fubdittcr&s 
gcncribos  coati ncncur :  fic  planca  &  lapisa  iccmquc  iafe* 
pIancaB&  lapidis  genere  difFcrunc^  4^niquc  ca  (po- 

f/f««r.         diiFerunc  ^ux  faat  diuerfic  (pecics,vei  quap  fttb  diucr* 
SttmfiMm  fis  ipcciebttsiofimis  conciiif ncur.  Sic  oon  rancum  bos»  d( . 

jf>«if  f  d*fi'  equuSffed  cciam  indiuidua  bouis  &  equ  i,fpecic  difieruiu. 

f  Mt.  £c  quia  itixu  ▼ficacam  Ariftocelis  regulam^coc  modis  di* 
citur  vnttmdppoficorum,quocmodis&:alcerum:hincfic» 
vc  tribusquoquemodisaliquadicancur  cadcm,  dicuntuc 

dicuntur    cadcm  numero ,  cum  nc  cjuidcm  num-rica  diucrlicas  in-\ 

eddtm.      tcr  illa  rcpericur,vc  Chriftus.Sc  Mariac  iilius  :  Ba  vcrodi- 

n.Nitmtr§.  cuncur  cadem  fpccic,qux  fub  cadcm  fpccicinfiraa  inuc- 

*  j?*"'  niuntur  pofita,vc  Petrus,loaancs,&c.Dcniquc  cadcm  gc, 
tfsmt^t.  ncre  dicmicur  quae  fub  eodcm  geocre  conciiicncucyVC  bm 

^  cqttus»  qui  fttb  generci>r  uci  concinencor. 


«^i»  yi  IMiMt  Aiei9s  infims  tlm  tdimut  chm 


XJj'  Al  S  T  I  O     I  I. 

^itd       Vm  fpccics  infima  duplicem  habeat  rcfpc£lum ,  a  I- 
fi§mii  4ft»  V>ccruni  ad  gcnuscui  fubjicicur,alccrum  ad  uidiu  idua 
fitnr»       dc  quibus  iinmedjatc  prardicacur  in  quid,  &  rationc  vcri- 
ufqucdicatur  fpecics>  dubitari  pofTccpcr  qucrattam  pr«- 
cipuc  cipnlkicuacur  in  racioac  fpccici;,  fcu  fecundi  pracdl- 
^    Cabilis  > an  per  eum  qao  rcfplcit  genus  fuperius ,  an  vccd 
eum  qio  rcrpicic  ^nbjcdlifibi  iadittiidua,Cui  dubi  r^^ 
•    .     ^  *    '  •    <  ciofif 

Digitized  by  Gopgl 


Tract.  ir.  De  VNiViRS4tr  41 

tionilatisfieciuplictcQiiiclafioiie*  ,  . 
'  fdot  Coticlafio.  Speci es  iiifima  coniHtdicat  (ecaiiflain  TMir 
prxdtcabile  per  eaita  habicaiinemv.qiia  rcfpicic  gcnus^eK*'^)^- 
oue  fitbfidtor.  Debct  cnim  pcr  id  conftitqiin  ratione  ^****'"'''^ 

ipcciei  pcr  quodfpccics  inccrjc«fla  conftituicurfpccics,  , 
tlim  vrriquc  cadcm  ratio  fic  communis  :  Atqui  fpccics  ^  , 
inccrjcifla  habcc  quod  llz  fpccics  ,  non  cx  co  quod  dc  in-   ♦  v 
diuiduis  praedicetur  (non  cnim  dc  iis  prxdicatur  vt  fpc* 
cics ,  fcd  vt  gcnus )  fcd  cx  co  quod  gcncri  fubjiciaiur.  ;^ 
Ergo  pcr  idem  fpccies  infima  tacionem  fpecici  parcici-*' 
pat.  Ncquc  obcftquodfccundiim  eam  raci^ncm  fpeciee  ' 
^on  fit  pra^dicabilc  ,  fcd  pocius  fub)icibile :  nequeenim 
nece^eftj»  vcfecandum  vniucrrale^feu  prsedicabilecon-*  ^ 
fiicnaiiii  fi^andam  vntiterral^tfeu  pneiiicabile  fiib  ea  ta* 
ttoneqUaeArvniaet&I.efett  nraedicabile  >  bpceoimiani. 
pr«fupponitar  >  niavramiae  quid  Titluerfalfc  >  cbt  dein- 
deaccedityVt  aheri  vniuerratiori  ncmpegenerifub)icia« 
tur;  dcque  illud  vniucrfalc  dicitur  fpecics. 
r  Poftcrior  conclufio.  Spccics  infima  habctrationcm  Po/leriw 
fpccici  infimx  pcr  eara  habitudincmqua  r,cfpicit  indi-/**^'*'-^^* 
oidua,  cum  per  cam  diftin|>uantur  ab  interjefta,camquc 
praeccllcrc  vidcatur  in  racionc  prafdic^bilis :  cum  fpccics 
inccrjcdta  aaila  habeac  infcuora  j  de  ^iib^sprsdlcccar 


Q 


Qui4  fji^  f^BtmfUk fit  mdimdMMn. 

.      •  % 

Q^Y  ABSTIO  111» 

Vta  ^ttdiiiidua  inferiora  fpecies  infima?  (tint  >  loens 

hicpodukt,  Yt  aliquid  dc  indiuiduodicamus. 


Itai^uc  indiuiduum  quid  particularc  &  ctiam  fingularc 
dicicur,(i  vira  nomini$fpedlcs,fignificatid,quodin  plu  ^ffffl^  t 
ra  diuidi  non  potcft:  id  diftin<5lioncm  vniucrfalium  quac 
in  plura  inferiora  diuidi  polfunr.Quo  fpcdlat  illa  indiui-  PrimM^ 
dui  definiciotQuod  cft  indiuifuma  re^&diaisu  a  quovis 
alio:  Aridotclcs  in  iMiceprcdicamcntis  i ndiuiduum  fub- 
f!anria]e  dcfcribicquod  ncc  cft  in  fubjcdlo,  ncc  dc  fubjc-  ticuud^ 
€io  dicirur :  Accidencalc  verd^quod  eft  in  fabic^t& de 
Ittbje^o  non  dieitar.  y  bi  noca  cj^aod  dicicar.eflc»  vel  noa  ^'^^^ 
efleln  fitifJedotinteUigendu  efle  de  (U>iefto  inhaifipnist 
eainfinodi  eft  paries  refpeda  candbrisfDici  ver6  yel  non 
.^ci  4c  rHbjcaoiiixtcili^cdu  eflc  4e  fub|c^^^ibucioiiiiii 


% 


Digitized  by  Google 


^     vt  cft  homoj  comparatione  animalis,  &  Pctrus  c6mp99S^ 
MlS^Ti^'  tior^c  hominis :  Porphyrius  vcro  dcfcribic  iodiuiduum, 
quod  Ac  vno  dicicu;  >  <5c  pcxterca  id  in  qiio  calis  accidcn- 
tium  raulcicudo  rcperitur  cjualcm  non  cft  repcrirc  in  a- 
Pf^p^  lio.  Csterum  tlicdc  indiuiduum  macccialicoc  (umptumy 
fHtiiHiium  id  efl,res  ip(a  ^ux  denominatiir  indiuidua,  de  nullb  ru(|4 
Wtf  MM/fii  jcdo  dicaUKytdeft  »dcnulia  rc  (ibi  fubjetfla  &  inFcriofti 
pTM^s^'  pfflpdjcmur^tjicjmen  racio  ipfa  fornialis  indiuiduacio>r 
^*^*       ni»  pl«rU>ii9  com^icy  hinc  fic  vc  iiidittidfram  f(^m«litcir 
i^iimdmm  fiux^pcumii^mttictsaccjdencalicef  CQttnctetor:  fic  PectQ^^ 
dmfttxVA^  didni|f  iadiuidavm^tcem  PvAv^  ^  Ibatine^^c  Bft  aucetii 
Xum  »  Z>«-  fndit)tduum  duplcx  aliudvagum  feu  indetcrminatttm^ 
ftrmiMtm»  quod  indiftindt^  fcu  indetcrminatc  fignificacur  ,vtaU- 
<]uis  homo ,  quaedtm  niulicr,&c.  aliud  veio  dctermina* 
^     lum,  quod  clarc  &  diftind^  fignificafMr  ,  idque  vel  ex  vi 
'  nominis  quod  dicitur  dctcrminanim  cxfignificationc, 
vc  Chriftus;  vcl  cx  dcmonftracionc  quod  exprimicur  pet 
pacciculam  dcmonftsaciuamyvc  iiic  hoaMHvel  deoique  c)^ 
nypochefi  >  ^uod  expcimicur  cerminis  t)Qt  nonttifiliifti| 
aliqua  kypotiiefi  &  pofica  condicione  aliquodTnttilltilA 
dtttidoiuli  dmrminAti  fi  gnificacy  vc  Mariae  fillui,  ^poR^ 

giScacttr  Ckriftos.  Rcpece  quc  disdttMii  ia  pcimo  ira^ 
«tti  df  termino  particaiarir 

Dnbitatttr  autem  htc  de  indiuiduo  Vago  >  an'  weti  iit 


r 


^4§  mditu^  qqijj  vniuerfalc, ciim  dc  pluribus  prxdicari  poffc  vidca- 
^  cur.verbi  caufa,  quidam  hamo  dc  Pctro  &  Paqlo^&c.  di- 
^lflft^fiit  ci  poccft.  Vcrum  rcfpondco  indiuiduum  vagum  ncqua- 
quam  cffe  vniucrfalc,  nifi  rationc  vociSjfcu  rcrmini :  nc- 
que  enira  aliqtiis  fcu  quidam  homo  dtcicur  de  pluribtis 
fatione  natuncabftradxfcuprascifxafingulis  hpmioi- 
bits>cikn  illii|inf0ticb  fignificct  cdntraAam  ae  p^cula^' 
^  f Cfti,  fed  rn  tantum  dc  plaribus  dicitur  ,in  ^Qt||6iQ| 
f tttrikusindiuiduis  vox  ipfa  poteft  accon^ 
'  Mdafi :  Se^d  h«  dia  fpemeicattipie  * 
•  r         '  .     vafyAkai  iadniidtt# 


'  '       '  Digitized  by  Google 


4* 


TERTIA  SECTIO^  DE 


:1  f     1  R  B  X  T I  A. 


S^id  fit  ir  iiMmJi»  itfiwuuHf  difirmid.    '  ^ 

Qy  AB  8  T  f  6    i,    ■  '  , 

QYodiamTiiimaliaiwocripiidcetdittbjc  di^^^       ^  . 
nempecaaunaiucct  qnod  ccmunaiii  tc  feparabitt  / 
'  tcctdctice  difierc>TC  homo  diaes  i  pauperc :  piopne><]ao4     ,  ^  ' 
.ioreparabiU  qu9cl.^m  accidence  difiecc  >  rc        iEciops  ;  ^  . 
afcaadtdoi  nmim/ipiopti& «  qncMl^^ccificadtf&reaii^. 
dii{etr»vc  auimal  ractonafe  ab  irracimali.  Hinedifieceii*  D^lmiitid 
ciatriplicitcr  dicitur,  nerape  communis,  proprra,  &  ma« 
:i:irac  propria  :  intcr  quascflillud  difcriminis,quoddu« 
priorcs  rcm  facianc  quodammodo  alteram ,  id  eft ,  alitcr  ^\J,v,Jf 
ic  habcntcm  ,  non  aliam  j  at  vero  poftrcma  rem  faciat  a-  prtprim, ' 
Jiamj  vtpotc  qux  fpccicm  conflituac ,  eamque  ab  alia  cf-  £^Mm 
CeajualHer  Jiffcrrc  faciat :  cxcmpli  gracia ,  color  ammali  'f^';*'»*'^ 
fldueaiens  illad  faci^  alcerum,iu  vc  alicec  fe  habeat,qaani  '^^^^^ 
antcas  ac  vcro  ratibnalc  adueaiens  animaliiiiadfacit  a-  prMUcM^i* 
Ixwd»  teflcntialiccrdiftifidiunabalio  qooTisamnudt« /#• 
SxqoQ  ia|(^Iligis.  di£Eer)U)^iamin  IiacKenia  accepcione' 
^^eflequasceman9.c(^n(lb^  conu  , 

monis  difiereiitia  eft  acciciens  Gsa  qaamaa^  prsedtcabiJe  y 
propriaYcrodifFcrentiaaondiffercaproprio  i^  ^uodeft 
cjuaxtum  prxdicibilc,  i  j 

<  ,  Dc  hac  igicur  diifcrcntia  maxim^  propria  hoc  loco  a-  ^«'^  ^iJi» 
^itur.H^cigicur  difFcrccia  tria  fibi  vcndicat.Primoquod  ''"^* 
per  illam  rcs  maximc  propric  intcr  fc  diiFcranc  Sccundo.  ^*'*^ 
ouod  fu^jjoflum cui  compctit,  faciat  aliud,  Tertioqti^d  \  ^ 
Hit  in&parabilisaibb^&o  cui  a  nacuca  &  per  ie conve- ' 
Hicchujus  a^cem quinquc  cradaocur  dcfcriptionoa  a  Pof^    .  ^ 
fytio  juxta  quintupitcem  ejas  coofideracionem.  N^mf 

Sc  pciipd-confidesari  poceft  qoacenas  eft  coofticMcioa 
scicji  ,  ^quoa|odd4cfitiiciirf  id.quolpcciesfi^eraciiev  * 
Ims :  fecaadoquaceoaseftqatdprsBdicabile,  qaomod^'^^  /  >  . 
defcrtbicoridquodpraBdscacurdemolcisfpectedifforen»  *  ^ 
cibus  ia  qualc  quid  :  quac  defcriprio  interie(flx  duntnxac     -  ' 
djffcrcncix  conucnit:itrci6quacenus  c^tgcncris  djuiliua,    *  , 
ficqucdcfiniturjd  quoddiuidicgenus  in  fpecies  :  quarco      ***  "  * 


Digitized  by  Google 


•4  ' 


•4 


(]U0^num  difYcrtabaliorquinto  quatenus  cft  parstotitis' 
compofici  cllencialis,  dcfimcurque,  id  cjuod  eft  dt  dcfinU 
tione  &  quiddicatc  rci  cum  fit  cjufdcm  pars.Podcc  aucciU, 
»       difFcrcnciaqu«tcnas  cftquid  vniucrralc,&  quatcnus  con- 
ple^cur  di^creatiam  tuul  inccric^ain  ,  cum  infimacn^ 
ecmsikr  hoic  modo  definiri  >  Id  quod  apc  um  cft  inefle  fpeciei ,  ic# 
MitrtntU  uc  (itcjus|iariadtaalis  ,  &:pec  rpeciem  iisomiiibiisq^i^ 
^^f'^*   fiib  fpccicfcomiticntur.  Cuttidicitur  ( qliidaptQnT  incift 
ipeciei )  ab  ipfa  fpcci.e  diiliii^icur,addif  ur»  iia  vt  fit txm 
patSy  Yt  d^jftinguattira  proprio&aecidedte :  dtcitur  aaM'' 
tem,pais  a^Sllialis  ,  vt  dtiftinguatttf  a  geaere  qaod  aptunt: 
j      efiineilc  fpccici,  itayt  iic  c)us  pars ,  non  tamen  adlualis^ 
V'^*V;     fcd  potcntialis.  Pollct  ctiam  quatcnus  cft  pracdicabilc  \ri 
hunc  modum  dcfcribi :  Qiiod  potcft  prardicari  de  fpccief 
inquale  quid,  ac  dc  iis  qao!  fub  fpccic  continentut.  Vbt 
notadilFcrcntiam  prxdicari  inquale  ,  non  quod  ipfa  fici 
qualicasaut  aliud  acccidcns  ,  fed  quoi  renl pec nioduiii 
^ualicacis  afficiat  ac  dcnotninet»  vnde  per  modum  quali* 
'  f atis  dc  ipfa  praedi cari.dicicur,  quamuis  ad  diftindtpi^fiO^. 
proptij&accidencis^uaeprxdicanturincfuale  >  ditiaf^^  , 
'  4.  nonfiutHs  pr«dicfii  in  quale ^uid »  quafi  prsdteetui:  fl^ 
inul  in  q  ui  d  >  6c  Iq  qttale"^}  in  quid  >  quia  efientialicef  noK,! 
(cctts  ae  {pectes  pneditator ;  in  quale  vero » quia  per  mel^: 
dum  propri)  vel  accidentis  ciicprimtrur  >  6c  q[uia  rolcc  tt^, 
ipondcricuraquatritur  qualcquidfic. V  -^'K^^M^J- 

Quoipoio    hiihta,t  dijferentU  reJhe^ngenerUf  ^icief,  'l 
&Mfffrt*md$^cunttfrt4m.^  ^^^^^ 

Q_V    A  E   S   T    I    O      II.  * 

Dij/wfintU  T)Oteft  diftcfcntia  triplicircr  comparati ,  nempe  cain 
*  tnfjii0$tf   ^  genefe,CQ)Qse(ldiaifiuaivelcumrpeciccuiusc(lcoiiI 
<iwi»im-  ilicutiua  ,  vel  cum  alii s  digcrentiss fiue fttperioribtts^fiuc^ 

iiiferioribusifiuebppofitis* 
_  ,  ^  '  St  ieitur  diAtrentia  com  esnere  eompatetttr » doo  lui* 
J^..  ^  betpr^ipuamttoera  \  Alterttm  vcs;enenad|ienied»i« 
ftntrt  com-  p'"^  contrahnt ,  &  Iimitet  ad  cerram  tpeciem.  Gefmt 
fa^arM.  cnim  pcr  fc  rumptum  indifFcrcns  cft  ad  fingulas  fpccics } 
DupUKdifpci  aducnienteraautcm  diffcrcnciam  ,  cjus  indificrencia 
/^^y^  .  conn:nngitur,«Sc  ad  certam  fpcciem  componcndam  cogi- 
TiiuM^y  tur :  ficcorporcum  adueniens  fubfiantix  ,  ipfam  contra» 
^imm»  luc  ad  coQipoQcadani  rpeciein  i^uat  eft  coxpus  i  ^  ex  ad* 

Texro 


Digitized  by  Google 


jfliflctei^BaaflitnjltiMfti  toatrakit  corpusad  conftitucn- 
f^ffff^^^umtmh,  &nt  Ttaeiv,«c  ex  aduerfo  inani- 
|IimlHMmintttte^  Rurfus 
^'f '•'W"W''>  W«eniens  differentia  fcnfitiuum,  con-.^ 
^WK  ^pWmaJ  conftituendum  animal :  Ex  aducrfo  au- 
fcSl  tnfimfitiuum  ad  componendam  plancam.  Poftrcmd  ' 
»duenieft$  animali  rationc ,  conftituit  boininem ;  ei a'd:- 
Herfo  autem  irrationalc  animali  aducniens  MnlUtait 
-btiitum.  Altefum  dilfbrentia:  manaseftipfumeenusdi-  5«"*'""* 
Jiderc  :  folct  cnim  genusdiuidi  pcr  oppifit«t1iflfeMn.Sfc^ 
las,  exeaipli  caufa.fubftanti*diiitdUar  ia^eomncam  tc  ■ 
mc^p«e4mvfi*ftaiiti.c6rp«ei(^ 

•^^gygfftc  dafeteitti*  dieuiitiir^erisdiaifiux :  Si  *SF 

'SSESSl*'"^/^?!!?  P'opn»"neiu$  eft  tum  vt  ipfara  ZL^.^IZ 
«2W«WaittWde<i»6 proprid  &  per  fe  pra:dicetut,  dc 
:.fh^t*h^tif&m.  Qu^d  difFcrcntia  fpccicm  confti-^^ 

^^^"'^"'"'^'^^'"^'''"'^■"^'«'«'ndumcDntrahit  " 
gcnus.fpccicm  conftituit.  Quare  cadem  dif-  ^*'"" 
fereiri^  dicitur  diuifiuagcneris&  eonftitutittafpecieisJ*"?";.**" 

Terb.  c«f.,dum  animal  contrahit«  per  rationalefhotao  Zr«r*r 
^„!.'"r '  ^"«^^''draodam  cdm  mattriaf  ««eeditfefc^SJ^ 
ma,  coniiofitum,Piiylkum  feu  iutwSiiecojificitar :  rnde  «t»*»-. 
iicoc  cojnM>atna  aatnnle  ektaui^tt.fyisu'i*reAi^*^^ 

■  .g^WllMiy t^iottJii^ta vt  geim»  materi c.di fferc atia  fot-  ./«/.-<.  ■, 
'^"3Sl?^''/?"^o«'i™  'P«ies  alix  fint  Tubaltetn^A' 

■  •^'W^«*e"«»um  dicuntur  gcncra  ,  alix  vero  in- 

MWt*Mcpfcrentiaealixdicunturgenerica;,qu«con.  ' 
.  fclWiOifiibaUrnas  illas  fpecics;aIia:fpecilic*,qu«fpeH  " 
c.e»  fpee.al.(rnas  feu  infimas  conftituunt :  iic  -co^ 

reum,an.matu,,fcnfitiuumdicantardiffcrenti«ec^      '  - 
iicx.tat,onale      dicitur  diifeenti^fpecifica.    ^  "       '  ■■ 
Quod  pcaaid  alterum,  ncmpe  tpsfid  difiutntia  per  • 

:J:^ropt.edefpc„p^«dieewtAd»manift^  . 
dilfercntia  ii>  tatuw^jarfketqrderf^^^^ 

.«Wje«ipeciei,,,u,eftco!iiKtntiu.i,paftic.pant.vert.i  - 

tationale  dp««,,p.„Io,&c.  pr,dicatur,io  qu 
•-|««t«*oneinli«riai$participant.  ' 


4S  PRIMAE   PAitr.  DrALEcr. 

t>e  iijft  Denicjuc  fi  difTcrcntia  cum  alia  cJifFcicncia  comparctof, 
rmia  cum  fupcriori ,  auc  cum  infcriori ,  auc  cum  oppo(ic;5 

j£.rf»«i   ^^j^^p2|.2j.|  poteft,  vcrbi  gracia ,  fcnticiuum  quod  eit  dif- 
fcrcnciaconitiruciuaanimaiis  ,comparari  pocclt  cum 
.  jiimato,  cjuse  cft  rupcrior  diffcrcntia ,  vclcum  racionali 

Kgii^i^  qua;  cil:  iBferior  »  vel  dcniquc  cum  inlcniiciuo ,  qux  cl' 

De  tiife    oppoficadifFctcncia.  DcdifFercntraigicurfluccumrupe- 
rtmtta  cum  riori,fiuc  cum  infcriori  comparaca  difttculcas  cft,  An  fu- 
aita/upt'  pcrior  fic  dc  conccpcu  inferioris  ,  ac  dc  illa  pcr  fc  prardi' 
Tfrt  0ttd  ^gfm-  ouafi  CTcnus  dc  fua  fpccic ,  vcrbi  ^racia  ^  an  (cn(ici> 
€ompaMta.  uum  includacur  in  torraaii  conccpcu  rationalis,ica  vc  r» 
Dmhititi».  cionalc  fic  vcluri  fpccics  comparacionc  fcnfitiui.Rcfporv 
'^^otfui.   dco  non  icacLFc  i  func  enim  conccpcus  diltercncijruni 
fimpliccs ,  qiiod  non  ita  c/Tccfi  in  illarum  concepcu  alu<I 
per  fc  includcrcrur  pra;cer  ipfas,  dcindc  Ci  fcnfmuumcf- 
fct  gcnus  rcfpcdu  ratiunalis  &  irracionalis,  dcbcrc  ad 
iliaconcrahi  pcr  ulias  dilFjrcncias  ,quod  cft  inaudiuni, 
neque  enim  dirtercrcia:  inrcr  lcdiffccunc  pcr  aliasiiiFc- 
tcntiasjfcd  fimt  pnmo  diucrf«r&  fimplicitcr  fimpiccs. 
JtUd  iu*ai'    S^ip<^i^c^  altera  difticuitas  dc  diffcrcntia  compAationc 
«itfioffeix/- oppofica,  quonam  gcnccc  oppofitionis  vna  difl^rac  ab 
firennAco  akcra.  Dicuarur  au-ccm  oppoiicx  diiFcrentiae <^x  diui- 
pAfattone   ^y^^j  idcm  Gcnus,  oppoficafquc  fpccies  conftic)iinc,  vcr- 
%(ffdn{ii.      caufa  ,  ra:ionaIe/?c  irracionalc,  qu£E  diuidi^c  ajiimal, 
^  homincmquc  ac  brutum  confticuunc.  Ciim  ygitur  coa- 

ftct  raanifcftc  illas  aliqua  rationc  oppoai ,  «quc  camen 
relatiii^  opponantur ,  cum  vna  nen  rcferaciy ad  alrcram, 
.   ncque  priuariu^  auc  ncgaciuc  ,  cLim  dilFci/nciar  omnes 
flnc  poficiuae  ,  liccc  inopia  verborum  altec/oppoficarum 
priuatiuo  vcl  ncgiciuo  ccrmino  cxprima/ir,  lupcrcft  vc 
opponantur  contraric  ,  licct  non  omniny  pcopric :  nam 
ca  dicuntur  propric  oppolica  contraric       fcfe  mucuo 
cxpcllunt  ab  codcm  fubic(flo  in  quo  yciflim  rccipi 
polTunt :  at  difFcrentix  oppolicarAon  ita  fc 
■  ^  cxpcllunc,cum  nunquam  vn/  poffit 

clfein  co  fubjedo  iu  q 
cft  alccra. 


n 


Digitized  by  Google 


Tract   II.  t)s  V!iivik$A.itt. 

O  V  ARTA  SECTIO, 
DA  PROPRIO.  ' 

Qi  A  s  s  T  X  o    JU  > 

PRoprium  lat^  fumptum  quacuor  modis  dicitur,  Pri''  ■ 
mo  quod  foli,Hon  tamcn  coti  fpcciei  conucnit,vc  ho-  •  j 

mini  medcri.  Sccundoquod  coti  quidc,(cd  non  foli  con-  "  ^  *  1 

ucnir,YC  eidcm  homini  clfe  bipcdem.  Jcrcio  quod  foli,&  j 
toti  lpccici,noncamcn  fcmpcrfonucnit,  vc  cidcm  homi-  .  »  1 
Ai  capielcecc.  Denique  quod  (oli  toti  ^  {emper  conue- 
nic,neideai homipt  apcam  clfe  ad  ri(um.  fic quidem^9* /n 
ftcemum  hoc  genus  propri)  eft  quod  maxime  qpuifClim  «ii^ii 
^iaedicabilecoaftitaic  diitindum  i  capcem»  ica  yt  OBC^ira  i^^^tmm 

Jropioxum  geneca  ad  accidens»  (|ttpd  eft  quiiftum  pK^y^^^l^'^'^  ^ 
icabilesccdttcantttc  CAm  igtfttr  dicatur  proprittni<quod^^^'^^ 
taii ,  toci  fid  (emparconttcait  y  hoc  iocelu^endttm  eft  xi^ 
fyc^  fpecicij  auc  eciam  gcneris  cui  primo  pcr  (e  conue-  ^ 
nit.    Potcftenim  ficri  vc  proprium  gcncricum  re(pedu  • 
infcrioris  (peciei,  non  foli  conucniar,  vcrbi gratia,  nutri-    ^ , 
bilequoddc  animalipra:dicatui  vc  cjuarcum  pracdicabi- 
le»non  foli  animali  conueniac,fed  cciam  plancx,  Vcriunf' 
quia  corpori  animato  quarco  ido  modo  conuentc,  i  Jcir- 
capxopnum  quano  modo  dicitttc »  qood  proinde  ^rxdt-' 
cattttdcomnibusinfcriocibos^cpcpiom  anifivttijvt  qiiac« 
tum  prxdicabik>  £it  igicar  pceprtimi  quarto  nibdo  a-  f^ofiJtm 
.  littdgenericKmiiqttodTcrfttpremo  ^eneci»  vei  ipeciet  to-  fumfk^mSi 
,  ter|ccla; ,  qux  poteft .dici  genns  relpc^tt  infertorom  V  J(  'Mwi^ 
efle  0ttcc^bile>eflc  moibile»&c  cgix  lubalternis  lcis  intaf:- 
jcdis  (p^ebus  (ub(lantiae^onQeniattt:A!iudTec6'(peci- 
ficum,quod  fpeciei  infims  primd  per  fe  conuenic,  vc  clle 
rifibile,cffc  dodrinae  capax,  polfe  canefcere,  rcfpc£lu  ho. 
minis :  QHP'^^^^  ^^^^  proprium  paulo  lacius  accipi  po-  PMmliUi^ 
teft  ,  pro  co  omni  quod  coti  fpcciei ,  licec  non  foli,  per  fc  ^^*ptkfr9* 
neceliario  &  femper  coauenit,vt  homini  refpirarc ,  bipe-  ^9* 
dem  cife,  &c.   Quo  modo  opdm^  vidccur  diiftingui  pro- 
HttiKn  ab  accidence>qttod  non  neceilari&taec  (empec»iiec 
tbtt ,  fcd  conti  ngenter  atiqmuido  U  ex  parte  taocam  (pe* 
ctet  cooocoic :  htocfit  >  vt  non  taotdmproprittm  quacto 
niodOfiM^Ottm  proprittm  fecttadi  genecit  ad  hic  genttS 


Digitized  by  Google 


ptarfidbms  pcmncie  cxiffimcma&qo^gmiipi 
qaateniifcft  qiiid  vniocrfiJcSc  przdicaMe>iffl9MK^  { 

DtriHtti»pf        dcliniri  potdV :  Qnpd  aptum  cft  incflc  perfe  nc- 

lu  hai  cclTario,  non  clTcnrialiter,  naturx  fiuc  gcncricx,  fiuc 
Utmi  Mii4^  ciik«,omnibtifqiC!us  infcrioribusrVcl  iic,Quod  pnldica- 
^^CMM*       tur  dc  multis  pcfr  fc  &neccflari6,non  clTentialircr.  Ex  co 
ouod  dicitur  inclFc  vcl  prxdicari  pcr  Cc  &  neccHaiio  di- 
^o^tur  ab  accidcntc ,  quod  contingentcrvelpc 
^^ten  ined :  Ex  co  vcro quod  dicitnr  incile  ycI  pra 
^  nQa^foitialitcr,diflinguitur  ab  alijs  tribus  pr2di< 
busrai^>ipecie>difFercntia,qu2  cflentiaiitcr  i 
'  £raemcaigat  de  iiiis  infemribus.  St  obi}cias  ni 
vV*^  'ttfe  tommttoe  acddenSf  nonpropriamt  &t 

'^9$  coruis  ncccflaiii     non  contingciiter  _ 
MjNlib  Refpondeonigrccfincmduplicitcrponeconfiderani&i- 
^  *        mo  c]uatenus  hmplcitcrnigrcdo  cft  ,  Cfuomodo Bicitiir 
f        accidens  communc  :  (ccundo  ^uatenus  cft  talisntintBo 
caufam  habcns  pcculiarem ,  camque  neccffariam  cot tali 
fubjc<flo  vniucrlim  conucniat  :  quomodo  potcft  eflctt- 
fidens  proprium,  Schocpoftcriori  raodo  conlidcratuiin 
'  ^€Ma.l4em  diccndum  c(t  de  Aii>cdine  rcfpcdbi  cyg  ' 
imif«'  C^icies  rurfas  rifibilitjCtem  cfle  propncc 
;;^aj(l(|efi'^^|^^       pracdicari  de  hac  dc  liiariflH] 

'i  proprictatemoHporis  natinath 


Eialiter  pixdicari  de  motu  ad  qnaim 
itbaii»  '  qaaficacem&locaml  Scdcefpondecar  proprieD& 
pidterconfidcraripofle  »  nempe  ?cl  inabf&ado> 

modo  fc  habent  vc  genera  tcI  fpccies ,  atque 
rialitcr  de  fuis  infcrionbus  prxdicantur :  (ic  rifibilitas  eft 
cies  rcfpedu  hujus  &  iihus  rilibiliiaris  :  motus  vcro 
tiasrefpcctuaccretionis ,  alterationis  ,larionis  :  veiia 
i(pacrcto  ,  quomodo  fe  habent  vt  accidcntia  qiuedam 
7  ^uorandam  fubjcdorum  propria,ficrifibiiei|oc  ' 
\        &41o  hcimincAmobile  de  hoc  &  illo  aa-.  'fj^^ 
; tiiiaftcorpofenoncifcarialitcr>(6d  ^^"''^ 
*  '      accidcntario  pr«dtcaiicar»Yt'  V 


Digitized  by  GoQgle 


J 


Vod  ^iiAi^ac  a4  priotciii^  4i4&a|lcatem,  lici|>t^p|t 

lam  i|i  hoc  «UfFccac  prdpriu;iii  ablaccidencccpm*       «»  '1%^ 

c^l^  r?r^'fi^«^W««Wliw4o  iat^<Jatur ,  niiida^rwicta-  "/^^  ^  • 
^Pf^^^W  9^91  y^hcittjmlofaii^cmi^Hor  cffc  potcO:, 
^.vwp  ap^itjid^  ad  ridcndumcadcmcft  in  om 
bllpmiqiis  cainen  faccadum  cH:  cjnaniam  propriccatcs       •  -  -  ' 
corporum  inaniinatorun)  intcndonis  ac  rcmir-  ^  ' 

^i^is  capaccs  eilc.  Si  obiiciasctiam  propnccatcs  corpo- V  ' 
rum^nimatoruintcndi  &rcmitcipo{re,cum  cxpcricncia 
CQ^ilcc  quofdam  ad  ri(um  proaiQCcscirc.Rcfpondco  ^iocS^bt^  . 
iK^n  ^pueniip  cx  maiofi  agtiwdi«&ad^idei)idum»fed  ex . 
'iWSSii^StJpPprum  difpofitione..    ,  .  r. 

-  QgE^iiipo^  ad  ppftcriorcmy  refpondcQ  nullam  prd<  ^ifi^rdtf^ 
iPi^ii^.firt^pc  niW:a»H  ftp&nbiRcflai  fubieftojicct^'*'^''^ » 

^W^^cygoo.C^^crUm  pro.babilcctt  qua(dampropric-^4f4ri 
tatcf  jJSorniaJkeriiuhtaxac  a  fubicdis  diftingui,ita  vtorc-M. 
pugrictcas  alubicdisfcpararietiam  virtutcdiuinajvtcffe 
natura  corrupcibiIc,ab  clcmccari  corporc  nequic  fepara- 
ri,ncc  ede  natura  morcale  ab  animatoj  iiccc  cnim  vircutc 
diuina  cale  corpus  inpcrpctuum  cofcruari  po(&c>fefiipeC  • 

caoijl^fia  eo  p^&Q^ 

-■'f!^'Q^l^TA    SECTIO  ,  DE       .    '  - 


9  ^ 


B  i  r  1  Q  .  L 


AGcidcncis  nomen  vario  modo  vfurpatur.  Primofc-  VdtUdcA'* 
cidcns  id^  (ignificat  ac  fortuitum,  quod  practer  na-  ^*?^^*** 
tx^t^  auc  agcntis  voluntarij  intcnfionem  contingit ,  •4uo--^jj^JjJ^  ' 
modo  accidcusdicitur  lapidi  dccidenci  trafcuntis  caput^^^^^, 
faidef«:49cniftrco  tepam  araad  iiiefiuai»m  offeodese*  Se- 
mm»il^istcd^  4id^bridaciii  rcni  «tilMiiid  ad  eiiis  xmo* 


Digitized  by  Google 


% 


f%  PRIMAB  PART.  DiALECTT 

nemttoo  p(rtiner,quomodo  Ariftotelcs  ait  €a.cie|^b|tif* 
liominem  cfTe  accideos  adrelationem  qox  incercelit 
^Mib  ^  Wdqminwn  &  (eruum.Ttcti&  acddeas  accipitur  pro  Qif , 
^^oumt  qQod  ttdi  e(l  fttbftan^iaifiue  f\t  propriam,fitte  ccttM^ 
; '  >  •^'  i^^nttnccjtio  modoin  noucm  categorias  vulgo  diftriboi^c^ 
^"^^;    Quarto  accidens  ftti^itts  accipitur      co  canti\m  V^^f^ 
'     ^    ica  non  eft  rubftantia,yt  fubftantise  hbn  ncceflarid  comi^ 
gji9m^0  pctacquod  quidcm  licctcaiifam  habcat  determihata  cur 
fubicdo,ficquc  non  fortuitum,camtamcn  habct  cx- 
^•■•^f***-  trinfccam  &  non  ncccllariam  cx  pirta  fubiaflirficquc  no 
cft  propiium  ,  fcdaccidcns  quod  diciturcommunc.  Ec 
quidcm  hoc  poftrcmo  modo  fumptum  accidcns  confti- 
^ctidtns  tuit  quintum  prxdicabiie  diftio^um  a  ccteris.Notandu 
'''^  eft  auteai  acctdeus  ficut  &  prop^m  duplicircr  poiTe  c6* 
••^v-'*^*  fiderari:  ptimo  io  abftradbo  rofpedo  infenomm  aGciden*r ' 
t.^  silim,de-quibus  efletttiaJiterprardicaciurtyei  vt  genos»  idt 
. ,     vt  (pecieMtcolor  de  candorcinigcedine.SeeaodA  in  coa^' 
tUtmm^lt  5^^^^  ciefpe^  i^bie^rotti  qoibihioiuecet,  6e  de  qoibos 
l9Km  tfi    icoM^otarii  pnedicatur,  vi  coloratum  refpef^u  parietis 
fffttwm     nM^Bcci  Btquidcm  hocpoiteriori  modo  confideratum 
W[#fteri  accidcnsdicuLir  quintumpra:dicabilc,dcfiniturquc  qua- 
•    tcnnseftquid  vniucrfalcquod  pluribus  aptum  cftincflc, 
drc]iie  iis  prxJicari  contingcntcr.Ex  co  cnim  quod  con- 
tingcnccr,^id  cft,  non  ncccuiirio  plurib.us  incftc  dicitur ,  a 
cseceris  quatuor  prordicabilibus»  quse  nccefiaxio  iofimc  ia 
fuisinrcrioribusidiftingilicyr.         '        .  • 
Jtf     £^  autcra  noo  mcdioccis  difficultas  circa  eam-  a^et^ 
gmitm^  ^  defcripcidncm,  qjoim  tradidit  Porphyrius,  vt  dicacor 
dtjmfti^  acddeos  qood  adeft  &  abeft » leu  adefle  vel  abefle  poteft 
fincibbic&i  intcritu.  Sunt.eaim  accid&ia  qnsdam  inie- 
AMui^'  P^^^^UiaiQuc  non  videncor  abefie  pofle-fitte  fiibiefti  in-» 
Pj^"       cericu,vt  cft  candor  in  cygno,nigrcdo  in  conxo,in  JEeht- 
»jttdvtt.     opcjcalor  natiuus  in  hominc,&c.  Alia  no  pofTunt  adefle 
finc  fubiccfti  intcricu.vc  accidcria  corrupciua,  vcrbi  cau(a 
frigus  cxtrcmum  in  hominc  :  itcm  accidcntia  priuatiua, 
*!  '        vtniors,&c.   Prasccrmillis  igitur  variis  cxplicationibus, 
rcfpodoo  in  primis  Porphyrium  in  hac  dcfcriptionc  noa 
cam  vniuerfim  cxpiicare  quid  fit  accidcos  communc»; 
quim  eaqpUcata  aliqoa^dilB^  acc|flcntis  cbmmunis  o«: 
ftendere  m  quo  diftcrat  accidcs  a  proprio,ncpeg;id  qocMt 
adeftancabeftfincfobiettittcexicttcfleaccidcfis  >  noa 

'  tcrA 


Digitized  by  Googlt 


TrACT.  11.  De    VNXVERsi  f j  . 

vcro  circproprium,  nontamcii  inde  fcqiu  illud  folu  e/Tc 
accidcns  comunc  c]uod  adcft,&  abefl  finc  fubiccfli  intcri- 
tw.Et  fanc  non  vidccur  inhac  dcfcriptionc  complcxas 
luillc  Porphyrius  accidcntia corruptiua,aut  priuatiua,ncc 
cciam  farcaflc  infcparabilia:  prxtcrca  dico  in  fupradida 
dcfinitionc  in(cparabiha  accidcntia  contincri  potuifTc 
hocrcnfujVtcumdicicciufmodi  accidcntia  abcfic  poflc 
finc  fjbic^i  intcricu  ,  non  fic  intcHigcndum  dc  fubicdo 
inparciculari,feuinindiuiduo,lcddcfubie<5loin  vniucr- 
fum  fcu  (ccundiim  fpccicm.Liccc  igitur  nigrcdo  non  pof-       '  y/ 

abclfc ab  hoc  particuUri  hominc  ncmpc  i£thiopc,po- 
tc^  ttmcn  abcrtc  ab  hominc  fi:Tiplicitcr&  abfolucccon- 
fidcrato,  cjuia  natura  hominis  aequ^  pcrfc<fla  cfTc  potcft 
fincnigrcdinc,accum  nigrcdincquia  ciufmodi  accidens 
non  toti  fpccici  pcr  fc  conuenit,fcd  cjuibufdam  fpccici  in- 
diuiduis  accidit,ficqLic  fcnfus  pr^didV^  dcfcriptionis  crit: 
<3Uod  adcilc  vclabclTc  poteft  abfqucvllo  naturx  fpccific^ 
dctrimento.  Quod  fpcdat  ad  nigrcdincm  corui,cadorcm  'Hir*^* 
cygni,natiuum  calorcm  hominis.  Rcfpondco  illaomnia ^  . 
cuc  accidentia  propna  rerum  ularum,cum  propnum  ^^-  funtfnftu* 
catur  id  omncquod  toti  alicui  fpeciei  ncccflrario  &  non 
contincreccrtancum  c6ucnii:acque  nigrcdo  ncccflario  &: 
no  coacingctcr  accidit  omnibus  coruis,itc  candor  cygnis, 
&  natiuus  calor  homini,quia  ncmpc  certac  funt,  licct  in- 
cognitx  aliqu^ndo  caufar  cur  ciufmodi  accidentia  fubic- 
'  ftis  fuis  conucniantjlicet  candor,  nigredo,  frigus,  calor»      *  ^ 
^c.fi  abfolutc  confidercncur,flnt  accidcntia  commuoia, 

§lut  differat  accidins  prtfirtim  infeparabilet    '    '  * 
j  ,      M  proprio.  . 

QX^»  S  T  1  O    l  i. 

VVIgata  cft  accidcntis  comunis  diuiGo  in  fcparabilc  d»fttcm  gt. 
&  infeparabilciilud  diciturquod  naturalitcr  fcpa-  iMf«. 
rari  poteft  a  fubic<fto  cui  accidit ,  vt  cal©r  vchemcns  cx 
violento  motu  contradlus  :  hoc  vcro  quod  naturx  vi  k 
fubiciflo  non  potcft  fcparari.vt  nicrcdo  in  itthiopc.  Et 
quia  videtur  maior  eflc  amnitas  accidcntis  mlcparabihs  pf^^f^  ^ 
cCim  proprio,idc6  maxim^  notandum  eft  di(crimcn  vtri-  cimunt  %%. 
ufqucnc  vftuip  pro  alio  accipias.Prim&  igitur  difFcrunt,/</«'«^''^ 
^od  pioprium  toti  Ipcciei  ncccflarid  conueniat:  at  yci6  '* 


•^4         rttiMAi  PAnt.  DrAtifcT. 

accidens  infeparabik  nQoiim  tfeatilWfe^ 

^  fpccici  indiuidiiis  infcpkabilitcr  ^^^^^^^^^^^^^^^ 
propriaexcirentialibus  rerurnprincipiis  piroBiiStt^t'^^ 
"  itcm  accidensjicct  inrcparabilcTerti6,pr6J)riUm VCW 
ximum  necintcndi  nccrcmitti  potcn:,  at  acci^chs  vt  plU- 
riimimintcnditurac  rcmittitur.  Quarr6,propria  fpfedci 
inn^Ufltur:^ccidens  verolicdtinlcparabite,  indiuiduo, 
ade6iFl?{»r6^ri&>  wimo  conucniant  (pcciebus  &naturis 
xi»minunibus>lcabdjlri&Vfcrdindi  &  partic<>tiLl:i- 
'  Wr^ittie^  t^t^mmwAh  cdnueiiinntmiiuiattis. 
ftoi&darr^^ro  rpccicMK  ft  cdmmiifribasf  n^utii^.  m 
fii-ae^irtntefacque  idfedKfclbiguii^iptift^  -imm^ 


JL/frAiM  C/.  •)    ibellui  caicgoriarubl  ab  Am^tttt  bmiitiptns^i^^ 
ugortarum  Jj^  a6rrci  M  Bortes  diuidicur :  prfna^ 
^ritr  AntcpriedieaiilSti  »i  -ia  odi  ^ticevpi«diai&^ 

tursSecSnaaCc^taSipfapAdiiJ^ 
Tcrciacontinctpoftpridicamehtiitd  cft,fi<3ji^^  ijUif- 
rusn  mentio  fscpius  fadia  eft  in  cxplicandis  fingulis  catc- 
goriis.  Quam  diuifionem  omnes  eius  cornmehtatorcs 

'  -  fcr^  fcquuarurrNos  vcro  brcuitati  fimul  &  facilitati  con- 

fulcntes ,  duas  huius  tradt^tiis  Ificut  ^  prarcedcntisgcne- 
,  stflcs  diipiifacioiics  infUeuemus. Aitcra  cric  dc  caccgoriis 
.  ./ .'yesKi^im  >  vbi  dcAnc^ra!di(^^ 
*  .  Altctadecacegoriish^^ 

'        <   .  JMlU«€Xp0ftpnedicatyientiiM 


f  - 


Digjtiz«d  Coogli 


Tract.  II.  Di  Catbo.  ff  ' 

PR.IOK.    HV^IVS  TRACTA- 

TVS  DISPVTATIO. 

De  Caugorijs generatinu* 


^  ^     Ati^^SL^  ttA6H^0i^^     quod  eft  aocura  te,  pu-  rxt«x^ 
biicam  accuiationcm  hgni(icat:cft  autcm  ccaJudam  ^'^^ 

la$/^tiifid&tx]ue  feric^lhtthoribnfdBdicabilUiili  Tub  v- 
Adjbpren^genece^  Vt  enim  in  fidl  concelii!ti6ne  ^ni*. 
nktaascrimcn  inclicat»  Adtiu  aeadarc :  Scit^fHm^DQr^ 

dinacioncprxdicabiliucp,  aQoniam  fuperiatra  aflMUtJ^* 
infcrioribus declarant ,  ipla  vidcntur  acctTfatt ,  iacbqnee 
categorcmata  dicuntiir  ,  &  eorum  prscdicabilium  clalies, 
feu  coordinationes,  Categoriac  appellanrur ;  Latinc  vcr& 
Pr2cdicamcnta,quia  funtprxdicabiliumrcccptacula.  Eft 
i^itur  catcgociay  Genecis  alicujus  fummi ,  Sc  corum  qux 
(ub  ipfo  funt  naturalis ,  id  eft ,  naturc  renim  «pta  difpO'' 
iicio.  Qux  dc(ccipcioyc.inteiljgactir,lctendum  cft  duplir*'  C^iHffU 
^m  eft1U>vnpqaoqucfupreBio^cncrc  fcricnffaltcraotr^A'^' 
^i^iciBdainbib  qua  plnca  fnpceinogenecidiitdi  (bbiacentlj 
Altcraia  ^reftam  fea  lageralem^  oiuedeimbiib^jh^ 
l^uetc^  ^^lpl^acontinet  geneta,l^aes^^ 
ordine  fefuato,vt  quac  funt  priora,  fupcriora,  feu  gcncra-»««#«N^ 
Jiora,fuprcmogcneri  ftnt  viciniora:  qux  vcro  pQitcriora,^^'^^^^^ 
infcriora  &  minus  vniucrfalia,  loco  indiuiduis  viciniore, 


^qlJoccatur.  Indircda  vcro  fcries  difFercntias  continct;^,^^,. 
'  'v£ikmgcncrumdiuifiuas,tum  fpecicrum  condituti-     LiiuA  indi»  ^ 

'     aa*:itcmpcincipiaintcrna,&partc$^rum,  ^^^-  r#«4fM«. 
.  ,  :     .  Ijww  ftcicdiieaai^^  Z  '^^^'^ 


'  '1 


■'-»■■  i" 


1 


•  « 


»4 


• 


I 


Digitized  by  Google 


... 


■  Sr 

Porr&  fcri-s  dircAaciapIici  ratiQne  confticuitur:  Altc- 
*  |a  per  fynthcfini  fcu  compoficiorTcm  a{c<?adcndo ,  alccr^ 
^cr  a^alyiim  feu  diuifioncm  dcfccndendo.   Priori  igirur 
modofiju^itur  initium  ab  indiuiduis  ,  tum  afccndcnda 
conflitiiuncur  fpccics  &  gencra  fubalccrra ,  doncc  ad  fu- 
premumgcnus  dcucniatur.  ycfi  quis  primiiniconrcplai 
^^uromncs  hpitiincspartrtmlarcsjVidcatquc  iu  illis  vnam 
eifc  rationem  fpcc>ficam  hoininis  ,  <nm  fpeciem  homi- 
nis  fupra  indiniduacon^lrtoct :  dclinde  fi  homincm  coni, 
fcratcumjjrutisanimancibus  ,  animaducrccrec  in  illis 
communemenr^rationemanimalis ,  ideoquc  confjfituit 
gcnuc  animalis  ftjpcriushominc  ;  Tum  fianimali/i  cum 
f  fcntis  coafti;4t ,  aducrtct    illij  ^ommunem  efl*c  ratio- 


Digitized  by  Google 


Tract.  III.  De  Categ.  * 

n^m  viucntis ,  cjuarc  conftituet  viuciis  fuprrius  anima-  * 
li.ADcindcd  viucncia  conFcrat  cum  alijs  rcbas  inanima-  v 
cisjcommunem  in  illis  rationem  carporis  ag^iofccc^iiieo- 
cjiie  corpus  viuentc  fupcrius  conf^icuct.  Tandcm  (i  cor- 
pora  cuni  fubftanti js  fpiritualibus  confcrac,animaclucrcec  *• 
gradum  fubftantigc  illis  c(rccommuncm,vndc conflicue- -     ,  . 
tur  fuprcmum  gcniis  illius  catcgorix,  ncmpc  fubftancia.  *  u 
Poftcriori  modo  conftituitur  caccgoria  pcr  dcfccnfum,  *.  . 
incipiendo  a  fupremo  genere,illudc]uc  ficiTt  &:  cazrera  in-^'  "  • 
feriora  gencra  ,  diuidcndo  in  Ipccies  per  ditFerencKis  do- • 
ncc  dcueniaturad  indiuidua:  vt  (i  fubilantiam  quis  di  ji-  ^ 

incorpoream  &  incorporcam  ,  deinde  fub<^anria»n 
corporcam  feu  corpus  diuidat  in  animatum  &  inaninia- 
tum  :  tum  corpus  animacum  fcu  viucns  in  fcnliciuum  • 
infcntitiuum  ,  prartcrca  viuens  fcniiciuuwi  fcu  animal  \r%,)     ;  '  /  < 
rationaIe&iriacionnlc:dcnifj;  animalrationalc,quodcft: : 
homoia  fuaindiuiduaPetfum,Paulum,Ioanncm.&c.       -i^t  -i»^  • 

§luot  funt  CiitegorU.  .  4» 

^'^>'Z'^' '        AE  s  T  I  o   II.  -  ...      ....        •  ^^. 

CErtum  guidem  cft  tot  conftitui  dcbcrc  categorias,  r*/ r/ri^- 
quot  fiint  fuprcma  rcrum  omnium  gcners^rjuot  au-       i «  • 
tcm  illafmt  dubiumeftc  poteft,varix  cnimfunc  vccenim 
Philolophorum  dc  eorum  numero  lententix.  Vcruiti 
conftans  eftomnium  Pcripateticorum  fcntentia  ,  autho- 
rc  Atiftoikclcjdeccm  tantum  elfc  fuprema  genera :  proin- 
d^cjuc  decem  eflc  prafdicamcnta,feu  cacegorias*Sunt  au-  %tt^„mag(^ 
tem  fuprema  illa  deccmgcnera,  Subftantia  ,  Qiiantitas,  n^ra  lo. 
Quaiitas,Rclatio,Adio,  Paftio,  Quando,  Sicum  circ,Ha- , 
bcrc  :  Nihil  enim  cft  in  tota  hac  rcrum  vniucrfitatc  (iua; 
fubftantiaic  (lue  accidentale  ,  c]uod  ad  vnum  horum  non 
pcrrineac^   Colligitur  autcm  denarius  illc  fuprcmorum  - 
gcncrumnumerus  exijsqua:  dealiquo  particulari  quac-  . 
ripofFunc,   Primiinfieninvcjuaeri  poccft  quid  (it,  dcindc,  * 
quantum  (it,  qualc  fit,  cujus  fit,  quida^acquid  paciatur, 
▼bi  Cit ,  quandonam  f»c ,  quoAam  (icu  (it ,  quo  haRcu  fit.  ^ 
Colliei  cciam  poftunv  harc  dcccm  fuprema  ^encra  ifi  hCic  J'^''' 
modum.    Quidquid  in  prima  fcu  parciculari  lubTrftncia^^J^,!^^ 
incft,  autdcilla  dicij>occft ,  veladcjuseflentiam  pcrci- 
ncii  Ycl  nonpertinec:  fi  ad  ejus^frcnttam  pcrtinct ;  cft  l. 


*  Primab  Part.  DiAt;     '  *^ 

fubftantiaifi  non  pcrtinct,vcl  cft  vcrum  cns,quo<lJvcrc  in- 
hacrct :  vcl  cft  quafi  modus  cntis,niu  vt  plurimu  tantum 
adjacct,reuc\trinfccus  duntaxatiubftantiaafficit,  ac  dc- 
nominar:(i  fit  rcru  cns,ac  vcrc  inhc-crcat^aut  conucnit  il- 
li  abfoIut^,aut  comparatc:  d  abfolutd,aut  fe«juitur  matc- 
riam,diciturqi  cjuantitasiaut  formara,&  diciturqualitas: 
Si  Ycro  coparatc  conucnit,dicitur  rclatio.Quod  fi  fit  qua- 
fi  modus  cntis,  qui  vt  plurimum  fubftantiam  cxtrinfccus 
dantaxat  alficitac  dcnorainat ,  autdcnominat  illam  ra- 
tion»  potcntiaca<iliu;c,diciturq;  Adiosaut  racionc  potcn- 
tix  pa(IIux,5c  dicitur  Paffio;  aut  quatcnus  cft  mcfura  ina- 
gnitudinis  cjus  vcl  abfolutc  fpcdarx,  cftquc  Locus-:  vcl 
^        .   rationc  partium  quodammodo  fc  habcntium  ad  inuicc^ 
*&  cft  Situs  :  aut  nuatcnuscftmcnfuradurationiscjus,  & 
cft  Tcmpus :  aut  deniquc  illam  dcnominat ,  quatenus  cft 
rcs  gcft  ita,po(fc!fa,auralio  modo  habita,cftquc  Habitus. 
tufrtmdge'    Notandum  vcro  cft  fuprcma  illa  dcccm  gencra ,  llc^c 
msrM  n»n  *m  vcrafint  &  rcalia ,  non  codcm  modo  dici  cntia ,  feu  non 
JJ^^IJ^'^*^'**  «qualitcr  rationcm  cntis  participarc.    Quardam  cnim 
ma^ispropri^entia  dicuntur ,  quam  alia  ,  vcrbi  gratia, 
Si^Am  fubltantia  maj^s  propric  cns  dicitur ,  quam  orania  acci- 
•fA^to/»-  dcntia ,  qux  nulla  naturx  vi  clTc  polfunt  nifi  inhxrendo 
^ema  itni.  aucadjaccndo  fubftantix.  Dcinde  intcr  accidcntia,Qaa- 
f4  mtm      ^^^j  ^  Qijalitas  rationcm  entis  potiori  iurc  fibi  vcndi- 
U.ifimt!     ^^^^ quam  rcliqua ,  qux  cx  i js  vt  plunmum  lcquuntur, 
Tcrbi  caufa  ,  rclationcs  parrimcxquantitatc  ,partim  cx 
quaiitatcnafcuntur.  Adio  &  palfio  cx  potcntijs  a(fliais 
&palliuis,qux  funtqualitatcs  •,  locus,  tcmpus,  &fitus  cx  . 
quantitatc.  Dcniquc  habitus  (inc  quaatirate  rerum  qa«" 
gcftanrur  componuntur,nullus  cft.  Dcindc  poft  quantiir 
latcm&qoalitatcm  fcquitur  rclatio,qu^  quoad  rationcm 
cntis  ,  prxftat  acrioni  &:  paftioni,  co  qaod  adio  &  paftio 
nontam  entia  videntur  cfTc  quam  vix  fcu  progrclfus  ad 
ciis  quod  producirur  :  rcliqux  vero  quatuor  categoriac 
non  tam  cntia  a  fupradi<fli$  diucrra  funt,  quam  modi  cn*? 
tis,  cx  (juibus  diftindoc  fcquuntur  denominationcs.  ^ 
Rm  lmf*sii'     Ex  qiiibus  fcquiturcns  non  clfc  gcnus  vniuocum  re^ 
Mm  r#^'4-  (pcdu  dcccm  fummorum  gcncrum  ,  cum  cjus  ratio  non 
wU^m^mm,  Yoioocc  fcu  iqualiter  ab  ijs  participerur  :  ncqucctiam 
acddcos  cdc  gcnus  vniuocum  rcfpedhi  noucm  acci- 

^entium 


Digitized  by  Google 


^Tract.  III. Cb  Categ. 


S9 


i 


ciytxikiA  acci^tla  niigis  {»c<iprid  fabftah^ 
"^dain  afficiatit»qoam  aUa;vd%l  caofl»  ^uftHcttas  (c  qaali» 

tas  magis  proprjc  quimrelatioiqiueTerd  itiluer^  •  itc^Ri 
jidio^  pairio>qo«  aliqoandqetuim  vere  iiihcreQCtdiiii 
denominans  magis  propri^,  c]uiin  ca  qa^Jc  r^flffittl 
cenc,  &:  cxcrinfefcus  denominant,  vt  faat  locus,  tcrtipiflT,*  ^ 
ficus,&  habitus.Ex  iis  ctiam  fecjuitur  ,  quatuor  duntaxat 
eirc  praccjpuascitc2orias,ncmpc  fub{lanciac,quantitatis,^II^*^**'*  - 
qualitatis,&  rclationis.  Dcquibus  maxirac  intclligcnda^^j^  elt  ycft 
funt  ea  ^ux  deinceps  dc  catcgoriis  in  gcncr^  diccmus.^/n<r<l 
^  ikuic  cnim  ifta  quatuor  cntium  genera  partim  rcalitcr,  i,  Vi<  ^-n  f^f. 
^^^^ 

roreiicmauKiaiiinia  eenera^neqae  rcaIitcjiineq'>pro- '  . 
Igmlijfam  efieQtialiter  ab  alus  dimcih^:  neqae  ^ 
ipScisefped^tarjeilentiaetaQt  9b  dia^iflsjt^^^ 
\&d  modi  tanttlm  reliqueriim  entQim:exemp|  gratia>a-  ' 
,  ^io  &paino  ,  funt  modi  rci  qu«  pfoducknr  qli^tenus  jfc 
agcntc  fit,&  in  pati<fntc  rccipitur;riequc  cnim  cakradio 
fiucadiue,  iiue  palTiucaccipiacur, aliter  a  calorc (liftin- 
guitur,ncque  locus  aliud  cfl,  quam  quantitas  cilcuciaU- 
Xcr^cut  nec-tcmpus,  aut  (itus^dcniquel^i 
:  tus  dftntialitcr  cft  ipfa  res><iu«  i 


1 


I 
1 

t 

4 

} 


Habcri  dicicu^. 


I 


-  t 


r 

I 

\ 


9 


Digitized  by  Gopgle 


TABYLA 


69 

GENERALEM  ENTIS  DIVI:. 
(lonem  conticcns. 


I 

I 

S  I 


^SuhJtfiity  didtunjui  Suh-  f  Ahfilut^  ,yi-  I  6luml$ta4. 
Jtantia.  qutturque  J 


rtnh€ret ,  f  , 
I  deqHe con- 


uentt 


I 


j  Tormtim  ,  ^  ^i? 


Rejpe^iiueieflque  ReUtio, 


I 


l^mfHhfiJliu  I 
dicttmque  I 
I  Mecidens,quia  \ 
I  SuhJlantiAac  J 

r 


^  ji^iud,  elfqu€ 

Kation€  Fotentia  i 

\  PaJftuA^efiqut 
iP^j^o. 


^  Durtitionujejiquo 
Tempus^vnde  CM^ 
teg,G)H*ndom 


I 


j  KiinhA-  I 
adiaoet,  1 


li 


eamque 

intrinfe 
ct4«  dmo 
mtna:, 

l^MUt 


r|7a  habi" 
\  ta  raiione 
partium^ 
Ejique 

LOcHil 

vnde  Ca* 
teg.vbi 


J  IfJon  ra- 
I  tionepo 
f  tettA :  £/ 
I  quidem  ^ 
l^tUud  vel 

\ 


I 


l 


Ma- 
gnitu 
KdinU  1  Hahite^ 
ratione 
i  partin  eft 

Ique  Sittee^ 
vnde  em» 
I  teg.Situm 


N^^»  a;/  menfura  ,  /e^i 
I  /i^ftf  hahetury  efiq^  habi^ 
i,tu4,vnde  categ.  Hahera^ 

QuAnsm 


Digitized  by  Google 


ijiyitizea  by  GoOglc 


f 

Digitized  by  Google 


^    TiiA«T.  111.  De  Cat^cs;  <t 

« 

VT  aGqoid  fcr  leiac-^tcfti  in  fote  categori«  oollo-  f^HWmr  ^ 
cetiir»iioiiiiiilI^eoiidtdones  defiderantar.Prima  efty^''^ 

fic  ens  verii  &  reaiciqua  condicione  excluduncur  encia^'^'*  ^ 
fi^icia&iiTipo[fibilia,n  hyrcoccruusy&fimilia:  itcentia  ' 
rationis  qux  aon  cxiftunc  nifi  obicLliu^  in  intellcdu,  vc 
eda  definitum,diuifuin,&  caccera.pjartcrca  ctia  ncgatio- 
ncs,&  priuaciones, qujt  formalitcr  nihil  fuftc,vc  non  cns, 
cxcicas.Sccundaeil,vc  fic  ens  pcr  {c,id  cft,vtiius  nacur^  &         *  . 
«ifencix»  oua  conditionc  excluilanair  entia  per  accidcns, 
^phe.nonianti^aid  voiitn  nifi  per  aggre^cione)  abfoluci 
rpA  ntolta  $&c,  vt  excrcicus,ciuicas>re^ubilica:Ic6  excln* 
ibmn»  tes  artiliciales»YC  doinus>(caninttm»to.  quse  ex  ^ 
mnlns  i^\xi  faamana  i^yhiftria  inter  (e  cojmpofitat  con- 
lbi|it.Tertiac8ditio9Ttfitfinitam«h€)ceft|finic^perfeAio«»      ^  i 
nis  &  efientise^qoa  condicione  (bius  Deus  propri^  excla-  DmmM^ 
dicar,qui  folus  pcrfedionc  &eflcntia  infinicus  cftjconti- 
nec  cnim  omncm  non  modo  fubftantix,(cd  ctiam  quan-  •^^•'•^ 
ticacis,qualitatis,&  cacccrorum  cntium  pcrfe<flionc  mul-  ' 
to  nobiliori  modo,quam  fic  in  ipfis  rcbus:  quare  nullius 
categoriaccanceliis  circumfcribi  poceft:ncque  eademcft 
racio  quantitatis  iafinitsB|fi  darccur :  licec  cnim  eflec  ex« 
tcnfione  infinita>non.tamen  perfe^ion^&  elfentiat  neq» 
cnim  aliam  quim  quancicacis  pcrfe^ionem  &  eitenda  n« 
bi  vindicarttji  idc6queiUa  infinitudo  n5  obedctquo  mt«, 
Aosin  categoria rcponetctttr.  Qnacra  conditio  eft^n fit  4» 
cns  completnin  in  fiio  gcaduft  ftata  fiijt  pr«cifionis>qaa 
conditione  exciuduncur  prim6  difTerentiacytilkm  generic^ 
cum  fpccificx,  dcinde  panes  inccgrances  &componctcs 
cuiufmodi  func  capuc,pc6buS)&c.pr^tcrcamatcria,&  for- 
majnon  ver6  cxcluduntur  gcncra  ,  liccc  cnim  gcnus  fif '  . 
pars  fpccici,&  fub  ca  racione  fic  quid  incomplecu:accamc 
quatcnuscftquid  vniucrfalc  &pr^cifum  ab  inferioribus 
ipecicbus  cdm in  iiio fuo  ftacu  pr^cifioms^q^  quid  in  fua 
racionc  cbmpletain  »  quod  iiatura  ^ciem  antecedit» 
^tpta  conditto  eft  »  vt  qoicquid  vniuerfale  ponitur  in    .  . ,  , 
caccgoria>  fir  vatuocutn  ^  qttaconditioneexciudantuc^ 
jAm  iioiMnymacibii  analoga :  vt  nempc  tollaittromnif       ^  ^ 


Digitized  by  Google 


ictum  ambiguitas  6c  confufio  :  Sunt  cnim  inftitutaB 
tcgoiix  adfaciliorcinomniuiivreium  cliAindioacm.  * 

.   .  Q V  A&.S  1 1  o  IV. 

'        .  . "  ( 

ANntcprazdicamcnta dicunturnonniilIa,qux  ArifVo- 
rclcs  in  fuo  lib.catcgoriarum  prtTmiflt  ante  ipforU 
vtTint'^*'  prxdicamcntoru  feu catcgoriarum  cxplicationcm:  Gon- 
irjNifiMM  tinenc  auccm  Anteprozdicamcnta  crcs  dcfinicioncs  >  4iXj^ 
diuifioiies  &  ituas  ];cg^Us.TresiU«  defioiriones  6m  bo^ 
i./f«rf#t^-  nidnymorarD,(ynonyincnim,^  paronymorum:de>]ni* 
ff^K      bus  in  primcfiradattt  egimusrDdtidc  {equumiir  dux  di- 
ttifioines:Quarum  prtor  6ift>Eonim  quae  (UcunciMr;alia  s«c 
compIeya»vc  propoficiones ;  dia  veA  incomplexa''^  vt 
(iinr  fimplices  termini  ex  quibqs  iliir  conftancrquam  <B* 
uifionem  prxmific  Aridocelcs,  vc  caqux  cc>m^(exa  (unt* 
i  catcgoriarum  ambitu  arccrct.  Poftcriordiuifio^cfljEo- 
rum  quac  funt.alia  dc  fubie(flo  dicuntur ,  ncc  in  fubicdlo 
funtjVt  vniuerfales  fubftantiac  ,  qua:  dcfubicdlis  infcrio- 
jribus  prardicantur,  ncc  tamcn  mlixrcnt  alicui  rei,  vt  fo- 
]enraccidentia:Alia  funt  quidc  in  fubic^o,(ed  dcfubie- 
/ricr«      ^o  non  diciitur,vc  accidencia  particnlari«»excpli  gi;atia, 
e^tnm    liiccandor»^ui  c(l  in  parlctc  tanqua  in  fubieAo  cui  idHac- 
iet,neccamende  in^ori  aii^up  accidencc^prxdica^urr^ 
;  '  Alia  de  fiiliieAo  dicuntor»Ac  fiint  in  fiifiiedbovnempe  ae-* 
cidentia^ymoer&tia^yerbi  cauGi  >  color  eft  in  febus  colp*  * 
ratisjficut  in  fiibic^is,  quibus  inharret:  ^dnir  aut^em  St 
.  r    candorc  &  nigrcdinc  tanquam  dc  (ubicdlts  ihfcrioribas. 
Dcnique  alia  ncc  infubic<flo  funt ,  ncc  dicunturdc  fub- 
ieclo,ncmpc  particulares  fubftantiq,  vcrbi  gratia,liic  ho- 
mo,qui  ncc  in  fubicdo  iahxrct,  cum  pcr  fe  fub(illat,ncc 
dc  alio  dicitur,ciim  nihil  habeat  inferius.de  quo  pr<jdicc- 
^  »^   tui>Vbi noca iubie^uin  dupliciter  accipi,  vi^ nii^do pro 
Jliahm  '^^         accidcnis  aliqaod  incft,  y t  eft  ||aries  compara- 
tfif»tur,    ttonC  colorisjt^aancicaciS}  4^Md>  didcurquc  fabicduni 
inhse(ionis,&c.  Atteto  pro  co  omni  quod  lubeft  rei  vni- 
uerlali, (eu de\uo  vniuerfaldvprasdicarinoteft  >  vtfiim 
homo  &  bt«tMm,cpm^aratibne  ani^ 
&c.contparatione  hominis  ,  dicitnrque'fi]bieftttm  atrri^ 
|iiuioius.Bx  qi\adupliciacccpcionc  iubicdlij  coca  pcndet  ' 

N  *      ' '     *  -  .  pcxdidbi 


Digitized  by  Gopgl 


Tract.  III.  Db  CxrEQ, 

praedidae  diuiHonis  intelligcntia.  Tandcm  fubjiciuntur  Tfdiuntu 
duac  rcgula! ,  qux  ad  dirigendos  ac  dinidcndos  cateaotia-  r,^u 
ruin  ordincs  pcrtincnt.  Prior  cft  cum  vnum  dc  alccro  di-  p^. 
citur,(]ua:cunquc  deauribuco,  Tcu prxdicaco  dicuncur,  '^**'* 
dicunciircciam  de  fubjcao:  Vcrbi  gracia,in  hacpropofi-  > 
tionc,(homo  cft  animal)homo  cfl  lubjedum,ammai  vc- 
ropracdicacum  :quarc  quaEcunque  perrc,&  cxnaturarci 
ac  vniuerfim  de  animali  dicuncur,  dicuntur  eciam  dc  ho-  « 
mincidico  pcrfe,& exnacurarei,ne  puccs  omnia  qax  ac- 
cidencario &concingencer  de  animalidicuncur  ,  dicic- 
tiam  de  hominc ,  alioqui  fcqucrccur,  quia  animal  cft  ac- 
nus ,  homincm  quoquc  effe  genus.  Pofterior  rc^Tula  c(>.  p^a^  ' 
Diucrforum  ^cnerum  &  non  fubalccrnatim  politorum, 
diuerfae  funt  Tpccics  &  difFercntix,fubalccrnatorum  vcr6 
gcnerum  nihil  prohibct  cafdcm  efre  diffcrcntias.  Qupd 
intclligendum  cft  maxim^  dc  diffcrcntijs  diuifmis  ejuf. 
modi  gcncrum,cumcciam  graduum  infcriorum,  cxcmpli 
gratia ,  animalis  &  plancx  diucrfx  func  fpccics ,  diucrUc  * 
quoqucdiffercnciacdiuifiuas  :  namanimalis  diffcrencijc 
funt  rationalc,  &  irrationalc  ;  Plantae  vcro  alix,per  qua? 
in  fuas  fpccics  ipfa  diuiditur :  At  vero  quia  viucns  &  ani- 
mal  gencra  funt  fubalcerna ,  hinc  fit  vt  diffcrcnti*  diuifi- 
ux  animalis,fintctiamdiuifiuae  viucntis,falcem  mediatc, 
licdt  viucns  pcr  alias  immcdiatc  diuidatur  in  plantam  & 
animal,  Adde  illud  gcncrum  immcdiatc  fubaifcrnorum 
«iiffercntiam  vnius  dmifiuam,poffc  cffe  confticutiuam  al- 
tcrius ,  cxempli  gratia ,  fcnfitiuum ,  quod  cft  diffcrcntia 
^iuifiuaviucntis  ,cft  conftitutiuaanimalis.    Scdhxc  dc 
.  Antcpra:dicamcntisac  dc  catcgorijs  in  gencrcfatis. 

POSTERIOK  HV1V6  TRaCT^A- 
^         tus  Difputacio. 

T>c  Qategorijs fmlUtirru^ 

QVoni«n  vt  ftpri  oflc-fum  cft.decem  funr  fuprema 
f?"»''»dqu«ommaentiarcalia.finita,&complc! 
ca.perTe  reuocantur .  totid^mque  eorum  entium  co3r 
nationes  feu  categoria: :  idcirco  pofteriorem  hanc  S* 
waonpm  m  dcccm  tedionei  diftribuemus.  Prima  fefc 


04     *  pRtMAE    PAHT,  bXAL^ 

crit  defiib(^^tia»feciin<ia  dequantitate,  tertiade  ffHSiU^ 
tate^cjtiaita  de  relatiQneiScltc  rclic^uae  dt  reliquis* 


l?RlMASEeTIO, 
Do  fubllantia. 
Sluidjii  fmtJlmmiiM, 

(j^V  A  £  S  T  I  O    L  / 

xi/fiw^».     Q  Vbftantia  in  gcnprc  dcfiniri potcfl,Ens  fubfiftcns  ftu 
*iifUi4MU*  3  pcr  fccxiftcns.Qiucdcfinitio  licit  maxime  propHc 
/'  c5ueniat  primis  fcu  particularibus  oiix  primei  pef  Cc  CtA* 

jfIf^unt»accommodaii  carocnpotdl  wcundis,  feu  irtthitew 
faifbtts  fubdari \9.  Etfi  enim  qujftcnos  viriaer(alds*lle 
ciCc  non  (iibftftant ,  funt  tamen  aprx  Inbliftere  in  parti- 
*  culari  %  vcibi  gracia^afiitn^  >  quacenus  animal  in  generc 
pnpcifijm  .ibhomine  &  bruto  non  exiftir ,  cjuaccrus  iu- 
rcmcft  hoc  a'iimal ,  vcrc  iubrulit  :  &  quiaanimal  ingc- 
ncrc  aptum  cft  cfTc  hoc  animal:hincanimal  in  gcncre  di- 
£w;<.'f  vimr  citur  apcnm  pcr  fc  cxiftere  ieu  fuhfiftcrc.Porro  in  fupra- 
[ufnudt&A    di(fra  del4nitionc,  cns  ponitur  locogcncris  y  licct  propric 
AiJtMttf.  {\t  gcnusjCiim non  vniuocc  praedicetur dc  fupftaatift 

&  acciddntibus,  vt  fiipra  monuimdSi  infclligitur  ens  vt- 
rum,&reaic,  pcr(cjfinitum,compIctum»Ymaocttm,  qust 
^  SiSi^J^  (ttatcoadici oncs  entis  catcgorici.  Loco  autem  cHfferen- 
fi^P^  . tiatadditttr  fubiiftens,feo pcr  fe€ariftens,td eft^iaptu  fiib- 
fiftescU^u  pcr  (eextftcre.  Nihil  aotem  aliud  eft  (iibfift^ 
,  rc>(eu  per  le  eaciftere,<]iidai  non  exiftere  in  alio  tanqaaiia 
in  (tibjcdlo  inhae(ionis  ,  in  quo  dificrt  fubftantia  ab  aed- 
*  dcntc,  quod  non  potcft  pcr  Ic  cxiftcrc,  fed  in  alio  danta- 

xar  cni  inhacrcar.  Qnodfidicas  fecundas  (eu  vniucrfalcs 
fubftanrias  non  cxiftcrc  pcr  fc,c]uia  cxiftunt  in  alio,ncm- 
^•iMtkp      pc  in  primis  fcu  particularibus  fubftanrijs.Rcfpondco  fc-  j 
cundas  fubftantias  exilfcre  cjuidcm  in  primisfubftaacijs,  ■ 
Aon  tamcn  in  iiiis  cffc  canquam  in  fubjedo  inhacdoiMs 
M«<4«      mote  accfdentium  ,  &d  tanauam  in  fubjedo  atcributio- 
'  '  fiisi^  ^cet quat^nus  vniucrlalcs  non  fubfiftant  aftu,(iinc 
tamen  aptst  in  illis  fubGftere.  At  vero  accidcntia  nondi- 
Cttntttrapta  fubfiftece,(cd  ^hicrere  in  fius  fubjc^s. 


Digitized  by  Google 


1 


Tract.  III.  Dt'  Gateg.  . 

•  * 

V  AB  S  T  XO     I  L 


PRimas  fiibftantias  inteliigit  Ariftoe^les  pmkialai^ 
fub Aancias  feu  indiitidua,  qaia  illis  videair 
ciae  t^o  prknd  Jfe  per coouenire  :pcr  (ecundas  vero,  - 
niiiernHes  Ccu  praecifasinceiligir ,  <]itta  non  nid  fecutida- 
lio>^beneficio  primarum  vidcntur  lubiillerc.  Elt  aLicem    ^t$alk  A 
hac  diuifio  (libfbaatix  in  priniatn  &  iccundam  ,  fcu  in  d^tfiifMh 
particuldrcm  &  vniuerl'alem,nonoencris  in  fpecicsjCjua-^''*"*»''  i 
iis  eft  tiiuillo  fubftancix  i  i  corpus  c5c  rpiritummequcto* fi"^ 
tius  in  parccs  ,  qualis  efl  diuilio  rubllana«  corporex  in***^* 

jtiaccriam&formam  :  leddiuifiorcipcnes  accidaniia, 
«jnaliseftdliiiliohominis  in  doiftum  &  ignarum  ,  &'vt, 

elariusloquaf,  eil  diaifiobaacilfr fobftancialis  penesidi» 
ueribsefei^di  modos,  nempe  Vmiferiaiitacem  9l  pkrsica^ 
larfcateiA  Ynamiia^i^aanticiKcri^  impto- 
prij  ftfif  awiflogi  ioibiianalogata,quorum  principalcana- 
logatum,  fit  prima^ilaneia;rainus  vero priacipale,  fc- 
cunda.     '  '  ♦  ,.fl^ 

Vt  autcm  planius  intclligas,  cur  particularcs  fub/^an-  Ubl^^ntU 
tiazmaximcpropricfubftanciiEdicantur,  nota  fjbflan-  <»w  a  f»i,* 
tiam  dicl  cum  aiubftando,  ciim  a  fiibfiftendo  :  proprium cum  , 
cnim  fubftancix  cfl  tum  fubfterni  fcii>iubeiic  accidenii-  ^ / '^*»*'* 
bus  ,cjuod  eft  fubftarc,  aim  per  fe^&ti^ioa  alio  cxiftcre,  cur^^pr,» 
qupd  cft  fubfiftcrc  :' y^rumquc  •aucm  tosgts'  conuenit  ^^^i  'T^^'„ 
particut^fibus  (i^ilprimi^fulmaari/s  '  (juam  vniuctlali-  f*tmid»s.. 
bus^icu  fec^ndis.nam  mmaeibbAiifiti^pcrleprimd  Qon 
eant&maecide^tibQs^fedetiam  ipfislecattdis  iQb^  - 
liibftant :  At  vtA  icfcaiMhe<ob|attriift  nort  ft^tfnt  pti-    ,  ,  , 
mts',  (U(blisadcidencibci$ri(S^ne  bcncncio  prii.iaium:  .  < 

DeindcprifWat filbftaiinx  fubfiftuht  in  fc  ipfis  ,  £c  nulio 
modo  in  alio  i  ac  vero  lecundx  in  primis  fubfiftunt,  licct 
nouco  modo(]uo  accidcncia  in  fuis  fubjcCtis  exiftunt.  ■^S*'"*^* 
Ca-tcnTmprimxfubftantixdicuntur  eife  in  (ccundis fi-^),^^''^ 
cut  parccs  fubjcaiuac  in  cons  potcntiaiibws ,  fcu  vmucr-  end^iVfril 
falibus:contra  vcro  fecundaeiftprimis^coc  tiartescffcn-.      i^*  ^ 
ciales  in  tocis  clletieialibus' ,  tiattett^  ficalr  c&mm  iii^i^*''^ 
fii^pofittf  aafiiftefitiba».  .  \ 


Digitized  by  Google 


•       Primab  Part.  DfAtlCT. 

^HMnam  nfonnmur  in  dirtBa  fgrie  huim  €MM§imi^ 
^u4UMm     eM  ixcludMnturm 

QV  AS  S  T  l  O  III. 

'  hnjus  quxftionis  tbludo  cuuxdionc  tmcia 

ptaBcedcscis  difpotauonis :  nain  ea  ilbilancialii-^^i 
icpciiuniii»  oomlitioiics  illic  cxpccflaBjcft  vciA  caccgrar 
ca»  &lndiieAa(eiiccollocacur  :  EcqiiiaiaccrccBefat 
coniiicidlicseiicts  categocici  vnacft»  tc  fic  c&ncia&pec* 
Uitifm  a0f-  fe^ionefinicom$icidccovciUilemiiioiraiiiiuS|Deaf  non 
l^puM   iQcludicur  hujus  aut alccriof  cacegori^  ambicu  :  Addc 
««i^trM»   quQ^  repugnat  Dcum  ▼lli  rcrura  gcncri  fubijci:  gcnus  c- 
>  .     nim  iliml  fi  darctur  ,  cllct  comraunc  Deo  3c  akcri  rci 
crcatsE  quae  fub  codcm  gencrc  contincretur  :  At  vcro  in- 
finicanaturae  diuinx  pcrfcdio  nullam  pacitur  Yliius  ac- 
^ccibttci  cdcncialis  communioncm  cum  viia  rcfinita  ;  fimc 
cailii  omnia  efbociaiia  ccibuu  Dci  infini  cae  pcrfe&ioBi^ 
ac  veco  nolla  rea  CEcaca  capax  eft  ^ufinodi  aithbocio- 
rtmuqaaxe  nullnm  poceft  cfieacchbutumcommuiie  Dco 
9l  €Ccarucis.Ddiideificoncipi  poflecpi«ci(a  aliqoa  tacio 
in  Dea|4c^6eccciir  ali^oam  tnDeocfle  eflencialiiim  ac* 
^Srtbikonun  difiindioncm }  ialtcm  cx  nacura  iei>ac  pro- 


indc  aliquaain  ipfis  compofitionem  >  qux  plane  nulla 
'  c(l  y  cuin  nullum  iit  cifcnualc  attributura  in  Dco  ,  quod 
^  nonlitip(amecfimplicii(iraaDcicifcntia.Dcniqucadra- 
tioncm  categoricz  fubftantiz  pcrtincc  tc  fubflcc  acci- 
dencibus  ,  ac  vero  rcpugnat  Dcuraaccidcncibiisfii^||E;i 
'  cum  nulli  mutationi  fitobnoxius.  ' '  r: 

\A^V^^  ^    Quod  ipc^c  ad  An|!dk)s&  orios  » lic^c  oonaaUi^fi- 
^n*. fiimnccos ad  fubdannam coc^ctcam minimcpcrrinc- 
^f*^      rceoqoodfiiiam  fiibftantiam  gtnccabiicm  &  corrupci- 
^  biicm  fiiiiimom  genus  iiuius  praedicamenci  eirc  velaci&i 

q^|iNb  .  AihilominustacacncuraprqlKabiliasficfiibftaiiciamfini- 
cami  &  complccam  in  commMWc  fiimpcam  fiimaraai  cfle 
gcnus  liujus  'categociaB  >  dim  eadem  racione  &  formali 
.  \         concepcu  vniuoce  pracdicccur  de  omnibus  fiibiiantijs  fi- 
nicis,^  complctis,  fiuc  corporco:  fint,  fiuc  incorporca:>fi' 
uc  corruptibilcs,  fiuc  incorruptibilcs,  hincfcquitur  lum 
iStftlltfniM  Angcios  ciim  coeios la  hu jus pixdicamcnti  icric  colloca- 
•*X^^V2^^ elfc.  Hinc  fit  vt  fubliantia,quatcnus  cfl  gcnus  com- 
£tt-uja^  munc  fpiritui  &  corpori ,  ncc  l"j>uitualis fic ,  ncc Cttrpo- 
rcajfcd  ab  vtciufq^ae  cactooc  pcacc^a.  Jlc  ^uamuis  An|jc- 

Umi 


Digitized  by  Googl? 


t  Tract.  III.  De  Cate«J  $j 
li  floa  fitit  ex  maceria  &  Forma  compofici}YC  flint  i:es  cor« 

posear>hoc  cacneQ  aoii  ot»ftdc>quo  miails  cooftcm  ex 
nere  &  dif&rcntia; 

iQtttfMti  attinet  ad  in<liuidua,Iic^g  ipGi  r^p^  injiriklqi»-  MUIl^ 

tumts  Dcr  fe  ac  dired^  n6h[»6nttot  tacacegoiuE  fidSrftao-f^NMMir 

c|B»(cd  caattkn  ad  eam  zciioccnir»  noli  icctts  ac  difif^^. 

ti«  >  nihildminas  camen      iadtoidaa  per  &  ic  diredid  » 

poaoQCar  tn  categoria  >  ruatqne  tdntibafis  totius  ferici. 

Ciim  cnim  (ecundac  (ubftantise  in  ca  colloccnrur ,  mulco 

potiori  iurc  primae  etiam  in  cadcm  reponuncurjcum  iint  * 

vclucifundamenta  fccundarum,  * 

,  -  DcniqHC  iicdc  pattes  &  difFcrcntiat  fubftantiarum  (int  PMrtit^ 
fub{lanti;i;,non  tamen  per  fc  coUotancur  in  diredafcrie^i^tfnri« 
cacegod^  >  eoquod  fmc  compieca  quaedamcatia  >  Sc  zAf^fi***^ 
imcgcicicw  ^  conftttucionem  compl^orani  perci- '''^ '^'j^ . 
neanc.  ^cquc  cnim  fub  eodcm  gencrc  pcoprii  cbncmeri  ^^r^'*^ 
po^uic^ci^m  aiiiii  dccur  coiiuniilu:  fynonjmumfubftalQu  ffjrttf. 
ii«.o6mplete&  incohiplcae. 

A  £  S  T  l  O     IV  . 

SEx  traduntur  ab  Ariftotclc  in  libro  categoriartim*f,^>Lf|^' 
fubftantiae  propriecaces ,  pcr  cjuas  ab  aliis  cncium  gc-  if«  jfm!!!m 
tjeribus  dignofcitur.Prima  eft,non  eire  in  fubic^o:intel-  t*t9i. 
ligo  in  fubicdo  inbsefibnis  morc  accideactttm,c]Uod  tam^^"*'  * 
fccundis  quam  fubftantiis  conueatt>  vti  qua^ftionc  {ccii- ^  ^*-'^"^ 
da  Imius  fc<flio"nis  explicauimUs.  Secundaidici  Qradny- 1. 
Iti^,qu6d  folis  fubftantiis  (ecuadisconiieair.  .Aainke- 1^»!. 
nim  de  pluribas  aoa  dicuator :  in  ouo  diflett  (ubftaacii 
abacciaeiKtlms>qiictacoo^^^  dticantarpatonymtfs/ 
non  (7nohym£s  proprii  ,  it  Aipri  cxplicatum  cft  in  pri- 
-mocradacu,vbi  dc  parottymisTca  dcnominatiuis.Tcrtia  Sigmfcsri 
primam  fubftantiam  fignificarc  hoc  aliquid,  id  eft  natu-/»K. 
ram  particularcmifccuudam  vcro  fignificarc  qualc  quid, 
id  eft  ,  naturam  qualitate  aliqua,  ncmpc  vniucrfalitatc 
afFccftam  ,  neque  camen  propterca  dicitur  prae^dicari  ia 
qaalc  q md,qiiia  noa  folec  refpondcri  ad  quaefttonem  fa- 
<^am  pcr  quale.  vc  foicnt  difFcrenciae,  propriccates>&  ac-  nsj^L^ 
cidcntia,qux  proptcrea4icicur  pcaedtcari  inqualc i^iA, XmS^^ 


■  k 


Digitized  by  Google 


l 


PriMAF   PARt.  DlAtETC' 

^cd  non  roli  fubllmrinc  compctit;fbnt  cnim  <]uaedaw<  lic- 
cidcnEiaq'JX  noniiabcnt  contr4tir!,vrc]uantitas  &<jtlali- 
I  ^,-.     i  \  t4tcs  nopnuilir.  Et  quamuis  quxda  fubitariar  intct  (cpu- 

V  guarc  vidcantur,vtionis&aoua,nontaaTcc]uatcnus  mb- 

lUnti<^,fci  cjuaccnus  contrariis  qualitatibus,ncmpccalo- 
i.    ^       ^         *    rc,ffigorc,humiditatc,riccitatc  prjEditx  (tint:  (icqucfeb- 

ftantia  fubftcnriuc  pcr  fc  non  cftcontrAria.  <iuo<l  fidic^s 
diifcientias  oppofitas  clTc  co:rarias,vcrbigratia,rationa- 
lc  «kirrationalc.Hcfpondco  circ(]iiidcmoppollus,(ed*lio 
propric  contrarias,\ti  docuimus  quarrtionc  i,  fcdliortcj. 
fj  SijitnfsMn  difpucationei.i.tradatujliuius  pnmo:  partis.Quintaeft, 

umiiti      "     lulcLpcrc  magis  &  miuus,(cu  no:i  pollc  prqdicaa  lc- 
*      cundCiai  magis  6c  minuSjVti  fclctqu^v^am  acciciecia,ircr- 
'  ,bi  graria,caior,frigus,&c.pra:dicanturinconcictodcfuis 
lubicctis  fccunduin  magis  &c  miaus  :  vnde  vnumdicitar 
inagis  aut  minu.^  calidum:magis  autminusfrigidu,quim 
altcrum,quoi  ex  co  proucni:  quod  illa  accidcntia  lccu- 
diim  fuam  cntitJtcm  magis  auc  minus  participcncut  a 
fuis  fubiedlisjvcrbi  gratia,calor,fecundum  cntitaccmda- 
'  loris,  plus  auc  minui  parcicipatur  ab  viio,  quam  ab  alio: 

'   .  *  vnde  dicimus  pluo  caloris  ci1c  in  Yno  quam  m  alio.  Hoc 

aurcm  dc  iiibtlantia  dici  non  paccil,caius  cntitas  fccQQ- 
dL\m  par:icjpationem  clt  indiuillbilis.  Nccjuc  eniai  hUf 
mana  natura  fecundum  fuam  ipiis  cntitarein,plus  ab  Y- 
no  indiuiduo  par:icipatur,qqam  ab  aiteroi  abiurdc  cnirn 
•'      "     loqucrctur  qui  dicercc  plub  clFc  humana: naturcE  ia  PcKO 
.  ^    ■  quam  in  Pauio:  Quoiic,vt  vnus  non  dicacur  magis  iiomo 
"  qUamalius,licct  V!ius  prxftantior  altcro  dici  polfit><juo<l 
*        .    lccundum  c]ualicarem  vel  operacioncm  accipicndum  cft) 
non  vcro  fccudum  naturx  cntitatcm^fic  cnim  vims  altc- 
ro  ingeniofior,nobilior,  foriioi,  &c.    clfe  ac  dici  potciV. 
Stxta,r4^A^  Sexcaeil,eandem  numcro  poilc  fufcipcrc  contrana,qaod 
tttftii,  ' ' i"^^^^i|^c"dum  cfl:  fccundum  diuerfam  tcmporis difFcrcn- 
tiamiucijue  cnim  contraria  in  codcm  fubicclo  iimui  cfic 
poifun£,la!cem  in  gradu  intcnfo:  fic  cadem  manus modo 
f-i:igida  cifc  potc{l,mod6  calida,  neque  tamen  cxiftiman- 
dum  cft  Oinncm  fubftantiam  omnis  contrarieratis  capa- 
■.       ccm  cflcjimmo  dari  potclt  aliqua  fubftantia  oinnis  coii- 
ttarietatis  cxpers ,  idcft,  in  quamcontrariacadcrc  liioii 
n  \    5-    .  ■  pofl[unt,iicmpc  ccElum.DcJndc  cygnusnaturafua  candi- 
-  *  dus,nigrcdmcmnonpoteftfufapcre,ficut  nccconius-^- 

*    '  '  bcdincin> 


A  .r 

i      V  1  * 


'         '       Tract.  III.  De  Categ.  ^9      ^  . 

bcclincfii  ,  licct  tamen  alia  contr-iriorum  gcncra  pofTinc  •  . 

fufcipcre.    •.     •    -  , .  . 

^Anam  fttferiesfeu  coordln  uh  r^ihfif^^tU  C^tef,ortcA.  ' 

Civ  AE  s  T  I  o    VI.  , 
r  Vbftantiacacc.orica  ,ia  ef>,  aua.  pcr  fe,V  ^^^^^I^J^^ 
categoria  coIlncatur(vt  milTamhic  faciamus  cum  m^iT  m»«  - 
fi!iitam,qux  eft  Deus;ciim  i-cbmptvta.  Tt  fu'ic  partes  &  j 
JifFercntix  fubftantiarum)^')  ^  fpirit  ialis  feu  inc  >Tporca     |  . 
cft,aliacorporca.Incorpr,reAo'icitu.  ^pinius,il.i=«^bonus  • 
vel  malus.Bonorum  Spiritu-im  tres  (uut  Hierarclriq.&  v-  . 
niufcuiufc]uc  trcs  ordmcs.  Sunt  igitur  in  prima  Hicrar- 

•  chia,Seraphim,Cherubim,Tlironi;  in  fecundaD^Miiina-      '  • 
■  tioncs  ,Virtutes,Poteftates:in  tcrtia  Principacus,4^chan- 

eeli,AngcU.Malorum  alij  func  |  rincipcssvt  LuciUr,Bcel-  , 
?cbab,&c  alij  vero  fuhminiftri,quoraminjcnseftmuHi- 
'  tudo.Subftantia  corporea  dicitur  corpus,illaiquc  vq  i^^y-^Jj!^ 
animatum,vcl  animatum:Inanimatum  rurfiis  veleftlim-  ^^^^^^^, 
pIcx,vclmixtum:fimp!exver6incorruptibileeft,aut  cQr-    r  - 

ruptibilcillud  diciturCoelum,hoc  vcro  Elcmentum:Cac-  ; 

li  autem  omnino  funt  duodecim,  ncmpc  Coclum  Empy-  , 

rcum,prhiium  mobile,CryftallinUm  duplcx(vt  valdc  pro-  ^  . 

babilcfentitClauius)Firmamcncum,deindcCGelumSa.  .  ; 

'  turni,Iouis,Martis,SoUs,Vencris,  Mercurij,  Lunoc:  Elft-  f 
\  mcntaver6quatuor,ignis,acr,aqua,terra.  Corpus  mix- 
^  tiim  aliud  cft  impcrfcdam,vt  fuiit  Mctcora,illadquc  alut 
ianeum,vt  comct2,fulmen,  &c.  acreum,  vt  vcnti,tcrra:- 

.  motusiauc  aqucum,vt  nubcs,pluuia,&c.aliud  vcro  pette- 

•  aam,ncmpelapidcs  communes,  vt  filex,vcl  pretioU,vt 

•  cTcmmx:Mctalla,vt  aurum,argcntum,xs,ftannum>plum. 
Sum,ferrum:liquores,vMiqua:ftillata:,gummi,tulphur. 

t      Animatum  fcu  viuens,vcleft  fenfus  expcrs  ,  &  dicitur  ^nimMa. 
planta  j  vel  fenlus  capax,  Sc  dicitur  animal.  •  Plantarum 
quatuor  genera  ,  ncmpc  arbor,  vt  pomus,  pirus,  pmnus : 
frutcx,vtgcnifta,myrtus,arundo:  Radix  vtallium,  cxpc, 
rapa:hcrba,vtBorago,Mcnta,thymum.Ammalaliudir- 

rationlleeft,ncmpc  brutum,quod  quidcm  vcleft  volati- 
lc,Tt  auesivcl  aquatile,vt  pifccsi  vcl  terrcnum  ,  illudquc 
vcl  ^Trefllle.vtquadrupcsivel  rcptile,vt  ferpcntcsivel  im- 

.V  mofile  vt  Zoophita.Deniquc  aliud  animal  rationale  cft, 
ncmpc  homo,vt  Petrus,Paulus,&c.  quam  fcricm  faciUus 

l    ia  fcQueatiparadigmatepotecismtucn. 

T_  Ei  } 


P^IHAS   PARf.  DlALiCT. 

Tabula  Subftanuas. 


f  Intei^Ans,  vt  in  cot^  \ 
I  fott  cafut  >  f«&MA% 

hMthis,  &C. 

^MMttrk». 

I 

r  I 


itnm.  ^i»iii»t 
mmfi  lK»tio 
»nimti  ^\.»»Ui 


fitat,  ^   \  fi^tu: 

iii»,./  Brutii^ 


I  InMnimMfum  ,  vt  firt^»  iMf/iditi 
t  '  mitMUi%(/xc.  '  '  *  ^ 


A»imMh 


ttMiwMli. 


SE- 


Oigjtj2;gd  by  Google 


Digitized  by.GopgIe 


Tract.  III.  Ds  Catbg.  7t 


P 


^ECVNDA  SECTIO. 

DE  Q^ANTITATE. 
Qv^  A  i  S  T  1  O.  l. 

Raftcrmiflfis  hoc  loco  difficulcatibus  ijs  qu«  como-rfi^  p9iljfU 
dius  inPhyfica  jfoIentexplicari,eas  tanium  de  quan-  mumapml, 
titacc  quaeOiones  proponcmus  <juac  ad  hujus  ^^^<^g°"* 
incelligentiam  ma^is  conferunt.  Quod  igitur  ad  P^^opo- 
ficam  quaeftioncm  fpciflat,  in  cujusexplicationeinfigncs  ^^,,^^^^^^ 
tum  Thcologi  cumPhilofophi  anxi^  laborarunc ,  fcien- ^^^^^^^yj^ 
dam  cft  tria  cfTe  praccipua  qune  fubftantia  a  quantitatc  tf>i/<4. 
mucaatur,nempc  quod  fit  menfurabilis,qu6d  fit  diuidua, 
deniquequod  htpartibus  extcnfa  :  horum  cnim  trium 
ratio  &  caufaformaliscft  quantitas.  Verum  in  quonam  ^  ^J-^ 
horum  cftcntialis  ratioquantitatis  pofita  fit ,  quaeritur. 
D.  Thom.  in  co  c(rearbitratur,quod  fit  ratio  mcnfurac.  y^yj^^ 
Nonnulli  fciflatorcs  D.  Thomx  in  co  ponunt ,  quod  Cit  fimtlm» 
ratio  diuifionis  :  Scd  probabilifTmie  Scotus  &  alij  in  co  ; 
quod  fit  ratio  cxtenfionis.  Quam  fcnicntiam  vltro  am- 
pIcd:imur,vtpote  alijs  vcrofimiliorcm.  Nam  in  co  cujuf-  TfiMtur» 
'  quc  rci  elTcntialis  ratio  poncnila  cft  ,  quod  cft  in  ca  om- 
nium  primum  :  At  ratio  cxtenfionis  natura  prior  cft  in  BupUts  ttc- 
quantitatc  rationc  diuifionis  &  mcnfura: ,  cx  co  cnim  a-  t'n/t: 
liquid  diuidi  potcft  ,  aut  mcnfurari ,  quia  ncmpc  extcn- 
fum  cft.    Quarc  in  ratione  formali  extenfionis  confiftit 
ipfius  quantitatis  ratio  &  natura  ,  ficqucratio  diuifionis 
acmcnfut<^,funt  quantitatisproprictatcs  ab  illo  cftcntia- 
li  quantitkis  principio  vcluti  profluentcs.  Vcrum  cum  ^J*^^^ 
duplcx  efte  pofntextenfio  rci  quantae,  altcra  vclut  cxtcr-  ^i^^it^^^^ 
■  na  &  fcnfibus  pcrfpc<fta  ,  ncmpc  cxtcnfio  ^artium  in  or- 
dlnc  ad  locum  :  alt«ra  vcro  interna  a  fcnfibus  plani  rc-       *  ( 
\  mota,ncmpc  extcnfio  carundcm  partium  in  ordinc  ad  fo; 
grauis  hic  diificultas  oritur  ,  quacnam  cxtcnfio  fit  clTcn-  ^«^'/'»'"» 
lialis  &  intimaratioquantitatis.  Durandus  cnim&  cjus 
^  fcquacos  ,  priorcm  illamcxtcrnam  in  ordinc  ad  locum;  gg^igfvirs 
r  quancicati  cfTcntialcm  cffe  putant ,  ita  vt  nullum  corpus  ^tnimtid. 

quantum  fcu  quantitatc  praeditum  cflc  putcnt>  quod  non      :  . 
-  fircxtcnfuminloco.  Ncqucenimpoftcriusiftud  jemis 


t 


Primab  Past.  DlAt.' 

cxten/lonis  ngnofcunr.fcH  quafi  fiditiuum  &  commcnti- 
tium  reoudianr.  At  vifro  alii  mclius  ccnfcnt  rationc  cf^  ! 
lentialcni  quancitacis  politatneik:  iii  cxtcnfione  partiiim  \ 
excra  partcs ,  in  ordinc  aci  ^c,non  vcip  ih  ocdtnc  ac<  locu, 
P^§yat»  cjuam  (cntcnti;?rn  fidcs  orthorloxi  c(iQfirmar.  Crci^imjis 
^i«t       cniniiaiiiffUMflinioEochariftinc Sacratn^o  Qhi;\(ii 

pts  rotam  %nm  quaocim^em  inibqrc  quam  i}4>9<;  <^ 
lo,ab/^e  Ciaien  eyt^afione  in  ordAoe  ad  locism.  C&m 
g(tur?irutecUQiAafalee!Bi  feraccupQrisciuancira^ 
polKrfinetUaexcenfioaeexcefna,  ngnum  ejt  illartiJii<ui 
efTcdc  crtcntiaqaantitati.?.Rjpi]L:;aatcniin  ali(]uiii  c^Tc  fi- 
nc  co  (.luod  ad  cjiis  cnrenriam  pcrcincr ;  quarc  iicccnTc  efl 
rationem  qnancitacis  in  alio  puhtam  ellc,ncinpc  in  cxcc- 
fff#«»ii,r4«iioncpartiurn  in  orduic  ad  ic.    Et  ccrtc  nacura  priqs  cft 
parccs  rci  q-jancr  cxtcnlascirc  fiinnlicitcr,  f:\i  in  orJinc 
^d  &,^it9  i|>  ordinc  a4ibcutn»cu^n  locus  fiz  quid  cxciiti- 
iecu^  r^'<]uan(ar.  Q^te  JOton  tmmerico  diciin^s  cxux^ 
tti  .  £orTe|if4^ipcume(reprc>pfieta|cnvquantUatis(9 

<k  injim^effirntialiiSxtei^OQeprofiucnieiTf.^rf ,  :  s 
EupUcatuf  /  •  Ver6.iateliigjtt  -qnartni  partiuin  mfK$f(0. 
M*  flmmr^i^^'^^oAimMQ^  gratia»  in  arWf^ti^.p^*^ 

iMt         «kRt'<gtiiin»  confidetari»'sempe  pirccs^Q^n&ii^Us^^pHi^ 
•Iff^* ■  pKyfi^tfas ,  ^apfijnti;cnus&;  diHcrcmia  : 
P^^*"*'*  componcntc^  PnyiicAs  ,  c];!.j  funt  ;uaccria  &  forma  ;  ck- 
'^^/ *  ni<]4iepartcsintc^r.inf:csCcc  uifatlua'; ,  rationc  c]ii«Trum 
pliis  auc  niinus  (ubiln.nria!  in  aiiqUQ  ellc  dicirur  ,  v:  in 
magna  arJ^ore  plus,  in  exif^ua  vcto  minus ,  Munns  igiiut 
Pra^Ww»  quantitatis  cit,  n6  vc^artcm  vnamcilcwtialcmaut  com* 
^uantttaw :  poncntcm  c xrra  a J iatbj^n  i  •  ,  boc €»im  fim  potsft 
;?)^''?^      «OmpofiGO  «finisiaisdiSxr  Pliylico  remaf|f|j|i|p9,,^4'^c  par- 
'  . cem  vnam  iifcegndiilem^^entitatittaiu  ejKm  aliam  ciTc 
fadaci  Ni^niaucpan»94itAid^intc^r:;iniDe$fgh^^ 
inWr:fe^fiiUrfiiiit&pafmixiat  >  iu^^ 
•        ; :  .^tii'inltf  (e  diftingaaiiiiu>i(svcHbiacci4cot^ in»  pw^^in- 
^ ^■d^Hkh^^^^tn,  aliam.Itaquc  formaltscffcdlus  ^gf^iifia- 

m  Dnrccs  ftihftantiae  corporcae  iti- 
^•yjJJ^»**^ tiegrjintcs^ordincin  ac  utmn  intci- lc  habca^fi  Ex» qMo  (c- 
'  qnitur  n.iriiralitcrvcfitum  quocjuc  fcu  cxtcniionmni^- 
hcant  ad  locum  ;  &  cx  C0:£e|qiiifurqi^od  lubjc<.t:um  lUud- 
(\i  diiiidbile  :  d  ^indcquod  fit  mcnfurabile  ,  xqualc  alce- 
— [^.  xi  V U  ios^aAie^ttiuKiim-i vciinfiililiun » Tnnmvci  m  u  I  ct « 


Digitized  by.Googl( 


Tract.  III.  De  Categ.  75 

vlix.   Ex  hisrii::em  colli^Titut  hxc  eflentialis  Hffiaitio 
ciu.inticncis,  vr  n:  ratio  cxtcniionis  narn  un  in  nrdine  ad       ^  ^ 
ic.  Vui  pcr  rarioncnMntc!ir;^!Lur  rano  tori-niiis  :  nercx- 
ceau.oacm,  ordo  <:]uiib:noC  iifis :  :^erf>.irtJa.,  inrcll:tT'm- 
tur  paitcs  (ub'1anc:x  corjorcx  i.ir?  ^-rue-:  Miil  lirur  [  in 
crdir.ead  fe  )  nepiites  ex:cnho»R-'n   n  o.v^i  ie  ri  lli^cim 
e.lccllcncialcm.  Q  hicI  (i  fjiixras,")  li  l  '^vi     iMrMo  is  il-  Dy/.ium. 
]\i  intcjrantihiis  feii  cntitatiu^r.  fnSita  »ti.T*ror->/Tc.r  ,  fi 
-  ab  ca  Dcusjouat-rt:  vicaitc,t]'iai'.titr^.::m  lc;>.Tr"t.  Rcfoon-  '^fPt^ut  §, 
dco  cuncomncs  illas  rartcs  fiitura<j  in  tvnv:!^  ,  n  vA  :in- 
ruin  in  pundloloti  ,  qnomodocnc^>o(iii:u  ,  cci  iinfi  lUiC 
fjrmalirer  extcfc  in  ordine  ad  fc,  fed  etiam  in  pMnib')  riii, 
ita  vc  nullarnrnrafitintcr  illas  Jillinflio.    Nc^juc  pro- 
ptcrcaimaginandum clv  par:cs  ill3':,motu  qu/^dam  loca- 
li  ad  [>nndum  ilhiJ  conllii>:iiras  ,  hocenim  ficrctpcrin- 
ftmtancam  incceptiojicm  &c  dcfinitioncm  ,  ita  vtcodcm 
tcmporis  ^noaicnco  dcfincrent  eire  i  11  locn.inciperenc  ef- 
,fc  in  punclo.  Si  cjMv"er::san  id  c^m":n^cr.t  in  cbrpo  e  iui-  Dwtuw. 
.mano,  &  in  (]U0'.iis  alio  coiporc  lictcro^fT.ca,  i\  Dcnsab 
co  quanritatcm  nufcrrct,  Rcfpondco  ita  efFcpcquc  futu-  Vejponfo,^ 
rum  poftcacorpu.s  hctcrog^nc  kp.   Rcpiio;pat  'Miin  vllam 
,  cfle  partiumjpura  capitis,  pe(^lons,  Scc.  diftin(^linncm  fi- 
jic  c]uantitate  ,  fjd  rcmaiierct  tantmntora  illa  fjhdantia 
corporca  ad  pun<ftum  rcdsiHra  ,      fais  orbata  di(pofitio- 
nibus,  f)ua:non  nifi  mediantec'janti:atepo(iant  a^ficcrc 
corporcam  (Iibrtanciam  aur  partcsejus. 

Ex  hac  autem  hypotljen  intelligimus  c]nantitatem  cfTe  ^^kh.m 
riiuina  virtute  fcpaiabilcma  fiibft.mtia  coiPorca,ac  pr©-  /«^^»*/'^' 
indc  realiterdiftin^flam  ,  prxf  rtim  ciim  poifit  feparata^"  ^^** -'^*'* 
confcruari  ,  vt  pnct  in  aiigudiinino  Euchariltiac  Jacra- 
mento  ,  in  quo  viderc  efl  <]uantitarc  panis  cum  onmibiis 
cjus  accidentibuSjfinc  tamciipanis  fubftantia  exifiere. 

Qu&nt^m  in  ilia  qu^^ntifatli  Cate^oria.  reftnnntHti. 
[eu  ij:t£nam  finf  prepri^  Jpgcies 
qunntiiatu» 


4 


.  QV  AESTIO  IL 


E 


Tfi  quantitas,  fi  phyfice  (pcdctur ,  cjuatenus  cft  pro- 
prictas  cnds  corporei  vnica  /pecic  ?it  in  omnibus 


Digitize 


74  PjLXMAB  PAltT.  DlALlCT. 

rcbasqaaans  >  qmhvis  exceafiQnem  piaebec  (caui^to 
mtiesainienfioaiimilifiereiiriafe  »  loogictt^aemteaii 
laucadinem,&profiio<)itafem  :  Nihilomihascaoieii 

IjJTT^   ftiedsifSc  fbrmalicer accipiantur,  qiiacenus  in  ^enere  dl 
(^n^'atu   ^^"^  cxtenfionis  partium  rcijfiuc  rcs  illafit  quid  perma- 
S^eitiqmM*  nc:i3,  fiuc  flucns  6c  fucccfriua,  quinqnc  omnino  funf  (pc- 
tum-»  per  cics  f]uanticacis  catcgoricx ,  trcs  quidcm  fpccics  quanci- 
moMtMtk.    jacis  pcrmancntis>lir>ca  ncnpcfiipcrficics,  &  corpus  fiac 
crafTities  :  di\sc  vero  quanriratis  fucccfliMXjncmpc  motus 
&tcmpus,  qnx  omncs  iigiilatim  dcfinicnd;i:&cxp!ican- 
6x  func » deiade  explodenda:  aanc  ex  quac  aothx  func 
adultcrinar. 

JL^^^u    QHP^  igicurlpeftatadcrcs  illas  quanticacispermaneii» 
f$r/i«utM        rpccics,ncmo noneasrecipit,!icecenim  nonexcet  tU 
'  ^sfi$m,  ^  iaruperficiesfinecorporefebcfafficie »  neclineafinelb« 
peificie»  diftinguuncorcam;n  incerCbfeifil^alicer:  Siqui- 
otm  itefinicariinea,longitudo  finelacftudine:ffiiperficid» 
latitudofincprofunditarcicorpus  fcu  cralfiticsjquantitas 
Crina  conftans  diinenfioncjonf^^itudincjlatirudinc  & pro- 
Sftnti       fundiratc  :  Qupd  vcro  (pcdlat  ad  fpccicsquantitatis  fuc- 
^JjJjy***   ceffiuae,motus,quatcnus  eft  quantitas,dcfiniri  potcft,  flu- 
-wtpmm,  form^,vcl  continua,  &  non  intcrnipta  fucccfTio  par- 

Ss^^^mthn,  tium  mutationis;  Bxqua  dcfcriptioncintclligis,fpccicm 
[  iianc  quancicatis  non  f am  efiS  motum  quam  propricca- 
tem  motvis  >  defcdu  camen  Vocabuti  mocam  appellaii. 
Tempus  qaoq^  definiri  po|pft»daratio  motus  ratione  f^- 
D)!h!m.    ^^^^  priprum  &  pofierionimytea  iaxca  Ariftocelemjiiimir 
^ktnth.     (o^  mocus  lecandiiun  prias  9e  pofterias.  piftii^oUnr  90- 
Tmimim^  tcm  pofteribr  harc  ^ecies  mocas  iormalicer  i  prioRA 
h^tmi^-  quod  prier  fic  ipfa  fiiccefiio  parcium  motus>liiec  w&Ak 
«l^fMMii»  j-^tiQ  kicccfnonis  illius.  Si  quacras  an  quantitasfit  gentts 
,  /ynonymum,  an  vero  ^antum  analogum  refpc(ftu  quanti- 
tatis  continux  permaacntis  fucccflfiuac.  Rcfpondco  vul- 
go  quafi  gcnus  (ynonymum  ab  omnibus  rccipi.  Si  tamcn 
rcsad  viuum  rcfccctur,  vidcri  duntaxatanalogura  ,  co 
quod  fit^plane  alia  ratio  cxcpnfionis  in  fubdantia  corpo- 
rea  penBanence>  ali  a  vcro  in  aceidepce  cranleuote. 
fiumtrm  nX    lam  vcrd  TC  ad  nocbas  fcu  mina^^^^'^  ipccies 
^^^^J^.quancicacis  acce^mus,  cr^s  illae  fiu^ai^  iKMinnlbbi  A- 
Mi».^      ^fioccles  intet  qa^ntitaiis  (pectcs  enQmeiac  >  nempe  pn- 

1 ,  9;»|io ,  4c  lQcas,dc  g^uibu*  fiffljjt^ 


• 


Tract.  III,  De  Categ.  7J 

dlfcuticndum  cft,an  fint  verx  fpecics  c|uantitatis.Etqui- 

dcm  quod  fpcdlat  ad  numcruin  ,  cjux  dicitur  quafuitas 

dircreca,eoqa6d  co:iftetpartibus  difcrctis^fcudifiuncflis, 

ad  diftin(i\ionem  'quantitatis  continux  c]tix  conftat  parti- 

bus  communi  vmculo  copulatis  :  tcncndum  cft  non  clTc*. 

vcram  fpccicm  quantitatis  catc^orrcxrita  vt  quanritas  m 

gcnete  refpcdlu  continusc  &  dikrctae  ,  non  fit  vcrum  Sc 

lynonymum  genus,fed  analogum  quod  propric  quanti- 

tati  contmuac  conucnit,  difcrcta!  vcro  non  nifi  analogicc 

&  valde  impropric.Fundamentum  huiusnoftrac  affcrtio-  Pundamtn^ 

nis  cft  ,  tum  quod  numcrus  non  (it  ens  realc  ,  tum  quod  ^^ftrtf- 

nonfic  aliquid  vnum  per  (c.  Si  enim  formaliter  conlide- 

rctur  pro  praecifa  aiiqua  multitudine  vnitacum,  quo  mo- 

do  variaE  funteius  fpecics,vtbinarius,tcrnariiis,&c  non 

potcft  vllo  modo  dici  ens  rcalc,tum  quia  vnicatcs  ill^  cx 

quibusconftat,  nihil  aliudfunt,  quam  mdmiliones  ,  fcit 

ncgationesdiuifionum  ,  qux  nihil  funt  reale,  vt  patct: 

tum  quia  coIIe<flio  &  limitatio  vnitatum  perquam  nu- 

mcri  inter  fc  diftinguuntur  ,  tota  pcndct  ab  operatione 

intclle<flus  toc  &  non  plures  vnitates  fimul  coIIigccis:Si 

Tcro  matcrialitcr  fpedctur  pro  multis  rcbus  ipns,nocifti- 

mum  cft  numcrum  non  pofTc  dici  vnum  per  fe  ,  fcd  tan- 

tum  pcr  a^scgatio^hcmjquo  modo  cxcrcitus  dicitur  ali- 

quid  vnuiT^Piquc  cnim  cx  pluribus  rebuscompletis  ,  & 

pcr  fc  fubfiftentibus  aliquid  vnum  ficri  potcft. 

Quod  lpc(flac  ad  orationcm  ,  fi  phyficc  confiderctur,  OrAiiovtfit^ 
non  eft  vnum  pcr  fc,fed  cx  multis  fyllabis  conftat :  vna-  «o  #y?  Ipte  tt 
qujequcautcm  fyllabafonus  cft'articulatus  ab  alia.fylla-  f 
badiftindlus :  ficquc  fi  diccnda  cfTet  fpccics  quantitatis, 
ad  numerum  reuocanda  cflet:  atqui  numcrum  a  catego- 
riaquantitatis  cxclufimus.  Quod  fi  morulam  illam  Ipc- 
dcs  ,quaE  in  profercnda  vnaquaquc  fyllabaimpenditur, 
tuncad  (pccicm  aliquam  fucccffiuac  quantitatis,  motum 
ncmpc  vel  ccmpus  rcfercnda  crit.  Deniquc  locus,vc  fic, 
id  cft,quaccnus  locus,  nonpcrtinct  adcatcgoriam  quan-  %uLitttati/ 
litatisjfcd  ad  catcgoriam  Vbi.  Quia  locus,  vt  fic,  forma  j^^^ 
quxdam  cft  cxtcrna  non  pcnitus  infita,fed  adiaccs,nul- 
lam  rci  dcnominatas  cxtcnfioncm  tribucns  ,  vndc  rcs  a 
loco  nondcnominaturquanta,(ed  lotata.  At  vero  quan- 
iitas^omnis,forma  quardam  cft  intim^  fubicAum  afticics, 
^  coi  cxtcnfioacm  tanquain  formalem  fui  ciFcduKi 


Digitize^. 


'      .7^  .Pkimab  Part.  Dialxct. 

tribuie.  Loqiiimur  auccm  htc  4c  loco  n  6c,  qu^ivolK  I9 • 
CBseft»  fctt  quaccnus  cft  id  quod  ambic  ac  dcnoniiaae 
icm  Jocatam.M  cmm  conftdcrecurquatcnns  cft  extren^a 

fiipcrficics  rci  locancjis  fcu  corporls  ambicjitis,cfl  fpccies 
.  quaiuicatisjfcd  non  ab  iliis  Hiftiwdi,  vc  patct :  Sic  cnim 
pcrtinct  ad  i|>c;ucm,<juaaciuti^  pci:aiaacucis,.ncm]fc  Qx- 

^    *       '  ^  j^Jinai^ fint  fnfrittatts  §hf4ntiisfu. 

r     c  -Qv  A#  »  T  l  O  ♦  III. 


PRxtcr  cas  QuaQticatispropricutcs»  quasQbUcr  np« 
caiiinEius  qiucSione  piimaliuiiui  fi:^gots>iKcaipc  c^c- 
ccn(ioAemiaordinea.dJocasii.9iuidipQ(re  »  raeimir^ 
pofle^^c.  cr^saiiasproferc  Ari&orclesc.dcQuancicaip. 
'''•'/JIf!^'"Primacft,Qaantitati  nihil  cfTecontrariuni :  nuod  intcUi- 
^    ;gcndum  cft  de  piopria  contrarietatc.  Reperitur  enim 


tttatn. 


^rimM.      cjuacdam  iiiipropria  concrarictas  intcr  maiorem  &  mino- 
^tcuniot     rcm  quantitaccm.Secunda  eftjqCiod  Quantitas  noii  fufci- 
pit  magis&  minus,Iicccrufcipiac  plus  &  lui.nus  :  ratio 
cil ,  quia  noapqflimtpluies  quantttatis  ^aicc^  in  eadem 
.  iiibicdi  parccfecfpiyficucpoiTancf  Ijircs  eiufdem  qualiu- 
ci$>vcrbi  caufa  ,  calorts  gradus  in  ^dcni  Dartc  labie&t 
JCepjepii:  jS^  cnim  vnum  dicitur  ^alidius  a^k ,  non  quia 
^  pJurcs  paae^itabcc  c^lidas  > . /ed  quia  parccs  haber  calf- 
'^^^9^-  I  .<|i9r€i.TorHa^>(luod  ab  ea  res  denominancor  xquaUs 
vci  ina:qualcs;  qiiod acci pic^dooi  eft  de  propciasqua^. 
tate  &  inxquaIitace,iTcmpc  desqualitac^&inzquaUtare 
cxccfionis:alioc]iii  q.]ualicas&:  inqqualicas  dici  polfuntin 
aliisrera.HgcncnbjSjfci  miaus  proprii  :  Siccnimduos 
li<3mines  acquc  ingcniofos ,dod:()s,&.  boaos^zquaics  dici- 

.gius>«qMdli(ac^.  m^2f^  pciip^ki^iMs. 

QJ!:"ST  f  R  IV, 

P^mmins.  V^fcupropaidiiai^liadaac^igw 

xka)  dicicorquc  numsius.Coi^miia,rari^s.  alia  pcrmanfs 

curua. 


I 


V 


-  ^ 


Tract.  III.  Dk  Catje«.  •  77 

cutaamnu(o[ue  varias  fpc^ies  Itge  apncl  MasiuKnoticos. 
Supcfi&iil^,eac]ue  fuiiilicer  plana  felciuaa^cuius  vccinfiji 
I  vftvla^genera  aiiigttmnc  i  Mathemtticis,  Denkjue  cot^- 
pus  feu  craffict<ifl».Bft.  Aueem  corpus  Mathemftticam  aUisd 
cftbttcAaie^aliad  4iigiitatt>altQd  nitxtum»kar(&6  angola-; 
lc^i  alf  nd  iVregolaref,  aKad  regutace ,  nempe  tetrahedron» 
]iexaIiedron,o^ahei}rod,do(Iecahe(tron>icofahedron.  •  •  • 

Conrinua  quanticas  fucccffiua  cft  ,  tcmpus&  mocus.  ^4Hti*4» 
Xcmf  us,inquam,naturale,prxtcntum,(-ucurum:  vel  arci-^*"^**'^^ 
ltcialc,vc  Iu(lrum,indi^»o,(xculum,  Motus  verg  triplcx^,  "^***' 
accrctionis,&  dccrctionis,recundLim  cuantitatcm  ;  altc- 
rationis  (ccundiim  qualitaccmdationis  feu  motus  localis 
fccundii m  locuOliiijae  redius  racianii  deorram>  orbka*- 
klns,miKtus.  •       »  .  , 

Diicrcta  (Jttttttitsi^ eft  nonien»»  i(qne  ^at  Telinpar;  jQuM,titm 
Pftreft tHpiese/nemj^piftiterpsMr,  vt odonaidQSi  pariteriA^«wMC 
impar/it  renarti!S^tmfiirlterpar>vt  daodena^as.  Impar 
▼«vdd^Atotiprtniak  at  i*kimpolSttts,vt  qailiatlQS.Secun* 
dus  Sc  eompofitus jvt  noftdnarias. Aliiu  mtnatiorum  horfi    «  ' 
uumcroram  fo^bdiui^oncs  quxre  apud  Arichmccicos. 

TERTIA  SECTiO,DE. 

QJ^  A  1.  I  T  A  T  B. 

'-'r'"     :    '  ^QjAl  Sfirio.  I.  .'.Ui, 

QViHt^s  ommum  accidentium  i«fei£tnipatens  de-;it«<«fi^^i 
(enbtmiraly  Atiftocelc  ,  A  qoa  it»  deaominantur'''/''''^"*' 
4^i|lls.Icaqueomneacctdenstttfitidm>qQodiicquc  quan-  ^**^^^ 
titas  eftinee  kekitio>*di|bitar  qaaiiftas>  qoia  nempe  /ubie^.^'** 
dum^rmodam  iBtnnfee^it  eflentiaiis  fiarmae  q  jaiifi. 
cd«  iea^^termiinu&  peifidt^Iicdcenimmmquaatitas 
ci\m  relatio&a^iohcs  nonnuUa? ,  ciim  cciam  paifionc* 
fubic<flum  incrinfccus  aificiant ,  non  camcn  per  modum 
cflcncialis  formx  decerrainanc  acpcrficmnc,non  quidcni 
quancicas,quia  maceriam  potius  quam  formam  imicatur, 
ncc  cam  fubicdlura  pcrficu  ad  operandum  ,  nuim  ad  pa- 
'tiendnm  dilponic:  Relatio  vero  ncc  perfed;ioiiem  dicii^ 
necimper£cckioiicm>  vt  multii^c.G^Ai)iliGCX  aiicrant;,4iec 


Digitized  by  Googlc 


7$  PjlLlMAft  PAHf.    DtALI^C.  ' 

cam  fubieclLim  in  fc  ipfo  quam  in  ordinc  adaliud  perfi-» 
cit.Aclio  vero  CJc  pallio  non  tam  forma:c]uam  farmarum 
adlus  dici  dcbcnc.  Quare  foiaqualitas  ert  qune  per  modu 
dlcncialis  formar  fubiedum  propric  pcrlicit.  Ex  <]u6  in- 
^    celligis  qui  differac  iiocpi^dicaoiencum  i  c^tcrisi^oaiMi 
jUU  ^bmU'  defcribi  pocctl  in  huQC  modum  ,  AcciJens  encicAttHiaift 
tdt»  Accmf  abfoiocum>rnbie^ai  ad  mockim  fubilacialis  fiKmaede*- 
tttrdffin»  cermtiiaiis.DkicuraccHltiifeiiac»ciiramsyc(eoe^^ 

illts  accideiici^s,qu«iioa  fimc  vcne  enciiaiefiice  ciiibv 
modi  efleQdb  n  fiinc  poftcema  lex  pr<^dicameiica:cUci|pB 
ablblucum  >  ▼cdlftinguaciu:  i  tela^ae,  qtiaceft  accid^ 
cc(pedtiuum:addicur  (ad  modum  (ubftaDCialis  tonnx  de- 
ccrminans)vc  dillmgaacur  a  (^uancitace,c]uae  materia  po- 
tius  t]uam  f*)rmam  imicacur.    Cxceriim  liccc  quaiitaccs 
{\nz  encia  iimpliciterab(bluca,hoc  tamcn  non  obftacquo 
%tlfitimti  iiunus  rciaciones  alicjuas  inuoluanc  impioprias,&  fccun-» 
fiiundkm    dum  dicijVt  loquunnir:  fic  enim  $cicniia,r|uae  cftdc  pri- 
dt*i»         mogenerc  quahtacis,cllentialem  ordineirt^fcii[iiibuodi» 
aein  iuciudic  ad  obicdum  dc  ^o  initicuca  c^. 

» legium/^fit  q  ti  ali/atU  diu  if  o  in  ^Mtu^f 

VAE^TIO  II. 


QVatuor  qnalicacis  fpccies  iti  genece  ab  Ariftoceler' 
cradir;^ ,  &  ab  omnibus  Pcripateticis  recepcae  fiinc, 
^iirum    ad  quas  canquam  ad  capita omme  genus  qualitatis  reuo* 
j^iuffoU'  candum  eft.  Primafpecies  dicitur  Habicus  &  difpohcio: 
fccunda,Nacuralis  facultas  &  imbecillitas:tertia,Patibi- 
ifrt^o*    '       qualicas  &  pairio:quarca,  Forma  &  figura.  CoUigicur 
autcmiflcquaternarius  numerus^^ualitacum  ,  in  hunc 
modum:  qualicas^aiccideiicaria  quxdam  forma  eilfub- 
Aaacias  >  qox  comparari  poceft  vcl  cum  nacuca  fubic^ 
Ycl  cum  ei ufdem  fubie^  ai^baoe  &  pa(][tonei  vd  denicji  * 
cum  ciu,fdem,^ie<^i  qo^ocicake.  '  61  igi  tur  camnacura 
lubici^i  compaiecm: »  quaceatis  iUi  couiencanca  vcl  dtC- 
ieocanea  eft  %  dicicor  baDicos  dc  dilpoficio^:  habicos 
^          dcm>^fi       a  ibhieAo  ^oKiucri  pol&cidi^poficio  vjcto  fi 
facile.  St  cum  eiofilemiiibiefti  a&ione  lc  paflkme  com- 
parccur,auc  (pcdabicurVc  priucipiu  a<ftionis  &  paiConis» 
auc  YC  cenuiiUi&*il  uitpriyipiuiUj  diccuuroacuraiis  facuU 
 —  •  casfc 


*  Digitized  by  Google 


Tract.  III.  De  Catss.. 

tas  imbeciliicas,  &  quidem  ii  (ic  priadpium  fbrtic^  a. 
geiMtiyappeilacur  factticas>  fi  vero  principiiim  diebilic^a- 
^|eodi,i|iu>«ciilicas.  Si  vcro  coniidececaryctefmtBttSiqiii 
m  a^tone  &  paffione  ac^Qiricax  >  dicecur  pacibilisqoali- 
tasi&^affio  :  paribilis>inquamqtialica^fidio  maneac; 
pailio  vetdft bieui  pc ceat.  Si  deni^e  comfMureciir  cum 
qoaiiricace>({tta€e&os  illanimodificac  ac  dcterminat,  dice- 
tui;  Forma  &  ligura :  Forma  quidem,{i  phyficc  fpcdetur, 
cum  matcria  cohaerens :  Figura  vero  matiicmaucc  {pe- 
^\ctur  cxtra  omncm  maccriam. 

Edeciam  alcer  modus  colligendi  iilasauacuorfpecies 
^ualicatis.  Qualicas  auceH  in  folafuperncicfubftaim», 
icu  cxcimajauc  incima  eft:fi  excima  cft,fcu  in  (bla  fupcr- 
£cic,ecic  forma  Ycl  figura:fiincima>auc  fenfibus  rubje^, 
vel  non:&&afibas  fubje^a  iit,  erit  paribiiisquaiicas  >  vd 
pa^io :  fi  ver&non  fic  ienfibus  fubie^,  auc  eric  k  iiacura 
infitaidii^eturque  nacuralis  £iciilcat>vei  imbeciliitaa :  aot 
<iwao(]iiifim>dicec6rque  hafaicaii  vel<Ui^ 


p 


Qv^  Al  S  T  I  O  III. 

Rtma  hscQuaiicacis  (pecies  duplici  vocabulo,  licuc 
&  rcliqux^,  cxprimitur  ab  Anftotelc.  Eft  autcm  v-  UMm 
triufquc  multiplex  acccptio  ,  &  quidcm  Habitus  primo  ' 
accipiturpro  coomniquod  priuatfoni  opponicur  ,  <juo 
modo  fcribic  Ariftoccles  ,  Apriuacione  ad  habuunrnoii. 
dari  rcgrcffum.  Sccundo  habitus  accipicuc  pro  cucttm- 
jacencia  indumencorum  >  dcpcoeooiiliii  oiipd^rpori'^'''"*^^*  ^ 
caoauam  indnmencumMqraamea^ia  adfacec ,  ^uo 
mooo  pectinet  ad  vlcimum  prwedicamencum.  Tecrid  ac-  ^ 
cipicur  pro  eogcMm  qaalicaris      beod  vel  mal^  iiib- 
]^umalfickar>  (jttoniodiimftltiuc  primamlpeciem  . 
qpditatia.  Sinii^  difpofiriOrPtim^  accipicur  pro  prae. 
niajnaceriac  fim  .fiibfe^i  prteparttione  ad  fomiam  oom-  Oif^ 
toel^  recipieiidam ,  |qu«  acccprio  apud  l^hyhologgi  viu^^]*'' 
I  tnta        Sccundd  pro  ficu  fcu  pohtura  curpoxi^  ^  par-  «srfOMMit. 
ciumejus,  ifio  modo  pcrcincc  ad  pcnuiniMum  prorai- 
^camencum.    Terti6prohabicuiiichoaco,ncdumin  liib--^ 
jcdofiimitcrmiixrcncc.    Ex*quo  incclhgcrc  cu  iudi-       '  ' 
tiim  ^  diifoficiG^cm  i^ic  pro^eadem  fpaac  qualiucis 


Digitized  by  Gopgle 


ZO  PRilM  Afi   PaRT.  Dl  A  LECT. 

accipi,  qiKi!  ciiiii  Iciiirer  inhxrec  ,  appcllatur  difpoluio, 
ciiai  vcro  ii:inuci,appeliarur  iiabitus.  iuque  ficun  poted 
homo  idem  ex-ptiero  iu  vinim  cundcre  non  muc^d  (pe- 
'  cicjlra  eaclem  nQcnero  qualitas  porett  cx  di(po(kionc  fie- 

,  xi  habitus.  Cietetum  non  eft  di^ccndum  quafdanf  quali- 
tates  Qiagis  piopnc  habitus  ^ici  quaMn  di^ofitiones  ^  8(i 
contr3.Quare  Atiftac  cks  opinioBem,in<»rbQm  d:c.appel« 
lat  d  i  fpoii  tibncs  i  Sctpntiam  ycrd>vitciitctti,r<)bor  corpo-' 
tis,appctlatliabictts.Habit»um  auom  tada  /bntgenera, 
alij  cnim  func  antmT,nIii  vero  corporis.  Qui  funt  in  ani- 
Ulnt»Hm    jrio  h.ioiLi?<; ,  ntjc  infnfi  iiwz  diuinitus,  aur  nnturalitcr  ac- 
^ttmSf^    qnifiri.  Si  djiiinicus  inbnlijf-jnt  syrnciacrratum  fjciens,vir- 
yihniuf^^t  ^^^^^  Thcoloaicarjdoni  Spiriru:;  SandlrirGratia:  f^rnris  da- 
t4.^fiti    txSi  naruralitcracc|nirui,aut  funt  in  facaltacibus  cojno- 
icttittis  ,  anr  in  appet(tiois}ii  in  facultatibus  co^aoiciti^ 
uis»  aut  in  leniibus  internis ,  vc  in  pbalitaiia>  acillmacilM^ 
memocia-.Aur  in  inccUedii;  eftcjuc  autrempet  venis  ,fC 
,  icicnti£t,pnrdentia,ars;aot  fcmper  iaKhs^  erronauctne>- 
<Uus,yc  opinio.  Scipntiarum  ver&&arrium  varia  runtg&> 
nera,c]ux  bremtatis  canfa  prstcrmiccimus^de  ii$  cnim  a- 
liuscftdicetidi  locus.  Appctttiuarum  autcm  faculcstum 
ijabitusjlitnr  viir-  rcr  anr  vitfafliis viriuAbus oppofica. 
IS.4iiUtt9'»     I-nfi  vcro  qni  fiinr  in  corpore  hahitus  ,  auc  ilJud  bcuc 
*  nfrc5i:nr,ai;r  mnlc.Irqnc  vcl  cxtotovel  in  parrc.Corpiis 
'    ,    cx  cocobcnc  arHcir  <anirn<^,robur,&c.  Malc  vero  infiruii- 
tas,jmbca*lHcas.Fx  prtc  verobcne  aliiciunr  laccrtorum 
robur ,  pcdtinr  yrlocitas^,acc.  mal^  vero  vniusctijurcjve 
membriiffdii^iIcto>Unguor,fltpcci!iliaresmorbi.  '\ 


S^fnt»  T^T  Atnralis  potentia,  ftu  fkcukas  hoC  loco  jtcittir  quS 

fortitcrquxqiic  aoicaut  rdfiflit  :  ImpotcntiaVe- 

lo  fcu  imbccilliras  irgre  rcs  opcratur  auc  rcfiftif. 
Qi:o  loco  nota  impv>rcnciani  fcu  inibeciliuatcni  hic  noii 
fii».nificnre priunrioncm  ,  feJ  potentiam  (eu  fncultatcin 
dwbilcm.  Kx  quo  intclliijis  naturalem  facultatcm  &  iiit- 
beciliitatcm  nou  cllc  diftintfbris  (pccics  :  ncquc  cnim  Fa- 
cv^kas  vidcndtiaiuucuc>ditfert  ipeci««riacaicacc  tidert- 

di  in 


Digitized  by  Gopgle 


Tract.  III.  De  Categ.  8i 
in  (ciic.  Cxreci\mjciiiFcrc  hxc  (scuada  fpeciesqualica-^;  <//frf.fi 
tisa  priina,  ijuud  liabicas     dilpulicio  lic  qualicas  acqui- ^■«'^ 
lica ,  v:  Jiacuralis  taculcas  lit  a  nacura  nobis  concrciiica: 
Addc  faculcacem  viui  rimpliciccr  operandi  tribucrc  :  ica^'^'*'*' 
vcilia  liiblaca  uulla  iupcilic  operjndi  porencia:  Habicum 
veco  vim  Facilius  opeiandi  ,  ica  vc  ijbiato  habicii  polHt 
adiiuc  rcsjhccc  non  caai  canta  f.ac^l.r.iCc  ,opcr.iri.  PfcCccr-    ^  ^ 

non  faculcas  habicui,l'cd  habirus  Fajtilcaci  luu.-  ucnit:  a,.,.  .1 
imo  eadem  tacultas  plurcs  habitub  libi  comp^.a;  :  pote(l.<</Mi)fpi 
Facultacum  autem  ali.^  funt  rcrnni  inanimai  unm  pro- 
pri.i;,qux  varia:  tunt  pro  variacondicionc  na:ura:  cuiulqj 
nli.r  vcro  rcrum  animacarnm  ,  Sc  quidem  ill  »c  ticnCkalcs: 
auc  Ipeciales.  Gcneralcs  lunc  criplicis  generis  :  quardam    a  ruYa\s 
cnim  fcquuncurgradum  animx  vc^dtancis  ,  alix  ^radum^  ultttts 
nnima:  Icniiciux,aHx  gradura  annnx  catianahs.Vndefa- 
culcas  aninio:  in  geneie  criplcx  crt  ,  nempe  vegctatiua,'"**'^'^"'"* 
lcnlitiua,rationalis.  Vegecatuia  aliaeft  prnicipahs,nera- 
pe, nuiriciua,  augmentatiua, gcneraciuaialia  adminiftra, 
jiempc  actra(i:liua;ceccntiua>digcftiua,expulliua.  Scnfiti- 
ua  criplex  ,  cognofciciua,  ad  quam  pcrtinent  fcnfus  cuni 
cxccriorcs  cum  interiores.   Locomociua,  vt  faculcas  vo- 
landi, na:andi,progrcdiendi.   Appetiriua,  ncmpc  appcti- 
tus  concLipifcibilis  &  irafcibilis.   Faculcas  racionalis  du- 
plcx  clt,ncmpc  inccUeChis  &  voluntas. 

attu^et  ad  Ipccialcs  facultatcs  rcrum  ^niniata-/^^^^/^^^j 
rum,alni!  lunt  proprix  quarundam  plantarum,  vc  vis  dy-  cikltAU 
clamni  vulnerum  fmaciua^alic^  quarundambclluarum,vc "«'flMf 
poflc  rugire  ui  lconibus ,  hinnirc  in  equis,  &c.  ahx  can- ''•''^*^' 
dcm  hominum,vcpolferidecc,admirari,loqui,di:c. 

De  fttHbilt  qualitate  0*  p^]Jion<u, 
Qv^  A  E  s  T  I  o  V. 

RKcle  nionct  Philofophus  capitc  de  Qnali,  patibilcs  Cur  htt  Jptm 
qualicatcs  &  palfioncs  itaappcllari,  nonquod  om-"«^ 
ncs  ex  palTione  ahqua  nafcantur,  ledquodomncs  pallio- '^^*^' 
nem  ahquaniin  feniu  criiciant  :  Quareadhanc  cerciam 
fpccicmcTomnes  ,  &quidem  foIa:  qualicaccs  percinenc, 
quiuiunc  pcr  fefcnfu  ainjuo  perccpcibilcs.  Dicopcrfe 
fenfibilcs ,  vt  cxchidanc  torma.n  &:  figuram ,  qu^  racionc 
lurninis,  co!oris,quancicatis  fcnfu  pcrcipicur,n6  vcropar 
■  fc.Carcciiim  incec  illa:;'  qualiracis  Ipccies  perinulcjc  fanc^ 

f 


ii  Pjixmab  Paxt.  DlA£lCf« 

'  quae  ex  aliqua  fiibiedi  paifione  &  ez  alianim  qualitatiiiii 

wnicua  a^one  5e  paifione  nalcuturivc  (iiAtcolorcs,(apo- 
•  rcs,odorc$,qu2r  cxtcmperie  primarum  qualitatu>ncjiipe 

calorisjfrigoris,  humiiiitatis  &  ficcitatis  nafcuntur.  H« 
aurcinprimne  qualicatcs  clcmcntorum  propric  cx  nulia 
^  ,^  ^  fubicdi  aut  aliarum  c]ualitatLiprccuia  adlionc&  pallionc 
fu^Mf^S^  nafcuntur.Dicuntur  autcm  patibilcs  c]ualitatcs,c]uia  fcn- 
^ugUtmim  f"^  pci  fc  afHciunt.    Et  quoniam  carum,qux  cx  aliqua 
li^Sm^    itibie^i  paffione  oriuncur>ali«  func  diutuiniorcs,qu2e  ex 
permanenci  aliqua  palfione  penden^vc  palior  cx  diucur- 
'  no  morbo  contradus,aut  canitics  ex  vehemetilfimo  me- 
tu  concraAa.AliaB  vcro  funt  breuiorcs  quar  cicic^s  percur»  | 
quflcnempeex  tranfeunci  aliqua  paffione  aa(cuntiir  a  vc 
paUorex  me€tt>Tel  rubor  cx  pudore  concra^u$.Hioc  or-> 
tumdiKcrimenaccidentarium  inter  patibilcs  qualitates 
j; ^       &palIioncs,qnod  patibilisqualitasdittturniori,pa£fio  vc- 
f-zl      brcuion  tcnipore  ciuret.  Diffcrt  autcm  anaturali  fa- 
^alffM  4   cultatc  patibilis  c]ualitas  in  lioc  maximc,vt  alias  diftcrc- 
natHtalifd-  tias  minus lcgitimas  praEt?rmitta,c]uo(i  naturalis  facultas 
wLutt,      quia  cft  abjflrufior  &l  intimis  natur<i'  principiis  conirid:Qr> 
e      '      non  fc  promitexceriuSjUQ^  fe  fcniibus  manifcflaciAtpii- 
cibilis  qualicas  quia  non  adeo  ar(^a  nccc/licudinc  cuni 
eflencialibus  principiis  vinticur  >  hinc fit  vt  ]iberii^$ |^|e 
cxcerids  efferac>&  in  fcnfus  nojdcos  &ciliincttcrat.\ 
^^Htk      ^  quoniam  pacibiles  qualicaces  dicuncur,q  u^  fcarijm 
JV^^     afEcionc  >  opcimaearum  videiurpartitiQ  qux  petipirex 
'      V  ienfibus:itavtaliaedicanturvifibilesiali«audibilcs,  alias 
iliMlifiii  vf-oira<flilcs,aliae  guflabiles,alix  tadiles.Qualitas  vifibilis, 
Ji^^  .     cfllumcn  &i  coior:colorum  au:cm  alij  funtcxtrcmi,  nc- 
■  pcalbcc!o,uigrcdo;alij  mcdij  pcncinnumcri  ,  vt  viridis, 

rubcusj&c.  Qualitas  audibilis  cftfonusqui  vclcftcom- 
munis  rcbus inaaimatis',  vclproprius rcru  animacaru,^f 
^gffm  vclarticalacus,vcl  miniin^aruculatus,&hic  quiddli| 

fiSki    '     brutis  animantibus  vcl  hominiconueuiens.Qualicas 
...  .     oifa^ilis  e{iodor>i£]uefuauis,cuiusiatiamera:funr  ipc^ 
cies  iniiaminatsr;  Ycl  mple(lils,cui  us  item  mdtde  (u^ 
^Utatgu  Jqics  imiomT^at£.QuaIitas  gud2^ilis  eftfapociiqucg^ra- 
^«/»4«    cu^.Qual&as  cadilis,vel  e0;  m^tuia>qtt«  fpedac  ad  pdin-^ 
tM«4^if.  ^^*'****?"*^^'^""^  ^  grauitas:vcl  non  eftmollua,  caquc 
>el  prima#nempc  quatuo;r  qualipates  elementares  ,  cal  or, 
f  ri  juj^unuatos^cdtas.  Sfclgd^  h  pioIIc>durum,ari  du, 
5rr;  lut^ii» 


Digitized  by  Google 


•      Tr  ACt.  III.  De  Categ.  8j 

Iubricuin,la?uc,a(pcrum,rubdlc,  rpillum,  ftipatu,liquicli 

.    .  Qjr  A  E  S  T  I  O     V I.  ,  \ 


QVarta  feu  poftrcma  harc  fpccies  qualicntis  nafcitur 
cx  partium  quantitatiuarum  fitu  ac  pofuionc:ita  vc 
cadcm  ftz  rcalitcr  cumquamitatc,Iicctab  ipla  fjimaliccr 
didinguatur.  Alia cnim  c(i  ratio  formalis  cjuantitatis.a- 
lia  ratio  formx  fcu  fi^urrc:  vndccadcm  numcrocjaanti- 
tns  figuraHi  fubinde  mucarc  pote(l,vt  patet  in  ccra.Adde 
q'.iantitatcm  cx  materia,figuram  vcro  fcu  formam  cxtcr-  S^nd  dijfjk^ 
nam  cxin:ciiuii  3:  fubHautiali  fofm.iproucnire.Hinc  a-  rntftrmM(g^ 
lia  cfl  nacuralis  fiiiura  lu)minis,alia  lconis,&c.licct  cade  ^^**"^  ^ 
in  vtroque  lic  quatuitas.  Ex  t|uibus  patct  rormam  lcu  h-  ^ 
guram  dirtingui  formaliccr  a  quantitatc  quam  afEcit.Li- 
ccc  autcmeadcm  cxteriorcompofitio,  forma  cxccrna,  & 
fcciam  figura  indifcriminacim  appcllari  polHt;  lubcntius 
tamcn  naturales  &pliyficas  appellat^formas  ,inccl!igi- 
bilcs  vcrofcu  Mathcma:icas,figuras  nuncupajic. 

Figuca  igitur  feu  forma  gcncratim  diuidi  potcft  in  ^'1"^*^'**. 
Phyficam  feu  naturalcm,&  Mathcmaticam  feu  abftrada,-^'"^'"* 

intcIligibilcm.NaturalisaliaclV  inanimatonim,alia  a- 
nimatorum  corporum  propria  ;  &  qiiidcm  alia  planta- 
rum,alia  bclliiarum,aIiahominum.  Mathcmatica  autcm 
aiia  imperfc(fla  cft  ,  icu  inchoata,  alia  vcro  perfe<fta  feu 
completa.Et  quidcm  vtraquc  lincaris,  plana  vel  folida, 
quarum  omnium  varix  funt  fpecics,  quas  a  mathcmati- 
cis  poHis  repctcrc. 

§l!tAHMm fint  froprietates  huiu^  pr£dicamenti. 

QV  A 1  S  T  I  O     V  I  I.  *      '  .  * 

TRcs  huius  pr^dicamcnti  gcnerales  proprictatcs  tra- 
duntur  ab  Ariftotclc.   Prima  ,  habere  contrarium,  |i^*/f'*, 
quod  licet  no  omnibus,folis  tamcnqualitatibus  propri^  FrtnM. 
conuenit:Dico  no  omnibus  qualitatibus  conucnire,quia  .  • 
naturales  facultatcs,&  plcr^que  tumpatibiles  quahcatcs,  ,      •  • 
ciim  formq  &  figur(j,non  habenc  contrarium.Dico  tamci\ 
folis  piopii^  coQUcaire  ,  c^uia  pu^ailla  mutua,qux  ad 


t4     j     Primab.  Part,  DxAtBer.  \ 

racioQc  contranetacis  neceflaria  eft,inter  (olas  epialitaics 

proprie  rcpcritur,&:  beneficio  illarii  cadem  rcpcritur  po- 
gna  intercjuafdain  fubrtantias  3c  carum  adioncs.Sccuda 
proprictas  clt,ru(aperc  magis  ^  muuis,  fcu  intcdi  6c  rc- 
mitti,c]uod  non  omnibus  (.]ualitatibus,vcibi  gratia  natii- 
U^l^  ralibus  facultatibus  &:  Fonnis  acfiguris  non  conueaicifcd 
plcrifijivt  habitibus  &  pacibilibus  c]ualitatibus.Tcrtia,vc 
ab  earcs  dicantur  iimiles  vel  diiilmiics:quodjiacclligea- 
du  c(l  dc  fimilicudiue  iccuodiim  accidcns  pro^ric  didta. 

Quodipc6lat  ad  fcricm  (cu  cnordinationem  huius 
praedicamcnci ,  facilc  potci^  incelligi  ex  diuifionc  allata 
cuioique  fpeciei.  Q^are  non  eft  opus  vc  eadem  ^uifio 
"  hicrepccatur.   •  ' 


QVARTA  SECTIO»DE 

RBIA.TIOMB.  • 

•  •  •  . 

QjABSTXa    I.  ^ 

drfX^^'^''  D  E^^^^i^S^n^alifiimcfiimpudef^^^ 
jtflJsink.  1\  hiiatio  refercndi  vnum  ad  ahud^quomodo  quaeiiis 
cuiufiiis  adquodois  habicudo  fiue  refpe<^s  poteft  dici 
reIatio>5c  fic  relatio  non  diftinguitur  ab  atiis  accidenti- 
bus.Nainque  omne  acciden$>quatenus  accidens,inu  oluic 
rclacioncm  aliquam  (cu  habicudincm  adfubiccluin  cui 
accidit  :  Ec  pcraiulca  accidcntia,  vc  Faculcates  Sc  habicus 
opcratitti ,  Ipecialcs  habent  rclpcdus  ad  fincs  U  obicifla 
'  circaqux  vcrfantur.  Porro  cjuia  ciufmodi  habicudines 

funt  Ycluci  differentii  ttircntialcs  encium  abfolutorum, 
non  ccnfcattir  rclaciones  cacegoricx  &  pro^ic  di^^fi* 
ucrclationcs  fecundumdicijvcvulgoioquuntur.  '^' 
^''ZT^     ^^^^^'^^ }&^^^^^^^^Z^^'^^^^  ca ,  per  cjuam  f^rmalitec 
II^Mii*  aHciuid  refcicurMahud  npii  tanquach  ad  fubieiilutii^iiic 
]^4tuMt€»}o^^  Hnem,  fed  canquam  ad  terminunl:  neftte 

iatinw  «pi cftpai» elfcnciaiis viliu^^^  j  autil^ 

<tiJfe€htiaincxpritpit  ,  Cedipfaaccidens  eft  rcalc  oiiui 
'^'^  Qmbus  condicionibus  cjccludua- 

*  ^     ,  fiir  inpiiiiuti  rcbtloiix^  jca^ioms,qux  aon  funt  accidcr^cia 


Digitized  by  Google 


Tract.  III.  De   Catec.  &5 
rcalia  ,  vt  cft  rclatio  rci  cognita:  ad  intelicaum  cognof-  Tria  inomni 
ccntcm,aut  rei  vilx  ad  oculQ  intuentcm.  Dcindc  exclu-  ^ 
dantur  relationcs  fubaantiales  in  aiuinis,per  quis  diui- 
nx  perfona:  conftitui  intelligunt  ir,quia  non  funt  accidC-    '  ^*" 
tia.  Prxtcrca  relationesomiicsrecund.im  dici,  cju^afunt 
partes  cncium  ablolLjcorum,ant  eorum  I  itcnres  difFcren- 
tias  cxprimunt,proindenon  c5n-ituunt  di{iMi<5lam  a  leli- 
cjuis  catcgoriam,  Pcirro  inomni  vcra&  citegorica  rcla- 
tionc  triaconfidcrari  debcntmempe  rubicclum,rLindame- ^^^^^^^^ 
tum  propter  quoi  in  fubiedo  fit  ralis  rcl.irio  ;  tcrminus  funumtn^  • 
adquem  f^iedtct  rclatio:  Qi\x  omnia  cxcplo  facile  dccla-/*-y. 
rantur:  Vcrbi  gratia,paternicas  cft  relutiocncegorica,  feu  y*tmmm, 
racio  formalis  pcrquam  paccr  rcfcrcur  ad  filium  :  cuius 
relarionisfubieclumeR  hom-:)  cjui  gcnuic,fLindamcntum 
cft  tumfacuitas  quapotuitgcncrarc,tum  prxcerica  gcnc- 
ratiortcrminus  vcro  cH:  filius  qui  genitus  cft, 

Cictcriim  rclacionis  cuiu^que  fundamcnram  duplex  Fundarrun^ 
eR,aIiud  ncmpc  rcmotum,  quod  diciwr  fimplicitcr  fun-  tum  auuf 
damentum,aliud  vc:6  proximum,  quod  nontam  funda-7'»'  riUm- 
mentum  ,  quam  ratio  f jndandi  communiter  appcilarur:  ''"^"i'^**- 
<juia  cft  co  iditio  fine  qua  pofito  etiam  fundamento,non 
lequeretur  reIatio:cxcmpli  gratia,fundamencum  ,  remo- 
cum  paternitatis,  cft  facultas  qua  potuit  homo  gcncrarcj 
fundamcntum  vero  proximum,feu  ratio  fundandi,eft  a- 
d:ualis  gcneratio,  qux  eft  conditio fuie  qua  faculcas  gc- 
nerandi  non  effet  fundamentum  paccrnicatis.Sic  in  rela- 
tione  fimilitudinis  intcr  duos  parictes  candidos  ifunda- 
jTientum  remotum  funt  ipfr  qualitatcs,ncmpc  candorcs; 
proximum  vcro  feu  ratiofundandi,cft  vnitas  fpecificai- 
pfarum  qualitatumj  ncmpe  quod  fmt  eiufdem  fpeciei:Et 
quoniam  relationcs  categorica:  ,  de  quibus  hic  agimus,  Sl!^'dnAm 
niutua:funt  ,  ita  vt  rclationi  oppofita  rclatio  ^efpon -^'^^J^^.'^^^^^^ 
deat;hinc  fit  vt  fubiedtam  relationis  rclatum  ,  feii  rcla-  "^Uiinum.  ' 
tiuum  appellecur,  ternfiinus  vcro  dicatur  correlatum  feu 
correlatiuumj  ambo  vero  dicantur  corrclata  fcu  corrcla- 
tiua  ,  &etiamextrema,  quiaintcripfa  verfantur  oppoft- 
tae  relacioncsjvcrbi  gracia,  inter  patrem  &  filium  relatio 
patcrnitatis  cx  vna  parcc  :  &  ei  oppofita  rclatio  filiatio-  Cu?  fiUU^ 
nisexalrera.  Exquoniam  extrema  categoricarum  rc-"" 
lationum  ,   &  fmid;Hncma  quoquc  quibus  innituntur,"^^^*'^'^'^ 


Digitized  by  Google 


$4  PrIMAB    PAllt.   tolA|.BCT.  ^ 

funt  realia,&  rcalitcr  intcr  ft  diftindb,  &  actu  cxiftctia» 
hinc  fit  vt  eiufmodi  rclationes  fun  pontiu*;  Sc  rcalcs.Rc- 
biis  enim  pofitinc  coniicniunt,6c  in  ipfts  cxiftunt  ante  o- 
mnem  operacionem  intcIlcdus.Etcert^rtclicuitim  cfTc^ 
«liceft^auqueiii  faoniinem  cflc  9ius,<]uctn  gcriucntpatrf, 
^  .  (]ui  duncaxac  a  nobis  ita  con  c  i  pi  cu  r .Quod  ii  dtftitr  af tqu^ 
felatio  f  catQS  extrema  aucfun^ampnca  uonfint  rcalia 
anc  Qon  realhfer incer  fe  dil^in^ ,  ant  noii  tStn  cxtfteii- 
^     cia  a  negandun^  eft  eiufmocfi telacionem  ellc  i:ealem>aft 

ViJU  f«2i^proindccategoricam.  Tandbmnota  nullam  relatibhem 
Dei  ad  creaturas  cflc  pofle  rca1<rm  ,  quia  fcqucrctur  ali- 

^i^^  quid  rcale  poflc  cflc  &  noncilc  m  Dco.  Cum  cnim  rcla- 
.  '  •  tioncs  non  tatiim  a  fiibiedlo  &  func^.ainento^icd  ctiain  a 
tcrminopendeant  vt  fint,  fecjuitnr  fublatr»  rcrmino  rcla- 
tionem  dcpcrircquarc  ci\mcrcat'.iri€  polfint  no:i  ciTc,(e- 
quercturiflas relationes  ad  crcaturas  po'le  n-n  c'lc ,  nc' 
|>^roindc  dari  aliq^id  rtaie  concingens  iu  Dco>c[Uod  iliiusi 
tn^ucabiiicdci  rcpognat, 

Tridvgtni-  fimcin  gencrc  omnium  rclationumftndam^ra 

rtlaitoi;»   X   proxima f.Mctaph.cap.i^.  ncmpc  c]uantitas,aClio  &; 
Jk9d4mengA  paiHojsnenfurajvbi  pcrquanticatcm  intclligcnda  eftc]uc- 
f^oxmm*    hhct  mulcitudo  &  vnitas,fiuc  numerica,  fiuc  fpccifica,  ii- 
uc  >enerica,Der  adlionem  Sc  pallionem  quofliiis  r^enus  a- 
<itionis& pailioais  ,  dcniquc  pcr raenfuram  intclligitui: 
.    ^   menflira  cuiuflibct  pcrfc^ionis  >  quam  nonnuili  vocanc 
mehfiir^ra  veri^acis«^ia  id  cfioA  incnfaracuf,  vcricatcfn 
^flW/^w*»  mutuactfr.lmenfu|;a,  Excmpligrau4>tclati6iu;s  accjualf- 
tacis  vtl  in.iec{ualicatts  fecund^m  qdintiratehi  >  ^ititu- 
dinis  vjei  «lifltmiiitudtnis»  &cun<iikin  ikhft^iktn  9  pHmo 
"    genercFuitdamemipr6^mi&ldQniBur  t  reifatiobes  tef^' 
patcrn:racis>l!Uacionis>  operaroris  &  operis  Sc  fiinilei  ft** 
cundum.gcnns^fim'damenti  proximi  fibi  vcndicant.  l>eV 
^       •   niquc  relacio  imagMiis  aJ  prototypum,&ngni  ad  (i  gnifi- 
carum,Sc  fimiles,habcnc  terrinm  gcnus  fundam  cnti  pro- 
>'  xinii.  Eft  enim  procorypus  Quc  cxcmplar  monfura  ima* 
•  *ginfS;t&rcsflgnifiMca9*.mcttAurafi 


■^.  Tr  A  CT.  III.  De  Ca  T  EC.  87 

QooJ  attinet  ad  fundanicntum  rcinotum  (eaindtim  Fundamtn-. 
quod  aliqua  intcr  {c  rcfcruntur,probabilinimum  cil  in  o-  '"7  ^"^"^*^ 
mnibus  catci!;oriis  rcperiri  hindamenta  relationum.  Sic  fjj}p^f,jf 
cnimrationc  rubftancicpofTtint  duo  inter  fe  rcferri,vndc  quoiubn 
eft  relatio  idcntitatis  fpcciticq  fccundum  fubftantiam \n-g€nm  entk* 
tcr  Pctrum  &  loanncm.   Similitcr  rclatio  qualitatis  cft      ^  - 
fccunduni  quantitatcm,fimilicadini.s  fecundumqaalita-.  , 
teni  ,  &  fccundiim  etiam  alia  cienenvcaccuoriarum  fuo  : 
modo.  Sicenimduo  patresfunt  hmiles  fccundiim  ratio-  P^oiAtnf 
nempatcrnitatis:  Itemquc  duo  agctes  fimul  &  pacicntcs  ^^^**^"^*- 
ea  racione  funt  fimiles.  Similiterduo  fimul  liabitanres, 
contcinporanci,eodem  modo  iaccntcs,&  iiliiem  vcftibus 
induci,mutuaminterfe  relationeinfimilitudmishabcnt.  -  ^ 

Tanta  autcm  cft  ncceilitudo  rclationis  cum  hoc  fuo  fun-  Ti^^Ati»  «n 
damcnto,vt  ab  ipfo  reipfa  ininimediftinguatur:  Licetc-  '^jfjif'"^*^ 
Jiim  fundamcntum  po(Tit  cfteabfquc  rclatione,non  taincyj^^^^^^^^^ 
clTcpotcft  rclatio  fine  fuo  fundamento.  Exempli  gracia, 
iclatio  fimilicudinis  intcr  duos  parietes  candidos  ,  non 
diftinguitur  ab  ipfb  candore  nili  formaIiter,aut  cx  natu-        ( .  . 
ra  rei  ,  ita  vt  non  poftit  concipi  ciufmodi  relatioabfquc  ?' 
candore  .  Idcmdiccndum  de  relationc  aequalitatis  intcr 
duo  eiufdem  magnitudinis  ;  ncque  cnim  ab  ipfa  magni- 
tudine  reipfadiftmguitur. 

Quc)d  fi  fandamentum  rclationis  iiondifFert  rcalitcr  a  gMowoi^r*. 
fubie(l:to,tunc  nec  rclaiio  a  fubiedo  reipfa  ditFcrt  :  vcrbi  '^'fJ**' 
2ratia,quiapotuiire  2enerare,non  cft  quid  rcaliter  diftin-^f ? 
Ctum  ao  co  qui  genuit,ideo  patcrnitas  ab  iplo  gencrantc 
minimc  fcparari  poceft.  Quare  nonunquam  rclatio  non  • 
tantum  cft  cadem  cum  fuo  fundamcnco ,  fedetiam  cum   ..  ^ 
fubiccto^quando  fcilicecfundamcntum  cft  idem  rcalitcr 
cmn  fubicc1o,aut  cum  fubieduin  eft  ctiam  fundamentu,  « 
vtpatct  in  relacione  idcntitatis  fpccificx  fecundum  fub- 
fi:anciam,aut  fubftantialis  fimilitudinis,quarum  relatio-  . 
num  fubftantia  cft  (imui  fundamcatum  &  fubiC(5lum,  . . 


(^uomedo  fe  babeant  relationes  ad  terminos^ 

.  Q^  A  E  S  T  I  O      III,  •'^*'  C 


I 


y.  , 


ETfi  rclationcs  no  miniis  depcndeat  a  tcrminis  quam 
a  fundamcntis  vt  cxiftant ,  non  tamcn  tamardacu 
illis  neceilitudinc  vinciuntur,  ng9K.  (^ux  ab  illis  realitcr 

<r  •  . .  . 


9t  Primae  pAnV/BiAt.' 

difbinf^nanrur  ,  cum  tamen  fint  CTflem  rcalitcr  clim  fuis 
fundnnicntis,vt  fup".   i7v  n  M:n-^s :  Fx  ouo  inrc!lip;-re  efi 
tcrmir,innn<m  01^0      ef]      i  rtlino.is  ,  lictr  ordofiuc 
|*#nBiiW hiHitudoad ipfuralitipra  relacioais cQintn;  :|uarc  porcft: 
ptrv'»'      dici  tcrminus*aiiquararione>  pcrtinercadcilcntiam  re- 
tStnuAn.  t/-  Ia!»onis,fiviatfnasilliimtcrminat ,  &€]uatenusper  ipfani 
LH^-^tf.Keh  j-cf:irionisnatura  cxplicari  folet,n6  ramcniKcipotcft  cflfe 
4imtfm     dccflcnrta  rclationts.  Excmplo  rcs  dcc!aratur:Patertiitas 
Mxfmftum.  noripotc\ fnteUigi  ahim filtO)  ci\m  ipfafit reUtiopitris 
ad  mia  ncq^  camen  cft dc  eflcntia patcrnitatis,0aTcrdfta$ 
.n.tota  e^H'!  pr  t  rc^a  crio  tam5  Slius  fcalitcr  difbingattarl 
©•«ijj     Vcrifm  occurrndt  mc  duac  grancs  diflrcttltatcs  expU- 
cindir.  Altcra  (  0,1^  relatio  rVfcratur  ad  rcrminum  tan-T 
quam      i!i(.]aivl  -iHlblutiim,an  vcrotanquam  ad  r.Iic]uid 
rcfpcdiui:':^:  Alreia  e^Kan  rclatuin  ar!  plurcs  tcrminos  Y- 
nicn,an  vcro  mulnplici  rcluio-K  rcfcrarur. 
Pri9f  dijft'     (>]od  fpcLnrat  a.l  priDr.'m  d"tncnlr.itcin  •  noranrlam  cfl 
tcrminumrelationis  !nutux,c]ur  habctCorrcf;>iM-,Hcnrcm 
ff"^      fibi  rc!arioncm,duplicitcr  confidcrari  pofie :  Ptiino  gua- 
tenus  c(l  rcsquxdam  abibluta  :  Sccondo  quatefltis  eft 
-  quidjcipediuom^quod  reciproca  hahitudinc  rcfcrtur  ad 
oppofitum  extremum  :  vcrbi  giiatia,filitts  qtfi  eft  tcrmi- 
luispatcrmtatis,  confiderari  pdteft,  vel  vtefl  homoqui- 
iiam  ab  alio  gcnitus  :  vel  quiLtenus  cft  corrclanuum  pa- 
triS)  &  tnutuam  ineiiiidf t  relationemfiliationispatcrfii- 
irati  correfponpdentcTn  :  ita  vt  priori  modo  folum  nfiatTO» 
itis  fliiuia  ncntum  conlidcrcturinfilio  ,  pofteriori  vcro 
iplamet  rclatio  filiationis.  ' 
^•Imip  dtf*     Noftra  igirur  fcnrcntia  eH:  ,  tcrminum  rclationis ,  Tt 
'fm*Mu%    tcrminum,  elTctjujd  abfolutum,non  rcfpcfViuiim, &  fpe- 
"      dan  rationc  folius  fundamcnti  ,  non  rclationis  qu^x  ab 
.     illo  nititur  fundamcnto.  Ratio,  (iuiacffcntia& narn- 
ra  rclationis  (jommode  potcft  ititcutgi  al>que  oppofi- 
^      -  ta  &  correrpondeqtc  fibi  relatitmc :  at  non  poteft  intcl- 
I i ai  fi nc  oppofito  tcrmioo:  qdarc  n on  eft  nc^eflc  tcrminfi 
'^iUmU»  ]^ationis,quatenusterminum>cflre  refpcdiu'uni.iAdde  rc- 
lationem  in  fuo  efle  dependere  a  teriiiind  >-*  ficqtte  termi- 
•sinm,vt  |ie,cfle  natur|ipriAs  relationc  quam  te^mi.nat.At 
Terft  $  confideretur  quatenns  ^ft  cprrelatiuain ,  eft  flmjiil 
natutlcisn  pppofito  correlato.    Corrclata  enim  ,  iaxu. 
Aiiftotclem ,  funt  funul  «^tura.    Quarc,  tcni^nus  rcb-- 
'  .  tionis 


*  Digitized  by  GQO^ 


Tract.  III.De   Categ.  8f 
tiqnis  non  terminac  rebtionem  qnatenus  eftc]uid  refpe-  Cir«Urium. 
cYinuiT\y(cd  quatenuscrtquid  abfolutum.  Hinc  iiirclliorc-  T^s^"^*"''^' 
re  c  t  quomodo  oppotitaf  rcJarioncs  mutux  iint  liinai 
turarquin  ficur  ienninus,vt  fiCj  cO:  priornatura  carclatio- 
jic  qaam  tcrniinat :  ficctiam  coaiidcratur  prior  natura  ca  Eh  mpLim» 
rclationc  quam  fundat:  veibi  crr.uia,<icut  filiui),quatenus 
tcrminus  patcrnitatisjcft  natura  prior  parcrnitatc:(ic  qua- 
tcnus  conrinct  fundamcntu  filiarionis ,  cft  eciam  natuta 
prior  fiiiatione,ficQ;  patcrnita.s&ifiliatio  sfu  limul  natura. 

QiJodfpcctai:ad  poftcriorem  difficulcarctn  ,  piobabi-  Pojlerioru 
lius  cft  rciaruninon  vnica  ,  fed  multi;uiti  rclncione  ad 
plures  tcrminos  refcrri  ,  verbi  graiia ,  patrctn  multiphci ^ 
relationc  patcrnitatis  ad  plurcs  filios,5i  cJmdidum  pari_- 
tem  murtiplici  rclatione  fimilitudinis  ad  plurcs  candidos 
parieres  refcrri.  Qua:  allcrtio  non  cft  iiitclligcnda  dc  co 
iclato  quod  ncccflaxioplura  exigit  vc  ad  illa  rcfcratur, 
cujufmodi  clt  totiim  rc(pccla  partiiim.    Nam  cjufmodi 
rclarum  Viiica  habiLudine  plura  fi:r/ul  rcfpicit.  Probatur  pr  bdturi^f 
autcm  hxc  noflra  affertio,  quarclatio  quia  pater  rcfcrtur  (<rtt». 
id  filium  primogcnitum  ,  non  cft  ca  qua  refcrturad  a- 
Jium:qi]are  plurcs  cifc  debcnt  ejufmodi  rclationes.  An« 
recedens  confirmatur,  quia  contin<7^it,  vt  cum  patcr  rcfe- 
laturad  primogcnitum,nondum  rctcrarur  ad alium,  quia 
nondum  natuscft,  ncc  adhuc  pofitiuafiliationis  rclacio- 
neadipfuin  rcfcrrur. 

At  in  mutuis  rclationibus  vna  non  potcfl  effe  abfque 
oppofita  ,  quarc  cum  nondum  filius  oppofua  relatione  fi- 
liaciojiis  ad  parrcm  referatur  ,  vtpotc  qui  nondum  natus 
fir,  non  potcfi  efle  relatio  paternitatis  qua  pacer  ad  ipfuin 
rcferatur,Iicct  iam  inco  fit  relatiopaternitatis  qua  refer- 
rur  ad  primogcnitum:fed  vbi  natus  eft  illi  filius,runc  in- 
cipit  c/fc  nouus  ad  ipfum  refpedu  ejns ,    qui  antca  \iOii 
crat  ,  vt  pater  :  8c  ccrtL*  abfurdum  efTet  negarc  aliqucm- 
incipcre  cfTc  patrcm  rcfpc(fi:u  fili  j  de  nouo  in  luccm  cditi. 
Etquamuis  plurcs  fmt  in  codem  hominc  patcrnitates',  ^^^^^^^^,^ 
nonfcquitur  tamcn  plurcs  cffe  patrcs,quia  liccs  ad  mul-  nttauetnf- 
tiplicationcm  abf\ra6torum  fatis  fu  multiplicatio  for- 
iiiarum,  attamcnad  multiplicationcmconcretorjm  pra:-  nomtnAta 
tcr  mulriplicationcm  formarum  requiriiur  multiplica-.^'^^''^'^*' 
lio  fubjctfborum.   Quarc  cum  vnicum  fit  fubjedum  om- 
aiumillaiurapatcniitatum,  fit  vc  vnicustanrttrn  dicacur 


uigrjzcu  by  Google 


4 


^ggjf     patcr,&  Ci  plares  in  co  fint  patcrnirarcs.  Si  obiicias,  ab- 
furdum  vidcri  plura  accidcntia  nuincro  tatum  diftin<5l:a 
in  codcm  fubiedorcpcriri  ,  ncquccnim  plurcs  candorcs 
in  eodcm  numcro  fubiciflo  candido  elTc  poflunt  ncque 
plures  numcro  quancmcM  in  eaulem  magnitudine':  Ke« 
x.jp^/!».    fponiieo  li  peciiUare  cribucndum  cfTe  accidencibus  re* 
fM(^fitna*  ^^<^^"is,vt  plura  nmnero  tacum  diftinda  ia  eodcm  fub  - 
mmtf  ft  pof&nt,  eoquod  fuam  di(iin^6nem  numexica 

igti9iut.    poa  rantum  afobie^taac >  fuaiamcntd»  fed  eciam  plc* 
Stmmam   raoi^ue  i  cermino  accipiant>fi(eat  eciam.^ftindae  ^ccie 
^  relaciones  dtcannir,quarum  vel  fitndquntncaiTclternuni 
ipecicdiftinguuntunverbi  gratia,rclationcs  pariecisc^- 
didi  ad  panetcm  candidum  ,  &  nigri  ad  ciindcm  ,  (pecic 
^       ■  ditFerunt,qiiia  fiindamcnta  fpecie  diftmguunturrAt  vcra 
relatioues  parietis  candidi  ad  candidum  ,  &ciurdcmad 
nigrum,lpccic  ditferunt,  quia  termini  fpccic  diftinguun- 
^snam  tur,qucmadmodum  gcncre  ditferuntrclationcs,  quarum 
diutfjki$Bc£iiQ^fxiti\z(i  2,tncrt  diuerfa  func :  (icrelacio  paternicacis 
gencre  differt  a  relatione  dtquddicatis  >  quia  potencia.gjc^ 
nerandi>qu«  efl:  faodamcntumpacemicacis>dilfectgene» 
xe  aqaancitfltcqMB  eft  fundamcntum  flsqttaticacis^  - 

§lU£Lnamfint  frofrietMs  Bjclntorum» 

*  _ 

VAESTIO  IV, 


sTfpruti^  Vinquc  rchtorum  propriecatci  traduntur  ab Ari- 
tuRiUUr  ftotcic  cap.dc  Rclatis.  Prima,in  rclatis  contraric- 

taccm  rcperiri,quodnon  tam  rationc  rclationum,  quam 
^^****     fundamentorum  quibus  nicuntur  ,  aut  tcrminorum  ad- 
^        quos  referuntur,inrc!ligcndum  cft:vcrbi  gratia,  luniUfic 
diffimilc  cwntraria  dicimtur ,  non  quod  rclatio  fimilitu- 
^         dtois  fioipTdpric  coattaria  rclationi  difliaulitudinisyfunt 
'  emm^aiKrei4ndnumdirp«ratx>(ibdquiaiilarttm  iu- 
^   Jameau  t«li»amni««eriugratia>canid^  >  -dcnimdo 
. j         4Mtrarii  opPoniBiC|2r«.  Qood  per  ccmtfiria  infidUigas 
oppofica  9  tmic  vefiin^tatja  >'fc»&rietm  ntataadsdsntnr 
cbncf8rta>ideftoppo£[ta:  ficfatcciSc£liiitxd«tiu£' i 
'     ft  oppottuftcnr  »'idemdfos&(nmi  efUie  doobus  candi^ 
-Pwftfi    4^auobas<|UOque  eiu^Hem  niagnitudinis,&C.  '  Secttndft 
proprietascft,  rcLita  rurcipcrcmagis&  minus  ,  feu  in- 
teodi  ^  icmim  «  fic  ^niui  4i^o  ftmtiia  ^oiluac  Ecri 
•  maeis. 


'^  y^..  '      ■    -  -   -•  iw  jn ,  *  Digitizedby  Gqpgl 


-9« 


:  r 


4 


e.'  «tf 


■  > 


•  .  »  ■ 


4 


J 


Tract.  III.  De  Categ.  91 

fnagis  fimilia  vel  miin?s  (iiTiilia;hxcautcmproprictas  no 
omnibusrclatis  coniienitjfcclqujbiirciam  ,  ita  tamcn  v: 
femper  aliqua  iTiutatio  requiratiiriant  cxpirrf.'  fijnrlamc-  ^^.^ 
ti,aiit  ex  partc;  tcrmini,noi:  quoa  nccclTc  fic  (empcr  inic-  \ 
tli  fundamcntunijvel  termininn  ,  aut  rclatio  i»iteniiat:;ir, 
aut  remitri  vt  rcmittatur>cum  fcp:*  conti::<7at  concrariu> 
iiempe  fandamcntam,vcl  tcrminij|rcmiui:LC  rcl.i:io'icm 
intcadi:vt  cum  liuorum  canJiHorum  ,  qtioru  n  nltcru  -^fl  , 
candidius  aIrcro,vnum  remictitur,  qiiod  cll:  canrlidri:  luc  *' 
cnim  maior  cft  ipf^rum  ad  inuiccm  limiliriuio:  c  coptii  tl 
poccn:  rcmicti  rclaao,  cum  altcrum  cxrrcmmum  i.ir"-i- 
ditur,vt  fi  ciuorum  .xquc  candiiloruin  alttrum  fiar  ca  li- 
dius  ,  tunc  cnim  niinor  crit  iftornm  iriCcr  fc  f  ;niiict!<!o 
quam  antca.   Tcrtia  proprictas  eiljrclata  cilc  rcciproc.^.,  Tertut.  ' 
ouodintcliigcndum  eft  de  correlatiuis  :  fic  patcr  dicirur 
nlij  parcr^iS:  filius  patris  filius.  Qunrca  propri^Tas  cfl,rc-  ^u4'td, 
lara  en'c  fimul  nacura,quod  incclii-^ciidum  ell  dc  coi  rcla- 
tiuis  quatcuus  formalitcr  relata  fanc:(ic!um  con{i..lcr?n- 
tur  quatciius  a'o(bluta,vnum  potcric  clTc  natura,  imoetil 
tcmporc  prius  altcro:vcrl3i  grntia,patcr  &  filiu''»  fjcdHum 
rationcm  formalcm  patcrnicacis  &  filiationis,  func  (irnul 
natura:neque  quifquam  pater  circ  aut  dici  aiit  potcfl  linc 
(ilio,nec  c  contra:At  vcro  fi  confidcrentur  quarcnns  funt  . 
liomincSjtunc  natcr  naturafimuK^^c  ccmj^jorc  filium  a-ue- 
ccdit.Quintapioprictas  efi:,cognito  vno  rclatorum  ahc- -S."*"''^' 
lum  cognofci.Ratio  huius  rei  ell,  quo.i  vnum  rclatoruin 
peraltcrum  dcfniri ,  &.cxplicari  folcat:  vndc  ncmonof- 
lc  porcfl  quid  fitpater  fmcfilio  ,  nscquid  fit  filius  fme 
pacrc:eft  cnim  paccr  filijtpatcr,&  filius  patris  filius, 

§lHs.nam  fithuim  prAdicamenti  feries. 


Qj  A  E  s  T  I  o  V. 


PRxtcrinifTa  relationc  rationis,itcmqj  rclationcrcali  T^tUiU  am 
fecundum  dici,qux  non  funt  Catcgoricae  :  Kdmo  rHu'u<i  rfi, 
rcalis,att mutua  eft,cui  n5pe  correfpondet  oppolica  rcla-'^*'»»»'»"'' 
tio,aut  no  mutua,cui  non  refpondcc  oppofica  rclatio  rca-  ■ 
li6,fed  tantii  rclacio  ratioms  ,  cuiufmodi  eft  rclalio  crea- 
tur^ad  creacorem  :  huic  cnim  non  refpondet  vlla  relatia 
iC^Iis:naiii  iclatio  Cicacoris  ad  creacuram>  cft  telatio  la- 


9^        .  Primab  Part.  DiAtSCT.' 

ciotiis>ob  eam  caofaiii$<]uam  attulftnusfupra,  quasft.pii-* 
ma  huius  (edionts.Erqai^leni  huiu(mo<it  reiatione»fii6 

niuruac,{nlrcm  iiixta  Ariilorclis  mcntcm,  nonfunt  catc- 
Jt*/4iiiw«-  croricx.Rchcio  iiricur  realis  fccundum  circ,&  mutua,quq 
^^^^'^''cirrn  conrrouerfiam  cacei;onca  cH-,  &  alii  <Hicitar  rcla::o 
il,-yij^^xquiparcntiLr,cuius  oppofit  i  candcm  fortitur  appcllatio- 
ti  .  ncm,vt  cft  rciatio  iimilitudinis,n:qualitatis:  Ali.i  vcro  Ai- 

Ji'  a-ioHum  citur  'ii'quiparentiae,  cuiusoppoiua  c.\  dmcrCx  rationis» 
fMrt.tipprnesy^  cll:  pacerrita$»cuius  oppofitadicicur  iiliacio. 
^l^p^    P  >ifuiir  cri.un  variac (pecies  rclaciotiumconftitui penes 
*  gcnera  variaFundamcntorumiSc  quidemrationetriplicis 
funciatnenti  proximi>tripiexrelacionum  genus  confticui 
poceiV.l^rimum  earum^^^^uarum  fundamencum  proxlmum 
eSt  vmtas  vcl  mulcitudoyvc  (iaiiiicudo,x{]ualicas>  dillimi- 
]itndo>inaei]uaIicas.Sectuidam  genus  earura,quaram  fun- 
damenrum  Droximum  cft  zSiio  vcl  pafflo  ,  vt  relaciopa- 
tcrnicatis  &  fi|iaci.')ni*^,re!ariocalcf.idiLii  ad  ca!cfa£libilc, 
j&c  calcfadibilisaJ  caicfaiuuum.Tcrtium  ticnus  carum, 
c]uarum  fuadamentum  nroximumcn:  mcnl'ira,vt  rcla:io 
cxcmplaris  ad  imagiiiem,&:  imaginis  ad  e.^cmplariratio- 
nc  vcro  fuadamcnti  rcmoci  multiplcx  ertepotcft  ,  ficut 
Earnfidtm  niulciplex  enkpoceftfundainentum  remotum:Auc  enini 
Crjm  rJIl''^^"*^ cft  fubftantia,  vc in  reJauone  idewiucis  auc diuerfi- 
«Uwwli  «w  ^*^"  fubftantialis:aut  quancicas«attC  in  rclationc  «quali- 
mttd.      ^Atis  &i(iflequalicatta:atit  qualicas»  vt  in  celacionc  funiU- 
.  «      .  tttdinis  aut  ^iffimiiitiidints :  aut  relacio  >  vc  in  relacioae 
proporciooalicacis:atjc  adLO>vt  in  adtione  agentis  ad  pa- 
'  tiens:auc  paiTiOyVt  inreiacionepacieacis  ad  agens.  Idi  m- 
que  licet  obfcuriiisidc  loco,  temporc,  ficu,  8c  habtcu  dici 
porcft  :  (icque  coc  crunt  relationum  quotcntium  gencra 
ratione  fuadamcnti  remoti,q'ix  rurius  in  alias  mmutio- 
res  fpccics  pro  varietatcfundamenti  rcmoti  invnoquo- 
^uegenere  entis  poccrunt  fubdiuidi. 

Sed  bxcde  Relationcatqucadeo  dequatuorprimis5c 
-  V  praccipui s  categocits>fuiiftancia>  neaip9>  quaniitjatej  qua« 

litate&telatione,  ^  .    .  r.  ;  ^ 

Si^funt  ftx  feliquac,dc  quibus,quia  pauciores  diifi- 

qikat|es^conctAfiiC|4>ieiiiiis  feqqfintibus^ 

■      -^'    ^  \    .       •     "    ,  V.ET 


►• . 


,  -  ♦ 


# . 


.  k\4-y^r  ■••••  :"^r  ■••  V  jui:^  '-^-  ' .'■ 
■^^•^^.>\y^^>.,  •.■■•;.  •.:■  '  •■ 

«.  -••••  M'  •• 


1: 


Digitized  by  Coogle 


^*"-  '    TR  ACT.  III.  De  Catm.  ^ 

y..  ET  v.i.  s^ECTio ,  D z  'actionj& 

Voniani  h&xo &  PalQo ,  lic^c  diuerCis  conftituaot  ^ 
^  _  categonaSyfiinc  tamcn  inier  fc  perpetad  'oomfxx» 
Mc%jad»€iUintelligi  pot^fl:  abfque  alcebi :  de  i^qiie 
'Qbal  dicpmns  &  atiidem  breuit(^>  efl:  enim  alius  ic  liis 
diccndi  locus  in  PliyficiSv 

'    Vc  igitnr  primiirai  iuCeiligas  quid  ruit,&  quomodo  ab  ^Hndm. 
i-iuiccin  (iirtmguantnr*,  notandum  cft  in  cjuouis  mocu,       '  • 
qaoaliquid  pLodacicur,aut  corrumpitur,muIca  fimul  rc-         '  . 
per iri,qux  func  idcm  realitcr,ratione  camen  &  formalitcr  ..-^ 
diftin2;'uintur.Primum'cnim  rcperitur  forma  fiuc  fubfta- 
tial4s,riiie  accidentaria,quxvcl  producitur,  vel  corrum- 
*fitur:  deindc  rcpcriturfucccfliuaacquifitio  eiurdcmfor- 
iprMe(fi  forma  fitccelTm6  produccndaiitjdiciturqde  mOtus, 
Cttii^^^a  cft-iuccemna  duratio^^ftque  Te^ 
«^4ict€$uruicriiifecam  cuiqttemocui.  t^raecercAconfiderari 
|K>H^|tiacaa  relacio  agcncis  &  paciencis:  Deniqne  con-  - 
fidei^ri  poteft  mocus  velferiiui  m  j^eri  quaco&us  eft  ab  a- 
acnce,  &  fic  didtur  a£tio:  vel  quacenus  eft  ttk patientc»  & 
hc  dicitur  pafGo.VndevuIgodcfinitur  aftio.  Adtus  ab  a- 
gentc  profe£lus,  feuadus  agcntis  vt  igcns  efl:Pafllo  ve-^^^p^^  ' 
ro  ,  adlus  in  paticntc  reccptus,  feu  adus  patientis  vc  pa-  *^ 
ticns  eftjverbi  gracia,in  calcfadlionc  confideracur  calor 
qui  producicur:  dcinde  motus  illc  feu  alceratio  qua  fuc- 
cclfiue  cducitur  calordpotencia  maccriae ,  cui  adittn^ta  -  ' 
eft  dttracioyfcu  tcmpus  quo  durac  talis  alccracio:Prxterca  ^ 
rt^eMtur  mtitua  rclatio  calcfacientis^  ad  fubiedtum  cale- 
fSitura,&rabicdi  adipfumcalefacifcns.  Deniquc  c^nfi^    ^  . 
^  «^liigtt^efadioyV^         ipfe  calorinSeri^quateaus 
^  eft  ib  ig^e  calcfacie;nce»^€c  dicicnr  adlfo:veI  quatcnas 

Wipiturinfubie6l^talcfado>«£^jEc  dici^^  ,  Sx.«^'f  # 

quibusintelligfnarnaaiB^  non  eife  P'^'^' 

tatn  entia,quara  mbdos  eflcis  quibus  fchabctrcs  in  ficri  ^^*"?  '"^^i 
refpecflLi  agcncis  &  paticncis.  ^TIT 

Sunc  auccm  adionis  8c  padionis  propriccates  dux  a  ^di.  .« 
Philofoplio  tradita::alcera  c{\,  quod  in  illis  fic  concraric-  paiiii  -.npit^ 
'  tas:tic  cium  calefadio  c'>  conrraria  frigefadioai :  alcera  ^*'*  -'"  ' 
cfl:,  quod(urcipiancmaj;isi^  minus,  nampro  maiori  '  • 

.    .  f 


■  Digitized  by  Coogle 


9^  PRIMAE    PaRT.  DtALETC 

I  ' 

idem  pro  minorc  aiit  maiorc  rcruljntia  patientis  inrcrt- 
fiorai.trcmiriiorclt  pailiO. 
tnpUxm-       Tandem  uciioinim  &  palHonum  variae  fuiit  diifirioncs, 
jrtw**^^"  '  vnde  &  vari.v  iliarum  fpwcics  condicuuntur  ,  led  prxfcr- 
rimtriplici  modo  diiiiditur  axlio,ncmpc,  aut  rationcdu» 
rationisj.iut  ra:i.')nc  kibicdi  in  quo  rccipitur,:int  rarionc 
principijcx  o.lit- oritur.Rationc  duuntionis  adliodiuidi- 
rur  in  inftataneajVtcn:  iIIuminatioi'?i  fuccelliuam,  vc  cft 
caIcraifLio,»?cc.  rationc  ('ibicdi  diuiditui  in  immancntc, 
cjuo;  mnnct  in  ipfomct  agentc  tanc]uam  in  fubicdlo  >  vc 
intclIcclio,vi>Iitio,nucritio,accrctio,Scc.  &  tranfeuntcra, 
c]urt  ab  agcncctranfit  in  aliud  fubicdum  ,  vt  calcfa^lio 
qui  nb  igac  rranfit  in  liguum  calcfadiim  in  quo  rccipi- 
%Al^haitif*  tur.Dcnicuc  raticnc rrincipij  in  artificialem  cuiusprin- 
4talu.        cipium  cll  ars,  vr  :(dificario,  cicliarizatio" :  &  naturaicm, 
cTfiur],  ^^''"s  princjpium  clr  natura.Iam  vcro  nacuralis,auccof- 
nutofitmt,  'porisjiiuc  fimp!icis,vt  clcmcntoruniifiue  mixti  ,vt  ca:tc- 
roiiim  corpornrii  nianimatorum  propriacil;  aut  animx, 
c  i  l;  fc]  '.i  ?  rat  i  ona  1  i  s ,  fcn  fiti  ua:  ,aiit  vcgetatiua: .  A  cu  i  o  an  i  ma: 
rario.naiis  aiit  intcllcdliiia  cftjncmpe  fimplcx  apprchcfio, 
iudicium,3:  difcurfusjaut  nppetitiua,&  quidem  circafinc 
voIunta«^,intcn!::o,riuitio:circa  mcdiavcro  confcnfus,  e- 
JedtiojvfiisrAdio  anim:^  fcnUtiua: ,  aut  cognofcitiiia  cd, 
c]u<^  dicirur  fcnfatio,cflque  varia  3c  multiplcx  ficut  scfus, 
/  nur  loccmoiiua  eft,  cjuar  pcncs  vim  motiua  diftinguicur; 

autappcririna  cft,5c  quidcm  in  appctitu  concupifcibili, 
ficut amor,deIidcrinm,[xtitia,odiuiTi,fuga,  triftitia;  In  i- 
rafcibili  vcro  f]jes,dcfpcratio,audacia,timor,ira.Dcni(]uc 
a^tioani-.na:  vegetaciuae  criplexcit  ,>ncinpc  nutritio  ,ac- 
crcfio>i];cncratio.rafIiocodem  fcimc  uiodo  diuiditur  quo 
acliojcumaclioiii  cuilibet  fua  corrclpoudcat  palfio. 


S  E  P  T  1  M  A    S  £  C  T  I  O. 


Df  Cftteooria  €)HAnio. 


T  r  Ocabulum  iflud  Quando,  concrctumeft,  idcmfi- 
%uii!!L       ^  gnificans  ac  cilc  in  tcmporcidcfiniturquc,  Id  quod 
ex  adiaccncis  tQmporis  in  rc  ccmporaria  rcUuquitur,  ii* 
cuc  cflc  cai\didum  dici  poccft  id  quod  cx  inhxrencia  can- 

-  doris 


TKACt.  111.  Di  Catig.  9S 
docis  tn  re  ibbiefbi  rdinqiiinir.tltaqae  nuitcrijde  figiiifi-  DMfUx 
cacura  buias  yocabali>eft  res  qaae  tempoct  coexiftirifcN:- 
nialevetd  ceihfNis  ,  quatenui^ft  nientiirameiMilttird-  JjJJ' 
tionis  alicuiusidico  quatenus  cft  menfiiracxtcmajNatn 
,  C^pusinternum  ,   quodeft  mGnfura  internacuiufquc 
aiotus  illi  adiunifla,  pcrtinct  ad  caccgoriam  quantitatis, 
vt  fijpra  raonuimuSjYcrbi  gratia,concmuata6c  fuccefliua  Ai- 
duratiomotus  ccelcftis,  quatcnus  cft  interna  motus  ciuf-  ^^^^^^!^*'' 
dem  mcnrura,(pccics  cft  quantitatis  fucceftiaa: :  ac  vcro  uiiHmi^ 
quatcnus  eft  mcnfura  duratiohis  rerum  rublunai:iuni>feu  ^^mHutk^ 
quacentts  tp(p,vcl  iplius  partibus,Yt  h%is,dicbus9men6-  />v/w  hum 
*TOs,&c.   vxiinftr  ad  me&ihcanda^  diirationes  haram  re-  *^  f^^dicM^ 
;mdk'  (hbtunakiQm»  iAhoe  genus  pratdtcamenti  pcrtinct.  ^^'j/''" 
Por]d-4*^l>Li^as^f«KAc«n^  propiictatesa(fignan-^J^//*^^ 

tm^mpe  nihil  hai»ere  cotttrartami»non  fliicipere  mag^s/r^rfr^^aMa* 
9c  minds,Iic^c  (ufcipiac  plus  &  minos.  _  ^    th   ,  . 

Caetcrum.cftc  in  temporcaut  gencratimdicipotcft>Vt 
cflc  in  tcmporc  praetcrito,pr*efenci,vcl  futuro:aut  fpecia- 
tim,vt  cftc  in  faeculo,anno,mcnfe,dic,hoi:a^c.  Scd  hacc 
diftia<lius  habcncur  in  fubic&a  ubula.        *      .  : 


•  .     .  .• 


' .?  i 

•  » 


1     '  . 


)        .    .  Digitizedby 


9* 


Diuifio  Caccgoiiae  Qtnndo, 


f  In  Aternitateyquomodo  eft  D^tn  :  ad  quoU  renocafur 
1     ternitfHipcirtici^ar  i  feu  dniternttpis  >  tK  quii  /ruit  /»• 
tuitKS  D:uin£.effe)!t!£,t  lumengraii^i  diicciid  henefi^ 

^SsfhMritiUB&fimlm, 


ii^ad  fuod  ftuoeMtuftmwtm  Mni  i  q^o  ft*nt  fubSMfi^ 
.  *tiifmt$ptiiiies,dttmfuferfiii0smsn*f^f  >  &timm 
JtfiidMntitt  dnm  in  fuo  ejfe    rm^ntnt  ilUfit. 


1 1 


!  .  ■■  ■ 
j 

]  fant  mottts,  erns )  ^  1  timin 
ftupir.motUfittnt'  ^  I 

^cQrrup&tUfdU  in 
motn  funt\MdaHed 
reuocantur  effi  in 

t^poredtfcrctOtquC'  / 
mode  [unt aHtones  \  _ 
intelUcftii  Ayjgelt-  1  J5 
ci:ad  idetid  reuo-*^^ 
i  cMtHf  ejft  in^  infid' 
I  ti  tipiris  fiue  dif 
iintf^HtiMinni., 


-  1 


Specia" 
tim,  vt 
i^im 


r  Prati* 
riti 


i 


C  Ante 
aU- 
quotj 
annos* 
^enfi 


J  frafen-  I  riert.y^ 
\  ti,vt  iffi  J  Nupir» 
mudii  i^rimem 

r  Bnhi. 

^Futuro,  i  meit' 

ijim^ 

Seculo.  \ 
Anno,  I  Pofi 
Mtnfci  I  ali" 
Dte,     I  ^Hoi 

O  CT  A- 


Tract.  111.  De  Catb<S. 


97 


OCTAVA  SECTIO. 

J^scntegorinVhL 

Ocabulum  illud,  ficut  &  pra:cec!cns,  concrctum  cft,  ^Ufit  v- 
▼  idt:iii%nificans.accircinIoco,definitiirc|ue,Idquod'''« 
cxadjacctia  loci  in  rc  locacarelincjuitur.Ita(|uemateria- 
Jc  ijgnificarum  cft  res  locatarformale  vero  locus.  Ex  quo  ^^"f^  '^^m 
intelligis  (  ybi  fiue  elfe  locatum  )  noncfic  quid  rcaliter*!***^"'' 
d iftindum  a  loco  ,  ficuc  nec  ipfijm  (  quando  ,  a  tcmpore,  '^*' 

formalicerconfidcrctur  )  licetipfiim  maceriaie  fiTnifi-. 
catum,ncmpcres  locata  a  loco,quocircumrcribita?,rca- 
iiterdiftinguatur,  ficut&  res  temporaria  atemporeex- 
tcrno  quo  mcn(uracur. 

Hujusprxdicamenti  propri^tates  func  ,  nihil  h^hcre  Pr^prirtata 
contrarium,nonfufcipere  magis  &  minus ,  licct  fufcipiat  pr^di^ 
plus&  minus  j  folisrebus corporeis,  qua:ab  aiiocorpo-*''^*'"'* 
rc  ambiuntur,conuenire:  vnde  Angcli  &  inimx  non  pro- 
pricdicunturelTeinloco  ,  immo  ncc  ca:Ium  empyreum. 
alicubi  cfie  proprie  dici  potcn:,  quia  a  nuUo  aliocorpore 
ambitur,ncc  dici  pote/t  etTe  it)  loco  reali  &  poficiuo ,  fed  \, 
tantiim  in  loco  imaginario.  < 

Caiteriimcfrc  in  loco,auc  abfolute,  am  refpediue  dici  Strut  huid 
poteft  :  abfolutcquidemdici  potefteffe  in  loco  com- fr^iiV^. 
muni,  vtelfcParifijs,  clfe  in  Gallia,  &c.  velinloco  pro-»"w*. 
prio  feu  adjequato. 

Qnpd  triplici  modo  ingcncre  dici  potcfl ,  nempc  fa- 
ciamentaliter,  vt  corpus  ChriOi  in  Euchariftia,  definici- 
uc,  quomodoangelialicubi  efle  dicuntur,  circumfcripti- 
uc,vt  corpora,&  quidcm  in  loco  reali,  vt  corpora  qua:  ab 
aliocorporeambiuntur  ,  vcl  imaginario,  vt  coclum  cm- 
pyreum.  E(fc  vero  in  loco  fcu  alicubi  comparate  feu  rcf. 
pecliuc  dicitur  fex  modis,ncmpc  fupra,infra,  ante,  recrop 
dcxt  ror  fum,finift  rorfu  m. 

G 


9% 


Diuifio  cacegoriae  VbL 
f  Cmmunt  vt  ejfkinfirotiji  P4- 
r  SacramentMh  >  ^«ii/f 


»  J 
Uc» ,  r^»-  |j 

JiiUrMfi 


*t     1       ritAi  fufetfim 

i\  d9mtMmr:  qM* 
.  \lieft  Vbi^uiufii*- 
I  b$t   corporis  fub 
I  eecl$  Empireo  na- 


I 


1 


r  I      I  Itmiiinariu,  cMwf 
]  bitmri  fMMf#  eft 

S)efinstum  >  f ii4/#  #/iF 
r^i  fubliantsMrum 

4  -^imttMstm.. 


MifiMuifenHfixdif'  iSufrM^Tt^n» 
firen$i4uimftffiemuM(^  IDixtmfittny 
qnnniie^dieitur  Mliptid  JSiniflrorfumj 


NONA 


Digitized  by  Google 


n 
■  / 


TKKCr,    III.  Db  CitTEO, 


99 


N  O  N  A    S  E  C  T  I  O 

'  D«  C  xtegoria  Situm  ejjc^. 

t>  Itum  c(rc  habcc  rationcm  concrcti  tcrmini,ciuus  ma-  fit 
3  ceriale  iignificatum  cit  rcs  iicuaca,forinale  vcro  cft  ii;  i^m 
tus  quaccnus  accipicur  pro  cerca  difporiciont;  paitmm  rci 
locacx  ad  parccii  ioci:  kaquc  non  hic  accipicui  iicus ,  vt 
vul^To  folec,pio  parcinm  inccr  fc  aifpoluionccN:  quo  co- 
cius"formafcii%urae).cenorYarianalcicur  >  ^^'''^^^^^^^^  ^^^,.. 
membrorum  ficusin  bclluis^ahus  in  homme,&  adhuca-^^^  ^j^^^ 
husmcmbrorum  fitus  incerfc  m  eodcin  hommc  iacen- 
ccalius  ineodem  fcdcnce,ahus  inercdo  dicicur,qm  hcus  ojp.f^ti, 
non  yidccur  diihngui  a  forma  feu  %ura,  ^nx  eft  quarca  ..^t^m  tr^ 
fi^ccies  quahtacis,(bdaccipicurfi:us  inc  pro  diipuhcione  «'/^. 
parcium  ad  parces  loci,qux  hccc  fcmper  varictur  pro  va- 
riadifpoficioncpatcmm  inccr  fc,aliquando  camcn  muca- 
ripoccftficusilftein  ordine  ad  locum  non  mutato  htu 
narcium  inrerrc:Qaod  Hquido  parcc  in  cc:lcftibus  orbi-  ^^^,^,^ 
bus  qui  ficum  mucancdum  pars  quq  crac  m  oricnrc  poftca  ^.Mrtmm 
cft  inoccidcnccquodtamcn  non  poteft  inccihsidc  prio^P«««i^^'. 
n  illo  ficu,ciim  pleraquc  eandcm  fcmpcr  formam  exccr- 
namfcufiauramleruenc.  lcaqne  fuus  qui  hanc  c;uego- 
jiamconfticuic,focmahccrfalccmab  aho  prion  diftcrc. 

Cxcerumficus  non  fufcipic  propric  mayris  i5cminus, 
jicque  in  co  propriti:  concrarietas  repcritar. 

Hft  auccm  ficus  auc  nacurahs, vc  in  hominc  ftaic  crcdlo  J^'^^^^^^^^^^^^ 
caoiccin  bciluis  vero  cffc  prono  corporc  auc  accidenca-  ^^^JJ^^ 
lisVdque  auc  m  rcbus  animaris>vc  ftarciaccrc  genu  flc- 
<flcrcinchnari,ancc  /eUccro  fcdcrQ,&c.auc  incebus  ina- 
nimacis,  ppfcrtim  in  attificiatis ,  vt  mdomo.iua:  benc 
vd  malc  hJLiaca  dicitur. 

G  z 


f 


f 


DigitizGL 


I«o 


Diuiilo  Cacegoricae  Sicum  efTe. 


r  PropriUm     vnicuique  ni  nnturale  ,  x^r 


Situmijfit 
feu  habere 
fMftts  certM 
TMtipne  iu 


I  Accide," 

jft-.  ....|4llfl»4- 


\fArtifici0fi$mMrd 

ben^velmMlxfitmmeffe.   *  • 


CstMre.         •»  '  . 

i$etfinttmi 


1,1  ♦  ^'f.  *  \ 

....    ^..i  1- 


-  1< 


hemi* 


%  .m 


*  • 


Rl.. 


f  1» 
I 


I  ftertorc 

DBGIMA 


Digitized  by  G^Ogle 


Tract.  III.  Di  Gatbg. 


loi 


DECIMA  SECTIO. 
Ve  Catigoria  Habere, 

HAberchomcn  cocrctum  eft,cuius  marcrialefignifi-  Haytrc  tjmA 
catum  eftjid  quod  habcc  aliquid  ,  formalc  vero  res  fif"  fi*-^^,Cl^ 
habica  per  modnm  indumeuti  prxrercim,ve!  ornamcnti: 
Itaque  Haberccft  id  quodrelinqaicur  ex  adiiccncia  in- 
dumcnti,vcl  ornamenti:adiacentia  aurem  illa  indumcn- 
ti  vclornamcnti,  vcl  etiam  ipfum  indumentum  dici  po- 
tcft  habitus  ,  quiconftituithocprxdicamencum  ,  cuius 
proprium  eft,vtfit  rerumcorporearum  ,illLidq-,  artis  po- 
tius  quam  naturae.Etcnim  indumcnta  &  ornamenta  func 
artefacla,  neq-,  tamen  propterea  ipfum  habere  eft  artcfa- 
«flum,  fed  dcnominatio  cx  adiacctia  rei  arccfadlse  prouc- 
nicns.   Habcrc  aucem  dicicur  duobus  modis  prxfercim,  ^^***  prf* 
iicmpc  indutum  elTciidqi  vcl  induunento  milicari,vc  ga-  ^'J*'^^*^'* 
lcacum,vel  domcftico,vc  cogacum  clfe,  calccacu  cfTc,  &c/  ' 
vcl  poncificio,vc  michra  rcdimicum  cffc  ,  auc  ornacu  c(re, 
vt  clfc  annulacum,coronatum,&c.  Sed  ha:c  de  dece  prx- 
dicamencis  Ariftocelis  dii^la  fufticianc.    Sequuncur  poft- 
prxdicamcnca,de  quibus  vc  prius  de  ancc  praEdicamcntis 
brcuicer  in  poftrcma  hac  fe(flione  dicemus. 

Diuifio  Categoriae  habcuc 

f  Domeftici,  f  Pileatum  ejfe. 


Habere 

prAfer- 
tim  mo- 
da  dici- 
tur 


Indu-  \ 
tum  ef-  j 
fey  quod\ 
dicitHf  I 
vel 


C  Ratione  \ 
i  veftimen-  \  Militaris 
1  //. 


I 


I 


{ 


Galeatum  ejfe 


I 


Ventificij      Mithra  redimitu  eff§. 
'  (Togatum  effe 

^T0tiH4tVt< 


Rattene 

I  reivejii''^ 


ATmOtumeJfe. 


C  Galeatum  ejfe 
{^Partif,vt< 

l^Calceatum  ejfe» 


9 

I  Ornatumef-C^EJIeannmlatum. 
\   ftt^vf      C  ^Jf^ cerenmum, 


a  5 


Digitize 


V  L  T  I  M  A   S  E  C  T  I  O. 

r 


4 


Mfrsdus  T)  ^^^''^^^^•'^niicntadicnntarnonniilla^qaflepoftcxpH- 
iM«te.  i  <^aca  pr.Tdtca|nenra  (iibiccit  Ari  ftotcIes,nenipc  modi 
quibus  resdici>ntiir  opponi ,  dcindc  modt  ^rbasvniint 
dc  altero  pnu$  dicitur ,  moditiaibtis  aliqqa  dlctttitar  fr- 
mulsdefit^emocfi  qutbu5aUqcijd^]^abccedi«imiir>  ititeff » 
qua?  iio^nutta  dc  motu  imcrfcrir.  ^ t  guoinam  liac  ftfi 
omnia^autDcr  (efatisii(llEi«ai)tti!ibt  explicaiKla  fiitit^(k-« 
ti$  fucnt  Jioc  loco  c|uatuor  opporuorum  modos  ab  Ari- 

H^f^t^-  ItacyucoDpofuio  if!  gcncre  cft  rclatio  dincrfitatis  &  rc- 
n$f,  .    '  P"o^2ntia?  intcr  [^lura";  eH:  uirem  quadrnpfex  oppoficio, 
y  ■    n?mpereIatiui.co')traria,priuariua,&  contrat^idlcriaifeu 
V  cjaaruormodis  res  intcr  fc (^pponuntur  ,  nempc  rclatiuc> 
0*f9fitU     ^^^^  contraric ,aut  pnnatiu^,ant  contradidloric^,  qui  qua-'" 
fM^rv^c»       oppoimbtiii  modi  fic  coJligunmr.Oppoficonim  ter- 
minorum»vcl  nciqueeft  po$da(]s>  vel  altcr  non  cft  pofi-» 
CeBfftmim^  tiuas:fi  vterque  6t  pofitiuus>vcl  alter  ecic  rcrpedhnis » 
>^AMr    .  fic  vnos  at^ri  rclatm^  oppoQemr>irt  pater  tt  fiUiM^^vel  ab- 
ptfiismnmt^  (bluutf >  k  fic  viiu^  dteri  oppoiietur  coiitr^ri^,vt  calor  H 
. frigna.Ham  verd  fi  tcrminorum  altcr  non  fic pofitiuus,vel 
ftjui0,      l^itpriuarimis,  &  fic  opponetur  vnus  alccr»  priuatiu^,  vc 
vifus  &  caEcitasjvelcrit  negariuus,  &  fic  opponcturvnus 
alteri  negatiuc  feii  contradidorie,  vr  liomo  non  homo. 

Eft  igitur  relatiua  oppofitio  inter  ca  quc  mutuis  ad  in- 
uicem  relationibus  rcrcrunrur,ficparerfilio,  &  econtra» 
fimilcquocjuc  altcri  fimili,^  c  contra,rclatiuc  opponun- 
tur.  £t  quidcm  boc  gctiu!»  oppofidonis  lcuiiifheftiiL  q<ia|it 
'i«iiaua  tria'oppofitionum gene'ra;  nequc  enim  nlata  ta* 
t^  &  pugttant,ci\iT;  poriiis  (bic  mucuo  inferant.  ^     ' .  •  ■ 
€4ntfrt9^      Op|>outio  vcrd  contrariltarisVeft  propri^  iotcr  ea  ac*«  • 
^•fri^-  ddeiuia»qdac  ci^in  apta  finH  recipi  in  ebdem  labi^do,(S^ 
'  *  &mut&oabLeopqiitht^expcllunt,^alisoppofitib 

nftir iiitcr  primas  qualitatcs,  n5pe  mter  calorS&iri^us, 
interhumiditatem &  ficcitatemj vnde ctiam  rcs qax  iftis 
Opptftt  t^pri-  <^"^I'tatibus  funt  prsedirxjdicuntur  ctiam  contraric  op- 
•M^iitt.     poniilicgt  rmnus proptii,vf  ignis  dc  acjaa^Oppolirio  pri- 
:  .  *   ■  *  uatiu^ 


--I 


Digitized  by  Google 


Tr ACT.  III.  De  CArso.  lo^ 

uathiapropric  cernicur  inier  priuacioncm  >  &  rem  cuius 
eftpriuatio,  vc  inccr  cccicacem  &  vifum,  acqueeciamde- 
iiominaciuc  incer  carum  fubicfta ,  vc  incer  csccum  &  yi- 
dcnccm:Eftauccmptiuacio  non  quaclibcc  Forpnqcarcntia,  <Pfiu4U» 
led  ca  quar  rcpcricur  in  fubie^o  apto  ad  calem  formam:  ^md, 
quarcca:cicas  non  dicicur  eiTc  iii  lapidcauc  arborc,ideo- 
cjuc  ncmo  dicac  arborcm,auc  lapidem  elTc  cxcum:at  vc- 
ro  in  animali,vcin  hominc,cquo,&c.  rcperitur  crccicas, 
acproindcdici  pocc(lhomoca;cus,&c.  vnde  ctiam  intcr  ' 
illa  potcft  elTc  oppofitio  priuationis,qux  «ius  fonnx  ca- 
pacia  funt,cuius  efTc  potcft  in  iifdcm  priuatio, 

Dcniquc  oppodtiocontradiiflionis  nontantumintcrO;r»»/5###5- 
flmplices  terminos  vcluti  tria  priora  oppolitorum  genera''"''''^"^*- 
rcpcritur,fcd  ctiain  inter  complcxos,id  cft,intcrpropofi-  ^•"J'^'''^ 
tioncsivndeortum  cft  duplcx  contradi<flionisgcnus  fim-  ^ 
plicis  ncmpe,&  complcxx.  Simplcx  cernirur  in  fimpli- 
cibus  rcrminis,quorum  alter  altcnus  ncgationem  cxpri-      ^  * 
mit,ciufmodi  cft  contradidrio  fcu  opponcio fimplicis  c6- 
tradidlionis  inrcr  corpus  &  non  corpus,animal,&  non  a- 
nimal,&c.  Complexa  vcro  ccrnitur  intcr  propoficiones 
quarum  vnacxprimic  negationem  alccrius,qualis  cftop- 
pofitio  inter  duas  propofitioncs,Homo  cft  animal,Homo 
non  cft  animal.Sunt  autem  contradidloria  omniumma- 
ximc oppofita,co quod  intcr  illa  nulium  fit  mcdium,fiuc 
fecundiim  participationemextrcmorum,qnalc  intcr  con- 
traria  rcperitur,vt  inter  calorcm  &  frigus,  mcdius  cft  tc- 
potiinrcr  colorcmalbum  &  nigrum  mcdius  eft  fufcusjfi- 
uc  fccudum  corundcmcxtrcmorum  negationcm,  qualc 
mcdium  rcpcritur  intcr  priuate  oppofita,  vt  intcrcxcum  Opf*fitu  «. 
&  vidcntcm,datur  aliquid  quodnequc  cxcum,ncquc  vi.  irMdtattnk 
dcns  di6itur,vt  Iapis,<Jcc.  At  vcro  inter  homincm  &  non 
nommcm  nihil  datur  quod  vtnulquccxtremi  lit  parti 
ccps  ;  ncqucdari  potcft  aliquid  de  quo  vtrumquc  cxtrc- 
mum  negari  poffit^Si  cnim  aliquidnon  fit  homo,ncccira- 
rio crit  non  homo:qu6d  fi  aliquid  non  fit  non  homo,  nc- 
cc/Tario  erit  homo.Scd  hxc  dc  oppoficionc,atque  adco  de 
vaiuerfo  catcgoiiarum  traftatu  dicla  fufficjant,  '  J^*' 

G  4 


I  4 


Digitizco 


.oogle 


QJ^ARTVS  TXACTA^ 

TVS    HVIV.S       >  * 

'^Xplicatis  hadcnus  tum  vnijerfalitiis 
'^?.  ru  n  catcgorijs  quafi  generalibus  non  Di^lc- 


'«^rn  ^'^^"^^® » ^«tAm  totialiFhilorophiacprin. 
r,-;.  r7  o^'  cipi  js,n  i?  n  c  ad  ca  quac  magis  proph^  Diaiedi. 
'^^'rt»     cacContjredcamus.  Cuni  igitur  fimBliccm  m^ntis op^- 
^ullT'  ^"^^^  4«pHccra  fcccrimus,  a!ter*  'conflifam  ^qu^ 
^^Ux.        ^^*^"^^  no^um  <!c  quitfus  in  prirao  tradat u  egtmus ;  aftc- 
^  ,  lam  diftindam.qu«  dcfinitionc  fofct  cxprimi :  dc  hac  i- 

.     pia  definitione  poftrcmo  hoc  prims  parcis  ti adatU ,  no- 
bis  eft  didcrendmn.  ' 


V 


Qy^  A E  s  T  I  p  .  L 


l. 


^f^!r  &ijenerelidtur ,  Oratio  naturam  rci  cx- 

T^frT*  If/ pUcans,  ybSforatiolintclligiturimpcrfcaa,  vt- 
,  Jote^iBaefitcxpersaffirmationis  6c  net^ationis:  addicur 

Jl^naturam  rci  cxplicans  )  nontantiim  exprimens  :  naru 
impliccs  tcrmini  naturam  aliquam  e^^pnmunc  ,  fiuc  fi-, 
gnificant,(ed  non  explicant. 
X>tfinitkim'        quoniam  natura  rci  aut  accuratj^  aut  minus  accu-* 
phM.        ratc  potcaexplicariJiincduplexeftdefinuiD  5  altcra  ac- 
^eiurata  curara  ,  qus  abfoiutc  &  maximc  propric  dicicur  dcfini- ' 
^  i^-'/*  no,qu«  natur^cacprimitadhibitiscfl^cmialibusteidc, 
Mm^fim   finit«partibus,vt  cum  defiriitur  hooio Aiumal  lifiticmale» 
'mkUi»nMt         getteiie  ^  diiftrentia  adhibitis :  KEt&^ty^  mMmg 
^  iicituf  accurata ,  qu«  non.tam  proprii  definitio ,  qnam  dcOi^ 
^*^-  f  ^*?  dicaidlaeft  i  ^me  ^i<}em  nu  natuiam  adhibitis 


X 


•    Tr act.De  Categ.  10$-^ 

ip/iua-proprictatibus  vcl  caufis  cxtcniis  dcclarar,  vt  fi  d'u 
cas  iiominciTi  cile  crcatiirnm  faclam  ad  imac;incm  &  h- 
inilitudinem  Dci.   Dcfinitio  accirataleu  cllcncialis  ^^^'  Q^fi,iiti9 d€^ 
plcx  c(l  ,alctramccaphylica ,  rjur  nonexplicat  pernarrcs^  ,^^,4  a«-  ' 
CLjm  dcfinitur  homo  Animal  r.uionalc  :  Aitrra  ph^  fica,p/cx- 
qux  rcm  cxplicat  pcr  partcs  cllcntialcs  phvlicas ,  ncmpc 
inatcriam  &  formam,  vt  ciim  definitur  liomo  ,  Ens  natu- 
ralc  conlHs  corporc  or^anico  S:  aniina  iationa!i.Dc(ini-  Defnutorum 
lio  vcro  accidcntalis  lcu  deicru"»^io  in  crcncrc  duDicxctt:  ,  .  ,  j, 
Altcra  quac  rcm  explicacpcr  ipliiis  pioprict.ncs,aut  pcr  ea^^^^  I 
ijua:  liabent  racioncm  proprictatum  ,•  vt  i'  homincm  dc- 
lcribas  ,  Crcacuramadmirationis ,  rifus  ac  diciplinx  ca- 
paccm  :  Altcra  caufalisdici  potc^^jC^uas  rcm  cxplicat  pcr  DtftttpM 
caulas  ipfius  cxtcrnas,nempe  pcrcfficientcm,  finalcm  aut  r$t per 
cxcmplarcm :  percfficicntcm  quidcm,  vtfi  homincm  dc-  f'»'*/'*''**'** 
lcribas  eHc  (ingularc  quoddam  diuinas  fapicntix  opusu'^'"*'** 
pcr  finalcm  ,  vt  fi  dicas  hominem  cllc  crcaturam  xternos 
forlicitatis  capaccm  Dcnique  pcr  cxemplarcm,vt  fi  cun- 
dcm  homincm  dicas  clfc  crcaturam  condicam  nd  imafii- 
nem  &  fimilicudincm  Dci.  Qua:  autcm  fic  pei  caufas  in- 
tcrnas,ncmpe  matcriam  &  formam,  cft  eficntialis  phyfi» 
ca,vc  iam  monuimus. 

VndenamperantHr  ,  ^«[ul  di^crant  intcr  fepartes  ejjin- 
tiales  definitionu:  Et  ejua  rationc  inui:fii- 
gari  dehiantj. 

Q_V  AESTIOII. 

QVodfpedat  ad  primam  trium  propofitarum  ^^^-^!!^,^'^ 
CLiIcatum  circa  partcs  dcfinitionis  circntialis  ,  qui- 
dam  putant  in  rcbusphyficis  &  materialibiis  ^enus  fcm-  jf^fp^f^fi^, 
pcr  dcfumiexmateriajDifferentiam  vero  ex  rorma.  Scd    (jenm  cf 
mclius  alij  arbitrantur,Iicctgcnus  matcria:,&  diffcrcntia  T)f*rtntU 
fbrma? fccnudum  quandam analogiam  refpondcant :  ni-**''^*"* 
hilomiiius umen  viramque  partcm,  ncmpe  genns  <Sc  dif-  ^f**^/^"*' 
ferentiani>ex  coto  compofico  dcnimi.quarcnus  cum  alijs 
rcbus  comparacum,  inucniturhabcrcaliquid  in  cjuo  cum 
alijs  con(cntiat,  6c  cciam  aliquid  in  quo  ab  alijs  diitcrat: 
Xxcmpli  gratia ,  non  cft  cxiftimandum  animal  ( quod  cft 

Jjcnusin  h«minc)cx  folocorporcpeti,  &  rationalecx  fb- 
a  anima:fcd  vtrumquc  cx  toto  compofito  ,  quatcnus  ho- 


Digitized  by  Google 


mo^m|^anttiiseiiaidi|t  aniaMtibiit 
t  ^         lis  in  rationo  anihuiis ,  Sc  AijCAtm  ^ifertytf  dtfeea> 

[  ciam  racionalis.  Et  ccrte  homo  non  cft  animal  ratiose 

iblius  corporis  ,  ciim  ipfa  cjus  anima  fit  in  co  vitx  fen- 
fufcjucprincipiumrnequc  cciam  homodicitur  rationalis 
comoHo  quo  intclligimus,rationcfolius  animac,  ci\m  ad 
raciocmacionem  requiratur  coocticiiis  [[^hTt^^y^frf^''*"" 
corporcorum  in  hoc  vitcftacu.  '  ' 

^«9«»^     Qupd  fpedat  ad  /ecttndam  diificulcatyn  yaAiCTmwif 
dffimiut,  parces  phyficasinemp^  ratccrtam  i8c  fonaaiiisaiferlr  ss^ 
^MHisphy  iHecdiflincrui ;  n OQ  tapcAmf  ^a  ?t cacpeciaiitjw ci^aTg 
^Jr/tn^T^  niaceriaruUiidcfiMmas'miuarepoteft,&qtfa^^ 
"^J^^r  i^cpcritmcQt  qus  leetfim  macerta  pc^c  cQdftetcyva^K 
«yr.  ^  /  '  jilinsBtacioDalcs  :  iedctiam(|iitanoii  repugnat  nxttti» 
#4H>»»«lr-  diofiia  fentiam  matcria  {e}ungi,&  ▼ttamque  fcparMm 
'  ^i^rtB^*    cofiteniari,  vt  alibi  planiiis  probabimus:  Partcs  vcti  moJ 
JJ|JU*T^^  caphyficas  racionc  tantum  ad  inuiccm  difFcrrc  arbicra- 
'ptmtnfi  '       '  ^^^"^  cnim  animal  quodcft  in  hominc  ,  fcjungi 
vnquam  poteft  ab  ipfius  difFercntiapropria,  nccccontra 
rationalc  vnquam  clfc  potctl  abfque  animali  :  fedcan- 
.       cum  conccptu  feuratione  fiormali  diftcrunc. 
^yj^  'IP    Qjjod  Ipcdat  ad  pofttematn  di fficnlcacem,duae  fiinc 
jji  jar^ihiifc  inueftigandam  cujufque  ret  defiiiicionem» 

M»'fii^»dd  nempcdiuMo,ac  comp0Gcio:ii{iiv|i»dem  ad  repericiidaitt 
5»M  di^.  vkimam  ac  maxtm&propriam  ciifol()iieccidiflKrcntiami 
bsec^TcriadproximumgeniiseonftttQetidiimi  Diuifione 

Sidem  Tltimam  tei  dimtcntiam  oomperi«F>  fi  ^^*^.  ^ 
ptcmo^eticte  exordto,  patririoocm  v(qi]c  ad  f|>ecii4iC> 
fimas  diffcrentiaspcrfcquarist  Co«ipoficionc  vcro  gcnus 
inucftigabis,  fi  rcm  definiendam  comparaucris  cumijai 
quibus  minime  vidctur  difcreparc  ,  &  quidcum  illis 
-  ^       communehabeat  animaducrccris :  Vcrbi  eratia,  hc  diffc- 
'        rcntiam  hoihinis  propriam  compcrics ,  diuidcndo  ncm- 
^  .       pc  fubftantiamcjufquc  fubjcdas  fpeciespcr  diffcrcncias 
V.     ^  u^uiilendo^donec  ad  infiimas  ^ceies^ucneris.  Gc- 
a6s  verdproxim^hibc  modoinuenies  ,  fi  homincm 
cumbrutisai^maiDtibus»  a  quibus  miims  di^.rCq|ttink  i 
m^buflib|qra^  «ndtibiii  fiMbtticiarum,cofn|^ueti% 
^]iidd#)^9|M^  Sice- 
iuni  inndties  auimi^^fcffi^oron      gcnns ,  tn  ^o  con- 


lbititeiim?iciidotldtt»«d^  'rp^m^' 


Q 


Tract.IV.  De  DcriNiTioNE.  .107 

^Mam  accur^tA  fia  ejfenriali  definitionc 
fojftint  expUcMri. 

A  E  S  T  I  O  III. 

Vaeftio  liaec  maximc  inteliigitur  deca  ckfinitionc  Ccnd  tmtt 
_  cjua:  conftat  proprio  gcncre  &  dilfcrcntia  propria'-^"*"*^'*  . 
rci  dcfinitx.Ncqiiecnim  exiftimanda  eftquodlibet  ifto  ^*'^'" . 
gencrc  dcfinitionis  cxplicari  pofTc,  n6null:t  enim  ad  hoc  TfiwJ. 
requiruntur  condicioncs.  Prima  condirio  cl1-,vt  id  quod 
dcfiniendum  cfl.fit  vnum,id  cft,vnius  ciTentiar  &  <MrLTX, 
vc  prxfcribit  Ari{l.7.  Metaph.c.i.Exquo  inrcHigerc  efl, 
nequcentia  pcr  accidcns,ncquc  xquiuoca  cfrentiali  defi- 
nitionc  cxplicari  podcjfunt  cnim  multiplicis  natura- ,  i- 
dcoq;  priusdifhnguendafuntquam  definicda.Et  quanis 
xquiuocaqua?  dicuntur  anaIoga,nonnunqiJam  rudi  dcfi- 
nirionc  cxplicata  rcpcriuntur  non  ramcn  accurata  aut  ef- 
fenciali ,  nifipro  vnotantiim  fitrnificato  accipiantur,  fcd 
dcfinut  c/lc  analoga,vr  fi  pedcm  fi.mas  pro  folo  pedc  ho-  ^^^^^^ 
minis,auc  fanum  pro  folo  animali  fano.  Secunda  condi- 
rio  eft,vt  id  quod  dcfinicndum  eft,fit  vniuerfale^eft  cnim 
cicfir.;tio,natUfa:'  dcclaratio.Non  poreft  auccm  rci  nacura 
Jiudc  &  ficuci  eft,  fpcdari ,  nifi  omnibus  pnrcicularibus 
tircunftantiis  expolietur.Tcrtia,vt  idquod  dcfiniendum 
cft.fic  rpccies,aut  fubalcemajpuc  infimaiquarc  gencra  fii- 
prema  non  polFunc  accuracadefinicioncqua:  vcro  genere 
&  difTcrcncia  conOec ,  explicari ,  n?qucctiam  vlla  diftc- 
renria  conftec,cxpIicarijnequc  cciam  vlla  difFerencia.  Vt 
cnim  fiiprcmigencrisnullum  eftproprium  gcnus  ;  fic 
nec^diflTccencix  difFcrcntia  dari  poceft.  Quarca,vc  fic  cns 
vcru  Sc  realc:quarc  necfigmenca,ncc  cntia  rationis,  hoc 
dcfinitionis  genere  poftunt cxplicari.  Sunt  qui  quintam  i^"^'»'^ 
conditioncm  addant,nempe  vtrcs  dcfiniendafit  fubftan- f  ^?/^' 
t!a,non  accidens.  Veriim  nihilooheirc  vidctur,cur  acci- f^J''^^"* 
dens  cfTentiali  dcfinicione  non  poftit  cxplicari ,  cum  (  vt  * 
paccc  cx  ipfis  catcgoriis)accidcntia  fuis  gcticribus  acdif- 
ferentiis  conftenc,  Jiccc  non  fic  difficcndum  fubftanciam 
facilius  dcfiniri  quamaccldcns,quia  fubftantiarum  difFc- 
rcnciar  fiintnocioresquamaccidcncium.Ciim  ^Micm  nQ- Unm  ^rijl. 
gat  Ariftotclcs  7.Mccaph.c.4.&  y.accidcnciadcfiniri  pof-  ^xpi^^^^tun 
ic,  loquitur  dc  accidcncibus  in  concrcto,  quo  modo  fpe- 
^itam  accidcns  conftat  rcbus  diucrfi  gcncris.  Coacrcta 


^niin  accidcntium  fiibicda  ctiam  includunt,  ac  proinde 
non  pofliint  vnica  dcfinirionc  cxplicari,verbi  cau(a,can~ 
<lidmn,quod  non  tantiim  candorcm  ,  fcd  ctiam  rcmcan- 
dore  alfedam  lignificat ,  non  potcft  accurata^cfinitione 
cxplicari:Ac  vero  candor,c{ui  cft  fpttcies calocis  dc  gCQC- 
re  <)aalitacisi^oteft  opcimc  de&ninamod&voiiAecqitaBfit 
.  propna&ie^tmaeiiisdifiezen(i«. 

•  §lHMAmfint  frtprlefafesyitemque  eJMems JfBU  SLsgltU 

^      Qv  A  E  S  T  I  O      1  V.  » 

•  '  ■  • 

A^^lll^       Xmultisquscpaflim  Ariftotclcsf.5ci.Poft&7.Mc- 
*  jji  taph.dc  proprictacibus  ac  prarceptis  dctinitionis  fu-  - 
si  di(rcrit,praecipue  h<jc  fclegimtis.Ec  quidem  quod  fpc- 
(f^at  ad  proprictatcs,  c]aacuor  fanc  illx  praecipuae.  Prima,  • 
DcfinitioncmnQn  polic  demonrtrari  ,cx    Pofter.cap«3.  . 
■       quod  incclligcndum  cft  dc  dcmoaftcocione    priori ,  ca- 
quc  accQiata  :&ibi  1  c  n  i  m  cft  ia  vnaquaq^  re  prius  ip  (adfi^ 
'  finicione » per qnod  ipfa  dcfinitio  demonftrari  pomt :  por ' 
tcft  camen  demonArari  dcfiotrio  deiedefimca  a  {ffifteno- 
ri>perciFe€lus&propriecates»  «anquam  per  ca  oiue  fiuit 
nobis  notiota  i  licec  ordine  nacaiae  fint  ip&  dennicioiie 
^     obfcttrtora  &  pnfteriora:  Idimo  poceft  definicio  dembn-^ 
^  ftrari  a  prioriv^d  per  caufis  excemas  &  miniiiB  proprias; 
,  VeirbigratiajhominemelTeanimal  rationis  capax»  quia 
nempeeum  Deus  adfui  imagincm&  fimilitudincm  fin- 
u  .    xit.Secunda  proprictascftjdcnnicioiicm  elfcmcdium  po- . 
tiftima;  fcii  accuratiirnnaj  dcmonftrationis.  Eft  enim  cdP 
accuratilfima  demonftratio,in  qua  proprietas  dc  fubic^^o 
demonftratur  per  ipfius  fubicdi  definitionem  ,  vt  fi  dc- 
monftres  hominem  cfie^difcipiinaz  capacem»qiii4  eft  aaiv 
I»  mairationale.Terciaproprietaseft,/lefiaicsmiemrcina-- 
raram  explicarc,  ficuc  de.moaftcaiti9nts  proprium  cft  rei 
^     proprijccares  deciarare»QawapcofMcj«tas  eft  definicioiiS 
non  fignificare  ▼eroin  i^lUmm » hoc^flc^  definitiofiem 
MOiu    afBimgtimiis ^  negarionts expeiccm.  Qgpdfi  dicasiA^ 
,      ^cd^mtioiiie»l4^>moeftanimali»^  ^ 
•'^^  :  <  iiiattoiMm:Re(pondeeMncfion  efte  mertmdefinttiontf» 
Mi-ibiqnaaf&rmacur  defimtio  de  definito.Caeterum  in  dcfi- 
nitione  jnei:a;;epeiuu£  ^ua^dam  vericas^u^e  dicitar  fim- 


"Digitized  by  Google 


Tra€t.  IV.  De  Definit.  109 

plex  fcu  incomplexa ,  confiflitque  in  couformitate  dcfi-  » 
nitionis  cum  re  dcfinita:  vnde  eciaminicio  primi  cradla- 
tus  >  in  prxfatione  circa  finem  ,  monuimusprirnam  feu 
fimplicem  mcncis  apprehcnfionem  non  efle.cxpcitem  vc- 
ritatis  Sc  falficacis  incomplcxx. 

Canoncs  auccm  ac  reguljc  feu  pr^eccpca  dcfmicionis  Ciin*nt$tf- 
lc^icimoE  hxc  func:Primum,vc  definicioa:c]ue  latd  paccac  ^irif»*  defi^ 
ac  definitum,ficque  omnibus  conueniac  quibus  dcnnicCi,  nuitnM. 
cx6.Topic.c.i.Secundum,vc  in  dcfiniciont  nihil  defic,ni'  ♦ 
hilquc  luperGc  feuredundec  ,  fed  idtancum  adhibeacur 
quod  facis  fit  ad  naturam  rei  dcfinitx  explicandamTer- 
£ium,vt  conftet  notioribus,  nc  ignotum  perignotiusde-  •  ' 
clarecur.Quare  in  dcfiniendo  fugiendq  func  voccs  omnes 
ambigux  &  mccaphoricac.   Quarcum  ,  vc  quambrcuiccr 
fieripoccft  rcm  cxpliccc,  hoc  eft,  definicionem  conftarc 
dcbcrc  quampaucilfimis  vcrbis,  modobreuitas  obfcuri-  * 
tatcm  non  pariac.Sed  hxc  facis^dc  dcfinicionc. 


SECVND A    P  ARS 

DIALECTIC^ 

« 

I>E  I  IS  QV'^  ST>ECrANT 
adfecmdam  rnentis  opera-  ' 

tionem. 

P  R  ^  F  A  TI  O. 


Ec  V  N  p  A  mentisoperatio,circaquamfc- 
cun^i^ii^c  noftr?  Dialc^c?  verfaturpars^tota 
iudicij  cfl.In  quo  differc  cum  aprima,qua  res 

^          propofucE  fimplici  incuicu  apprchcnauntur, 

nullumque  de  his  fercur  iudicium  :  cum  ctiam  a  tertia, 

€[uac  non  cam  in  iudicio>quam  in  difcurfu,  quo  cx  vno  a«  Trii  mmk 

liud  infcrimus,p©fita  cft.  Vnde  cum  hscc  tria  mcntis  o- 

pcra  diftinguanmr,ncmpc  fimplex  intuitus  ,  iudicium  & 

difcurrus:Simpiex  intuitus  ad  primam,  difcurfiis  ad  rcr* 

cum>iudicium  Yeio    hanc  fccundam  mcntis  operatio- 


Digitized  by  Google 


ITO  SECVNnAE    PaRT.  DlAtECT, 

ncni  perrincc:imo ipfa cft  fccunda  mcntis  opcratio.  Siiic 
^^'mAito  cnuTi  :cbus  propolitis  intcllc<flus  allcntiat  aHirniando,fi- 
^u»,  ih  ce  iiHcrJciac  ncgantlojfcmpcr  iuclicatiiudicat  ncmpc  icm 
to^.pofmo.  ^ijp^  atiair.ando  ;  iudicac  vcro  rem  non  cflc  ncgando.  Er 
Nfttuotj^M  ^ij^^^j^.,^  afiirmatiocft  quxdam  vcluti  compo(!cio,qua  v- 
fttjio,  ,      nuir.  cum  alio  componimiis,vt  ciim  arnrmamus  hommc 

c/re  animal  ,  ipfum  animal  cum  liominc  componimus. 

Ncgatio  vcroquxdam  veluti  diuifio  ,  qua  vnum  ab  alio 

reiun5T;imus,vc  cum  ncgamus  hominem  cHe  lapidem,  ip- 
p»n  *e*dicr  '  ^"^^  Inpidem  ab  hominc  diuidimus.Hinc  fit  vt  ratio  tum 
iliutiendifjl  coponcndi,cu  diuidcndi,c]uod  opcimum  cft  co«rno(<:endi 
tntihodm,   inltrumentum  ,  vulgo  Mcrhodus  dicitur ,  ad  hanc  Dialc- 

dlica:  parcem  optimcicuocari  poffit.Itaquc  duo  crunt  hu- 
jyutitrtSl^'  ius  fccundx  parris  tia^flatns  ,  prior  de  iudicio  fcu  enun- 
fnddpdr-  ciatione  ac  propolitionc,ai:a:  in  amrmationc  ac  ncgatio- 
tif»  nc cnnfiilit;po(icrior  dc  methodo,vbi  de  racionc  compo- 

nendi,&:  diuid:ndi,cx  infticutodicctnr. 

1>  R  1  O  K   1  R  A  C  T  A  1  V  S  ' 
liuius  paicis. 

Ve  Enunciatione  feu  yropefitiortf. 

QVoniamin  Enunciationcfeu  Propofitionc  tria  c»- 
fidcrari  dcbcnc,ncmpc  principia  cx  cjuibos  c6{bkt: 
dcindc  partcs  fcu  fpccics  in  «]uas  diuiditur,dcniquc  pro-r^ 
TTithuim  prictatcs  c|uas  (ibi pcciiliari  iurc  vendicat,  idcirco  trcs  c- 
tfMStatmdi-  runt  huius  prioris  craAatus  difputationcs.Prima.dc  pxin- 
IpHtAtitfieh  cipiis  Enunciationisi  akcra  dc  variis  cius  (pccicbus,  pou 
ftrcma  dc  ciufdcrt*  proprictatilMis. 

PRJMJ  DlSTrrATlO 
hHiiistrachtHS.  , 

I  5  ' 

Dc  principiis  Enunciacionis. 

....     .       .    -.  •    :      '.  -i 

^Anarn  fmt  EHiinciitttonii  friru:ifi0* 

QV  A  E  S  T.I  6,     L,,t,  r>  '. 

On  hkquaeritur  dc  principio  fcu  caiifa  cfficiefKc 

cuuticiauonis,qux  cfk  tum  anima  ctUn  ipfe  inwUc- 

^tus 


N 


Digitized  by  Google 


Tract.  L  De  Envnc.  III 

aus^ipfms  animarfaculcas:nequcdccaurafinali,quxva-  P^n<ip:um 
na  ellc  poceft  pro  vana  intentionc  opcrantis.  Nam  prior'-^^'-*'". 
conadcracioadnaruralcm  ,  poflerior  vcro  ad  moralcm 
philofophum  pcrtinet.  Sed  quarftio  cft  dc.principi  js  in- 
rrinfecisjexquibusconftacomnispropofitio.   Vbiobi  ^'^*^'^ 
tcr  notandum  cll ,  non  liic  dc  fola  &  pura  cnunciationc 
mcntah,  (cd  dc  ca  ctiam  quatcnus  vocc  cxprimitur  a  no^ 
bis  difleri     Suncigiturprincipiaharc  tria,  ncmpcfubic-r.n,*,/?;;, 
aum,  attnbutum  ,  &  copula.-quorum  duo  priora  habenr^». 
racionemmatcriahs  principij,poftremum  vcro  rationcm 
formalis  i  qmaidcjuofit  cnunciatio  feu  propofuio^dici^ 
tur  {objedum  ;  &  id  quod  cnunciatur  vel  potiiis  prxdi- 
catur,  diciturattributum  :  ac  vcroidquod  per  vnum  de 
aJteropracdicatur,eft  copula,  gux  eft  veluti  forma  enun- 
ciationis:ita  vtilla  fublaca,nullafic  cnunciatio,nenuc  v- 
nus  horum  tcrminorum  habcat  rationcm  fubjcdi,  alccc 
vcro  rationem  attributi.  Qufcomnia  cxemplo  faciUimc^ 
declarantur  hujus  propofitioms,  Homo  cft  animal,prin- 
cipia  intnnfccafunc  eae  cres  parcicula:  cx  quibus  con^ci- 
tur,quarurn  (homo)  fubjcdlum  dicitur,  (  animal)  prxdi-  ^^im^ 
cacuiii,  (eft)  vcro  copula: AppcIIatur  autcm  vnum  corum  ^"^'^^«'^. 
lubjcdlum,  quia  in  propofitionc  fubijcitur  alceri,ncmptt 
atcribuco  :  Alcerum  ver6  appellacur  attribucum  fcu  pr.c. 
<licacum,quia  in  propofitioncactribuitur  fubiedo^fcu  dc 
ipfaprardicatur.    Dcnique  copula  /ic  anpellacur,  quiain'"''*^ 
propoficionc  pr^fcrtim  affirmante  eftea,  per  quam  accri- 
bizcum  fcu  prxdicatum  copulatur  cum  ibbjca^   Ec  qui-  ' 
dcm  hxccriafunc  principia,exquibus  omnis  fimplcx  & 
incompJcxapropofltio  conficitur.  Etlicct  .lonnunq-am 
pJures  autpauciores  particulx  in  propohcionc  rcpcriia. 
tur ,  his  tamen  tribus  principijs  xqai.talcnt,  verbi  ^ratia 
m  hacpropofitionc  (  HomocftanimilraLionale)  ammal  „  . 
racionalc  habccrationem  vnius  prxdicati  j     in  hac  pro- 
pohcionc(homo  cft)  vcrbum  fubihMcivaim  (eft)  habec  ra 
tioncm  copularfimul&prxdicati  :  fvnfus  cnim  hujus 
propoficionis  eft,Homo  cft  cxiftcns.  Similcrin  iftis  pro- 
pofitionibus,  Animal  fentic,  Hoitio  viuit,5cc  vcrba  adjc^ 
<aiua  vim  habcnc  copular  &praidicati,  fcafugcnim  cft,a- 
mmal  clt  icnticnsjHomo  cft  viucns,&c. 


Digitized  by  Google 


III   .      SecVmbab  Part.  tk^t$<: 


§luid  fmt  Ncmen      Verlum  apud  togicjMi^*:]^^^^, 
Qjf  A  E  T  I  o    I  I.  .  t*^ 


QVoaiam  cum  iiibjedum>  cum  accribttcom  enuncir^- 
cioois  nominafuncideo  rcicndum  c]iii4£€i|0iiif^ 
Defi^icur^AiiftoceUtVox  exia(H«uto  fi^niiuraciili^^ 

( cemporis  es^ers  }rt^iK>meti4«mbo  «.^{«^^ 
temfyoris  i[i&n;ntiam  ^dngnificfue^dimia^pta^ 
( cu  jus  pars  luiUafeparauugmSca^ }  vc  n^mptir^liili»* 
plcx rcrminaseft  >^ opidonefiternatar »  Et lic^^l^ 
rundam  cum  fimpliciumyci^m  m^ximecompoficorum  no-i' 
minnm  paiccs(cparatx  aliquid  fignificcnt,  vcpatecin  his 
vocalvj!is,Dominus,RclpubJica,&:c.  non  tamcn  planci- 
dcm  ficrniiicaiu  fc^^ararx^qnod  conjundlac.  Ac  vcropartcs 
orntioais  idcm  icorlim  lignificant ,  quam  conjundtim;> 
I  Vcrbum  vero  ab  codem  AriUotele  ibuiem  cap.T.de^ibi«< 
tur:  Q^od  tcm{m&figi»ificat,cu  jus  nullus|»ars^  reparatafi* 
guiScat>e(lQueeoramqu^  dc  alcero  dicujim.  ^limnftjn 
diciturfquodtempus  (igniHcar)diQinguitur  verki||f«ijM9li^ 
min6«Additur)cujas  nwia  ps^rs  fepira^a  fignififM)ii|!idr0% 
xaciqoe  diftinguatui;.  Qcniqi  Aicinu:(nota eonnti ^m4^ 
alcero  dicnntur)vt  intelligas  Verbum>quod  hic  ab  Asi|b« 
•  tcic  definitur,copala:  fimul&^tribijcii^im  habere^vtpar 
tec  in  bis  propofuionibus^Animal  viuit^omo}(cntit,&c. 
Si  quxras  vcrum  vcibum  Uibnantiuuni(en:)in  his  propo- 
ficionibus,Homoc{lauunaI,HomoeJ>  difciplinac  capax>i 
liabct  rarioncm  vctbi.   Refpoi^deo  hujufmodi  particu- 
lam  (cft  )  m  pr.xdidis  propoficionibus,non  tam  eflc  vcr- 
bum  propricdictum  ,  qualeab  Ariftocclc  hic  dcfiaitut 
quim  verbalem  copuiam ,  qux  accribucum  cum  fitbipte 
enuncianue  copular.   Quod  fpe^  ^kI  iignififacic^titHi 
termtnorum  ,  &  ad  quod  gcnus  teroainornm  pertit||ii^< 
'  vide  quxdixitous  iniciopjciiau  cia^Ctts  piiiiiee  parcift,  ^ 

§luid,&  fttoiupUx fit  or$tiM»^  quodiimti  cr.^tMf(^,i 
V..'     v'       J^f  jEmnHi$t$$*  '  '  , 

\  Qv,AB  ST  i       IIL        .  ;  > 

Voniam  Eoubftiacio  definicur  ab  Anilotcle  capV^4. 

li)>.  4c  Jitferpr.t>xacio  torom  Tcl  fiiUnm  %ufi«a^y 


Digitized  by  Google 


Tr  A  CT.  I."  bE  fet?VN<:/ r?J 
itkopailcis  agenciui-fi  ofatiohe  .(1eni7e  verititt  &  falft- 
j.icccancjuam  de  quibufdam  cfTentialib  is  principijs  c- 
nunciacionis.      ,  T^-^c 

Or.itio  igicuf  deflhitur  ab  Ari^rotclc  teco  citato  rYoX  i^ii/ij- 
/ignificaciua  ,  cujus  pars  alicjua  fcpnrara  flgnificac ,  vt  di- 
(flio,non  rc  afHrmacio,aur  ncgacio.   Icaniic  id  habcc  ora- 
tio  communc  cu  vcrho  &  hominc,  cjiio.d  iignificec  cx  ho-       '  " 
mmum  inftituto,  icd  in^ico  diitcrt,  quod  illius  pirs  aliqua        .   \^  . 
l'cparata,id  cft,fcor(im  fumpta,eciain  ipfa  oracionis  llru- 
dlura  aliquid  figmficet ,  &  quidcm  vt  didip  ,  ron  vt  nc-     •*  ^  . 
t];atiolauc  alfirmacioi  qua  p«V>rema  conditionr  fi^  i^lcac         . " 
Ariftotcles,  partem  ora.  ioniscffc  dcbcrc  (iirpliccititcr- 
jninum,  feu  habcre  rationcm  iimplicistcrmini,  ncin  vcro 
elfe  debere^ropolitioncm  .Si  cnim  pars  orationis  aliqua 
cder  artiritiatio  vcl  ncgacio,tunc  non  cljct  oracio  fimplcx  ^ 
vcl  vnica,qbalcm  hicdcfcribit  Arillotclcs,fcd  mulciplcx 
/cu  c  jmprcxa.  Oratto  aut.:m  pcrfcd:a  dicituraut  impcr-  orifig 
feCla  :  Impcrfedta  eft,  quxfenfum  pcrfcCihim  haudqua-/'^**.  /»c,r,. 
quam  ^i^nic  Tu  animo  audieiitis,  (cd  fufpenfostcnec  au- 
d)cniium  animos,vc  fufu  omncs  illa:q»tx  carenc  vcrbo,6^^"-^'^'*'  , 
prxterea  illx  in  quibus  Iicct  vcrbu»n  cxprimatur,  tamcn  \ 
aliquid  ad  complemcntum  fcntcntia:  dclidcratur,  vtcuin  ' 
dicis  :  Si  Deus  cft  Spiritus,cum  vencritParaclecus,Dcus 
qui  viuicquilquis  Oco  fcruic :  Ac  vero  pcrfcdacft,  qUwU 
fcnfurti  intcg^rum  5:  abfolutuna  2'-2:nit ,  vt  li  dicasDeuS 
cll  SpirituSjSpiriTus  P.iiaclccus  dciccndit  ad  Apoftolos.* 

lam  veropcrfeCla  oraciodiuidicur in enunciatiuamj  &  Tsrft^a 
non  cnunci.iriuam.  Oratio  perfcCta  non  cnut>ciaruia  di-  ^  ^*Vv, 
citur  ,  qujc  iiccc  perfcu  tum  lcnfum  gignac  in  animo  au- 
diencis,noncamen  figiiificac  verum  vcl  falfuni:lraiufmodi 
lunc  orationes^depfecacorivX-  :  vc  miicrcre  mei  Dcus  :  im- 
peratiuac  a-ut  prohibitiux  :  vt,Dcum  time,noli  mctangc- 
re  :  Optatiua!,vc  vriniim  fapcrent,  intcllii^crcnt,  &  nouif- 
fimaprouiderenc :  Exhortacorio*.  &  conlolatoriar,  vt,cx- 
peCla  Dominum,virilrtcr  age,  &i  confortctur  cor  tuuin,\St 
luftinc  Dominum:intcrrogatiu^,vt,Q£is  mihi  Jabic  pen-  ' 
nas  (icut  coIumba:,&c.   At  vcro  cnunciaciua  oratio  dici- or4<,#/n«;j- 
tur,  quaf  fignificat  vcrum  vel  falfum  ,  fcu  qui  lignificat  aaUua* 
ali^aid  cfle  vcl  noh  cffc ,  fiuc  inprcctcrito  ,  liucinprx- 
fentijfiue  in  futuro,fiuc  cciam  ab»trahcndoab  omni  tcm- 
porisdilFcrcncia.Quare  omncs  illar  orationcs  funt  enun- 

H 


iH  S£CV>iOAft  ^AKT.  DlA^ 

ciattiuc }  qiiaruii^veroaincftifidicatiuit|^i  cqj 
que  fic  temporis :  in  hisenim  omnibfii  v<ppp  Veli 
indicacor.  £t  hxc  eft  quam  e'nanciatioiiem  ^topjH 
pcilamos  >  ali j  pxopofitioncm ,  enunciitom»  p^m 
tQm>efEitum>axioma  nunci:paiu.  » 'i^^-f^ll^^ 

'  QH$m9do  fi  hMhat  VititMi,    ffiffitas  frcffSnon 


.  »  QV  AB  s  T  1  o   IV.  . 

r«Wip  c2r  T  7  Eritasfici^t&faificas  intnbusrcpeatiir,iipMM 
'  V  tione,nempein  cebus  ficdt  in  fiiodamei^^^^S^^ 
<^       lei^tt  ficut  in  fiib jeAo^  9c  in  enttnciaiidbe  Qm  p£^8^j|||^ 

Jpfff.  ^^^^  ^  normam  vematis  cj  as  (]ux  in  intclled^noftisQiv 
f    fAlfitft  peritur  :  cujus  vcritatis  interprcs  cft  vocalis  pi|ppofitio. 

Exc]iio  intclligcrc  cft,  vcntatcin,  (ii  ut    falfica^cm,  raa-. 
.'H^^^J? &^  propnc  cire  ui  intcllc6tii,f]uam  in  rcbns  auc  yocibus. 
'  '"^^^  Vndc  &  vcntas  propiic  cicfiiucur  j  Confonnicas  in;ellc* 
i^us  cognofcenns  cuni  re  co'^;iita,c]\i;r  conformitas  rcla* 
cio  qUwCdam  c[\  anltnilationis  fcu  aiia:v]uaciouis  iiUidi^.* 
^us  adrcmintcllcdtam»  iicucfaifitasdcuiaua^Uj|^^ 
eft  intclledkas  notbi  i  veritarc  rei  cogaic«.  ff^"TT|m|plji 
|em  pcopeficipnes  ycrz  vel  falDs ,  non  tam  auik^^n^« 
•  iif of  noikae>qi]am  qnia  rei  cognicie  funt  cotvtoftlps^  rd 
j^.  Poteft  cnimiieri  v,t  eniutdaciofitcon&Mn^j^ 
conceptui »  &  tamea  abfoluce  falfa,  fic  i  vtfi.  is  qui 
^  angciam  eflc  corpoream  >  hancjcnunciatioiiem  pi 

(  Angelus  e(l  corporeus )  calis  propbficio  eric  ccm&r qiis. 
cognicioni  ipfius ,  &  ttmcn  cricab(blucc  fal(a,  quia  aoa 
eft  confonnis  rei  cognitae.  Angclus  cnuu  A  parcc  rci  aoa 
^  eft  corporciis  i  licficri  potcft  vc  propolitio  noa  (ic  coa- 

,         for.nis  cognitioni  nofti\c,  &  tamen  abicilucc  vcra  ftt;vcfi 
ouiscontra  mcarcmpcopria:n  dicat,  angclum  cJe  ^pi^^ji^ 
cum  liccc  cnim  non  icarcm  cile  exiiiimct,tamea  %uia  4 
parce  rei  icafe  jbs  habcc  ,  ideo  ymciftt^|ufmodi|tsop(^ 
M4*      tio.  Iaccri9i4jttuivocesnoQrcnimmo(jo  fi^i"^  ^""^ 
«   icd  ctiaoi  cooc^tuttm  figfta  fimc :  hinc  fic>vc  [ 
lies  vocate$,fi  ex  apimp  profirf^ntar»  vcrisa&is 
|it  iQtcllc^uat  fint  iod^fntfi  $f  ka  vt  vcrg-yiiccpnboi^^ii»^ 
j»fitproDofitio^fiev<fftlgiifii.  :^ 
.  Vhi  abites  tms^  quM^hffi  popoficipncs  dUjjsi  veras 

id<uiti» 


Digitized  by  Google 


'     '     .  .   •'Tr  ACT.  I.  De  Envnci  A  t.  II^ 

I  Wcnticf  ac  materialitcr  diintaxaci  vcl  quia  fubiciflam  56 
I  atcnbutum  funt  idem  realircr,vt  f\  dicas,  adlio  cft  palfio,' 
I   (|uia  palfio  eft  idcm  realitcr  c«m  afli  >ne  tranfeuiue,  vel 
I   (]iiia(ubie»ftum  &  attributum  pro  cod>;in  fapponUnt  ,  tt 
I   li  dicas,agcns  cft  paticns>vt!l  candi dum  ert  calidum,  quia 
accidit  vt  idcmagat  funul.'^'  patiatur^idcinquefubicflulu 
cmdore  (imul  &  calorc  atiiciaiur:alias  vcio  dici  propri^ 
acformaliter  veras  ,  cjiiia  ncmpeattributum  fotmaliccr 
ineft  (ubieclOjCtiam  fecundum  foiniale  (jgnificacum  fpc- 
!  (ftatOjflLieinfit  accidenrario  &  contiiifrencerjVt  ciim  dici- 
'   riir  lapis  cftcandidus,  fiue  nccclVatio  Sc  eircntialiter  ;  vt 
ci\m  dicitur  liomo  cft  auimal.  -  . 

Cxtcriim  grauis  hic  djriicukas  oritur  circa  ventatc  Sc ji^.^i,^  ^^/^^ 
faliitatcm  eanim  prooofitionum  QLne  fiunt  dc  futuris  ni  vopoftnones 
matcria  contingcnci.CLim  cnim  cc^ftec  cas  propofinioriCS 
t]ujc  fiutde  rc prxtcrita,vcl  prx(enti,fiucconringeci,fiue^®'"'"5"'''*. 
nccellari3,c!k'  decerminarc  vcras  velfalfis,v]uiaabrolute 
vcrum  cft>aut  falfum  aliquiJ  fuilfc,vcl  non?"itc:in  ali.ji^id 
c(lc,vel  non  cfte.ltcm  conftat  de  vericatc  6c  fai/icaro  pro- 
.  poiicionumjejucE  fiunt  dc  ftjcuro  in  marcria  ncccilacu,  vc 
lifjuisdicat  ,   Anticbriftus  vcncurus  cft  ,  difficultas 
cft  dc  iis  proportionibus  quae  liunt  dc  futuro  in  ma- 
tena  cDncincrenti  &  non  necclfaria  ,  anfiat  verx  vcl  fal- 
iXi  liuc  an  cocradic^oriarQ  eiufra.odi  propoficionii'  altera  ^ 
iitdeterminatc  vcra,alccra  vcro  dctcrmuiate  falfa,cxcpli  " 
i^ratia,iftarum  propoficionum:  Pccrus  cras  mane  fcdebit, 
Tctrus  cras  manc  no  l'cvicbit:(]u:«ritur  an  altera  (it  dctcr- 
minarc  Tcra,alrcra  vcro  dctcrminate  falfaj  licct  iit  nunc  ^ 
a-c^uc  indirfcrcns,Pctrum  cras  man^  fcderc  5c  no  (edcrc: 
Cui  rclpondctur  cum  Ariftotelc,c.6.!ib,  de  interpr.  ncu- 
tram  huiufmodi  propoficionum  cllc  dctcrminatd  veram 
aut  falfum.  Rctio  prxcipua  hxc  cft,quia  cum  vericas  c-  prdhnm 
nunciationis  pcndeat  a  veritate  rcrum  cnu  Kiararum,  vt  primc, 
potc  cjuoE  nihil  aliudiit  quam  confo  mitasi,  fi  is  cu  ipiis 
rcbus:  res  autcm  ill^,  dequibus  fiuiit  illx  propofitioncs» ,  ^ 
iion  fint  dctcrmrnatx  veiitatis  aut  falfitatis  ,  non  poccft-  —  •  ^ 
vcritas  aut  filfitas  ciufmodi  cnunciationum  ciic  dctcr- 
iiiuiata:  Addc  qaod  long^  ccrtiorcft  vcritas  propofitio- 
,    num  de  futuris  necclfari6,quam  dc  futuris  contrigC*tcr: 
,    cuod  difcrime  nullum  clfct,  fi  altcta  prjedidlarum  propo-  ' 
I    Ijtionmn  eftec  dceermmate  ?cra,  altera  vcro  detcrmiua^ 

l      -       r  „  ,  H  1 


Digitized  by  Google 


1 


pbkHif,  .  tefaira.Obiicics,propofitioncs<lcrcba$C(8Srii_ 
.   '    *  cfTc  dcrerminafx  vcritatis  au.t falfitatis,&  tomciiml 
prserentcs  non  fiint  rainuscontingcnccs,quam  fatur^J 
tcfpondccurjlicet  rcs  contingcntcs,ctiam  dumfiunt>  finc 
ablblute  &  fimplicitcr  contingentcs,ca$  tamcn  hypotlic-s. 
CKancpf^^tc  cuncclTe  i>cce(]arias,quae  nccc(Etas  iufficit 
a3  dctcnniiuttl*n  vc£icatempropoiitionum:4c  qaac  fucu- 
n  ronc  conci0|^^>€4cc^c  ciiUmodi  l^aoihill^  ofi^ 

ft^c.  ^         ;    ^     ^  v^i! 
]Ln(^bis  ctuftircxiimdixifre ,  qui  dixic  Pccrilil(l  hodic 

fiflpcfiois^  cmcingat  hodie  Petruaiifdeic:#i0|$!^MiA 
/     ^afk  qtti  ^xit  (Bttndem  non  6donim.  Si  lUllimiMlfi 
••«'^     ciim  res  quae  cpocingcnter  crs^c  fttCttfa»icddi%^^^ 

ppfitiones  illas,  quae  de  illa  it  futura  pro{ftCac-trj|m|p|pk 

dcnominari  veras  vcl  faUasjno  tamc  quod  anC^TCr^  et- 
,.reat  dctcrminatc  vcraiaut  falfo:.  Vcriim  occurrcs» Pro- 
'  phctarum  prxdidioncs  dc  rcbus  futuris  contingentibus 
iclibctis fuillt  deccrminatc  vcras.Sed  refpondco,vcrita- 
ce^etttfmodi  ptxdidtonum  fuilfc  dcterminatam ,  quia 
lion  pen4cbac  ck,  rcbus  ipiis  contiugeu^  ^u^lribd^ 
^uiimxettchtione>ottxc»uili^  ^:«^i^7^ 


f  4 


SECVNDA,  DilSPVTvATI 

HViVS  TRACTATVSi 


H  1 


rndfmm  fiUtur  variit  ^  mpltifUs^  i^nwfU^,:^ 
*  '  '         ,  iionHm  dintfi^.  -  r 

r  i3E£,qux  fola  vidctuxclfentialis  fi(  maximc  propiia 


Hi^j,qux  lou  vidctuxcuentiaus  maxmic  jiiup* 
ebttjBmci99U.dittifij^  qifi  di«»iUrttr  td^^pffjot^ 

7£^m  &  ncgantcmfiM^^  enWQm*wfiutt  TjdJ» 
i^linttm  riac)pctici?f  cfx  ipC^  fcip^l^  mciid8^cratioiic.Cum  cmm 
fccuiiL^/j  WAlcis  opcrai^p  %  dup^ex,  B^fW^H^^ 


Oigitized  by  Coogle 


t 

f 


TitAcr.  I.  Di  EnvMc,  117. 
^fijanatio^  negatio^uxca  dupkx  me&cts  iiiclitf|im>  rcs 
'veluc!  componeticis  aiffirmandojvet  diuidencis  negando: 

Hincfitvt  piopoficio  ,  qux  eft  interprcs  operationum 
nicacis,maxlmc  proprie  diuidatur  in  afficmantem  &nc-  . 
gantem.    Propofitio  affirmans  eft  ,  quae  fignificat  ali« 
<]uid  altcriinefle  ,  velconuenirc  ,  vt  Homo  eft  anii- 
marincgans  vero  ,  quaefignificataliquid  alcerinoniii- 
efle  >  velconuenii;^  ,  ycHomonon  cftlapis.  ReU« 
ouae  dittiiloaes^  liciftt  varisB  finc  ac  malctpUces»  ex^upHci 
fonce  ^ecancurynempe  velex  materijtenunciacionis,  fiib^ 
ie^nempe  aCttibQ^»TciexforiB»nemp«copttia.Sic 
cnUn  fupra  Jocuimas  ccfq^nos  ex  quibas  conftac  pto-' 
po(mo>  nempe(Q6ie&nm  0eftftdi|pacam>efleinftar  ma« 
tcciae,copulaai  Yec6  yerbafem  inftar  format, 

Qj^  AESTIO     I.  .  . 


PRopofitio  hoc  modo  fpedata  generatini  diuidi  po-  ff^ftU 
teft  primo  in  necefraria,probabilc,&  erroncam:  quo  ^mnm  fefjpi" 
fpedat  tripaltita  dittifio  propofuionura,iu  vt  aliq  dican-     .  '^'t, 
tiif.ic0e  inAiareria  ACccibriaac  nacurali,  alix  injpatcria/^^^^'^^'^^ 
^nctagpiiti»alix  in  maccria  renuMia  9l  faifa.Secundo  di*''*^^^ 
«idi^ceft  in  peripicoam&ol^^i  >  feuambigoam» 


vulgo  exponibiiem><}ntan5pe ^^^wtk^  quibosconfta^ 
vel  foQC  dilttctdi»  vel  ob  addipon  ^^i^hi  bigu2  ciiiaMatfi 
parcicalx>ob(cari$ira  vc  exp^Ui^i^idigeanc   :  ' 

..^Jperfpicoa  verd,mi2e  non  eft  e:icponibiUs  ,  auc  fimplex  Ttffficu^ 
cftiadt  coniunda  fcu  complcxa, qux  vulgo  hypocliecica^^^j 


nuncupatur.illa  dicicur,  quae  fimplicibus  auc  vni  fimplici^''»^"^^*»!^' 
fcquiualeiicibus  terminis,conftac:hiEC  vero  qux»  multipli  -  \ 
ci  termino  coaftat,ita  vtpluribus  enunciationibus  asqui- 
ualcat,vt^Pctrus  &  loannes  afcendebat  adhoram  oratio- 
nis  nbuam)xquiualcc  enim  duplici  propoficidni ,  Petrus  ^  ^ 
Afcendebac  >  ioannes  afi^debaCific^Chcii^^us  eft  Deus  &  Tfpifiu 
homo>a:quiualaiftisprQpofici.oj|itas,Chriftus  cft  Dcus,/**/^'*'^^- 
Ouiftas  cft  hom^ptod  &raBlcx  prdpoficio.  rwoncma-  '^^l^ft^^, 
tenx  opcupe4jtttii||rm^  ^ 
iindcfiniumij,qaia  ceni^|^hipucis  propoficionis  aiac  ftmc  mfMkh  49$  ^ 
jilifiti,m}^]^,  J^t!l^04l^<^  vniuf«rCi>Mb  ^aa/«fiM«i|r9 


Oigitized  by  Google 


fuHi><fV'im  vnincrrnli  fif!;noef}  .i<fe(f^:u?ti,vt,Omhir1 
•  eft  aniin.il'  niir  parricuhris  ,  cuiu';  fubicdum  parttctiltri 
%n(»cf}  a  fidlumiaurccrtc  a!if|!!i:^  parricuinrcfignifi^at: 
vr,.il;nuis  licmoct^iuftusjPccrus  eftiuftus.  Infiuica  vcro 
pr»iofir  o  riircitur  «Inobus  modi$:Priin6|jt^a2€onfta^^l'' 
Uerrjli  fubic^lo,rcci  abfonc  figno  vniucrlaH^Tt  toinS^ 
•difciplinx  capnx.SecunHo  cficirur^qoae  roftat  ttwBliOT* 
Ii<|ub,rubie^o  ncnfpe  vel  attriboto  nW^atiao: Vt,' nofltffiqf- 
mo  cft  fapis,  idUfapis  cft  non  Jiomo^  vcl  noncii^'  ^*^'* 
homa  •  •  • 

ytfiirj  A't  ' i-    Poffkx  cttsun  fimplex  propof!t'o  doobtis  alns  m 
^'^  a^l^  ttidi,nempr'  in  yrrtmSL  ^lfamtdcinde  in  affimrtl.-,^^ 
«».  ^^^  nrgnnrem.   Sed  ^»»* '^iuiift-^nes  pctuntur  potius  cx  ^i0tt 
fcvina'  cjuam  matcnje:acidc  cjuod  dc  iis  lara  fupci:«i||&^ 
aumefh     •  • 

Qno  locodiligenternot.inrlnrn  ef^  omncm  ntfumatio- 
nem  fiinr?nri  in  alinrn  iHentitate fubiccfli  &  artributi,  tta 
vt  fubicdum  &  attnburtiprocodcrafupponant,lic^tnon 
idem  plan^c  fbrmaliccr  Agnificent>pr2efertim  fi  vttamc[ue 
foncrcto  nomitiecxprimatQr^vt  cum  dicitut  (houyqi|gft 
,    animal)  quia  idcm  cft  habcns  rntionem  hominis  Apt^ 
inalts,  Itemque  negfttioncm  iiindari  in  diueriitate  fcr^fip 
fti  & atttibufet>ita vt  non  tantAm  resdliiv^rfas  fignifidfl^; 
.  #         ftdctiam  pro  rebusdi|pr(is  fupponant  ;yt  ^iljmj 
'fliomo  noh  cft)  ^^j^/M^  ^iiu^  eft  quod  hd>etjm) 
faominis,&  a!i<!id^^Bbabet  rationem  lapidi^I 
€mblf»t''  Quod  ipe^at  H^pofitioncm  coniundlnm  fttri 
eftffJtti.  plcxam,aiu  cft  copulatiua ,  cuiusplurcs  tcrmini  conilth- 
^^A\  ftionc  copnlariua  connccluntur  r  nut  f -^^regatiua  ,  cuius 
gfsgiMiks,  •■j5l;^ii-cs  termini  coninndionc  fcf^t  eatnia  connedruntur. 
CotfuUim0  I^urfus  copulatiua  Huplex  cfl  aJtera  abfoluta  ,  cuiug  par- 
(^um*  '    ticulacopuiaciuacftabibluta  r  vtPctrus&IoanncsftU'» 
.  dent.  AltcraconditiohaIis.,<^*dc  hiaicimi ptopri^  dic^r 
hypot'  '•rira  ,  cUius  parti(^1acf5^6latiua«condtiM| 
Sig^fgathta  !i  s  y :,ri  Sol  I  ucct,  ^  i c$  cft.  ScgVegat inaitcm  du^lcxi] 

■  pirticuhditidn6iiia'(ydim<3tjai^^*&^^ 
,  . . .       Ihtjiitttif ,vcl«kt;-  -mt ytmih^iLtepkitwr^s^^ 
idUflrifif&KtiQa,  quanqnam,  et^ 

iDt'.»^     o»nR  ,  f  ft  tnmen  inftns.  Ef  qiiidc  hx  funtfpcctfef 
.fjj^pJitioiuspeii^Kua;  tainiimpUcis,  quaih  complcijde. 
•    -     %  •     -  Rcftant 


r  .  ♦ 


Digi  Google 


'       .      TrACT.    I.  De  ENVNC.r^^-  U9 

Rjcllant  propofitiones  ambis^ux,  fcu  cxponibiles,  ^ua:    Propcfvi^  .  1 

lunt  tnplicis <rcneris,nempe  cxcluliur,  exceptiux,  rcau-  ^*^^^ 
plicaciux.  Excludux  dicuntur,in  quilnis  particula,  qux^^  ,  I 

paricobfcuriratcm^fignum  cllcxcluhonisjqualcs  fant  hx,^s/iPr».  *  : 

rantum,folum,cfuntaxat,&:  fmiilcs.  Et  quoniam  ejulmo- 
di  fignaaliquandocaviunt  m  fubjeflam  ,  aliquaiuio  veto  ExcUfinm  ' 
inprxdicatumrlunealixdicunturcxcKiIiuxdc  (iibictio,  /»r^»yi;i#- 
feu  exclufmi  fubjc<fti,vt,  animal  tancum  cfl  fcnfiis  capax,:"'''  | 
Ibi  cnim  particula  cxclufiua(canci\m)cadit  in  ipium  ani- 
mal,quod  c^t  fubjcdum  propollcionis  ;  ica  vc  (cnfuspro-  , 
*poficionis  fic  Animal,&: nilul  aliud  prxccr  ipfum,clVc  fcu- 
fiis  capax.Alix  vero  dicuncur  exclii<iux  de  prxdicaco  (cu 
exciunui  prxdicati,vc,corui  funt  t.itum  nignivbi  parcicu- 
la  cxclaUua(tantrim)  cadit  in  ipfum  propodtionis  prxdi- 
catum.Ita  vtfcnfus  fic,  corui  funtnign,  &  nulloalio  co- 

lorc  affcdi.  Exccptiux  propofuibQcsdicuntur,in  quibus  /      ^  ; 

cft  aliquaexccptionis  parcicula,vc  prxccr,&:  fiquodaliud^^^  "  .  \ 

!fic  cjuldcm  fignificationis  vocabnJumihujufmodi  cft  Iiqc  '  . 

propofuio,  Omnc  animal  prxterhommcm  cft  rationis  ^ 
cxpcrs.  Dcniquc  rcduplicariux  funt  illx,in  quibus  c!t  a-  ^^^^^'^^' 
liquod  fignum  reduplicationis,  qualcs  funt  hx  particulx,yjj^^^^^  ' , 

vt,prout,quatenus,&c.  hujufmodi  funthxpropofitioncs, 
Homoquatcnus  homo  eft  admirationis  capaXjid  cft,  ho-  ,     •  i 

mo,  non  quatcnus  eft  corpus,  vcl  animal,  fed  fccundiim  •   ^       .  \ 

proprium  naturx  fux  gradum,eft  admirationiscapax.  I- 
tcm  homoiuftus.quatenusiuftus,faIuabuur,idcft,homo  '  ^ 

non  rationcdoc1rinx,diuitiarum,  dignit3cis,&:c.  fcdra- 
tione  iuftitix^fcu  fandicatis  &  i;uioccntix  faluabitur.  ,  ! 

€)uotuflexfit  enunciati9  ex  farteformA.        .  -  .  • 

Qjjr  A  E  S  T  I  O     I  I  I.  ^  i 

FOrma  propoficionis  dicitur  vcrbalis  copula  { cft  )  vti 
fupra  monuimus :  Ecquoniam  hujufmodi  particulx  • 

proprium  eft,  vt  non  modo  copulx,  fcd  etiam  attributi  fi-  •  ' 
mul  vim  habcat,quando  ncmpc  ponitur  in  propofitionc, 
vt  vcrbum  lubftantiuumj vt  in  hac  propohtionciDcus  cft, 
quod  ctiam  omnia  alja  vcrba  fibi  vcnclicant  >  qux  ad  hu- 
jus  diftindioncm  dicuftturmotiua ,  vt  patcc  in  his  pro-  . 
pofitionibus  (homo  viuit,homo  fcntit,&c. )  hincrationc 
foinix  ^uogeaerapropo^tionum  couftituuncuc  >  icavc 

■      H  4     •  . 


4 


I  1  ■ 


mt 


1»9  SbCTNBAB  f Alt«^*]to4l»£i^ 

aliic  dicantLjrdc  fccmiilo  aJjaccntcin  c]uib^^^|)n 
pnla:,c\  prxdicati  rarioncm  Irihct,vt  (Detisl 

fimifcs^qua:  fic  appcllantur,qn!,i  iTrjlijifcttm 
do  loco  n^jncct  iinn^c  iiatc  poll  fu^ieCtuip  ^aljflj  vcri 
tcrtio  adjaccntcin  quibus  vctbuin  tiiSftaitlii^jf"^ 
pulx  duncaxac  lociini  tcnct:  ira  vt  arti  iHtittriiw8»i 

•  aHjaccnt ,  ncmpcpoft  fubicdum-^  iprafn.c<^|am 
bcustft  }uftus,hotnocft  ?iii€s>$c.PrdCtelikq 
n^xcfKi^nificarcnexum  pnrdicaticbiTi  ~ 
lamqnc  vd  abfolnr^  fi^nilicat,  Vcl  ciiain  " 
imn  connocat:  htnc  0t  vt  rationc  fWrmat 

)  pofttio  diutdatw  io  abfofmam  Sc  modtficnt; 
lcn^.  Ab{blutacft,qi:a  (ignificatur  ablblutc  iiliqmcl  i 
altcri  vcl  non,vt,lionio  cH  animaI,Pcrius  fttidct.  M 
Jis  vcro  dicitur  in  cjun  n  ino  io  jurnificnrnr  iliquj 
tcri  incHc  vcl  nf)n,roti  criim  iiiodus  c]uo akcri  incft  , 
non.Et  quia  modus  illc  c't  quadruplcx,vidclicctncc 

'  riu$,vci:  coiitingens,im|||irtDtliis>  vel  poiribiiis^^n3i|| 

^ pofitionuip  moo^liun^quattior  funt  gcncra ,  v 
,nccc(fario,vtJ>ac  proponsio^ticcefTc  cfthomi 
'Hiaiftl  i  dt  contingeiitc,<]Qalts  efthxc^ipttie ' 
jniniehji  cflcpilofuin  s  dc  impofnbilt  >  qualix 
poiSbiip  j^ft  nQmincift  cflle  lapMcmr^cpofEbili 
jfh,po(libilc  ciMloinifpcra*c(?c  Wcrpitcint 

Quoloco  noiabi:;  vnicuiouc  modali  nropo 
ncgantcs  opponi ,  alrcram  ncganrcm  dc  modo,  cum^ 
iiculanc<];atiua  cadit  in  modiim  j  ^hcrnm  nc«yncc 


fubjc^o,  cijm  pai  ricula  ncgatiua  cadir  in  fubj 
livrnificat  aliquid  nc^ari  c!c  fubjedlo,  veibi  gratta 
propofitioni ,  ncccllccftbominrnt  cncanimal ,  op^ 
dc  modo  cft  ifta  ,  n^  cft  nece0(;homir>pm  ciSK^ni| 
||kpd)ica  vcrb  dc  fubjcdlo  ifta,  ncccne  cft  homincnl 
^Kanimal.  Excjaoexemplofiwijhi tft^itrelligeifc 
'  tiqain  4p  &b|(e^  ^  magi  s  proprid  oppoftmi  ^ 
ncmpc  codcm  modb  rem  ucgac  qup  oppbBta  afQfti 
Tcro  iicgatiu4(!c:mo<k^Mn  Kcm ;  noi^ciifm^ 
licmmo^cjtiooppofita  ,  fi  ftnfumpropofitionisfj 
vcrbi  gratia,haccproporuio,non  cft  ncccffehominc 
^aaimal,noncft  propricde  necclTc,nili  vocc  tenus,fc<tj»o- 
;^us  dccontingchti  ,  velpoflibili  ,  apquiDalet  cnira  tfti 

i^rctofitidm  ( coutcingcas  cil  JiOmiiicin  clfe'  aiaimal )  vel 


vNc.  r  Ut 

iftijpoffibilc  cft  homincin  non  en'eanimal:  idcm  fcnticn- 
diun  de  opporicionc  afixjrmtitiua^  ncgatiua  in  alijs  mo- 
dis.  ^  •  ■'•'•■'^      ■  ^ 


/    TER^TIA  DISPVTATIO    HV-  y 

•'.     .  r-.;5  ;r  IVS  T  R  A  C  T  A  T  V  S.  • 

s^'       Pexropi  ccitibusEnunciation        .  "r^  "  . 

*      ^^HAnf^mfint  proprietMtesEnHnciationum,        .  *  * 


E 


Trinffirmalid  &rnegari6,vcntas  &  falfitas,  vniiicrfa-  f^rtpriim^*. 
l:t,as  &  rarticnlaritaspolfint  aliquo  rrodo  dici  pro- *7 
piKtGtJS  cniinfia.  ionMm  ,  qnatenusomnispropohtio  cft  ,.'„.rrf/«nf. 
?i!lirmans  vel  neganSjvera  vcl  falfa  vniucrlalis  vci  parti-  i  r  nfptai 
cnlaris  (  (\  per  vnnicrfalem  intcllicras  omncm  propofi-f*- 
tioncm  ciiji^  kibjcdilm  cfl  vniucrfalc )  i  ihilomi  nis  ta-  '^r  ^enttn.  . 
men  cum  potius  (int  oppofitarum  cnunciationum  difFc- 
^ntio! ,  fme  cirenti^lcs  ,  fiuc  accidcnraria:,  qudm  carum  JX^rw^!' 
proprietares,  idcirco  deijs  egimus ,  vbi  dc  varijs  enjn- 
ciationumrpcciebuspr^ccdenttdifpurationcdiileruimu*^.  , 
Porro  vftisinualuirapudDialedicos,  vt  cum  proprietas  \ 
abfolutaenunciationumduplex  dicatjr  ,  nempequan- 
titas  5c  qualitas.per  quantitatcm  intcIli^<Tetur  vniuerfa-  , 
liras  dcparticularitas  ;  per  qualitatcm  v\r6  affirmario  ^Sc  ^ 
;icgatio,&  etiam  vcritas  &:  falfitas.fcd  [>r.Tcipu^  affirma-  ' 
tio  &:  ncgatio  3  appeUantiirquc  hxpropiicrates  abfoluto»,  v        ^  < 
(]uia  compctimt  cnunciationionibus  ia  fe ,  non  vcro 
compararc  fpcclatis.  At  yerotrcs  fmt  rcfpcdiux  cnun- 
ciationum  proprietatcs  praccipux  .  qua:  nempe  enunci::-' 
lionibus  mter  fc coIIntis,fcu  comparatis  conuc- 
^niunt,ncmpeoppo(itio,coiiucrho,&a:qui^  .    -  ,t 

,    "pollcatia,de  quibus  aliquid  brcuitcr  .  V 

dicendum  eft.  S  • 


-1  ' 


i 


Digitized  by 


tx%       SBCVN0AB  Part.  piAiierJ 

Qv  A  £  S  T  I        I  L.  •• 

PRopofuionum  oppoficio  dici  potcft  carum  quae  dc 
eadam  matciiafinnc,p_'ijcs  cjumtitatem  aut  qualica- 
opnf.  tcm,auc  vtramquc  diffcrcntia.  Itaquc  ad  hoc  vt  duaepro- 
/in»nm  //i'*po<tciooe«i£gtuiuc,o^onan£ur>  diue  coiidicioiits  rcqui- 
ttm^      runtur :  vna  cft,  vt  fiut dc  cadcm  rc  ,  fcu  ij  fdcra co^ftcafi 
rcrtninis  t  rnbiedko  njempe  &  atthbmo :  Alcera»  vcdiffe- 
ran c  n on  q  uoui  s  modo ,  fc d  racione  quanti tatis  ic  c^tiali* 
tatis»  i4eft>  tatioac  vmuecialicatis  6£^articularitatts  >  i- 
•^^A/MM»  tem  aiErmationis  &  ncgationisr"  HincenimBaicaiitQir 
^/^^«•^quatuoroppo(kicmam.gcncra  ,  ncmpc  contcariMs 
^►•«  {yjconpfarictas  carum  propoiitionum  c\ux  quantikatc^ 


'•"7* 


■!1 


coruK-munt,(cdqualitatc  diffcranc ;  fubaltcrnatiocanim 
q^ua?  qualitateconueni-mCjicd  quancitstc  diffcrunt.  Dc-' 
niqucco'icradi<flio  caruin  (.jux  qu^nticatc  fiiniil  3c  qua- 
litate  ciiffcLum.  Dicuntur  igitur  conti.iriac  ,  qUvX  ambx 
funt  vmucrfalc^.,  (cd  earum  alcera  adirmans^  altcra  nc- 
ganstQipnis  homo  eft AH^al:  NuHas  homo  cil  aainial. 
'  SubconrrariaB  ^tcuncuff^iKfambfc  fjnc  parcicularcs»  fedl 
CpHtfdriM         affirman&i  wcU  ncgJHis,vt, Aliquis  homo  eft  ani-  * 
fftf0fiu»»^.  rpal,  Aliquis  homo  noh  c^  aaimah  Jubalcerns  funt  ain» 
^fm^fmtfm  g  ^  quidcm  alfirmantes,  a^  ambae  negsintes»  fed  altenr 
^        i|itier&lis,altcra  parcicularis :  vr ,  Omnis  h^mo  eH  ant»\ 
mai,Aliqui8  homo  cift  animal:!4ulla$  homo  cftlapis^A-" 
liquishomo  non  crt  lapis.  Dcniquc  concracli(florficC||-* 
fentur,  quaruun  altcracft  vniucrfalis ,  altcra  particularisi,*^. 
it^mquc  alrcraaffirmans,a!tcranegans:  vt,Omnis  homo^ 
cft  a|iimal,Aliquis  homo  noncft  animal.  Nullus  homa  • 
^  •  .  cftlaglSi AliquishomoeflIapis,quiBomaia  ' 

.  ':.Witt!^?cfi;hematc.-   ^  .  ^  ' 


Ommi 


Uiymzeu  by  GoOgle 


•  •  •  V 


Tract.  I.  Di  ENyNC. 


.Omn^shomocftanimal  Goni 
Omiushomcxeftlapis/'  1  tra  l 

t  i 


(sjullushomocftanimal.  I 
"Omius  homaeftlapiv  |  tra  l  Nullus  homocftlapis.  I 
Omttis  homo  cft  iuftus*  i  n«.  }  Nulias  homb.cftiuftas.  I 


I 
I 

I 
i 


/  laltcr-i 


nx.. 


1  Snb-  j   w-  " 


I 


1 


Aliquis  liomoeft  animal. 
AlKj'.iis  iioirio  cft  lapis. 
Ali^ias  iiomo  eft  iuftas. 





1  Aiiqais.homon6cftanimaL  i 
Aliquishomo  rtoncft  lapis.^  ( 
Al^uishomoaoacft  iwftos.  | 

\ 


,  Caecerum  hacum  oppofitionum  maxima  cli:>qiix  inter 
contradicloii;is.rcpcatui,qum  &qiiantitace&:qualir.atc 

diffi:runt>3c  prxtcr  ca  nunqua<Q  fioMil  verx  aut  fimul  fal- 
ikcft  polFunt ;  deinde  requitttr  bppoTuto  inter  contra- 
fias^qujB  Ucc^^ualjutcdiffcrant,  quaticicate  tamcn  con- 
fcntiunt,  &  I  €(cc  ni]^fuin  fimul  vcral  cflc  poffint ,  fimul 
auncn  polfunc  ciTe  ikiik/n  pa^  in  matetia  conctn^c^tt» 
tnm  fubleqaitdr  pppofitio  minds  propria.intcr  6tl»con- 
trarias,  qua:  licct  qualitacc  diflSsrant ,  qAantit^te  tamcn 
confenti.nt  ,  &  lic^cnunquam  fimul  faiaeefirQ  polfinl^ 
pollunt  tamcnfunui  eflc  vcrae,vt  patet  inmatcriacotin- 
gcnti.  Dcnique  omnium  minima  oppofirio  cft  fubaltcr- 
narum  ,  qucc  licct  quantitate  difFcraiituiiaiitatctamcri 
Oaafcntiunt ,  &  pncterea  fant  fimul  veri  autfi  "nul  t  Jlac 
in  matcriancccilaria,  licctin  matenaconti*v  -lu  nun- 


d  by  Google 


•  folUntta.  •  '  '•J. 

}        '  <^A8  S  T  I  O  .  III.     .     •  C 

^ifiSr*  Onucrfio  propofitionis  apudDialciflicosdcfiftitur, 
•.  cxcrcmorum  fiuctcrminoium  rrafpoficio,ita  vtiub- 

I        icdum  fiat  pr«(dicatum,&:  c  contra,  fcruata  fempcr ciui^ 
t  .      dcm  propofitionisqualita  c,hoccft,aflirmationc,vcl 
}        gationc,&  vcritatc  vcl  falficaj;^  licct  quanti^  aO!|iiian^  ^ 

q  .atii  mataripofrit  ^ita  njcx  tniajetu!!  fiatparticiibi^ist 
ftmmfit  viid<conuerfioduplexnafcitur-,atterafimpkXy  ci||l»i^«- 
•>lf(«t  noiii  ^tiim<ia4lttas>  fcdtciam  auantitas  ^pofi* 

tionisconiKitendx>icaTcfi  cpnuccCendafiicyic  YiwMifih- 
tis ,  conoerra  qaoqtie  fic  Tiiiuer&Ks ;  fi  yerd  parcicidarii» 
-    conuc£(aq^uo(juentparticulari$  ,quombd6iegicfni^c4- 
'\        itercuntur  Yniuer&lcs  ncgantes,&  particulares  aHirmaa^ 
'         Ccs,vt  fi  dicas,nullus  homo eft  lapis,  crgo  nullus  lapis  cft 
' homoraliquod animalci^  biocs,  crgo  aliciuod  bipcs  cft  a- 
nimal :  alrcra  vcro  conucrno  dicitur  pcr  accidens  ,  cuni 
^ •         fcruata  qualicate  mutatui  quantitas  propofitionisj  ita  vt 
;         cx  vniucrfali  fiatparcicHiaris,quon^odo  cpnncrtuntur  V- 
tiiuerfalcs  aiiirmantcs,&  yniucr(al4s  ncgantcs,vt  fi  dkas» 
^ ,  omnis  homo  cft  animal,  crgo  aliquod  aniitiai  cft  homoj 
nullus  homo  cft  Japis ,  crgo  aUi|malapishon  eil  ii94|o. 
§mmtf»  Mitto  hie^fioMaAt  t^tfttiti  gemis  cdnuerfipeis 
pnmifuod^  dfciturpcrcdntra^okhidAei<i|i|UoiflododicitocwC0i^^ 
jfrr^:.  dpoffepart^adai^^iegdntcs  ,  e«  iSnm^filbcil^  msKffi 
.  ^uinl  vtile.  Ca*ten^  €t  lii|pradia:is  cfxefApSis  ilKcW^ 
ocmtierfioncifi  pcr§4nere  ad  gdhu^  quoddam  confcqoen- 
^         ci£B|i  ita  vt  legitimaficpropodtionumconucrfiocuaiex 
^  ^^^^  vnaconj^erfarum  inferri  potcft  altera.  / 
iM^iktmi-     ^|l"^P<^^^^'^"2i  '\viX.^K.  oppofitas  duntaxat propofitiohes 
j^wSm^  rcperitur,cum  videlicet  vna  propoficio  alccri  oppofica  fit 
'  ,      Cf  anquiualescquod^  maximt^  at  addtcidiic>vel  detratftiowe 
,     .     •  l^arciculse  ncgatka^:  vet^i  gratiii,  ha^c  pmpofitio,  Omni^ 
Hpm6  c?!  anittiaftqttae  e(V  Contrana  iftiiNullus  liomo^ 
amnla!l,  fit  eideitrasqatttaiieni-addica  particula  nc^iinll% 
.  fic,Oiiims^hotti0iioiri^ahifilisl«Sit^ 

^SSd        ^ Bf  aMkaal  /<ftf^j|l|tftfdl9is  ifK^ptopofllttlit 

foncxaduamtat^ii^s  }Bmfhm0^mBkms  ^mm 


( 


Uiyitizuo  by  i^OO^lt: 


iH|teiii'ifta  ficut  6c  pra^cedens  eounciaciohum  refpeftiut 

propricrasadgcnusquoddamcon(cquenti?,tumcniincft  v 
legiciinapropofitionum  oppofirarum  xquipollcntiajCiim 
ex  vna  inferri  poccft  alrcrarvt  fi  di:cas,Omnis  homo  non 
cft  animai ,  crgo  nullus  iiomo  eft  animal.  Veriim  c|uia 
diucius  in  iftis  immorari  non  magnae  cft  vtiiicacis ,  lacis  »| 
(it  hsec  breuiterdeiftis^iMbus  propodtioQum  proprieta^ 
xibtts  diidde»  iie  oaaai^  igiioreeuc  qaid  (ic  apudDiale- 
dkos  fCQ|nfitiofiDflm  ^ 


^  PpSTERIOR  TRACTArvS 

HVIVS.  5ARTIS. 

De  Meth94^^  vfnA^  optim4ration€  em^mendi 


Q 


VoniamjVt  fiipra  monuimus.affirmacioni  compo- 
_  fitio.&negacioni  dmi(io  rcfpodct,  locus  lucpoftu- 
lat  vc  de  compohcionc  &  diuifione ,  adcoque  gcneratiai 
4c  McchodQ|Ciw«  iue  fMnc  paixcs>  ex  iailicaco  «licamus. 


Qj  AB  s  1 1  o  li  .  /  : 


MEchodi  fionieii  duplictter  acc^iti^;Pjiiadqaid«iiutfiiM4p»* 
pro  otdine  Sl  (diB  eoittm.oiaiUKm  qi^eia  vmucx^^ffiMr  Aih 

fk  aUquadcidbiba»  yeTeius  pane  ttaduatiirV  ; 
Qir.  S^ando  pro  oirdinatioae  (eu  eo  animi  iudicio,  quo 

i;es  illx  in  aliqua  difcipiiiia  concinu^  difponuncur.  £c 
quoniam  vnicuique  ordinationl  fuus  ordo  refpoiidcc,id- 
eo  indi(criminatim  pro  vtrolibet  accipicur  mechodus,QC-p 
tamen  magis  propria  eft  pofterior  acccpcio  quam  prior. 
Eric  igitur  propric  loqucndo  mcthodus,  Aninu  iudicium  Malcdm 
aptc,riteque  ordiaaociSkCai»mnia>qu«  ad  vatuerlaqjali-  ^  J*^^** 
quaiTifcienciaa^fCfttQenc ,  ex  quc^cotius  iiUus  (bmias^  '  ^;^ 
ordo<nafcicur>(IcQU€  mctkodusaoncft qu^iibec,ncc  ca*      ^  p** 
ii|i)ibec rei  diQyqUtioMicqQC  eaim  ceriniaotum  diipoitcip . 

n  cimaciatio^^aeyi  i^^fiittuiWimiA  ntooaiiationa^.. 


methodus  appellacur,  M  apir  plurium  defilllMiiiiti  ?! 

nunci.itionuai,  rntiocinationu.n.dic.  adcinvic  fcicnti^ 
Mrthtiiv'  pertincntium  orJuiatio.    Cuius  mcchodi  vcilitarcspci^ 
ultiM,       mulca:  riint:vt  quod  rcs  ad  intclligcndum  faciles  clficta^ 
uua:cnim  ordin.ita  fant ,  loiiire  Facilins  intclliotintid» 
quam  quacturoata  lunt  &  pvomucua  r  ucindc  c|uoa 
mormm  iuuct,iirmius  enim  aQimoinhaexeiici|ua;dd^j|d 

•  ,  cead(iilcuatur:deat^uequoddifcciittm 

ac  dettnpaGtidcdac  enim  ia  draetone  incti^^dus 
qaallbet  aliA.  re  ordp  &  paccitvn  ap^  4iifO&io. 

■  • 


curraicera  artis,qua;  ccrns  diilctlicx  prxceptis  dirigitu^l 
ea<]uc ciuplex^akera generaiis,()das  feruanda cfl  i n coksmt- 
nuata  ferieoiniliumparciuni  aliicurtis  fi:ilci2c,  a1cei^|faip 
,  ttcuIaris^iKB  in  vnatjiKiqiie  c|Msc(lione  atincUtfictifcail^^ 

nodaAda  icf uari debec.Dcgenerali igicur in  hac qu^||#:^'^ 
ae  adimisde  parcicahu^llKraenci 

Cum  igicufduomaxim^  in  ^naquaaue  rciencia.! 
JtmffiiA  ^  derentur,v]uxfita  ii^cpe  &medta;qtii{  ad-c{uatncorue] 
'"'^       c.itinncm  .«dlii  >cri  f6!cnt,pofnnt.iuc  vcl  quozfita  intcr  ^ 
Tcl  Jcniquc  nicdii  cum  cjUvrliris  ririoncordiniscopat; 
Cfd^Biplex  r-irirlunc  cnplcx ordofcruandiis ^inq^ualibct  fcicntia, 
-  ^**"*    vidclicct  in  primis  Dlurium  quxfitorum  intcrfc,  vt 


priura  l'unt,priorl  loco  cxponantur  ,  qux  vcropofterib' 
.qua:q»  iinc  prc^cctictibus  non  poHunt  intclligi,poH:crioa^' 
dcindcmcdioriainterie>vc  cdm^plurarappctunt  m 
ad a !  i quid  probandttm»qi]«  (unc  'vicinic»ra  rei  proba 
priori  loco  adhibcancur^qurc  vcro  rc«iociora  poftcri 
deniqueisordo^eruandus  eft  mediilhlfn  adqu£e6ct;V 
prtoribos  tjaxficis  prioraiiiedia,poflertoribusp<>ft^'' 

r^''H>»mcdiArefpohdcanc,  P6rrofi!i^i>»ibct  Ubo6rdinc 

qu«ficocQmiAt^rfe,fiuemediorun)finierfe|fii]eimc.^^^^ 
rttm  ad  qujc(ita,triplcx  raethodusrrepcriri  pocefty  vidct^"-' 
cctRcfolutiuaiCompofjtiua^&Dcfittitiua,      '  •* 

•/  Mctho- 


Digitized  by  Google 


Tract,  II.  De  M<ii|jilf  j>q.  izj 

nj  qiiiicaoriniQdjU.  Psimd^cumittoilQ^i^ 
i^cinbra  dtue  dicunturparccsijite^rantes ,  fic  progremisj'^  4 
▼t    cjuis  de  toto  fyilogidno  primiiin  dicat,deinclc  partc^.. 
cx  ()uibus  conftat ,  ncjnpc  propofitioncs  &  ccrininos  cx^ ' 
plicct.   Secundo  ,  cum  atoco  vniucrfali  ad  fingulas  cjus  '  , 
/pccies  quisdilabitur,  vt    de  fyliogiimoprimum  in<jc-  ^ 
ncrc  cjuis  ciinerat,dcinflc  fmgulas  ejus  fpccies  nempc  lyl-  '  *  . 
logirmumdcmoiiflratiuum,  ropicum,  &ropliiilicum  ex- 
plicct ,  tum  horum  adhacipccics  declarec,  doiiec  ad  infi- 
anas  pcruencricTcrtidjCiim  conclufio  in  fua  prima  prin-  ' 
cipia  rcfbluicur,  quar  raethodus  in  dcraonftrando  &  pro- 
bando  xMathematicis  pneiertim  fiimiliaris  ^ :  rt  fi  quis 
probec  Diale^igim  efle  vtilemi  quiaa^ones  mencis  ab 
if  (a  diriguncar»  ad^iones  autem  mentis  airigi  polle,  quia 
nomittnquamerrarc  poflunc,e{Ie  autem  crrori  obnox!as> 
qusa  id  experiCQtiaconftat.  Quarc6,cum  a  finc  ad  mcdia  ^ 
nc  rcgrcflus,vcfi  quisprxuiciearDialedicx  fincm  ertc,c(^- 
tcras  (cientias  peiredc  confequijid  auccm  fien  non  pollc 
finc  ratioais  Icgitimo  difcurfu,clircurfum  vero  quibufda 
cnunciatis  niti,  omnc  autcmcnunciatu  fuis  conitarc  tcr- 
minis ,  ideoquc  inchoandum  eflc  a  fimplici  tcrminoruin. 
apprchenfionc ,  &  fic  paulaciiUijj|:pgijcdien4o>  pcr  ea^quac 
fequuntur  ad  propaficum  fii||||f||tfmrnT-ii  Ititti  circi  prioi: 
lUc  rauoni&^f^cflMs  i  finc  propoi^o  ad  inedia,&  prima, 
vique  «lementjtfi^dine  analycicofe^.ferolatorio.    .  . 
,    Quoniam  vari  anolyG^  i4  cft,  diirifiowbl  opponltur  fyn-  jif#fitAi 
thefis ,  id  cSt,  cqinpoficio » hiM AjiiliM:mQ^^  offmds^^mf^iM 
fieri  TOlEt  g^iBtliddu^  coiiipoficionis^qubt  fiert  poteft  me-    4»  «••A 
thodusjniolittionis /p^^     ciim  a partibus  (TonlUtuenti-  *' 
bus  ftii integrantibus  adjcotum  intcgrura  fit  proocflhsjvt 
fiquis  Dialcclicain  a^lpicerurabipfis  primis  elementis, 
neinpefimplicibusterminis  ,  tum  adpropofitioncs  c]uar 
ex  ipfis  conftanc  tcrminis  procedac  ,  tandemex  ipfis  c- 
nunciationibus  ad  fyllogifinmu  ,   qui  propoficipnibtjj^; 
conftac,progrcdiatur.  Sccund6,cum  a  (pcciaU^Sints^r  , 
ea  qux  fiibalt«na  fiinr  ad  generali(fimafit  prog^cflus: ,  ^ 
^^methodo  in^oenieiida jpotius  quam  in  docenda  aii«-  • 
qua(cicntiavjpidocct  ,  vt  u  quis  primik^i.^xiifinencui 
coniperi^  tres^  fyUogiihxMiim  %ecies  >  nempcdcr 
moaftraaitinm  >  topicim  i  Ik  lbpbifttciiin  >  tnmex  ijs 


t 


:■•  r 

f  ' 


5icyNi»AB  FAkt.  DtAt. 

*  '       commnncm  fyllogifmi  Tationem  c6!lig.n,tunc  confcrer-* 

V  .  '  (io  rviltv^ifmum  c<iin  inc<u(^ionc,&  cxcinplo  A:  ctuliYm»  - 

Wiatc  commiinem  argumcncacionis  rationcm  agnolca  « 
'  •    j.       Tcrtio  ,  ciiin  a  primis  principiis  pcr  intcrjcitla  ,  v(cjncad 

vltima<^  conciulioncs  fic  proccrtus  ,  vrfi  cjuis  floccat  pri- 
t  jnumab  cxpcrientia,animum  hominiscflc  labilcmjcrro- 

,     -  nqucobnoxium>eumexeodocear  ccrtaahNiMj^AfUdtri^ 

:  .       gcndumcffe',  camqiicartcmcfleDialc^tcain :  cx  cjniboi- 

conciuckc  Diatc(fi:icam  impriirns  vciicm  efle  ad  toSt^tC  . 
t  finc  crrote  diflctcp<hnrt.  QoaitoiaAH^djjsaid  finem;Ytf^' 

quis  dcycai^  apprelienilere  fiue*  eqrorc  (impliccs  icnAi"' 
nos  >  vt  eie  I)s  doeeat  emmciationes  cdnficere»  tmiintio- 
dum  redi  emrnctandi  cloeeat ,  vt  podea  m^dtss  optftni 
^atiocinandf  tencarar,  c]nt>  tandcm  caetcrx  onincs  fcie«i^ 
tix  liabeantur  perfedac  ,  pmnibLS  fuis  numcrij  abfo- 
luta:.  ■•  "  . 

Mfth^dm  '    Tertia  eafyncioptima  mcthodi  fpccies ,  qui:  ditHnitiua 
4'finttmk.  d]icirur  vid;rurc]'jc  parriin  e>:  c  imrofirina,  parcim  cx  di- 
uifiua  mechodo  conftarc  ,  rum  niaxime  fcruaturciun  res 
in  generc  pfiuii^mdcfinitione  erpiicatur » quod  &  com- 
poncndogcnus  cum-dtfletcntia  :  dcindc  cxpli^atis  pcf 
delinitloneiii  rei  propriecatibus'  9  cadem  primrrm  i  n  fu.i 
membrai  ieunarffes  integrantcs, fi  quas  haiNfiry deinde  itf 
foas  (pccies.Kii  pandi  proxtme  fit^^lbjeftas  cKmdiusn»  . 
ebdem^?  rnodovnaqnaeq(itexillisfpedclklispri]||!&,^ 
Cnituf , ejii(i]uc  pfoptfetatibifstfirficis ,  itt^idtauM 
primum,  «leindcin  (iTas  fpecic^dkiiditur ,  ficquc ^ilSfi*' 
ceps  proceditur,doncc  ad  vltimas  (pecies  deucniarur  :  vt 
fi  quik  ni^urus  dc  ryllogirmo  ,  primiim  cxplicet  quid  fic 
fyllogiinnis  ingcncrc,&  quivnam  ejus  propricrarcs,  tiifn 
,    partcs  intcgranccs,  fyllogifmi  marcrialcm  r.empc  ac  fjr- 
malcni  diinnguat,tandcm  fyllogiftnum  diuidar^inparres 
lubjcdiuas  fcu.(p!Qcics>  ncmpc  iiliieaioaflraciuum,  ippi^. 
cuin^  ibphiftiettm ;  cod^fpque  niodo  in  fingiTlis  ipecte^ 
bwprseeda^quoinipfaromgcncrecxplicando. 
1'.  .    .        EiHutcm  apti4iiiti»har^cthodu9^  in  doccndis  &  ad^ 

•  difcendis  A^^tiiifS' :  itt  imiettiendis^^aro  i)(^ 
nis»  AUmiAioi^j  Bmftwtmfe^^ 

k       '  ■  r  .         ,    .  . 

',.  *  "  -       -  -• 


Digitized  by  Gopglc 


f  T|IA<?TAT.  II.  Db  MeTHODO.  IlVp 


;  ^ijiniijn fit  ft^rticularu  cuiufque  dtffi^HlUtis  i^d^n^ 
^i^tj  AB       i  6  ilh 


1« 


'^iSki  fiuius  itfechodi  racid  in  dtiob^iconfiftit,  in  io-  ^Mnti,  , 
ccn<fe  iilfmpp|*idifpii^^^     docc'tis  verodqt  faatf-'"M«^  - 
fe^i^       accoafirjMcc  fija ,  deindc  alijioatcfiita  ^A^^ 
^lipQh^uof -ittfciD  fiiftt  dc  vnaquaqttc  tc,  fi  commode^^  ^ 
ficri  porcft  .  c)cpttc^nda  >  ocmpcaQlfit  >  id  cft^  ^d^t»riMf««^'. 
fuc  dari  pofnc  in  rcrum  natif ra ;  dcindc ,  quid  fit ,  vbi  rci  rftstf&ti^ 
"^homcn& naturacxplicandaeltipraEtcrcaqualc^fic  ,  ^f^^f*'^^^ 
cxplicandxomiicsrciproprictates   j   ^C"*^"^  P^^^P^^^rLjriri' . 
Cjmd  fcu  pcr  quid  fic ,  vbi  caulx  rci  aflignandx  funr  :  pof-  f^^u»^ 
fcfl^ddi  quintum  quxHtum ,  nempc  quotuplcx  lic  ,  vbi         ^     "  > 
"iccicil>£ci  cradcnda:  crunc.   In  confutando  triplcx  ordo  . 
a^{pf»tcft.  Primus,cft,  fi  quod  Tcrum  cflc  arbitramur 
ji6  loco  rtatuafnus,  tnm  cx  vcritatc  comprobata  alio- 
lcntcntias rcfutcmus.  SccOndus  cft ,  fi  prius alicnas 
bpiiif^pcs  Jcccnfcamos  incipicndo  ab  tisqAriei^ilt  minus 
.  y^l^MKiies  jinei6ilc{uc  fingute  rcfutcmtis  ,  vt  tandcm  no- 
linkli^^OEitU^^  adkibitis  ratipnibus  (labilkfnus :  Tcf- 
3  iiuscft  ,  fi  propofitilin  ytramquc  partcw»j^pofit^^^ 
tcftti js,  tandcm  prbf  fifita^  quaJftipiii*  vcfitas  cxplicctur  : 
ita  vtad  cxtrcmura  foluantir  frftiottcsitiittslcntcntisc, 
aB  minorcmprobabilitatcmhaberc  vidcb^at\lt:  ncigi- 


sj.-Urfc  habet  ordo  particularis  in  doccndo.  Scquitur  ordo'  • 
;%amcularis  indifpucando  ,  qui  fcrc  poficus  cft  in  officijs  , 
^ll^i^cntantis  &  rcfpondcntis.    Ar^^umentantis  oflBcia  UrgumiH^ 
%it(ani :  primjyjiargumcntum  clarc  flcdiftind:^  propo  ^^^^  •/li^- 
*         i fccundum,- id  oijod  i»cgar«m  a  r cfpondc  nte  fucrit,  "^^J^J: 
if  VCp  probatf :  (ci^ih^on  cficiui^ium  gcrtinacem  -  ^^  J; 

primam  intcgtuin 

•  ^rsumcntam^iicUtcr  rcfnn&»CC  :  fccundum' ,  ad  fing;^|^ 
*  ofitioncs  icrpondc^CiCOBCcdciido  vcra  ,  ncgandd 


,  difting^fllSlw^ki^^  :  tcrtiam  c0  animi  (cnfttti\ 
:rrogantrdtnici^  dcdT^e ,  intctd6in 
acgaci  ratloacmjpotfulafiti  rtdder^.  ^ 


i 


bigitized  by  GoogU 


jt©.         Sbcvndai  Part.  DiaiecTv  ' 

•  -  *  • 

§^dnmnfii  It^itimM  ui  fnfofita  diuifio  ^j'  : 

Q  T  AB  s  T  I  o  ly. 

CVm  in  omnr  philofophiacpartc  ffccjucns  atqucadcA 
vnli/Ilaius  (ic  Auidonisvfus  >  ic4.|iipfiifi€(ui4e^  "~ 
'  .  '     '  fiitio  acquo  demoraraciofcicndi  iuftrnntfenruoi  >  prx?cr-^ 
tim  a  L^laconicis  dicarur,tion  faccic  alicQttm  QOnnalla  hk 
dc4iiuifij»nc  fpccialiccr  rabjungcrQ  3  licmpc  quW.ftjqj^* 
tuplex  ficf^ndf  m  quomodo  ficn  debeac.      *    *  ^  •  ^T^) 
Jfi^d  ft      Q!K>d.fpe^ac  ad  primuch;dcfinfri  poceft^ratib^Qar 
totom  iiTpartes  diuidimr}vc  fi  dicsTsianimal  aliod  cflle  ra 
tiohafc  nempe  hominem  f  atiud  irKttionale  ncmpc  bru. 
tum  i  vcl  C\  dicas,coiporis  humani  parialia  cft  capuc,alia 
.4^*0/4«       pcdiis,  &c.  Liccc  auLcm  hcrc  vocabula,  diuifio,  partitio^ 

•  '  anaryfis-,  fcurcfoluriodircir.nfnanai  vrurpcntur  :  eft^f 

mcn  inter  ca  diicrimcn  ,•  qucvJ  diuifio  fic  propri^cotius 
vniucHaiis  in  fpccics,  partitio  cotius  intcgn  in  nicmbra» 
dcniquc  analyflsiit  rcdu6lioconciuiifouisi|i  ittapxincipj^ 
vcl  rci^cfTusa  finc  ad  mcdia.  \ 
^ntifio  h  QSP^  fpcdai.ad  fecunda-m jdiuifio  tn gcnerc  eft  triplcx, 
gtmfrg  tfL  pi^o  trrplici  genere  cociiis  &  parciuni.  Kit  enim  alia  dcui. 
.     io  totitts  intcgri  in  partes  imegranc^,  quc  propri^  dtcU 
f  ur  partiiiai  vc  eft  dittilio  cprpbris  bitiisliii  Vk  capur,  pe* 
^his>brachia.eruirai&c.  alia  veraeft  dinifib  tocius  vniuer- 

*  Alis  in  fuas  ^ecies  >  vt  eft  diaifio  knimalis  tn  hominem' 
)  .  &  brutum  :  alia  dcniqu^  dtiHfio  rotiusefiencialts  in  par- 
'     .      'tcs  cllcntialcs  fiuc  phyficas,ncmpc  matcriain&  formam, 

'  •        *vt  il  homincm  paitiaris  in  corpus  &  animami  fiuc  mcta- 
piiyficas,  ncmpc  gcnus  3c diffcrcnciam.vc  (i  hoinincm  di- 
CiK-?*     oidas  in  animal  &  ration^lc.    Gastcrum  prapccr  has  trcs 
•e  Utmt    prcynas  fpecics  diuifionis  pcr  fc  ,  trcs  alias  func  fpccics. 
triflt^,     diu  fionispcr  accidcns  :  Priraaaccidcntis  in  fubic<f):a>(|U9^' 
'  ditt '^icur  n-iquodaccidei^s  penes  fuhje<Sla  in  quibus  re- 
^      "peri(ur,vt^dicas>eorum  qo^mouencur/diudeltccclum» 
aIiudeleiiioiiittitt>aIiud  corpus  mixtum :  Secuiida«  fubie* 
Ai  inaccidemia  qua  diuiditar|ubicAiim  pcacsiiccidcn- 
tiatvt  fi  di^aficocpus  aliud  eft  alb^m,aliu4  ver6  nigrum  s' 
l*trtta  >  accidencis  in  accidencia  ,  qoa  videliceciKadens* 
non  pcr  proprij|s  diiIerentias,(edperaUa  diverfigcneris 
aectde^ntia  in  concreto  diuid^cur>  yc  ii  dicas^  album  ali ud 
?      'cfting!lc,aiiuddutum.       '  ' 


^      Digitized  by  Googlc 


Tract.  I  De  Syllog.  In  Gen.  151 

Qood  rpcclat  ad  tcrLiuin  ;  quattuor  funt  priccipui  ca-  Diuijuiu 
noncs  fcu  rcgul^e  lcgitimx  diuifionis:Prima,  vc  vniufcu-  itgiumM 
jufquc  diuihonismcmbra  liiiiul  fumpta  totum  diuifum  ^ «"^*"  , 
aduequcnt,  quofit  vt  nicmbra  diuidcnria  cum  toto  diuifo^»  '''•^* 
fmr  rcciproca :  Sccunda,vt  vtraquc  pars  diuilionis,  fi  fieri 
po/fit,nominibus  pofitiuis  cxpnmacuf  :  Tcttia,  vt  totum 
in  partcs  viciniorcs,  5i  proximas,  fcu  vniucrfaliores  pri- 
mum  diAribuatur  ,  dcinde  idx  in  alias  ,  vndc  gcnus  ali- 
quod  non  ftaCim  immcdiatc  ,  fcd  pcr  intcricjfbas  fpccics 
Inrcmotiorcs  vfquc  ad  Ipecialifrimas  dcbct  fubdiuidi: 
Quarta,  vc  vnum  diui^ionis  mcmbrum  altcri  opponaturi 
ita  vc  in  ipfo  non  contincatur  ,  fed  vtrumquc  aequc  im- 
incdiatc  concincatur  in  toto  diui(o.  £t  ha:c  dc  Mctliodo 
^c  Diuifionc  facis  i  atquc  adco  dc  fccunda  Dialcdifa: 
parcc. 


I. 
1. 

3. 


T  ERTI  A  P  ARS 

PIALECTIC^. 

Z)  £    1  I  S   QJ^^  SPECrANT 
dd  tertiam  mmtls  operMionem. 

P  R     F  A  T  I  o . 

fj^^^  Ffolutis  duabus  Dialc6litfa:  partibus  ,  quarum 
VA^  altcra  circa  fimpliccm  dicncis  intiiitum  ,  altera 
7/^^  V  ^^^^^  iudicium  vcrfabatur ,  fcquiiur  icrtia  paijj^  ^ 
h^}<^  circa  tcrtium  gcnus  operandi  noftri  intclft-  *' 
dus,  ncmpc  difcutfum  quo  vnum  cx  alio  infcrtur.  Sicuc  *  • 
autcm  in  fccimda  mcntis  opcrationc  aliquid  prapccdentc 
fimplici  ccrminorum  apprchcnfionc  cnuntiarur     ita  iu 
hac  tcrtia  aliquid  pr<jccdcncc  propoficionum  iudicio  con-      .   :  ; 
cliiditur.  .  CMTinhMA 

Caetcrum  ,  licec  vcl  cx  hoc  intclHgas  gcnus  omnc  ar- 
gamcncacionis  ,  immo  cuiufuis  lcgitimae  confccutionis^^^f^^JJ 
iihand  tcrtiiani  niCQtis  opcrationcmpcrtincrc  ,  qui:^  ta-  /ii*tiir,  • 

t  i'  .    ■ .  ' 


'  Digitized  by  Googl 


44^ 


Ijt         Tertiai  Pari^.  DiAiEcr.- 

iTfiiimfil'  focniiit^i  rptcics-argttmeiitacionis  (quodcoQrecmtonft 
'^X'*^*    genas  optimos  eft  ]  pr«ftat'(yiJogifimu>  6e  ffd  ipfiuncar* 
''"^"'^cera  omnia  argumenrandi  ^encrapofruntrcuocart^icl. 
circo  ccrcia  hatcpars  Diale^cf  de  lyliogirmo  pr^rcrcim 
inf^icuecur.  Ec  quoniam  cria  maximd  occurrunr  in  fyl- 
loj^irmo  confidcranda  ;  prinnim  c]uidcm  nonnulla  c^\idc 
ad  ipfum  in gcncre  pertincnci  vt  !unr  cius  rario  >  pnnci- 
pia,  6i  propriccarcs  i  dcindc  varius  ac  multiplcx  fyllogi- 
zandi ,  fiu  ratiocinandi  modps  :  dcniqnc  inficrncs  cjuac- 
daaiipnus  fpccics  (^uq  iuxra  conditiuncm  rci  dc  qua  dif- 
fftt  WviferiturydiAinguuocur»  fyliogifgtfisdcmondraciuusttofi* 
^^«nf>Tr««cus,  fo^hiAicusj  \dcit<;o  cres  erqat  hoius  tcrtix  partif 
^Mith  .  ffa€fcatus  :  primus fyiiogifmo  in  geacre^i  vbi  dc  ipfius  ra- 
tiene«  principiis  Itpropriecasibus  gcneracim  dicerur.le» 
r  i'  condusdevariisfigarisdc modis  fyIIo|i^i(niorum$ter€ius 
die  tribot  praectpuis  eius  (peciebtts^nempe  de  fy llogifiaa 
. demoofif aciab>  copico>  &  fophifticck  v  '^' 


.  PRIMVS  TRACTATVS 

H  V  1  V  S    P  A  R  T  I  S.  " 

pe  Syllo^ifmo  in  ^imrem      "  . 

fiUc  /"^Voniani  duo  maximd  in  fyllogifmo  gcncratim  fpc- 
iifitMgtnf  V^ftanda  funt ,  ncmpc  cius  rario  fcu  natura ,  c]u6  (pc- 
ratim  j^g  f^antciufdcm  principia ,  deindcpxopciecatcs  (^uxcercis 
ratiocinandili^bQsecregulis  conciaencur^idcirco  duas 
infticucmushttitt|trai5facusdifputationes,c|uarum  alce- 
V         erit  de  natura  /9t  principiis  fyllogifmi ,  alcefa  erit d6 
proptitcatibttsieirlegibas  boai  &  Icguimi  fyllogifmi. 


.tRlOR  T)JSPVXAriO 


«^.       D6natara.5cpriticipiis  Syllogifnii.  > 

^^^djit  Syllogifmus,vbi  de  confuHtiont  ^ar^'     •  - 
-y     .  gumentationt, 

QVAESTIO       I.  .« 

CVmSyllogirmusacgumentauonis  >  argumeQtat^^ 
rera  coniecutioois (^ccies  quasdam  (it,  aodri^;e  r^-  ^  .  ; 
ttopo/hilac^yc  4)6  confectitioiieprimuni^deinde  de  argi^*    '  • 
fnefica^ione  nonnihil  dicamus  ;  eiphls^^taim  facii^  fy^Ot 
girmi%tioQcm»(eudefimcioaemcolIigereeit/*  r 
,  Qmfecuttoigicttr ,  feuf  ▼clabenti&sloquantur)  con  ,,^^j^!^f^ 
-fi^od^tvidupliciter.accipitvr,  primiim  <|aidciTi  praEcisc,  atci^no. 
jljr  telttti  in  a$(ll:adh>^  pro  ipfa  vi  (eu  ratione inferendi  v- 
numexalio  ,  alcero  modo  accipitur  vcluc  in  cdncreto 
pro  ipfa  orationc  in  qua  vnum  cx  alio  inFcrtui;5cqaidcm 
in  hac  poflcriori  acccptionc  hic  a  nobis  vfiirpacur  :  ciim-  ^ 
cjuehocmodo  acccpta  dchniacur  ,  Otacio  in  qna  vnum  tfs  defi^ 
c.valio  infcrtur    dijo  ncccfTsrio  includit  ^  ncrnpe  id  eX|i#,  •  '» 
qup  aliud  infcrcur>quod  dicitui  antecedcns^deinde  id  1- 
piiiin  <^uod  infjptc^r  .  quod  dicitur  confequens:  tertiui^ 
md4i  potc(l,nempe  ftgnum  fouxialis  con{ccutionis>Vcrb^       '  ' 
gr4tia,ci)tD  ^cici^  jhqmo  efi;  aaimal»  crgWijinio  eft  ien- 
lus  paiticcps ^onfequentia  eft ,  cmi^s  prioT pars»  nemj^e 
[  homo  e/}  aninjial )  dicitur  antecedens.  >  pofterior  Verp| 
lempjB  ^  fkQ.mo  efi  fenfus  particcps )  dicitur  confequens^ 
U  vcrd  particuja  { crgo )  cft  figagm  iUayp^i^  ^a^mat; 
is  coafccutionis.  ' "  . 

Sunc  auLc  \i  conrcc]Ucntiarum  duo  gt nera.   Vnum  ca-  ^"Af"'*/ 

3«!  in  quibusanccccdenSj&confcqucnsiirdcmconftant^JjjlJJi^ 
:rmi nis, licec  nonnunquam  cranfpofitis  >  aut  aliquomo- 

)  immatarifjCuiu^quatuorruncfpccies.Prima  curapro-  . 
>U%i^CK  feip^colhgitur  »  vtomnis  homocftanimaU 
goo^^isl^mojiftanin^aL^  S«^|CJ^ndacdmexvoapj^ 
iiciofi^aJU.squip^^  vt,  omiilsli^m^ 

ani^q^l,  ergo  nallus  homo  t)on    an i m al.Tm^ 

vf|igc|^i  c^rigicnry  vc  ,,6n9mdi<uaa  eft  ^iinal,  «r-  x 


VJ 


vetreadi  propefictoficscolligicur  cbnuerfa,TC  ^mQrs  ho^ 
md  ci^ ftniniaii  ccgo  alicpiod  animal  cft  homosnullns  ho- 
u  Ctnuir-  nio  eft  lapis,  ergo  nuilus  lapis  efl  homo.  'AJjccrum  genKS 
kwhjtqutn'  confcqucntiarum  rft  camm  inquibus  anrccedcns  &  con- 

^         fccjacns  non iiffiem  ptxcifc  tcrminis  conftant  ,  quiam 
jantcccdcntc  continctiir  r.irio  aliqiia  .   fcu  arginncntuin 
quoci  non  conrinctut  in  conlcquent'^,  cjnaiis  c(t  hacc  con- 
I'c(]Ucntia,liomQ  c''!  unim^i,crgo  houio  ienrit:quoti  cniin 
homo  fit  animal  cft  ratio  fcu  arc^umcntum   cx  quo  con- 
'  ,  'cludicuj:  cuhdpn^  femiie.    Appcilatur  autem  hoc  genus 
'^fiumn'  icoQ£equcnciae!!argumentacio»qu«  (ic  dcfioiri  lolct.  Ora* 
f^lijljjj^^  alcera;pars  qu2ibftio. 

2j^^^^^|i^ipi:iuditur :  in  qua  dcftnitiond,  pcr  alceram^altein 
4^iztmiii  ^b^ft>bms,nihil  aliad  incelligicur,  quam  ptopofiuaqdi^* 
Mir^wr^jf  Qtis  affirmaftua.vel  negatiui:  per  inod  ver^  quod  dicituc 
uums*  ex  argumenco  ^)iplibato,exclii3ancar  omnes  CQhfeqdea- 
^****^  ciaB  ca|^ces'medid  (tu  argu  r»cnto  ,  qaales  funt  bmnes 
Pt'ftffa  confcqucniisE  ptioris  gcincris.  Ex  cjuo  intilUgcre  eft  m 
fitci9i.  conficicndaarguTcntarionc  opusellc  riim  ihucntionc^v  t 
^gumt».  ncmpc  mcfifum  fcu  ar|j;umcnturn  aliquod  diueifuin  a  rc 
fMikHu,     probcinda  hibcarur  j  cum  iudicio,  vt  ncmpc  apt^  adfCrtl 

concludcnaam  dilpon.itur. 
h:  /  5^ntauccm  huiqs  goncri^  confcqiicntiac  fcu  ara»jmca» 

tationisfpccics  qu-itndr  ,  nc.mpc,  Excmplum,  fnduftio» 
Enthymem^i,Syliogiftnus»inter  quas  \\[\\A  cfi  difctimcn» 
quod  trcs  pff|pes  compiracione  fyllogifmifinc  imperfc- 
^  /  itii  \  Vcpote^uarntn  aiuecedensToica|»rppoficionefiuo 
fimpttct fiuc  oomplcxa  j  iicac  8c  aliarum  prioris  o;cnertf 
Confcqactiti^m cdnftcC :  Sc vctoin fyilogtfmo Weoe- 
&ns  mipfici  fcinpcr  propoficionc  coiilict  ,  quartiih  alcc- 
ra  maior ,  altcra  minor  dicitur  ,  quo»i  ex  fingularum  fpe- 
^/<iyj/ e- cicrumdcfinicionibus  ,  &  cxcmpUs  patebit.  Dcfinituc 

ftmfijium-  i^itur  Exemplum  ,    Ar^unicntatio  in  qna  lino-ularc  ali- 
cjuid  cx  Vno  vel  perpnu.-is  fimiblnis  concluditur  ,  nuc  ii- 
\  lud  (It  rcifa(flae ,  quod  fimpliciter  dicifur  cicmplum  ,  vc 

fidioas  ,  GulaeyitiumjJrimisparentibusin  (latainno. 
CttiU^,  tori^hufmanb^encri  temporibus  Nbc  in  lc^  oa* 
tui«  ,  Ifradftico  populoin  ftacn  Icgisdacatexicijcaufk 
lFaic*=,  crgo&Chriftianis ',  pr^fercmi  rcligiofis  in  (^l 
irrarik,  di^nactonis  caufa  erit  t  fioer^  fi^ 
Ot^j  tfii  V»bot* ,  «(uarunifrccjaencia  fiint  eXempU  in  fadrt^  Kcc^* 


uiyiiized  by  Google 


.  ■      .  '  j- 

^io  cHargumcntatio.  in  cjua  ex  enumcrationc  fufficica 
ti  fingulaiium  >  aliqiiid  viiiiicrialc  concluiiicur  in  liunc 
niodum,  hic  homo.&:  hic,  &  iltc,  &c.  rcliqui  raciocinan- 
rur  jcrgo  Omaishomo  ladocipacur.  Enchymcmacft  ar-^^^ 
giimciuatio  9  in  qua  akera  duaram  praemiflarum  rctice 
tar  9  klcera  vero  cxpsimltiir ,  qaare  rQerird^dicicor  fylio* 
girmusimperfe^as  ,  acidica  enim  ca  propoftnoae  cjux 
jre.M€ecur>  ficc  inceger  fyllogi  (Itius  cxenciiymemaretverbi 
graciayilhi^ieft  enchymema^Hoitio  reQCtr»  ergoHoinc>  ' 
'«ftaifim^L  Cttifiaddas  propofirionemiftam»  Qaidtjaid  , 
^encic  eft  antmal^fiec  iategcr  fy  i  1  ogi  {lnus  hoc  oiodo : 
glHtdqmd  fenitt,^sl  antm^p  -t 
,      Sed  homo  Jentitp      '     '    '  • 
Ergo  homo  efi  animal. 
TtaqueSyllogifmus  ,  qiiar  cfl  nobilifTima  fpccics  argu- -S^^^A^ 
ruecacionis,fic  ab  Arirtocclc  dcfinitur:  Oratio  m  q'ja  qui-  (^^*^^'^' 
Ijufdam  poficis,  aliud  quippiam  ab  iis,q'.iq  pofica  flinc  nc- 
(ccfrario  fcquicur  co  >  quod  hxc  lunc  >  id  eit ,  Syllogirmus 
^ft  afgumepcatio  in  cjna  praemilGs  tn  anceccdcnce  duabus 
f  ropojJldonibttSytterci^  quasdicicur  concktio ieuconrc-  '  . 
qu(t|ijf  ^     i|lisd(kbus  prxcedcncibas  diucrfa  necefTatio 
/eguicuri  poGto  qiiod  duc  p\:a:cedcntes  admfdk»  feti  con- 

•  Ceflie &ieri)[|t*  In qdo  maximi  diffi:rt  (y Ilogifinus ab  Cn- 
* ibynieniats  t  cijius  antecedence  conceflb  poteft  ncgari 
confequens.  -^ttius  rci  r^cio  cll,  quod  tn  fyflogtfmdrot-  ^-^f. 
jmalis  confecucio  fiae  illatio  fic  ncccIIar!a,propr'er  ncxi:m  /«^1/;«.'  ci^ 
ac  dffjjo/icionem  mcd  j  fiuc  argiimcnci,  cuiii  ccrminiscx  f^jr^^n^m 
quibus  conftac  conciufio  ,  non  vcroin  EnthymcmaLC  j  \x\^^*^ 
quo  ciuf  nodi  ncxus  fcu  difpoficio  mcdij  non  ''CpcririXr,^^*^'*"'*" 
ficut  ncc  in  aliis  cotircciuionum  gcncribus ,  e(S qiic  in  iis 
anccccdcns  vnica  propofitjonc  conftcc.  Cxtccii  n  i  u.n  o-  / 
HMiis  lcgiciipai  argumcncatio  cxantecedcnce  &  cotiie- 

^  ^uente  conflec»  concLniio  aatem  in  fy llogi fmo  habeac  ra-  . 

.jcioncm  con&qaentise  «  nonvidccurminusperrineread 
eiastntegricatem^ttaaiprjtaiil&ip  »  qi^v^uidaonnalli  ' 
ftariaac  •  /    ^  \  •  .  ; 

/     QHiaMj»  lint  ilnh$ntB  feu  prjnclpU  SyUopJmf^  • 

ELcm^  feu  priricipia  ex  qrtb^s  Conftte^  ,  «tin t]ux 
retofiiitlir  SyUo||ifnitts ,  di^i  ppl&nr  ptopoficioncs^ 

■  l  ■  4 


Digitized  by  Google 


■  T"^       13^  Tertiae  Part.  Dialbct. 

tumfecfnini.  Propo(iuo^uidei4Ciiplex.eft,ncn^pe^i|||^ 
jor^  niinor»^conclu(io  ;  <]uamm  duar  priorcs  habenc  ra- 
Iff4wr^.  tionccnancccedentis  >  dicjncurque  vufgd pracmitlae » eCf 
quddcond^iioni  prxmi^canrur:  pcflrenia  vcr^habec  ra- 
C§meltif$,  ^ionem  conrequencts,  dittciirque  cc^nclufioy  qnia  ex  prc- 
miilis  coiiceffis  iiccerniGlo  iuferturyleu  cbncfuditurlOua* 
Pnffiti$,  rumaucempraeminarumalceradicicur  maior  ^  (eupro- 
'  poficio  abfohitc  ,  (]5!CBordinatcpriori  loco  prxmuricur». 

alcera  minor  feii  (uiripcio  ,  vd  ndiimptio  ,  c^ux  majorcni 
fubfcqiiuur  :  patct  i n  hoc  S y  i iogi Cmo  :  ;  ■ 

%fa{or,         Ma]Otpxopoi\uo.  Omne  a/iimal  ,/i  fubJlantiSm  ' 
«/if«^f.        Minor propo(itio,Stfi;!^<>?7i5f 'i<t7i;m*/,'  •  'T 

*  ^  ,;r   ConcXudo.E^go  h$mo  efl  ftd^ftarnti».  ' 
Tifmintts.     Tcrminus  quoquc quatcnus  e(i  (Vllcgi fmi  clcmencumy 
^trtmut.  &  principium.exciremusdicicuirvel  mcdiu<;.?.xcrcmt^  iU 
9itdius,   Jc  cft,  qui  in  iconfcquencc  pbnicur,  ciiin  fcmel  aflumpcu» 
.  .   "  '    fucric  in  anteccdente.  Eft  aurcmiUc  duplcx,  aliuseniih 
dicicur  paaior»  qui  in  majori  propoficione  afTuoisrur  cutki 
tedio^^ftque  prardicacum  in  conclufione,  alius  vero  mi} 
^or  qui  in  minore  propofittone  a/Tumicur  tum'  medipx 
.^ftquerubjedlumineondufione  (  (^uodincelHgendiini 
kft  in  modi$  dire(ftis  argumcntandi      nam  inmodisdt- 
Tc^flis  cxcremum  majoris  propoHtionis  cfV  fubjccflum 
conclu^lonis  ,  cxtremiun  vcro  minorit  eft  pracdicatum  ' 
ejufdcm  conclufionis  ,  vc  patcbit  poHcn.  )  L'ciiiquc  ccr- 
minus  nicdius  (cu  argumcnriMi  cfl  racio  probandx  con- 
ciufiofiis  6c  cum  vcroque  cxcrcmo  in  antecedcntc  j)oni- 
tur>  nunquam  vcro  conclufloncmingrcdicur.Qux  omni^ 
pacenirinfupradido fy iiogifmo:  '  * 

^idheimeHisnimsl,  '  .  !  : 

BtgbhomoufijHk^dnhii^ 
Quoin  ^UogiGviocres  ceperiuntu^termint  »  nein^. 
dub  exttcmi,ex  quibu^^cottfta^  cbncluiib :  nempre.hbtiib» 
tSe  fttbl^antia  nuorum  ilkerjiiempe  fublVantia,r<^eriturin 
majori  propofllionc ;  alrcr  vcro  ncmpc  homo,iri  minorii 
mcdius  vcrotcrmiuuscft  animal  ,  qui  cum  vcro v]uc  ex^ 
trcmo  in  maiorc,ncmpc,u:  minorc  propoficione  rcpcri- 
i^Hrmmt  ^^^'  Qi?^"'^^'^'^'*^^"''"^^'^^'^  ^^^^  '^^^  tcrmini  mnior  ,  mi-; 
iMii.^V*' *  &  mcdius  in  omni  fyllogifmo  func  ncccnkiij  ,  iia 
*riA«. r«/f?.  ^uoqiTp  p!'jrcs  illis  non  dcbcnt  tcperiti  in  vlla  fyilo- 

tiiMtur.  /  ^gi^pii^piifii  t  j(aiincQi|iflem  ^  j£»icaucumilii  crcs. 


i 


Digitized  by  Google 


Tract.  T.  De  Jyllog.  In  G£NIS.e.  t}y 
^fil  cec^illis  t^ibtts  (iuacaxacsequiiiaicnccs. 

^fuamod^ fi  hnbuit  terminui  mtdtus  extremou 


•v 


TB|mtoa^ijie4iuscomparacipnealicuiuscxcremiiauc  ^'^^^^^ 
e(l^rece(ieos,autcon(eqtteiis>auc  rcpugiians.Quod  ^'^^' 
vr  inreHigacur  >  i^ciefldnm  eft  vnum  comparacione  alce-  fnftqutnf^ 
xius  £ci  aQCecedens,quo  poficio  alcerum  ponicur:  fic  ani-  M 
mA  dicituif  ancecedeiis  ad  corpus  ,  cjuia  poficb  animali 
poniiurcorpus  ^confccjucns  ver6,c)uod  ahero  pofito  nc-  ^l^[^g 
ccflfario  jonitur  ,    /iccorpusdicitur  confcqucns  adani- j,^^^,^, 
xnal,quia  pofito  animali  ncccfTario ponitur.  Dcniqucrc-  vsrivmai^ 
pugnans  ,  c]uod  dc  alccro  ,  auc  dc  quo  alccrum  vcrc  non  f*  *"«^'^ 
potcft  affirmari  ,  fic  lapis  cfV  rcpuguans  hojnini  ^  homo  ««^T"**'» 
lapidi,quia  ncchpis  dc  hominc>  ncc  homodclapide  vc- 
^t^  poceft  affirmari:  Quo  loco  obircr  adaerre  ea  qoacf cci« 
proca  funcmutuoamecedcntis  &confequcnci^racioi;iem 
habcrc  ad  t  nui  ccm  >  fic  a  n  i  mal  cacionaie  dici  p.^^ccft  ^IIC^t 
.cedens  vei  eonrequens  ad  hominem»  &  i  cot^cra. 

fit  qiioniam  excremus,  ccuninus  eft  tum  fuJ>ip&,W» 
c&tii'accribucumcpncIufionis,hinc  mcdii^s  c^rmmji^  c|irn  ^lnatusur- 
vcroqile  comparatus  varius  &  mulciplex  aflignaciit.  l^am  ^/«^1  «4 
fi  conclufio  fic  affirmatiui  ,  tum  mcdius  rcrminus  vcl  ttrmiii»i 
cric  antcccdcns  ad  prx  iicatum ,  &  coarcquens  ad Tubic-  c»nflu§etk 
Aum,vc  in  hoc  fyllv^^gilmo :  ^^''■•l»» 
Omne  ammal  eji  fubJlAnttAf  •      ^  . 

^  ■     Om?jis  hcmo  efl  animalf 

Omnu  howfi  efl  fnbjinntia. 
yd anccccdcns  ad  fubjccflMm  &  confcquetls  adpracA- 
cat9m»vc  inhoc  (yilogifmo  mdiredto :    '  ■ 
Omne  Mtimfkl  eft  fitbfttmfUh  .  ^ 

yd^ttcececfens  acTvcrttmquc  >  itin  hoc  (yllogiliiK}:' 
.  ^Omnit  heme  eiianimalp ' 

Udemnithptneeit/nhHnntut.  e^Btmd»* 
Aliiiua  tHhfiMntim  eH anifrfit.  fi  iieheee 

Quod  fi  conclufio  ficnegatiua ,  tum  mcdius  cerminus  ^i^'^*^ 
crit  vcl  rcpuananspr^dicaCo^Sc  atucccdcni.a^fubictlam,  ^t!\'mcf 
yt  mhoc  fyllogifmo.    '  '     '      \  r-i/^^^w 

*         '    ^HilM  homo  eillMfUy,  ^  afiitiiu.  • 


,  Digitized  by  Gopglc 


M«  Ti«.TtAi  Paht.  DiAi; 

NullummnimMleJlUpis. 

y«Ircpugnan$prardicato,&  coaicgucas  adrubicaum. 
▼emliocfjllogirmo:  /  *  .      .  * 

i^tillHm  Mnimal  eft  Upis. 
Omnis  homo  efl  antmal,. 
KulUs  homo  eft  Upis, 
Vcl  rcpugnans  fubicclo  »  •  «CCQnfcqucnsadprxdica- 
Fumivtmhocfylioginno.  '  1»^««^« 

^  Omnis  hem$,efi  animal, 
fJulUs  Ufis  el}  animmlt 
HuUut  Ufis  $n  homo.  * 

Bxmedioaurciriqaodeffctcoiifcqqcmad  nromqup 
;    ^rcmum ,  ▼€ I  rcpugnamk  nric^uc,  ycl  rcpugnans  fnb 

ftiiiteccdcQS  ad pr^dicdtum,  nulla  potcft  ficri  Iccri- 
fimacoQrcquciiti9.M  haecftijitili^sdifquircrcuon  i«. 
gnae»vt  oDiQor,cft  vrilitatis. 

d^ltiHte  .P^^^^  P°f^^  mcdius  ccrmiqus  fiuc  argamcncum 

>  nempc  racionc  maccrix  quomodo  ^ 
An  «fjii-^^^cf^^l^c^spccicur,  vcclocoicauas.abcifcaibas,  &c, 
l^,;     Vcriim  aliud  cric  dc  locis  argnmcntQruiadiccadilocm^ 
▼bi  agcmus  dc  arguiqci^tQ  io|»icQ,  '  • 

PQS  TfiRIOR  HVIVS  TRACTA- 

tus  Difputauo. 

J5r  proprieutibHe  Jjllogifmi. 

^^4mJ!ntfrdcipHAeonditi»tHslegitimif 

SjfUogifmi.    ^  \   '  ^ 

Q^V  Al  •  T  I   ©  (f 

GEncrales  fyllogifmi  Icgicimi  condiciones  hae  funt 
prxcipuq.  Prima  vc  alccra  faitcm  prnEmifTarum  Gtv- 
niiicrfafis :  nam  cx  duabus  pra:mi(Iis  parcicularibus  nihil 
|U     poccft  Icgicimc  concludi.  Sccunda,  vc  alccra  falcem  pr.T:- 
minarum  Cit  affirmaa$ :  nam  ex  duabus  prxmi(ns  negan- 
U    tibos  Qihil  quoqucpotcft  legitimi  concludi.  Tcrtia  >  & 
^  attcra  prarmiffarum  propoutionum  fuerit  particulan.S» 

'4*    conclu(io  dcbcc  cile  particularts.  Quarta  ,  ii  aItcra*pr|B* 
miflarum  fuerit  ncgan^  ,  ^cbacluiip  ^bcc  eilc  negant • 
1«   .Ct!»^nc*  )ine<Umiaa8rij«bQS{miii^  anr  ocniin  ea* 


Diyitized  by  GoogU 


Tract.  r.  pE  Sxtt6*  Tm  Gtv*  t)5l 

rum  a1ceracompIece<li(lribui  dcbec  ,  id  cft  ,  dcbcc  vni- 
ucrfaliccr  accipi  pro  omnibus  fuis  lignificacis  ,  aliocjui 
coucrfli!»  pr^miilis  negari  poccric  conrcquurio^  vt  in  iioC 

'    ^  Anlmal  tft  equus^  ■>! 

Homo  eft  ammfilf     "^,  ' 

Homo  tft  tcfUHs,  ' 
Aninial  jeiiiiii><]upd  cft  in6dium,aoii  diftriboitiu  com* 
plcc^  ia  inaf^rcptopoiicione  >  id/c(l«  non  accipitur  gene* 
tacim  pro  omnibus  (ignificacis  ,  feu  prbomnibus  fpecie* 
Ihis  aiiiniaii|in(i;nam  iMsvsxk  eft  onine  antmai  e(Ie  ^qaam. 
Sexca  >  te.nninus  noncom^eci  diftnbiitasfeanon  gcne- 
raiim  accepcu^  ]n4iii(tlece((enttf  »  idon  debec  complec^dU 
ftribai,(eu  omnindgjea^tarim  acdpi  in  coni«<|uence:m*  ^ 
*4ei|Od  eO;  Icgicima  Hui us  fyllogi fmi  coafequencia : 

Omne  anima.1  eft  fcnjHS  cafdXj 

Omne  animsxL  eft  (Hbftantiat 

Omnu  fuhftaniia  eft  ftnfus  capax, 
Quia  fubftancianon  complccc  diftribiiitur  in  minore 
propoficioncrcu;'!!  enim  dicicur,omnc  aiiimal  cft  fiibftan-^. 

non  cfl  fcnfus  ouocf  omne  aoimal  tiComnis  fubftan- 
tia  ,  fed  (ic  aliqua  rubftancia :  quarenon  fcquicur  omnem 
fubftancsam  edc  (enfus  capacem  f  (cd  tantqm  aliqnam* 
Sepcima,.termiiius  excrcmus,  in  rc^o  cab  pofitus  in  an- 
fecedeiicc  cum  medio  qui  fucric  in  obliquo^ ,  non  debct 

{ropterea  poni  in  obliquo  cafu  in  conjfcqQence  »  ylide 
oil  licec  fivlrgumencari :  ^ 
'7'      .  "^^aUtpaguseft  mskirnfftB,'  :  '  • 

'   Ergonuilfim  fi^^num  eft  -MMrui  p0g0» 
Sed  fic  dcbec  concludi,  crgo  nullum  rcgnum  cft  pagus. 
0<ftaua,in  nullo  Syllogifmo  (iiTiplici,  ccrniini  dcbcnr  cfTe 
plurcs  cribus,  auc  iLii5  aequiYalcntibus  >  quare  vaiofa^  cft 
Kxc  argumencacio.  "  • 

O^^ve  animal  fentit,  \^ 
Sed  omnts  lapis  eft  cofpHS^ 
.  ^E^goomnis  li^iff^s  frntir, 
Nona»  medium,  (iue  aliquid  qftod  adipfom  pertineat, 
nunqiiam  ingredi  debtt  c<Hiclaiionem:quarc  viciofus  eft 
hicfyilogifmus:  "  -   /  " 


jt^O  TeRTIAE     PART.    DlAlECT.        i ^ 

^rgoomnUhomoefi  mnimnl. 

Siccnimcoaclaiioaon  cUHinguerpcm:  abaltcraprip- ^ 
jpillarmp.' '  ^  '  \ 

A 

«  .*'  ^ 

ftv  /£  S  X  I  (>•  II. 

^•^i«t4*  /^^Voniam  fupraclicflae  rcgula:  non  tam  propri^tates 

M  ^y^^^^^^^^^  '  quimcoadi-j 

§^M^y  tioncs  requilicis.vc  fiat  bona  con(ccuciov  vidcncur  conti» ' 
-    ncre  :  Hic  cradciQti;  regul^  <^aai  ye.ra&carqife  pMBcipiiM 

X.  ^cima  ^ « vcro  non  niCi  veri|m  i  vemm  au^m  ti^m 
^tcrOjCiSt^  fsx  Falfo  coiligicur  :  Pcior  pars  Kuius  Tegulae 
eX  ep  paccc  ,  qii6d  rtt\t2i  eonrequtqQtis  coH^  foIiBt 
Tericace  wcec^^entis  ,  qaoditioti  pp/fecGerifiex.Terb 
ancececic^ce,  fai(iim  confequcns  legicimi&  concludi  peiC< 
fec  :jpofl«rtor ▼cr&  pars  his  exemplis  facis  de^iaracac^ . 

'  '  Sla^cqtiik fentit  efi  mnimiili  . 

^  '  Sed  homo  fehtvs : 

Ergohomo  efi  animfiil. 
'       Deji^^j?.  Omnii  etjHHs  tfi  r/^tiojMlis^ 

Sedhomo  efiequus,  ,    •  .    .     *  '  •  . 

JLrgo  homo  efi  rstienetlis, 
*    la  Ttroquc  enim  Tcruni  coiMgiturifc^i  ill  pxioci»  f|C 
X^Weccdeafc  &inpoftcriori  exfaUb.  p.  '  . 
t,       Sccundaexfaifo  Sc  faifum^  vcrumxrallkcn  a^c^;i|  ^ , 
.  '  .  *  nificx£Ufoconc)te4ii;nr:pciorpac$dechrac«cliiscxcn|^  i 

'.'^'     '       Qffmk,^^m efi Upii,  .  ^    "  * 

'  $ei4tmoeftequmy  \  \ 

"  ^  i  •   Erge  hmo  eftUfUf ' 

J)jtvxi^iOPnni^equuseftani0fil,      •  *  '  ,     *  | 

Sea  homo  eft  equusy^         ,    -  •      .«^  ' 

,  Nam  in  vcroque  fyllogifmo  falfiun  c(l  atTTcccdcns,fed 
in  pof^criori  vcrumconfcqucnSiin  priori  vcro  falfum:po- 
-  ^  ftctior  pars  cx  priori  partc  prim<^  rcgulq  patct,ncmpc,€x: 
y^to  oiii  yciam  coiUgi  pofrccx  quo  lcquicur  falfu^ 
iiunquam  cx  vero ,  fcd  canciim  cx  falio  jconciudi  po^e» 
CereUmim.  Pono  cx  his  dyi|bus  rc^ulis  ttSA ij^telledis  facil^  po* 
^ft  innUigi  qubi)iodQ.ieSk^bc^at  ig^^lll^^ 

/\  impof- 

■  uiuiiizied  by  CooQle, 


TRACf.  L  Dft*  S1M.JLOO.  til  oiii*  I4f 
ilii^o(nbile,&  coQciiigeiuiaracioiie  cbnfequennc :  luiid!  ' 
jQeceflahniii  fe  l^abec  nTecctmfimpofnbile  n  £Ufiim)Coii4 
ria^geits  modo    ▼ezum ,  modo  vc  falfum :  quaro  pMfccer-  ^ 
mtccitoiiihiercgulas « <ittcdeilHscradi  j(oieiiccadqaaiil 
non  oecef&rias»  ied  altas  rubiunomttS) 

Tohiaigicareft,  Quicquid  ftae,cum  a&^ecedence»  ftac  |^ 
cum  confcquehce  :  iiORtamenc|uicqaidftatcmnconre. 
cjuentc  ftat  cum  antcccdentc ,  id  cft  quicquid  vcrum  cflc  t 
potcft  cumanccccdcnte  ,    potcft  ctiam  vcrum  clTc  cum 
confcqucntc  ,  non  tamcn  vicc  vcrfa,  vcrbi  gratia  ,  in  hac 
confcqucntia  ( hoc  cfl:  homo  ,  ergo  hoc  cft  animal )  antc-     -  . 
ccdenseft  (hoc  cfthomo)  confcqucns  vcr6(hoc  cftani-  " 
flul. )  Quia  igicuc  verum  cft  diccrc,  hoc  cft  homo ,  &  bi<*     ^  ' 
fes  9c  implume,&c,  vcrum  quoque  cric  dicere ,  hoc  eft  a« 
nimal,  &  bipcs  &  implumCy&c*  At  licec  Verulii  fic  dicere» 
hoc  eft  animal  &  quadrupes  9  auc  plamaCttm  >  Aec.  non  ca- 
inetiUcecdicere>hoteftiiomo,icquadrttpe^^  4. 
€X^uoconqtteftquicarancecedens>feqttic«rcoii£equeii$f  ' 
ic  non  i  concra :  vcrbi  gracia,  quia  ex  eo^uod  P<scras  if r> 
fequicor  hominem  efle»  inde  eriam  teqaecur,4nim:ri  e(Ie> 
icorpus  effc ,  fubftantiam  eflc ,  qux  funt  conrequcntiaad'  ^ 
homincm :  (cd  licct  tx  c6  quod  cquus  fit ,  ncccirc  fit  ani- 
mal  cflc ,  non  tamcn  fcqiiitur  homincm  cftc,  quod  cft an- 
teccdcns  adanimal.  Qu^inta.quicquid  fcquitur  ex  confc-     S  ^ 
qucmc,  fcquitur  cx  antcccdcntc  ,  fcd  noa  e  contra,  vcrbi  ^ 
gratia,  quia  pofito  animali ,  ponitur  viuens,  corpus,  fubv 
ftantia »  &c.  hin(ft(iamcadem  fequencur  podto  homihe : 
fcd  licec  poiico  homine  (e<juacttr  racionale  »  riiibile  >  &c« 
noh  cam^ n  (eqjueiitar  ^qlico  animali.  Sexca>  qjoicqttidiev  4 
pugnacconfcqttenci  >  rcpagnacancecedenti>  nontamen 
quicquidrcpugnacimc^cedenci  »  repugnacconfequeiici. 
vcrbi  gracia>  qaia  rcj^ugnac  antjnali e/Ie  lapidcm  >  Ide&ir  « 
dena  repugnac  homtnii  ied  quamttis  xepugnet  homilii  ef^ 
fe.bl:utttm,non  idem  concinud  repagnac  animali. 

Cactcriim  cx  priori  partc  huius  rcgulx  colligi  poteft 
tritum  aliudaxioma  Dialc<fbicorum,ln  bonaconfequcn-j 
tia  cx  oppofito  contradidlorio  cofcqucntis  infcttor  con- 
tradidlonum  antcccdentis»vt  Cic  hacc  cft  boua  confcquciv- 
tia,Socratcs  cft  lapis,  crgo  non  cft  fcnfus  pariiccps  j  lice- 
bit  ita  concludcrp,Socratcs  cft  fcnfus  particcps,crgo  noii 
eftiapis.  Icem,  ^hxcc(t  bonaco.nfequentia ;  Omne  ani- 
^^.  ^Jbam^gicat'  omti^  j^me  ejft  albusiiicebic  ica 


Hl         TtitTirAt  Paut.  Dikticrl 

cladcrc.aliquishomo  non  cft  albus,crgo  alicjuodanimat 
non  cft  albuin.  Natn  Ci  cx  concra.iidiorio  confcqucntis 
hon  conciudcrctur  contradKfloriuin  anccccdcntis,  poflcC 
vtiquc  contradifboiimn  confequcntis  (lare  cum  aotccc* 
dence  »6cCic  aliquid  rcpugnarcc  confequend  ,  (juodnoa 
'  tepugnarcc  ancecedcntii^d  eft cdntcaf cio^em  paccciii 
fuprauiiddt  cegttlis« 

mt0  9kt  f^U  ^  ^  fiM/*  tS»  f^ff  M« 

•     .     V  SECVNDVS  TRAeTATVS 

huius  partis;  ,  ^ 

MMttriit:  propofitionc,  ita  in  ratiocinationc  tiim  matc- 

j^^X^iw.  V  ria  cum  forma  confiderari  potcft.  Et  quidcm  matc» 
V  rix  racioncm  habcnt  impnmis  rcs  ipfa  dc  qua  difFcritur 

'      in  Sjrllo^ilino  i  dcindc  trcs  illi  prxcipui  tcrmini  qui  ia 
FtrmMSyl  ottinilcgicimaratiocinationereperiuntur  t  imior  ncm* 
ttgifmf  I»  pc  ,  ininor,  &  mcdius :  denique  proporicfones  ex  qaibus 
I***  ^^^^pcr/cprim64£  pl^oximcconftatomnis  fyll^irinus  ».dc* 
quiDUsitipfacccdcnci  tradtatdfatis  diAuin  le^  :  formae 
*   '  Tcrd  racioBcm  habec  illacto  |  (eu  formalit  conreoitio' 
propoiiciqniscohclufWcxpra^miflis.  Bcquoniam»  nle- 
gicimt  (it  ciurchodi  ilSacio  icu  con(ecutt4||  (ccuari  dcbec. 
certaquaedam  in  afgunKntacionc  tdfn  figuta  c£m  mo  • 
dus  :  idcircd  nonimroecir6'fonia  rvno.riftica  in  figura 
&  modo  ^ionra  cnc  dicitur.   Qi^v^ie  dc  vcrrouc  demccps'' 
inhoctr.icl:atu  diccndu  n  c{t      ii  iui' quc  lacioiic  vcriuf- 
quc  ,  varia  lyllogirmorum  gcncia  traJcnt^a  fui.t  j  &qui- 
ycmpriori  difpui ationc  d   fi<jiiris  &t  modis  (vllosifmo- 
xum  umplicium  -y  poAcrion  vero  dcBguris&modislyt^ 
logitbiorum  h/pothciiicorum* 

FRIOIC 


PRIORDISPVTATIO/ 

D0  Figuris  ci' Syllogiffimim 
,  fifnfliciHm. 

SSid,&qH0t$tpUxfitfiguraryUfigifmL 

Q^V  AB  S  T  I  O  I. 

Flgdra  fyHogiftica  cft  extremoluiii  cQm  medio  U  «li- 
quid  concludcndum  apta  coIlocatte.Erit«tciii'apta,  Sjfidfit  fi, 
fi  m  a^cra  iuropcioniim  kt roajus  actremum  ,  iu  aftcra  ^*'» 
miiiiis » iti coaclofioncautem ,  nramque.  MeiUa»7cr& 
cermiom  (emetittiigatur  maiori  extrcmo,  femelaitnori, 
^  nuiiqaam  1  ngrcdiatur  conclitfiooem   Rcpctc  aux  fu- 
pnt^dixUnos  dc  eriplici  tcriritno  fyllogifmi.  Et  quoniam  rm  hu^ 
^'T^^I^If^^.'"^^'!  cwmcxcrcmistripliciccr  ficripotcft,  r^oLlt^ 
^ aJiqmd  lcgicim^  concludatur  :  hinc  rrcs  figur«  fyllo-  ni^rum. 
gtfmorum  ctfcdicuntur.  Prima  ,  in  quamcdius  tcrminus 
altcri  cxtrcmo  fubjicitur ,  &  dc  aitcio  prxdicatur ,  tt  in 
Jiec  Ijrllogifmo. 

'      OmrieMnimalenfuhslantUt  ,  *  ' 

Omnis  homo  efi  etvimnL 

Omnis  homo  efl  fubftMmtut.  ^  \ 

5p<ii*jda  ,  inquamcdiustermidttsdcnroauccrtrc*    %:  , 
mo  pratdicatur,vt  in  ifto : 

,  Omn§mtmslt0e§ifttf, 
i^HlUis  jtnptusefi  ecrpus, 
^hUus  AwUts  en  tmittttd.        ,  / 
Tertfa  I  tn  qua  nkdius  tcrmiafifrttriquc  cxtrcmo  fub; 
jtoftur:  vtjaiiRy^  '  \     ^     ^  * 

.     Omttetimifnttl  iH  coffusi  ^ 
Aii0[Hcd  Mnimal  efi  rattonali^ 
Alti^uodanitnal  en  corfuSm 

^f^MttJlntfroprietMfesfeuTeguU^eeitUesflngtaa^ 

^mfigurarum.         •  ' 

Qj^  Ai  s  T  i  o  II. 

DV«  func  rcgdlae  pcculiarcs^irimx  fiaur^  ,  priot  elW' 
cx  maiorc  propoiicionc  pafticulari  nihil  vi  fermS 
conciudi  5  Poftcrior  cx  minorc  ncgariaa  niliil  clfici :  qu« 
umea  imcUigendsiunt  m«odis«rcad  concludcatibus. 


144.  Secv^^dak   Part.    D1A.LECT.        '  •  . 

Namintermodos  ladircclos  ar^umehtandi  nonqallt 
,  4:eperi(iiitdr;  ^udfum  miiei:  eft|^acckd^isi&  minox  n&- 
,  .        gatiua.  '  ' 

td^isri'  J}i:t3^qtxo(pc  (linticffiix  peduliat^s  feetiindjt  figurae, 
itimdM,     pfior  ^fj^^     tnaiore  par tftofaci  aiEil  t^actooe  forinae  toU 
ligi :  pdftetior  tx  vcraqife  fuimpcione  iiffitinaciQa »  iittil- 
colligi.  \  ' 

CMn0ne$       Dcniquc  Vna  hic  teriiae  £garce  pcraliaris  regula  cft*,' 
i*iud*         minorc  nctraciua  nihil  cftici.    Sed  hiirc  omnia  clariiks 
paccbum^i  cx^iicacis  Yai:ij;>  iiQj^ulaium  iiguraruiu  iuodist 

^uid /tt    "V  /fOdus  fyllogifticus  ,  cft  fumptionum  adconcluiio-i' 
7n»aui  fyl'  l.Vi.ncm  colligcadam  apta  fccundum  (^uantitatern  ,  SC 
/^iiMi.^  qualicacem  complicatio  :  Vc  eutm  aliqoa  conclu/io  Ic^i- 
tim^  iiiiic^KLX  ;ex  praemlifis ,  nbn(atis  eft  <9U&d.mcdiuft 
tetminus  d^ib,  cum  extccmts difponatuXi  fccund&m  guodf 
dicitur  ryilogtfmus  eOe  iii  bbna  ngttta  i  ied  praeterea  re* 
quiticur ,  vt  p  t  opoficibnes  pr^nufi*^  certa  ratioiic  ouan- 
jSiuMnttiJt  ciratcm',&  quaUtatem  afft^ae  £nt,  rccundum  quod  lyHo- 
^umu  gifinus  dicfcur  in  bono  inodo)'  ita  vt  modo  carum  attert» 
tm ^•f9p  modo  am^bx  fint  afErmantcs.   Vbi  obiccr  nota  pcr  auan- 
titaccm  intciligi  vniucrfalitatcm    ,  particularicaccin 
-propofuionum  ,  qualicacem  vcrdcaiundcma&matio* 
ncm  &  ncgacioncm.  . 
M^d»  /yl'     5qiic  auccm  lcgicimi  fyllogifmorum.modi  omnino  vn- 
/•^i/Iicft     dcuigintt:£[uormu  nouem  pcimi  ad  piimam  figucam  pcr- 
tinciu,quatuot  (equdnces  ad  fecundam  ,  d^nique  Ccx  rc^ 
liqui  ad  tccciam  >  qui  omaes  a[rci£cto£$  vocabulis  figdifi^ 
cantiir/  | 

CiisnfiS  d4^itis,fdfefmd,fYifefommtm»  -  -» 
Ci^Are^am4flfes^fefth:i»9dtitc0ydaYaptk 

FcUptQn^dtfamkyiatifiybpcAriio^fertfon*  .   .  .  ,^  ^ 
^  Cjo«  omnia  fmtt  trifylliba  ,  ita  vt  (ingulis  fyllabis  rc- 

fcrant  fingulas  propofitioncs  cx  quibus  omnis  ratiocina* 
tio  conltuL.  Vbi  obitcc  nocaad  niodum  liaralip.  vnara 
fyllabam  fuperfluam,  ficuc  ad  modum  Frifcfom.  duas  a'd- 
dicas  cfle  mccri  cantLlm  pcrfici^ndi  caufa  )  icavcprimji 
iyliab^  joiufc^uc  diil:ionis.  iignifi-ccjc  inaioitf  pcopoficio- 
'  ntm# 


Tract.I1.DbFi6vr.Et.Mod.Syi.log.  14^ 

fckp jotidncla^  mcmori2e'caaCii  de^aratur.  ^ 

Agm$     "^ngMt^U»  fOft  imimfrfsUtitr  Mt$hb  ^ 
Ajrmt  h  n$t^  O,  jmtf4mml0it$tifMll^^ 

*  '        ' 'QV  A»s  fi.ii  ly.  ^ 

MOdi  pdgpAprJalilM-airedli alij  indircdi.^  .  . 
.  Dif  itatlli^iiiodas  concl  udendti  diredh»,  c&m^SmJr 
majus  caREmun}    iti^nttiMpQciudi  Te-f)i^<^ 
s6  c^m  ^^Etra,mjintis  exttemttm  d^  mftioiecoIligitur:fMiiiil» 
Appello^n||l^mhtcinajus£|^^  pro. 
{iout^Qe oiili  mcdlo^conjuDjitur ,  nliaQS  yero  auod  in 
iatfiMcum;Codera«q^ritur. .  ,r.-  "    '  - 

Qttamor  autcm  funt  modi  dire&:i  primcE  Rgurx  ^  qai  ^^di  dHf^ 
quatuor  iftis  vocabuli$  dcfignantur  i  Barbara^  Cclarcnt*^  i\  ^ 
Darij,Ferio.  Primus  modusef>  ,  cum  cx  vtraquefmn* 
pfione  vniucrfali  afHrmantc  cpnclulio  vniucrftlis  ;jffit:^ 
mans  coIligitur.ExcmpUim:  # 
rBai"   Omne  Mkn^left  fubjl.intid^  -  -'-^ 
r-         Omnkh9m§^^nimMt   -  .    - '  ';.  "  ' 
^  ra       OMnktjomotftfultjlimii^.^  .  ^ 

Secundus  modus  ca,ciimei  j^lfmVmiierj&lint 
tc  &  minori  vniuerrali  affirmaot^  ecMiehfio'  vmttci^Ii^ 
ncgan(CQUig^tUr.£ikcaiDlami.  J  •  . 

^   Ce-      Jfttl^MifmleJliUfii,  '  ' 

<     lihV    OliiMthimfftMnai;;  .^^^' 
•  •    rent.     1^hUu4  homo  efi  Upu,       '       .  "  > 
Tcrtins  modus  cft:,cum  cxmajori  vniuerfali  affirman-  ,* 

tc,&  niinori  particulari  affiimamccon^jiufio^articulatii  ' 
aftirmans  colligitur.  Excmglum:      '  l*:-  • 

Da-     Omnis  hom'6  eli  raiionaltfm  '  . 

^iiM  .  AliqHoAitnimmlefihomo.'^ 

)  Ali^H$damt$4tg0r4ti$nalcj. 


,  Mn^^intmeficorfui. 


*  '      "  ♦        .  ^  '  ^         Digitized by Google 


1*1-     ^    -  TBMtAS  .PAllTrf.DlAti   -  - 

xicdi  inH-    Qn^wiuc  yciri  fiint  modi  indircdi  ejufdem  figurae^ 
.    quiqainquc  i/Hs  vbcabaUscxprimuacur.  Baralip.,Celan- 
tcs,Dabitis,Fapcfmo,Frifcrom. 
'  Primus  igitur  modus  indircdus  eft  ,  ciimcx  vtraque 

)  ' •    fumptionc  vnitterfali afKrmantccoAcluiiopaxiiculaiisar- 
fiimaoscolligitur.  Exemplum:         "^.  *  . 

"B^L    Omneaaim^iejl  fuhflsntifi^ 
.-ra    Omnis  hofTJO  eft  animat,  .  '  ' 
'lip   AU^ua fubftantidtmft  htimo, 
Secuf^dus  eft  >  ciWcgrmajcisi  «||^^ 
sniaori  vniueclali  aifirmaiite  ^  coo^^  vtiiQ|Btlaiisne^ 
ganscOUigittut.  jl^emplmn:  * 
,  Cc    HuSmMriimaleftlapit^  ' 

lan    Omui^komaefianimal,  '  ^*'" 
/     '  '  tcs    NuUmUpisefthomo.  "  ^ 

Tcrtius  eft  ,  ciim  c?i  majore  vniuerfali  artirmantc  & 
minori  particulari  atfirmantc  conclufio  fai:4culaiis  af- 
^cmans  coJIigitur.ExcmpIum:   '  •  ' 

Da    Omnt6  homoeftrationalii.  ^ 
bi     Altqtiod  anin^left  homo, 
tis  Aliqu/fidrutionaUeftanimHl. 
Qaartttseft  >  cdmejtmiijori  vniuerfali  affirmantc& 
minori  vniuerfalineganee  c6)iciQfio  particuUiis  neg^. 
coliigicur.Escmfium:*     *     /  . 

Fa     OmncMuimul  tftearfm,  ^^   *  ** 
.  pef  HuUu^tlementutn^eft  unifuMh  ,  '  "  .* 
mo  J^limMdeorpwndneflelementum, 
Qiuntus.e^Vcum  cx  majon  particulari  atfirmante  & 
minorivniucrfali  ncgantc  concluiio  parcicularis  ncgans 
coiligicnr.Exemplum:  *    *'  t 

'  frii    Atiquod  corpff4  efl  animal, 
j       .^'i  -i    fc       Nullm  Ayigelui  eft  corpu4,  ' 

'  Adiqued  anim^  non  eft  Angelut» .  ^ 

;  ' 

Sluinam  fint  modifecundi  figura. 

-  :    QjrAfi  S.TiQ  V. 

Vatnor  fiini^tgumcnrandi  modiin  fecuiida  figtit^ 


daJiiHTiB  tfAiJL  ^  caatduttiHiksitint  nd  colligendas  tonclufmnes 
Hi^tttiaij  e3^rimuat6f fle  liis  ftiodriUi  «rnEciofis: 


,  .  .^  •  '  I>jgitized  by. 


.zr^T^^^^  ^-^j^i^-  ''^^^^ 

Ccfarc,Camcrcres,Fcrtino  Baroco.  ♦  • 

Primus  eft,ciim  cx  auiori  vniaerfali  neeante ,  &  mi- 
non  vniuerfali  afhrmante  ,  coaciu^o.vmvei^falis^Qegaas  <  ^ 
coiiigicnr.Ea^mpium:  .  .•»*■ 

*  Secmdus ,cft,  cOl^ esi^maian  vniucrfali  aifirmaate 
jniiwxi  rifiQccTali  aegance  V^l^nclufio  vnxtteEiaLis  neganf 
colligicor.BjicrapIuftti         , ,  '        '  * 

trcs       N/^/Vft'^  /*^;>;i  ci7  hrmo: 
Tertius  GlljCvim  cx  maiTon  vniucrfali  neganw ,  &  mi- 
nori  particulan  atiirmaqte .,  couciufio  paiticuiati  negans 
'  coliigiau.ExcmpIum:  *  '       ^  ' 

*  fes    Hh^u4  lapus  esl  anim^lt  ^ 

Qnartas  cft,cum  cxmaiorivniucrfali  affi.rnaB^  flC 
^in!i  nori  parcicui^i  ncgance^ojDLciuAa  patciculaiisti^asi 

toHigicwr-Eicmplum:       -^l*      .  ;  . 

/  Ba;  QnmuhomoeiidHfpMl»   .\  ■ 

co    Aliqtisi  fubfijtntii  non  efi  hoi  "^' 

,^inum  fint  mffjit  ter:ii  figHrd» 

■  '  ■•'  QjX.^*  s  T  X  o  Y  L 

^E^on 

qui 

 .cm  particularcm  ,exprim6nturque 

bul^  jiniiicioiis,darjipti,fclaptoa,dij[amis,dati^  . 

.fcnion. ,  r  • 

Prunus  igitureft  ciimexvtraque  fumptione  vtiiijcr- 
fali  affirBoance  ,  concluiio  prciculj^i*  alfirmaji^coiliji- 

'  Da' "  l09V9f  ^nimal  fentit,  .  * 
rdp\^mni  anim^l  efi4offM$I  .  j 

ri      AUft*od  iotpHilftiii^:<  • 
Secttadtts  eft ,  <nlim  es^jmibre  vhmcrfali  ncgantc    &  .  ^  * 

miiii^^c  Tmacrf|U 


1 


\ 


Digitized  by  Google 


gans^ncluditur,hocmodo:  "     ;     ^  * 

Fe       itiiUum  animAl  eft  lafts» 
lap       pm»#  animal  eft  corptis.  ^    *  • 

ton       Aliquod  corpus  non  eft  lapU. 
Tcctius  cft  9  ciim  cx  maioreparticulari  srrtirmante  & 
mmori  ▼niuecfaU  aiiiiraantcjcoiiduito  patti 
ibiifi9coiicludinir>hocmodo:  ,       \  , 

;  am,     QmtB dllimMitfifit^ftMM,  : 

is     >    Jtiiqua  fifhftMn$im$fi  h0m. 

Qmrtos  eft>c&m  carmaibtt  yniueriaft  ^tiiiarite  > 
mtnofc  particulari  aArAante  cotidafio  panic^laiis  af- 
&mausconcludicur  ho^niodo,  v» 

*    Da     bmnis  homo  eft  animkU 
'  \  .'.     tis       Aliquis  homo  eft  JuhftanttM» 

i  Aliquafubftar.ttaeftanimal.  . 

Quintus  cft,cum  cx  maiorc  particulari  hcgantc,&  mi- 
norc  vniucrfali  affirmantc  condufieparticuiarisj  ncjans 
foiiigitur  itihuBC  modiim)  x 
^     f     Bo      AlipMd(0rpMs  nmeft  smmMl, 
car   .  Omn§49rpus  iftfiUfiMU$0$ 
do       AiijiiiifHifiMtiuin^nsM^imiiit.  • 
Sesitus  efl>ci!kra  ez  maiote  tniaerfali  Hegante  &  mino- 
it  patttcobri  d^ffitmance. »  lconclofip  particiriacis  negans 


Fc      NuUum  MnimMUffUfiSt 

r      ris       Aliquod  a?t!mal  effeorpuSf     •     ,  »  • 
ITWwig  '  Aliqt4od  corpus  ncn  efi  lapis.       ,  ' 

JJJjJ^P^    Hosautem  omnestriumfigurarummodos  lcgitiolp* 
itptimu  9.  clTc  ex  eo  conftat,  cjuod  m  lis  nunquam  dari  potcft  antc- 
j§u4iti»t    ccdcns  verum,  quin  confecj'jens  vi  anteccdcntis ,  ycruni 
ciTe  deprciicndatur.  Quodlij4ctur  aliquis  argumcntandi 
modus,!»  quo  exantecedente  vetofc^uaiip:  aliciuid  fal- 
cfijndocrit  leaicimus.Porron^tatrtAminmrcdU  illi  pri- 
marfigiine^fed  eriam  ali j  rctiquarum  figurarum  medi>U*  . . 
'  cetlegitimifint^neceuarijjnihilomiiiustamencon^? 
satioiieqaatttor  4irc^ru  primae  figurae  dicuntur  impci- 
^  fbfti^iikoqne  adilM^uatuor^certp  quodaoi  artificio  re« 
j^*<jHgP>AiS  poflunt.  "Scdq&a  ifta  rcdudio  modotum  impctft:. 

TS;   ^orom  ad  modos  pcrfciHios  primar  fi^urc  non  admodlim 
UHfMv*  ^^^^^^  cft>?ixQUC  cadit  in  vfuua^mlui  dc  ea  diccmus. 


'  Uiyitizea  by 


*  TRAcT.ILDi'Fi©VE.«TMoi>.  Sirn.t.  H9 

huitutra^latHSm  . 

.Dc  figuris  5c  raodis  fyHogirinorum  hypochc- 
;  tico^um.  ^ 

gjUA^m Jit  MrgHmint4ndi  rmth  in  fyUfigifmA  kyf^* 

\  '    thtticis  c§ndit$0tisliiHS*  ,  ' 

V  A  S  S  T  I  o  I. 


PRaetcr  fupriididos  omncs  argumcntandi  inoieSy  «jui       . -  ^ 
{implicibus^yllogifmis  copccdr,  alij  funthypotheci-p^jjl^^^ 
corum  feu  coniundoium  fyllogifmorum  ptoprijjquos  vt  mm, 
intelligas  ,  prius  QOtandunveit,  iimpiicein  dici  fyllogif- 
mnn^qiu  cx  fimpUcibus  pxopoficionibtts  cofiftat^quaScs 
(uittijjqiios  hadeuus  iQ.medium  protiiiiiiiu$:h]rpethcci- 
cuni  Tcri  (eu  coniundum  qui  vel  cx  vtfaque  >  Tcl  sdtcra 
fikkeQi  pfiopoficioaccomuQ^  conftxc.  £t  auoniam  ciuf- 
modi  fyllogifini  maior  propoficio  cnf^bMncpocefttncm^ 
pe  cpndiclonaUsU:opulaciua>  Bc  difiutfffiua>  hinc  criplex 
eft  fyllogifmus  hypothcticus  fcu  couiundusjncmpc  con- 
ditionalis,copulatiuus,difiun(fliuus.  '      -  '  \ 

Conditionalium  duplcx  figura  effc  potcft.  Prior  cft,  Sjffd  fit  hf 
ciira  in  fiinplicipropoficioneminorc  feuminusprincipa-^*****^»» 
liponitur  antcccdens  maiorisifcu  principalioris  propo- .f***??*** 
ficionis,  vt  ponatur  ihcoQcitt^oncconiequcns  ciuidras  JJSi^^ 
nifthoc  fyilogifmo:  \''  '  .  . 

Si  fol  lHC9(^4in  $ft^  ,4.. 

BrgodiiSift. 

Poft^ior  finica  eft  >  cdmtCollicii^  conlequensLeiu$ka| 
matorispi^ppcmiofiis^vc  collacur  jMit^ccdra  ttin  ii^c 
ij^Uogifino: 


Si  fhl  ImeH  Htt  ift 


Sid  npmft  dits,  ^ 
Er£f  foi  non  Incet. 
Sunt  autcm  vtriufquc  figurac  modi  quatuor*,  aut  cnim 
▼iraque  pars  minoris  propofitionis  coniun<flai,  hoc  cft  ta 
*ftticcdens,quamiconfcqucns  alErmat,Yt  patct  in  duohus 

cxcmplis  TttiDiqQC         vm  aUatiij  vci  vtcaqhA  on* 


tfo         Tbrttae  Part.  Dialect.  *'  * 
^t,vtinhd^rvliogi^o^pfipris%iu2^  ;  *;  \  ^ 

E^go  vot,  esf  dies.  ^ 
SifAnMlfm&mffidses,  ^  j|, 

Vel  pn0rpa*s,ncmpcahteccdcns  affirmat,&  poftcnpr 
ncmpc  confcqucns  tjcgatj  vt  in hoc  iyiiogifmo  prioris.  n- 

Stfpi  lucet  i2e?i.€SLh0Xf  -  *w:   •  . 

SeAfolldit  /       .  « 

Etinhocpoilerioiis  t]'.;nrt::  '•    .  '  •'i- 

Si  fot  iHcehnpn^nMKt  1^^' 

Yel  ideniquc  antecedens  negat:^  coiire^iieiis  afinBat» 

ytinhocfyllogifmopriorj$feg»r«t^'.  .  < 

. '    At  fol  n§»  Imceti  . 

Er<ro  TJcxef}, 
Etin  ifiopofterioris  figurx:  .  . 

*  ,  ^  SifolnonlHcet^mxeslpJ 

.  /•    At  non  esl  noxt  .    ».  . 

.    ^luAmmfii  srgHmentsindi  rdtie  sn  fylUgifmH  kyfeHset^ 
*  ,    '  'tki$hm  cepHUtsuieanm  dtfiunm»st. 

Qy  A«  s'T  1  o-  IL 

Vod  fofBdatadf/llogifnios  copulatiuos  (i affirmati- 
^©«•«•/'"i  fmt,nQnnifi  pcr  modum  enthymematam  conr 

irrH^r*  f  cludeiit>pofitacnim'prbpofitionc  copulatiua ,  ftatua^ 
terapars  woimodiptopofi^^ 

kianiiMt.m^     *  Peirm0fit9»fet^fkihfophM. 

£rg$^0hnm,HlBf^O0npkihfefhi$n  ^ 
Si  aatem  n^atiai  fint  f quod  acddit  Ojm  Ma>««^ 
r#iaWij«o.^  poluiocopalatmacft  negatiua,  cuiufinwi  cftbWj 

•'^*"-  0^dtef  esi,  ^  nox  efi ,  tribus  modis  hcri  P^f^^^Jr 
JjJJ^^    euim  \ta<][ue  j^ars  co£aUtiu«  propofuioiii» 


Digitized  by  Google 


Winhocfyllogifino.-'  ,       \  VV %  .... 

'       Sfi  auumdus.yelEftiOitfmmxt  ' ,  ' 

Ndnighar  nnxcJiiNonigitMrdies  efi,      •  -  * 

AutTtraquc  pars  ncgatur  in  ho<ffyllogirmo. 

Ntf;?     Soctates  non  dormtt^^  nen  'VigtUtUm  ..  ~ 
,       Ifokdormit  ^utem.vcl  At  nonvigjUtrJf 

Etgo  vigiUfyErgo  dormit^.  '  *     "  • 

Aut  alceiapars  afliimac,  akciao^ac  ^  vc  in  hocjlyilp- 
gtfmo:  .      *  ^ 

«N'^'»  6*  Socrates  dtMmhtdut    ttm  m^mim%  " 
$§dd00mhiliH»yt\Nonm0HiturMt4temf 
Mr^o  moueturt    Ergo  non  deMmhuUtLj»  '  '  .  . 

QgiodVeKO  fpe^caddtsjun^ups  fyllogifiiios  af&r- ^,1^.^13^^. 
snaciuos(nitan|l  negatiuos»in  q[ittb.  nempe  di^Junftiua  pac-  rwM  i^im^ 
tiqifatiiesatttr  >  vtmtnusvdirpatos  pr^ermittiinus )  du- AMti^MH^ 

rum  fi^ura.  Pddr  i>6|iit'alterapartem,vt  alte-Jfr'»*"^^? 
Mili^toIlar.Toftenor  tollit  alteram  partcm,vt  altcram  po^ 
nac:vtriufquc  trcs  funt  modi.  Nam  auc  vtraqucpars  dif-'^  ' 
jun<fbiua5  propoficionis  affirmat ,  aut  vtraqucpars  negat,' 
aut  alrera  parsafiirmat,altcra  vero  negat.  Excmplamo-        *  *  " 
doxumprioris  figurae  funt  hzc.ExempIum  primimodi.   '         *  ' 
■   Autdtessftr^tuoxejif  "'^ 
EIiMUt0mdies^yc\yEftMUtemnox,  '\ 
^    *     MfgonexHonitft,  E/rg^n^titMdin^    "  ^     '  '  .,  : 
Stcmplum  fecundi:     .  •*    •  .  .  " 

V.  ^tdiisnmtfffMMt^xiomtft, 
MttuinmiBtYtlyWedimxnmiAt  4[ 
ErgpdiittB.  .  -v  .^:  -  V 

Ezemplamterti):  .  *   "  -       •  •  1) 

AHtdiesefi.MHtfolnoniuittJt 
i   Seddiesefi,yt\iSedfolnonlucetjfs  »  ■  ' 

Ergo  fol  lucet ,   Erge  dies  non  eft.  '  ' 
Modorum  pofteriorisfigurae  cxf rapi|jfeq[UU,ntur^  E^-  Peftm^rk  . 
cmpium  primi  modi:  '  h^f^  i^ 

Autdios  e^yautnoxeff,  ^iijK...... 

.  Sed  timeSf  dies\yt\y  Sed  nox  non  efi,'^ 
Erginixtfik  ^fgodi4s0f  Bxemplifecuadii 
^  ^  AittdusnoneB,MUtni^iikt;iSii 

:    -^^Seddiu$il:.ytUSed  nox$i^.  .   .  *1 

"    . ,  Mrgonm^tiii^  if^iim  0ihti  . '  ] 


j[  •         .  -  Digitized  by  Google 


Kxcmplum  tcrtij.  *  *  '  ' 
jiutdiet  ejlyautfol  Honlucet^y 
Sed  non  efl  dleSiVc\,Sed  fol  lucetLj, 
Ergo  fcl  nnn  h^cet.   Erg$  dm  efl. 
Vbi  notaparics  iliasdisjun^iiiae  propontfonis  dcbcrc 
cflc  rcpugnanrc$>ita  vt  vtia  po(ira,  al  r c  ra  tollatuj: ,  Sc  vna 
fubJata,  alccra  ponitvir,  afioqui  modj  Uii  non  (cmpcr ct 
jiW4.       icnt  lcgirinji.  Scd  ii«c  facis  de  figaris    modts  t&i^ $«1- 
'    gUcittiii^i^ihiijrpotliedcorumryTlogiGn^  / 
  •       >  • 

TE  K  T  1  V  S    T  a  A  .C  I  A  T,V  S 
,.    *    '  •  HVIVS  PARTIS. 


«1 


\^  tur>aut  neccllatia  cA^^ut  probabilts,ac^  fal£i;aM^ 

^^i^lffll^  tjuc  propofitioncs  qusede  illa  iuarcria  fiunt,  &  cx  quibtn 
^lfy^^,y^..pj:oxitnc  conftatfyllogiLn  js.aar  nccelTarix  funtjautpro- 
&Atu4dijpH.  babiles,  aut  captiotk'>lcu  lx\\x  ;  hinc  fyllogifinus  rationc 
t^ms,     miteriac  criplexin  gencrcdicicur  ,  ncmpc  DciTionftrati- 
uus  reunecelTarius  ,Topicus  feu  probabilis ,  &  Sophifti- 
cusfeu  ta)Iax  &  captiouis»adqucmpieudographum  pcr* 
tincrc  arbitramux :  AcpQmusqi^idcm^gak^cicnuam» 
fecundus  ver^op^nioBcm  >  #^tius  deat^iic«rrorcm  (ea 
deccptionem«  lcaque  tre^Knw  iiuiM&poftjcertticraclacus 
difputafiones.  Priav^  cjti^  d^  fyUogifmo  4<iiikaBilratiuo 
|eo  necieflariO)  lecundlaiie  fyllo^lnjo  topico  (eu  pcoba- 
^jtertil  de  fyUo^fiiio  fbpbiiftico  feii  fidW, 

PRJOJS,   D  I  S  P  vr  AT  l  Q 

hmm  tradutm*  , 


^m99fr$'  .  ^  fyUog^fioodemonftsaiciiio. 


tttimgm^  r\  Emonftratiuus  fyllogifmus  Grxcc^<r«^/cLatini 
^Mfkm^     X/  dcmfiaftiado  d^itur :  culos  dopiex  dcfioitio  ab  A-^ 


Digitized  by  Googl 


Tka  CT.  III.  De  Trib.  Specieb.  Sy  LLOG.  155 

ri^ole traSita  c^>,c.i.primi  poflcr.  Altera  cx  firfc  petinur^ 
vtdcmonllratio  drcjciir  ryllogiriTiiis  (cm  rntiocinatio  gi- 
^ncns  rcieiifiam,id  cfl,ccrtam  &  in']i]bir5tam  rci  conclii- 
-  i.cnotitiam  :  Altcra  petifjrcx  cjiinkMTj  principijs,  vt  dc- . 
rnonftrario  dicatur  ratiocinario  conftans  cx  omnino  ve- 
ris,ncceilarijs,primis  feii  immcdiatis,cx  prioribii^  ac  no- 
tioribus  cauri(c].ue  conclufionis  ,idcft,  cujus  (ijmptioncS' ' 
runtomnino  vcrar,uccei]'aria:A'c.  ^  ^.'^  ^ 

**!£ft  autcm  dcmonftratio  in  i^cncrc  dup!t\',  authorc  A- 
liftjtcL-  libroprimo  Poft.cap.  ic.  A't^Tn  dicitur  dcmon- 
Aratio(]ura,rcuquodrit,Grxce  ^>^T«^/s  ot/,  quaoften- 
diturfimpliciter  rcm  ita  cnTc  :  Altcra  dicitur  demonftra- 
tioproptcr  cjuid,  Grxcc^JjoT^^^/CtTioT/  ,qua  oftenditur  ,  . 

proptcrquidirafit.    Dcmonftrario  quid  fit ,  anfumit  pro  D#w»fl»/?r<i- 
argumcntocif^idum  aut  caufim  r'.Mnotam,  cffc<flum  qui-  tt^ ejutt,f,it 
dcm,  vt  li  dcmonftr«  s  lunain  dcfjccrcco  quod  ciim  plcna  ^^*'^-^''*  • 
rit,nullam  tamcn  flicit  vmbram  ;  caufam  vcio  rcmotam, 
vt/idcmonllrcs  lunam  dcflcere  ,  quia  fol  opponitur  illi 
pcr  diamctrum  mundi  •,  At  vcro  demonftratio  propccr  0/w<»»/?<'<- 
quid,  ailumitpro  mcdio  fcu  ar^umcntocaulam  rci  pro-  prtpt^r 
xirnam;  vtfi  oftendas  lunam  dcficcrcjqrtiatcrra  intcrpo-^"*''*  j.  ^ 
fita  cft  intcr  ipfam  &  foIcm:aut  hominem  elle  difciplina:  ^^^^^^^ 
capaccm  ,  quia  eft  rationis  parciccps.   Ex  quo  int^clligis  mtnfirattO' 
pr/usgcnus  dcmonftrationis  ficri  polfctum  a  prioti ,  id-  »«. 
quc  impropric,cum  ncmpc  fit  per  caufam  rcmotam,  tum  <v^«^«'^»»P** 
a  pofteriori ,  cum  ncmpefit  pcrcfFcdum,  poftcrius  \ct6^*^"''^'^' 
gcnus  neri  tantum  a  priori,&  quidcm  proprie,  cuin  non 
tanrum  pcr  caufam.fed  pcr  vcram  &proximain  fiat.  Vn-  Nota. 
dc  nafcitur  illud  difcrimcn  intcr  vtrumque  ^enus  dc-  Dijcrimm^ 
monftrationis  ,  quod  prius  illud  ccrtam  quidcin  &  indu-  '"''^  '^^^^' 
bitatam  rei  notitiam  ,  non  tamcn  (eicntiain  nifi  impro-  ^j*^ 
priain,at  vcro  poltcrius  lcjcntiam  propcic  dictam  pariat. 
Scitc  enim  propric  cft  cfFcdlum  per  caufam  propriam  StiuqtUi^ 
fcu  proximam  cognofccrc.  Vndc  Ariftotcles  docct  Joco  . 
ciraro>  aliud  cffe  (circ  quia,  aliud  vcro  fcirc  propterquid,  *         •  '  i 
co  quod  fcirc  quia ,  nihil  aliud  fic ,  quam  fcire  quod  rcs 
fit,  id  cft,  quod  vcra  fit,  fiue  pcr  caufam  inipropriam,  fiuc  . 
cciam  pcr  cffcdtum  feu  a  poftcriori  id  coanofcatur  :  At  ^.^^"''j/*"  ^ 
vcro  icirc  proptcrquid,hc  icire  rcmpcrcaulam,  camquc  Btmonfira^ 
propriam  &  proximam,    Ca?ccTum  licct  dcmonftratio  ii»^*///*»^ 
propter  quid,fit  Icgicima  &  pro^ric  di(Sla,non  tamen  om-  f««»4w 


/  :\ 


U 


.  I 

K 


V 


Digitized  by  Google 


•9^ 


.^,  ^  -] 

15^  7lltTXAt.^AJlT>  DlAU  '  r 

siiscqi(ecurppcilSma  >  (ede»caim\itiqiixexcaafapd* 
ma  (cu  immedtara  ac  ipdemondrabili  pcoceriicoqiix  prb* 
^        prictarcm  dc  fubieclo  dcinonfirac  pct  accumtam  c\nC*  , 

dcm  fwbi-cli  <icri:iiuoncm;vt  fi  (icmonftrcs  homincm  c(^ 
fc  difciplinxcapaccm  ,  qiiia  c(l  ratiunis  particcps.  Sunt 
aurcm  rarifnin.Tcjiirmoai  dcinon^rationcs,qnia acciMijir 
ta*  rcriim  (.lcHninoncs  vr  piurimam  pos  latcnt. 
^AlUdiuiJi^     Porro fiemi)nriraii(i  pufict  ctiam  hoc  modo  diuidi ,  vt 
drmtnnra-  alia  dicartii  a prio£i>(]ua:icni Jcmon(lrai pcr cauramiatia 
vero  f  poftcriori,  quae  jrcm  dcmon ftrnt  per  effeclum.  £c , 
rurfiis  demonAratio  hj^noT\  injflt&^hfLTiptif^fii 
por  vcram  &proxim«tn  caufahucem  dcmonflrat  alcera^ 
impropiiai^ifuafpercauramremoumminiHprolria^  . 
^MN«rlirri.'tic|ui<l  probac.  peniqucdftRionftratio  a  priorl  propria^ 
duplcx ,  a]rera  communi^  &  ordi^aria>  quac  remjq^on*  * 
fbrat  per  veram  canfam;  ntcera  fpecialis  &  pa|i(Iima,q~Qa( 
rem,id  eft,  proprictnrcm  dc  fohjccfbo  dcmonftrat  p^  vip- 
ram  caiifini,camnuc  primai]i  immcuiaram,feu  indcmon- 
{lrabilcm,cujuliiiodi  c(i  dciiuuio  fubjt^cli  accutaca, . .  . 


G^Ufmt  pronotiona  dsrfrAcofnit^ijfdimf^Jlrationc^. 

Qj  A  E  S  T  I  0      I  I.  - 

T)  Ra^notio  Grxcis  -arpoM^I^C  >  >»  gcncrceft  antcecpta 
fr«4«  M.         qu«damanimo  circaj^iem  plenius  cogooljccndafb  no- 
ciciai      autem  cam  demonftratione  prinidm  mplcx^i 
f/)*''^*'*^  nempe j)rxparans>(ifSrigcn$>iSceficiens.  Prima^ft  cognU 
m^n§^     feo(u«m,quje  ottlnem  noiidam  intelle^iuto  antcce-  * 
dit.  Dirigcns  cfl  notitia  inceHc£tus  extrcmonim  qux  in 
^        propofita  quxftionc,  nmulque  in  dcmonftranda  conclu- 
fionc  contincntur.    Dcniquccfficicns  cft  notiriaintcllc- 
■  C       <^iua  pr.rmilTarum  propofirionum  ,  cxquibus  conclufio  ^ 

cfl:  dcduccndfl.Efl  autcm  dirigensprxnotio  duplex,ncm- 
Dirtfent  pc  an  fit  rcs,&  quid  fic.  Pct  illud  autcm  an  fic  rcs,intelli-^ 
C***''f     gitur  an  vcrafic^ieu  an  vcrc  exiftac,aut  faltcm  poffit  rca- 
Eter  cxi ftcrc :  pcr  cjui d  fit  ajtem, jn^clligitur  falcea^^d  , 
rcsfignificecs^^uidemhaEdiciHitttrpneqorioa         .  . 
MsfJJh*    ]?ra?cognica  autem  dicuocor  ca  ,  ^uoirum  runtprocnot- 
^^*JS^^»  cioneSyieu  dequiWus  confttrcdcbccanfin^veiqmdfint» 
'      afiteqtiam  dc  hia  fiat  demonftiratto.  $apt  aatcm  tria  pr^  . 
^  n'--  /  .  cognitoiya^gcixc»in4cmoAi(^^ 


Digitized  by  Google 


A c  T .  UL  De  Tr I B .  S? i e.i,^«3f  i- 1  iSS 

'^^'  '  '^'^'C*|iiiOfls'lUttfi|U>ai  proponciil.4fi4«3t#i»dacft. Unmf'^^' 

pi«nqcipnil>Qsngillatim  >  ^uid  tencndum^iJNiiaMteM 
&siitjiMbttS€Oiiciiifiani     dctermi natuf .  .         . ^  «*»c/i^/ft>i#f. 

Primaifbnclufi©."  De  (ubfciflo  propotuionis  dcmtwi- 
Itrandx  prt^cognoicendnm  e{l  anric,&  quUi  fic.rer  illaiTi^  ' 
■  autem  prxiiononcm  an fic ,  incelligjciir an  iu cns  vcruiu 
&:  rcale  t]iiot.l  cxi^ftac ,  auc  exiiU-rc  polfic  ■,  pcr  hanc  vero     f^*^  " 
poftcrioiein  qiiid  fic,  inceliiimur  cu!iK]ai(]  rci,!^  cn:,c]ua:  " 
;  lic  racio  fcn  tlcfinitio  rci,tum  qiifd  nominis,i.l  cl1:,c]ii^  lic 
«ominisiignificacio.  Ecquidcm  inpotifliiTiadcmoiiiUa-       -  ^ 
tioAe^  quan»ediuineft  definiua  rubie<^\i  ,  requiricuc 
' mir9<^o  quid  rci  >  in  aliis  ?er&,  b^lSaria  ell  .duntaidkt  ^ 
^^^^otiocmidMominis.  -  ' 

Sc<;^yi^A0nclufio.  Oeattributo  du£knlpropohtio-«^«^«»^/«> 
||||l^i|Rband£e  >  vntundumaxatpfa^cognpfcenduin;  '^^^ 
(>inempc  c]iiidfit4(^^iqaid(ignim:ecj&  qux  fi^^^ 
$l|lriotne9potif&i(iba^efi}onftfarione  , 

^odefinkio  attribatijiit  aliis  Tcrafaltcm  quid  (ignificcc. .       'r^  ^ 
•Noncilautcm  neceflaria  prxnono  an  hchoccmm  ipfum 
demonfVrariir;  ciijfi^^uccm  aliquui  ilibAC#o  iuel^^ 
4itur,funul  illud  cflc  comprobacur.     "    *  " 
'  ? '^Tcrtia  conclufio.  Dcprincipiis  licmoaftrationis  pcce- 
cognofcencium  eft^an  fincjicl  cll:,an  vcra  fuit  ,  &  ncceira- 
ria  ,  cLim  ab  iliorLim  conflanci  Tcricacc  pendcac  concla- 
fionis  demondrands  necelIitas.£^i|&omam  is  ^ai  nouit  ^ 
guid  flnc,(eu  quid^gnificcrtttermini,cxquibus  conftanc  '  ^  ' 
.^rincipia  fcu  fiunptiones  demonftrakionis^iati^  incelli-. 
'  ;gi<       fint»&Q  quidfigniScent  ipfa  Driacipiai,>ded  kxc' 
■  ipcriiotio.de{irtncipiis  itpnatiS^t  a»  Arifibteie  >  quia 
HW  cam  p(incipiorttln>^^iUerminoiram  eft  propria. 


t/^:  "  r  r  :       .:.l  _  _. 


Pl  Er  principiadenion*ftrationisinteIIiguncurhic  fum-  oa»unii^^^ 
'  ptioncs  feu  prxmiirac  propofitioncs  ex  quib^  cgocin-  j^^f/J^' 
fiq  nec^flari^jdcagdtur. Horu  igicur  priicipioruni  Varias JbJI]^^»^ 


Digitized  by  Google 


,  ij<     '  ^Tertiae  Part.  Dialect.  -^''^' '  . 
illae  adomncm  dcmonftrationC'  non  {intncccffariac  qui^' 
tamcn (alcqn  ad  a^ttcaciffimam  fcu  potidimam  dcmon^  ^ 
f^rationeni  omnes  illac  defiderantur,  idco  illas  omncs  fi*, 

tiliatim  co  ordinc  quo  illas  ccadidic  Ariftoceles.  explica*"^ 
imus.Sunc  aun^m  ad  fammiimin«  t.qo«eic  Ari(V.Iib.fi 
Poft.€.x.^.7.S.  collignnCQt  >  nempe^principia  ede  debec^f 
vera,iinniediaca>nocioia»prioca>  canfiis  conclitfionis»  n^ 
Prims  ^,q.cci!aria,propcia»Sc^mpicerna.Primi!kmigicardebenci  ^ 
du$0  vt  fint  vcKi,id  e(l^>tum  ex  veris  confhtre,cum  rcrum  veritad  ^^^f^ 
vfNu    ^  cor^fgrmia ,  alioqui  fton  po/Tct  abfoluti  cx  iis  vcracOtt^ 

ckilio  dcducijfcd  tantiim  ranone  Formalis  confccuiionis> 
SicMndd^tft  &  cx  hy^ochcri,quod  tales prxmilf^  condcdantur.Secun-».^ 
jint  immt-  do  dcbcot  c!le  immcdiata,id  eft,carcrc  dcb^nt  mcdlo,fca' 
^  cfTc  indcmonilrabilia,  ita  vt  non  pollint  inca  fcicntia  ad^ 

3uam  pcrcincnCya  priori  deoionArari.Et  quidcmii^c  CO"^ 
icio>non  in  om  n i , fcd  i  n  poti  fTi  ma  doncaxac  demiftra* 
Ttftid  ,  vt  til^nc  rcquiritui:.  Tcrciodebenc  clle  nocoria>id  cft,mini-^ 
^  ntitw*.  f^^^ryxti  i^faconclofionBtnon  caacdmquoad  nos.fcdecifc 
fhummhtf  ^cu<i<^nirei  naturam.DupIiciceren^maliquid  aicexono^-^ 
mtmikam  nits  efledicicnr»  naettditiempe>vei  nobis:  Arift.a9t£vatt: 
itfLnttr»  dQfinodi  piincipia  nacara  fimnl icnjO^is  efle  norioniuca«^^^ 
infinodi  prmcipia  pauca  func  pra:ter  genecalia  qu^dama* '*> 
xiomata,&  prima  in  vnoquoque  genercfcictii^  principia»< 
'  ■  V    '■  Ratio  huius  conditionis  cft,quodcumc6clufio  nota  ficri 
dcbcat  pcr  ipfa  principia,  ccrtc  ipfa principia  dcbcnt  eflc 
notoria:Nam(inquit  Arift.)proptcr  quod  vnumquodque 
^••'"•rf»  calc,&  illud  magis  tale  cft.Dicuntur  autcn%  principia  cf- 
Mu^miU^  ^  notiora  concluiiope>non  qupdproprie  fmt  vcriora>fed 
fmtmfit^'  y^^^  func  eMidcntidH^jiideft>vcricacem  habcncmagisper-^ 
iw*        ^cd:am,proind6qtieccrtiorafiinc,aciIIis  firmiusaflcnci^; 

tnr  intcIIcdus,non  quod  minai  fentiHiinis  in  iis  habe^ 
inceliedatiqaiin*in  altisdfiquoru  verieacefibiconftat. 
Jtiii$e^iini.'Oi)qini^  fed^ 
/  Guia  petcinadmflin  <joiift^q^^        iis  c|uae  hotlbn^'^ 

SMTtd ,  vt  (cu  cuidenriora  funt.  Q^ait6'  iid]tnt  eft  pnora>  ideft»:' 
fint^M,  prius  natura  cflc  ac  intclligi  dcbcnit^aim  conclanotHc^' 
immcritoiilludcnim  natura  prios  Si  co  quod  ab  ip(b  de- 
•  pcndccratqui  cx  principiis  dcpcfidct  coclufionis  vcxitas, 

^J^/i  Quinto  dcbcnt  cfle  caufae  concIufionis.Clim  autcm  caufa. 
'^*  ciufmodi  duplex  dici  poflic:  altcra  rcalis,  qux  vcram  ra-' 

cioncm»dc  vuncoaCAAec « cucMxibacttm  piopifitioais 

dcmoa* 


1 


Digitized  by  Coogle 


Tract.IILDeTiii5.Speciib.Syll.  157 

rfeinon/^randxinfit  rubicd:ojaItcraYcr6cognitionis,qu<j  ,  •  *  > 


eaccnus  tantum  caufa  concluiionis  clicitur,qu«Mcnus  uus 
in  illius  cognirionc  inducic,cuiurmodi  Tunt  indicia  quae- 
dam  &  lyna  qux  latcntes  rcrum  caulas  manifcftant.  A- 
nliotclcs  vult  principia  potiilimae  dcmonftrationis  cffc  ^ 
caufas  conclufionis  priori  modo,non  poftcriori.Sextode-  Stxravtfint 
bentcdc  nccciraria,ira  vt  in  illis  fubicftum  talc  attributu  ^'"JJ^^^ 
nacura  fua  libi  poftulct,&  c  cotra,atcribucum  tale  rufcic- 
dum.In  lioc  cnim^rcientia(ju<^dcmonftrationc  gignitur, 
diiFcrt  ab  opinionc  ,  quod  ha:c  cx  probabiiibus,illa  vcro 
cx  nccciiarup  conftcc. Vt  autem  propoficio  aliqua  fu  hoc 
modo,quo  intciligit  AriftorcIcs,ii  eft,perfedle  neceiraria  -j 
dcbcc  clic^tctTotWaVI^^.^CtfS^ctWTo.Kctfl  oAtf^a-pto^S^^^id  cft, 
deorani  pcrfc  &  vniucrfim  primo ,  ira  vt  attributu  calisS*'^^-/'^* 
propo/itionis  dicatur  de  iUbic(flo  eiufdcgcncralitcr  pcr  - 
,  fc &  vniueriim  priino.  Dici  autc  dc  omiii  nihil  aliud  cft, 
quam  dici  dc  omni  parte  ,  fcu  dc  omnibus  inferioribus 
fubied:i,&  quidc  femper,quomodo  animal  rationalc  dici- 
tur  dchommc.Dici  perfchoc  loco.eft  deco  dicijcuquo  S^^fi^^^t^ 
ctt  natur^quqdam  ncccflitudo,quo*nodo  eifentialia 
nio  &propria  fccundo  aut  quarco  modo  prxdicantur^vt 
ide  aiuinaIrationale,icn(ibile  aut  rifibilc  dchominc.Dc-  Q^tijfit  dU 
niquc  dici  vniucriiin  primo  ,  eft  altcri  quaccnus  talc  eft,  ct  vntmrfim 
••prim6,&  immcdiatc  compctcre,quomodo  animal  ratio-^n»;». 
nalcriiibilc  aut  difciplinx  capax  homini  copctitiHscc  c- 
nim  homini,quatcnus  homo  cft ,  compctunt:at  vcro  ciTe 
(eniibile,licct  de  omni  homine  ac  per  ic  dicatur,  non  ta- 
mea  vnniueriim  primo^ncquc  cnim  primo,homini  qua- 
«tenus  homocft  c6ucnit,fed  animali,<lcindc  homini  qu.i- 
tenus  e(l  animal.  Caitcrum  hicc  poftrcma  conditio  noii 
rcquiricur  vt  propofitio  abfolutc  iit  nccclfaria.  Ad  hoc  c-      v  r  > -i 
nim  lacis  eft,quod  fit  de  omni,ac  per  fc,fcd  tantum  id  rc- 
quiricur  in  pocillima  dcmonlbationc.   Scptimo  dcbenc  Set>tmd  gn 
cirb  propria:ciim  autcm  proprium  duobus  modis  dicaturiy»»'  fropia, 
primo^quod  non  cft  communc  ,  fccundo  quod  non  el\a-  • 

lienum,principia  legitimx  acpotiflimar  demonftrationis  '*» 
dcbcnc  clle  vtr<&quc  modo  propria:ica  vc,ncccommunia 

finc  aliis  fcicntiis,ncc  alicna  fcu  ad  alias  icicntias  propri^ 
percincntia,fcd  cius  duncaxat  fcientix  propria:  iint ,  in 
cjua  vfiirpantur  :  qua:  conditio  non  inquouis  gcncrc  dc- 
monftraLionis  ncccirauorcruanda  eft.Odauo  dcbcnt  ciTc 


Tf8      '*      Te  R  T  I  A  E    Pa  RT.  Dl     L  E  C  T. 

OSfaMM  vt  rcrnpitcrna,hoc  eft  pcrpctax  vencacis.  Illa  amcm  drplc^ 
'  fitt  ffffi* 'f' vcrnacisperpecuicas  in  propQMijoaibus,ojicur  exne- 
"H*  •        ceiHiria  connexione  actribuci  cuitt  llihic^  yltpec  aoo  ik 
ncceirarift  atcribaci  Huc  rubicch cxi  iler^ia  :  Tcrbigratia» 
-     iempiccrnaefl  vcncashiiittSp(opoAcjbms>ho^ 

mal  > qaia  nrceilaria  efl  coQnexioaobnalis  cam*luMAii^ 
'     '  ncsUc^cnfiaeirenoii^hominGravelaQim^lH^ 

<^lubfacise^]iiiedtQnoniiii6&iui£uNaii  remsi<!tec  fipm* 
'  j^creonftaospta3di^./pii)^o(kioni5  vertcas,quiAtbl^^ 
i^maofere||eceiranft  conntxtoireriufque  cermini.Bcc)ui- 
^    demconclirio  ha:c  necellano  rcquiiicatinprincipiisca- 
iuiais  di^aiouitiacionis.  '  .-  ^  i 


r  -  S  T  X  Q  .  IV.    ,  '.V 


Tii  nonmit9i^aii^  faencta  appellacur  onink  cccca  ap 
eui4ensiipcitia,qu^  non  cancftm  perdemooRraiiQai» , 
xi^mper  ciiuifioncmauc.iiefiniciQne  comparati  pQr 
>  . cefti6«e  ilia  fic  habttiiaiissfitte  a^aihi:  nos  camen  -hic  4c 
<    ^    .  iciencia  in  dupliin  caquc  prccipua  acccpcione  <l|ilerimti&: 
primumqtiLdem.iaprac&nciqii^flipacfde^ 
t  iiiis  eft  fimplex,eaquehabicttilt9quxdkm  nocicia»4egici. 
*•     madcmonllracionc  paica.Sccund4in  (equcni;ic|U£eftione 
'         dc  (cicncia,  ]na:eniis  vu!fj;6  accipfCur  pro  multiplici  caq; 
•  habicuali  aocicia  plnrimarwm  lerum  quarad  vnum  com- 
mune  fubjcctiim  pertinericcanquam  pnacipia,*p4rccs,& 
•  proprieratcs,  qnomoclc)  Phyiiologiam  vnicnia  eflfc  icicf^ 

ciam  di5imus,iccmDiiicCl:icaaT>Moralcin,,^c. 
JjjiiiBlii      QupdqgicQC  ipcclac  ad  icien[iain  priori  moiio  (btHr 
iiftwi  4i^«pptain»pi^^  ^axricur,  xsf^x^      Definiri  roiet,  Idabicu» 
i4Sppn>,     mencis  vctus ,  certizs ,  euideas  |ei  i:iccei2Iu:iae  >  pcr  pj:<»- 
Mm^'^  prianicaufam.  E|icicur  bfbiutf»iH^4^ng^cur4l*.ai^^ 
gi^^^jmili  fcieiici^i  dicifiith^ictti^mcft^syvc  dti(iiij»;acui;j^%ia^ 
'      bicibus  v^untiicis  jfilidcur  ^pss^iit  diftiftguatu^bj^ojpe 
qui  cfl:  tiaSjCQS  mqqcis  falfiis  \  dtcifur  ccrcus  ^  i^QlbiiaL- 
^^^J^^y^^-^  guate  ab  opiniOQe  qut  eft  nabtcus  mttlicisjincercu&y 
tiAd$fimu»  dicitur  cui<|eAs ,  vt  diftiiiguacur  a  fidc  ,  qui  ell  habicus 
'  menciseuidcnsj  dicicur  rci  neccirarur  pcrpropriani  cau- 
r   i^^i  yc  dil^ni^uaw  cui^  ab  aUo^uqa;s^Kab;icu  incticis 


\ 


Digitized  by  Google 


TrACJT.  III.  DkTriB.  SpECIEB.  SYLt.  Ij^ 

miif^^^^^s  legitimo,per  qaeiittanti^it  Ccitwt  ^uodrc$ 
fic^non^eroptOptcr  qiiiVlfic^ 

Secnindo  qujtricur,(|uaenamiinf^0ni%huiurmodiieic^  uNdt. 
ctlrArqKl^cacse.  •  Finis  eft  afiinue  ration:dts  oriiatu;  6c  f^* 
l6ittai^e£ciens  prxcipua  cj|inccIl#aMs,ii4^ramcnta/]^;'  "^* 
lh:fei#frobEimaeft^:ttb^  V  *  ^ 

prxcepca>forAtaliscaufae4ipfa(ktnoa(lraciont  \ 
tioimaccrialis  vero  eft  duplcxriltcrajiavqiUjncmpcintcl-'  •         wr  • 
Jcdus  vcl  animapermtdtl2ttuui«altcra  circa<iaaiu,vide-     •       i  *  ■' 
Jicetobiedum.   '       '     '  *     '     *-   '  ^ 

Tcrcio  cjuori  itur,  quomodo  fe  hab eat  fcicntin  Iirc  ^•^JF^^tf^f 
iinoiiftraciua  ad  h..ieiUj&  opinioncm.Gonfjiiciinu  in  !i  ^^?,"^*^*^^]? 
lii  tres  !iabicus>quo<l  vcri  eiic  poflint,  in quo dil^crLinc  ab ^•fil 
cn»|c,ourt*nunquam--V€ruse(rc  potcfl:  j^mhoc  ta^ea'/<  ntm  * 
<iilcnrQm^v  ^uc^  (cientia  lic  habitiis  femper Ycrus;ac  vc-  i^"' '  ^iffu 
x^tliQI  opinio>cum fides,habitu$6l{Icirc  pofnnc, dcindc^y-^^'^»-"!^  t.-^ 
.Jeiaiii^4p'opi^o  ratione  ttitoncur  ,Tcicnciaquidem  tt-^gg^^^ 
*m09ftecdO[^rfas'QpiBio  ver6probabili,fides  verdToIa  aa-  Hai-tmJU 
thoiattfthl^lttir.  Bc  qtfi^m  cum  duplex  %  Iiabitus^-iii^/fj»,^ 
^lei j^tllit  iiifb(tt$,<licitarc|i^  fi4es  diaiaa,alter  acquifitus,    «  ^ 

*  dicilOrquc  fidcs  Hama*ia  :  illc  fcmpcftercirs  cft  ,  {icuc&:       '  '  , 
lcientia  ,  qoaa  nicitur  ajciioritatediui  iaqux  nunquain 

falli  poccft-,auc  fallcre,hic  vcro  dubius  cdcpoccit/icac 
opinio,  quia  nicitur  auchori^cjfccc  humana,  qux  Falli  fimul 
potcft  &  faiierCjVndc  nonnulli  ticcc  miniis  probabilicer, 
.  ^ubiumhunc  fidci  habituni  ab  opinionc  no  diftinguunt.  " 

*  ^idcur  vcrofidcs  duobus  pfinpipiis   ,  nempip  id  quod  Du^fidJ 

l^4jAcai;i4ici,deinde  dicentein  cflis  vcrAccm*  GiVm  feitur  ^'7"'*'': 
mumque^^conlM»*  iJKdes  dicfcor  M^in  teAifican^c,^;;;^;;"' 
cum  vero  alteranirlionim ijion  coaftat ,  dicitur  fides  ine-  401^  idtt/H^  . 
iii^l^iq teftificante^  jSftailte^deracidnefidd  ,ycfiti^4«r<* 
ibaj^inefii^e&siiiieiid^  ^i  eaimies  ^»:^'^'^,  ^ 

«9Miu,&acdlificata»elIk.eai<u^  rei  ve-  ^  ^  t  ^^^r 

ntas  ia  fef  maht&fta  eijcc ,  iam  non  cmeretur ,  fed  fci-        ,  *  J 
retur.  Sicut  autem  hi  tres  habitus  penc^  obicda  diftin-  jftr  a .  di^ 
guuntur,  quod  iSentia  fic  rci  iicce(rarice  pcr  caufam  ,  o-)?" <fr.  ^ 
pinio  rei  probabiUs  per  ligna  vcro  fimilia  :  Dcniquc  fi-  ^U*^^* 
<ics  rci  teftificatx  per  auchoricatcm  :  Itaquogue  pencs^^^  •i(lim~ 
■  |i^(^us  diftinguitur.Scicntiacnim  fcimus,  opinione  conii-  tt^^fi^,0^\ 
'^40iinus,fide  credimus.   Caetccuni  ficri  poccft,vc  de  cadem  «^m, 
JtJBd^f  or  fcicaiia  >  opiiuo  ^Sc  &ks  >  mgdd^diaciia  fiac 


Digitized  by  Gopgle 


i^o  Tertiae  Fart.  Dial.  ^ 

meclia,quib.vcamur:  Scienti3crit,fi  les  ncccflnria  ratione 
demonltrcrur.  Opinio,  fi  ics  cailcni  probabili  duncaxat 
ratione  colIigacui:Dcnic]uc  ficlc.s,ri  arscadcm  propter  <ii- 
centis  auchoiitaccm  cicdacur,  Vndcetiam  arcb  illi  habi- 
tus  de  carlcm  re  fimul  in  codem  inteiledlu  eHc  pollunt, 
licctcrorundem  acftus  rimul,6c  (cmc!  non  pofnntexcrccti. 
4.  ^iffiiul-     Quartoc]iia:ritur,<-]uoinodo  fe  habeat  harc  cade  fcien^^ 
tanjuo-nod»      deinonlLraciua,cum  ad  l'apieiitiam,ciim  ad  intclligen^  > 
jc  hAiitntad  tj^pn   Cii<n  enim  c]uinquc  lint  fcmpcrveri  mentis  habi-  • 
'^^tntJi^  tus,nempe  flipientia,intelligcncia,fciencia,ars,&:prudcn- 
atnttMni,     t j^-  Coltat  quidcm  (cicntiam  ;i  prudcntia  diltingui,quod 
ptudentia  vn  cus  moralis ,  non  itcm  fciencia :  ab  artc  ve-  , 
racjuod  nrsfic  opciis  cujulpiam  fadliua,  non  yero  Icicn- 
^ljtftrat  ti^-  Qi'i  vero  diffcrat  afapientia  &:  intelligcntiaquibuf- 
fc^entta  A    cum  maiorcn»  cooii.nioncni  feu  confenfioncm ,  viderur  . 
prudenttx    habere,hic  CAplicaudum  c!K  Vt  autem  prcttcrmittamuSy 
^#tT»«.      vnliMrcs  quii^cm,  vcrum  minus  proprias  iuxta  Atiftore- 
^fi*  4c«-      nKMKcin  lapientnt  acccpcioncs  ,  vt  cum  lapientia  pro  - 
Ibtints»      prudcncia  acipicur ,  c]uomodo  fapcre  idcm  eft  ac  pruden- 
*u       tcrageic:  iicm  dem dc  cLim  nccipicur  pro  conlenlu  virca- 
*•!  i    tum  moralium,c]uomodo  Plato  fapicnciam  appellatcon-. 
junc^tfoncm  iuMiri.c  &:  finLlicacis cum  prudentia  :  itcm 
m^ixime        c]ua!ibcc  rci  agendo^  pci  icia  ,  cjuo  modo  pcrici  artiit- 
fr^pfia.      ccs  dicuncur  ia  fua  arcc  fapicnccs,  (apicntiam  hic  accipi- 
C9fUnHTD-  mus  cum  Ariftocclc  pro  eo  iiobilillimo  eognitionis  gc- 
ncrc  cjuod  lcicnti.r  fimnl  ac  incclligentia;  vim  habcat, 
c]uodc]uc  circa  rcs  nobililUmas  ,  &  altilhma  rcrum  prin^jf 
cipia  vcrfccur.Et  ha:c  cfl  prima  fcu  famma  Philofophia,  • 
alias  Metaph)fica  ,  quatenus  altilfimorum  principioruiUk 
^^/""'"^  intclligcntiam  complctfticur.Ex  quo  ijkelligis  fapictiam  ' 
Mn  efivnm  vnum  (implicem  habitum  ,  led  vuum  quid  pcr 

ktim        aggrcgationcm  ,  conlcaus  ex  inuiLiphci  nocicia  liabicuali, 
mulcarum  ccAiclufionum  ,  &      mulciplici  intelligcncia 
niultorum  principiorum  ,  m  quo  ditfcrc  cum  a  fciencia 
\  hac  dcmonftraciua,  ciim  cciam  ab  inceliigeniia  t]ua:  func 

fimpliccs  habicus.  Addc  c]u6d  licet  ad  fcicntiam  nccefla- 
ria  lir  pnncipiorum  intcUigentia  ,  tamcn  ad  fcientiam 
propricnon  percinetiAc  vcioaltiinmorum  principibrum 
intelligentia  ad  fapientiam  percinct :  Eit  cniiii  fapicntia 
nontantiim  concluhoncs  fcientiarum  tenere  ,  (cd  prae- 
icrea  a^Uiflima  &  gcncralinima  prmcipia  contemplari/ 

.  Incclli- 


t 


f  \ 

X 


digitized  by  Googl^ 


TRA-if.III.  De  Tr|B,Spec.  Syxl.  tit 

-  >ri^oriim  princip  lorqio.  Cdm  aaccm  gjj^>Aibftimy*%ii<i< 
^fimfimplicic€r&ab(bltttc  prirna  9  vcia^{^cipta 

Metaphyrica>alia  vcro  primain  vnoquoqucgcncreicicn- 
:i^,vt  (unc  principia  Phylicx,  Arithmeticae,  &c.  hinc  in- 
lcUigencia  dupiiciter  accipitur,  primo,  &  quidemjnaxi- 
iiicpropric  prointelligcncia  ptincipiorum  abfolutc  pri-^^^-V^w 
inorum  i  (ecundo  vero  eciam  propnc  prohabicu  pnmo-^^'^*  ^ 
niipjrincipiorum  in  vnoquocjue  geherc  fcicntiie.   Vbi  f|^,jH| 
^4^cc^cutnia  voaqaa^  icienua  principia  fm  <iltpii-/vnM^if^' 
<tt|^nefis^ia  nanpeiniy!^  -^iM» 
i^t^lPiUymateriajfbrmaipiiaajtioit^^     vcr^  c«it)plcxa> 
<m.nili|i^aiiud  fum^^^^ 

^^i»iMr^«r«iitftf^#^#r«ii,e^^)inc^^  ^ 
•«iimpnncipioram  coniplc3CQrum  proprie>  nonveiAin^ 
complcxorum.Ex i js  igicur  horum  trium  difcri|pcn  faci-  Slaid  iiff§^ 
ic^tclligitar  ,  nempc  quod  iacelhgentia  fit  p ri mor u m ^**" '"^f^ 
principiorum,fciencia  conclufionum,fapientia  aitilfimo-'2jJ2J[j^»' 
rum  principiorum  hmul  &  concluiionum:  Deindc  intei-  *' 
ligcntia  pracccdic ,  fcicncia  fequicur  ,  vltimoacccditfa- * 
picntia^  qux  vtramquc  ^erhcit :  InteUigcntia  ex  foio  na« 
tor^i^JjBiyine  vc  pluitmum  fiae  diicuriu  ^  icicmia  cx  de« 
lUOttmmcl&e^iemia  e^ 
.lyr  .  •        •  .. 

*  *:Miffsf9miM  fofiifhn  nni9  fim^a,  quA  efi  oMpir  • 


Z.A«:l^*».  ■     ■  ,  ■: 

iGicntia  hoc  poftcriori  modo  fiimpcanonfblius  dc- 
monllrationis,  fcd  ctiam  di  uifionis,definicionis,  in-  dig;^ 
^lionis,ac  experientia:  c£Fcdus  dici  poteft,  nec  ahter  vn^'^^»  ^ 
dicipotcft,  quam  cxercitus,  relpublica,  coctushominum^iJlS!!*** 
vnusdicitur  :  neque  adhuc  iblis  conclufionibus  dQtnon- csncHtimtf 
ftracii)  iedetiam  rebus  definitiS}  parubus  diuiiis^  princi -^r^ii^i  ilt;  . 
pijs  quo«|uc  indudionc  4c  cxpcricncia  proikaci»  cooi^at.  *^ 
;iD^eliac  igtcur  ficuc  &de.pri6ri  fci|encia ^OftttullaB. A&p 
Wieates  iigillacimcjqjjijp^^  ^ 
9.ijPrlm^uiqiimcDr  /  tj^tabaameflbMe^  >bjeaum 
lUsrC)  dfmodi  fciemi^.  Ileippndecmrltti  effis  condt- 
^t$pr«4^(ilfcobjcfl8,  fii^  ^'^^ 


J6t  TIRTIAB  DlALECT. 

caeitera  eogno&ttntiijr  >  id  eft ,  n  fic  id  ad  ca  pletiiQcei& 
*  t*     'Aoutiam  cattera  ^ux  in  ilia  firitftcia  traduncut>percijica€. 
a»     SccQnda  vc  fic  vniuerlalc  quid  >  cft  eaim  rcrui^  vniQcria- 
1«      liiim  CAfSmst»  Tcrtia,Tt  fit  qaid  vuuin^idqac  Vcl  fynooy* 
4«      fmim,vel  analogum.    Quarca,  vt  Cit  ens  verum  ic  rcale. 
♦*jk    '  Quinta,  vt  lit  nccelfariurti,  vel  certd  contingens&pluri- 
*  •  "^»       miim.Sexta,vtfltacijequ  itum,ita  vtnecmagis,ncc  minus 
T»     late  patcacquamrcientia.  Scptima,vtduo  in  eo  confide- 
rari  pofllnt :  Alterum  inflar  matcnse  ,  videlicct  res  ipfa 
r  qua:  confideranda  cft  :  alterum  inftar  formx  >  videliccc 

xacio  fub  qua  rcs  c|uIinodi  confideraada  cii  in  tali  icieai- 
;    tia,  O^ua^vtfit  menfura(citetii«qaoaivAicatcm»di#' 
HimftioQcm ,  nobiiicaccm,  veritatCm  >  ccrtitudiaem,  cul<* 
^ciamiQrdiacm»&  ampliciadincm.Nona>vcliabcacpiiii- 
*cipia  >  parccs  >  9c  proprictaccs  qus  dc  ipfo  geneiactm»d&ii 
<|tte  c|a(Hcm  parcibas  i^cciacim  per  principia  denoiv* 
-  ftrcntorv 

Secundo  quscritur  vndenam  pctatur  vnicas  di^iiti* 
^kflutiHr'       cjufmodi  totalium  fcicntiarum ,  vcrbi  gratia ,  vndc 
Vnttiu       babcat  Phyfica  ,  quod  Cit  ac  dicatur  vna  fcientia  ab  alijs 
'  dtfitnat9     diftind:a,   Refpoudctur  id  petendum  efTc  ab  ob)c<flo  to- 
tii/m»»  fni.  tali ,  adacquato ,  ita  vt  fit  vna  totalis  fcicntiacujus  vnum 
•^*""*      cft  gcncre  totaleobjedumin  rationc  fubjcii^i ,  ad  quod 
onania  quae  in  ca  fcieacia  craduntur  >  rcfcrri  poHunt :  fic 
Dialediptdicaoirvna  totaiisfcicntia^qaiatou  vcrfatur 
circavmimgcnus  objedum  t\?tale  >  ncrnpc  circa  a^io- 
Acm  mentis  dirigibilem  jaxta^^ptimum  cognofcendi 
modum>  quod  quidcm  in  ra&ionc  olncfti  di£krt  a  quoois 
altecias  fctentix  objedo:  vnde^  Diakdica  didert  a  qua« 
ois  dia  totali  (cicntia  > '  id^mquc  dc  morali  PhilQToplwa 
7^fci«rjMdicendumqux  verfatur  circaa^ionemmoralem  {cu^U* 
•''■'•fif  manam  ,  ac  liberam ,  quatcnus  ad  optimurn  vitae  nncm 
tmMJmrlmT  ^^^^^^^^s  e(L    Quod  ctiam  fpedac  ad  tria  illa  gcncia 
theorcticarum  fcicnciarum,ne;Tipe  Phyficam,  Machema- 
TtipUn  ma  ticam,&  i\lctaphy(icam,  di  tingui  foicnr  pen::s  triplicem 
$trtM  M  fiM  objedi  abftradionem  a  triplici  materia  ,  vt  docet  Ati- 
•^''^****'  Aotelcs.   Quod  vtplanius  intcUigas  ,  fcicndum  cft  tri- 
^^JI^JJ^  plicem  cfTe  materiam  i.qoa.f0C9it  inteiledus  aliqao^ 
T^*if     tibje<flam  abftrahcre  >  Acinpc  materiam  fmgtilareih  ien 
jkv^utm  conditioncs  indiuiduantes  :  (cnfibilcm  feu  accideii* 
ftUmjn    tia  ict^a.pcrcepctbtiia  s  diQiriquc  iiitclligibiicm^,  im 
,  SuaacnanqnaC][ua:  pccfeibihi  noii  cadic  fubicnfimi :  Tg4c 


Digitized  by  Gc^ogj 


abflraftionis»  n€pck  msxi^i$9kiu^ 

a  maccr^  iateliigibiii,pfQina^-^'^M  fVi. 
qfie  li^iex  gcnus  Thooxcticaruin  fcicntiarura  i  nempc ^ 
PbyficJi ,  cuius  obicdum  nempc  cas  nacuralcabftrahitur*  "^^"^  • 
amaccna  (ingulafi  diuicaxac ,  non  icein  a  maccria  fenii- 
bili,  nttcimcfiipbili.  Nain  Phyficusconliderac  quideni  * 
cDlttll^tufalia  in  vniucrlum  abilra(fla  a  {ingularibasi' 
mMlj|^6a]|^&ȣ^aiqiiaUcaccreniibiii|  aiK  quancicace> 
deiii|c^  M^iiiemacica,caius  obio^um>nempe  cas  Mache-  ^ 
ma&iifil,ab^  omni  fcrm^  liiatecta  (oifibiii^itbn.caiit^  i 
fiiiHiiiirlinliftradum  cft :  Madiematid]t«iiti9^cotifiderai' 

id  Id^  >  omfii  ^alitacc  ^iifibiti; 
''^inAmluiMtiatlcGiooibeni^    Teicairt  ^ 
dancaxat  Cftde  qaafiiatif  xmAaa&Ain, 
f  ix^Mfica  c]uanticaccm  cum.ibfto  >.ia  At^fologta 
qaanacarem  cum  motucaclcfti  ,  in  Optica  quantita* 
tem  cufh  lumine  vel  colorc,dcQique  Mccaphyiica,  cuius  j.  Mif^fhgf* 
obicfbum  ncmpe  cns  ,  abllrahitur  ab  oinni  maceria  nonA«« 
taaciVmfingulari  aut  ftnhbUi,  fcderiam  ab  incclhgibili. 


vc 


Vbi  aduerce,  quoniam  ia  Matbcmacias  uoxji  v-* 
ci\  abitradioilis  madus  i  intftcna  &nfibiii4(i* 
^  diherfum  lilun^  abftradiiHiis  mbdum  dSuia&uk 
MAiatn  fcienciarum  geneira^qabct  non  coiuta-* ' 
/Kji^tfUcMctaphyGci^^e^M  ^ 
:i|»cj;^|& fctentianim.   ;  ' '  . 

I  Sirritut  <fe  ordinc  (cteticti|nim  imer  (ct  qt^e- 
nam'^ilt  jp^rcs ,  6c  quc  pQftciioici.  £t quoniam  ordo  ^^'^^ 
qu^iiijraplejceil  pr«cipud,nempc  ordo  nacurar,  dighitacis,/:,^^^^^^^ 
aod6fli2e  &  cciTipotis ,  primum  comparandx  func  fcicn-ari«  fi»4. 
ti« grsii&ic^  cum  thcorccicis,dcmde  tneorccicx  ad  inuice  , 
:ilda2  ertmtiuxtailium  tjuadruphcemordincm.  - 
^Sknc  igitur  nacura^,cheorccic^  prac^ticas  anccccdunt.  fumt^^mj 
^^Wcrum  fimpliciter  e(l  natura  pcius  vcro  pradtico^  frmShmS 
j^nc  digtittacis  tiicQ^ccicx  pra^icis  anccp^^ieii^  i  im$m* 
c,eo  quod  earamfim^uz  eft  conccmpiaciosptiCT. 
fitiftafum  fine^  ijiuceftadio:  adde  quod  ilUr ad,  . 

incuicfimaos  jgBcttamf  l|c  Tcfi^,^ 
4^primaac:aE»?ifiw  oiduie<lo£l:iitiss'pra6tic^  pc^ 
Tfiimciijeti^  co.  q[a6il  aniaM^ 
Ir^af»-  rcf(uiK|oc  <Kdi(ia'iilMr  comemplatio^ 
iii^  >  iiipic  quacenus  i  quibuiUaa;!  iaentiis  theotocicis 


Google 


'  fua  principia  dcfumant ,  fiiu  aliqua  ratione  etiam  rcciia- 
«lum  ordincm  do<ftrina^iIlis  poftcriorcs  }  itcm  ordine 
tcmporis  pradlicae  thcotcticas  antccedunt.  Nam  inuctis 
(inquit  Arifl.i.Metapii.c.i.}iam,3c  in^udsjis  (c^ientiisy 
^ux  ad  ncceffitatem  aut  volnptaccm  Tit«  oomiliaiff 
miebant»cuxiifiiiDdi  iiiQt  &i|Knttarpradica?,  ^c  prae&itifil 


V. 


^t![«^A  Quoa^eftatid&ieiidasclieomias^li]^ 


:^';:dMl«iea«B.&  Met^  n«dra/Metapfcy. 

rwriirfr.  i,.  "^*  anteccditjlequitur  Phylicajtandem  Matiiemaucaieo 
ttr  thtHitiir  <5uod  obiedum  Mctaphyhcc  naturacft  omniumprimum 
vtpotc  vniucrfaliflimrijobicclum  vero  Phyficse  natura  e- 
^*"^^  tiam  prius  eft  obicclo  Mathcmaticarura,  quia  eft  comu- 
WiflLudi'  ^^''srAddc  Mathematicas  efle  infcriores ,  &  fubalternas 
Phydcaz  >  ytpotc  a  quafiia  principia  vt  plurimiim  delii- 
iiHi&c.beiaQcdiiie.<w 
^  lUiCttra  ftmftam^SmsLS,  nempe  fpiri t^ualcs  jfubAantias>  Sc , 
communia  mwii  amamm  principia  CQntq^Jaau^iirqfir 
.  tuc  Phy&a ,  quar  aMdl^iii  Machemptica^ » t^mpSmnb^ 

tiaiconceaiplattti;)  tiim  mnmqttas  cibnfidcxai  varicuii^ 
gwjft»  ii-  fioque  vlismnm  loaim.crneiicMathemadcai[,Oidine  do* 

^^rinaB  feu  facihtatis  prxcedit  reliquas  Phyjfifca>  fi  viam 
i:iucntionis  fpcdcsrprius  cnim  &  facilius  rcrum  Phyfica- 
\  xam  principia,caufje  3i  rationcs  inueairi  poirunt ,  quam 
rcrum  Mathematicarum  quxafcnfu  funt  remotiores^fi 
.  ■vwo  viam  difciphn^e  confidcres,Mathcmatic^  Phyficam 
'antecedunt  i  facihus  caim  &  ordinatius  doce|icur  fimoL 
-  .        &  adcUlcuntur ,  (icqueardiae  facilitacii  vMmum  l^unt- 
fj^^^f^^^ccnec  MetaphyflcaJ^cmqn  ordinejemppiis  probab^UiiE^ 
immi  eftt>hyU€aciL'iincecefiiifeJ^^ 
' .  i    cniikoi^nninm^atomUiim^fClum  principiayicaittf^ 
priasia&fiioiie$)lcel&^s  jimaci  &xic  hoimb^ 
cedcHiini  U  fidecum  moribnBexc^Cf  jfefe  i^AlachemiA*» 
ticas  difciplinas^impdmifqtNt^^Aftrologiam  applicue^ 
jJiMrr4i£]f!-runt:tum  cxhis  intcrioribus  icicntiis  ad  Mctaphyficaxn 
giUtM  4a  Icu  ptimam  Philolophiam  fc  contulerunt. 

vltimo  quseritur  dc  fubaltcrnatione  fcicn- 

^^lJgT'  ciaium j  ^umuuniicLQa&ye  aiiis  fint  fii)bakcpug  feu  Tubal* 
'         *  ^  ici;aac«c. 


Digitized  by  Google! 


Tn  ACT.  III.  Db  TRtB.  Sp»cie«.  Sy  L  t.  if^s 
«crnatap.  Vt  aucein  imptcfnM  eodnn  IqcutijKiciiiftraK-  sii^ifttf.^ 
tcrmittam,qui  fupcriorcm  fcicntiam  appe^Jiifcp^^ 
Jeritatam,infcriorcm  vcro  fubaltcrnatcicticitur  in  jgcncrc***  **  . 
^wdsL a^^  iiibaltcxaata      illi-fidseft  feu  fubiicicttfn 
^t^n^  ab«a  dcpefidetuUa  autem  iobieAio  fea  depenideair 
da  dicitar  fcbalteitfacto.  Er^a  ?na  fidcnciaab  aicaaib^ 
pcndere  pot<A  v«l  fccunddm  a!f  quS  fui  panem  dnnctaai^  > 
▼cl  ftcunddm  fc  totam/iuc  ab  aliqna  partc  fcietiac  fupc-  -      ; . 
Jfiorisjfiue  a  toca  ilia  fcicntia pendcatihinc  fubaltcrnatio 
ingcnerc  duplex,  vna  fccundum  partcm,  quac  cft  miniis 
proprja,aItera,fccundum  totum,qux  eft  raagis  propria,&: 
dc  <jua  prasfertim  hic  agitur.Contingit  autcm  hufc  fubal-  Subalternd'^ 
cernatio  triplicinRionc:Prtmitmqmderationcfinis,clim 
ncmpe  finis  infcrioris'fi:iend^  retocciii  adfincm  fiiperio-  Jjj^^^*  , 
ris»fic  fiais  Diale^deiiqni  eft  mcntis  opcrarioaei^  ad  k-  ^^^^^^ 

Sidtiium  cognbfediA  modumdingereixefotiarad€ii«ni  Aiftm- 
b^ebrecicar^  i<iieAciaram>  nen^pe  vpncaris^Qntenipdft''  P'^^ 

iddl|a^ffiakftftaca(ceris(a^stai^^  ^ 
^fiSaihpniacor.  Secandd  fabalcecnarioconciiigic 
iibieai>cum  ncmpc  fubiedu  feu  obicdam  ▼nius 
sriosobicdocotinctur.Sic  Aftrolo^a  rubalcerna* 
tnrciparti  Phyfiologix,  qua:  dcco^Io  dillerici  Phyfici 
nim  cft  in  ea  partc  non  tantiim  dc  fubftantia  coelefti,rcd 
ctiam  dc  ipfius  quantitate  &  motu diflcrcrc,<ju^  etiam  cx 
inftituto contemplatur  Aftrolo^s.  Tcrtio  denique  fub-  Teftiarait» 
altcrnatio  contingit  rationepriacipiiycam  >  cilm  nempe 
princtpiainferioris  fctentix  afiiperiori  lcientiadefumu- 
tar,ita  vt  principia  illa  inferioris  fint  conQlufiones  fupc* 
xiori&ific^enimqaaedamfaiitfrincipia  QeothecriaB(^bi 
t!caria>  qaanritatem  (cionrinoam  eft  iniafinitamdiiiU,:  , 
.mam»a  quouis  p&Ao  ad  qooduis pnn^m  dnei  po0e  li«  * 
|ieam)qux  d^fiimuntur  ab  ea  parce  Phyfie^  qu^  dc  qaan<* 
ritate>quatcnus  cft  proprictas  corporis  naturalis  ex  infti-; 
tato  diifcrit.  Ibi  cnim  dcmonflrrintiir  cx  propofuionb&i 
qux  tanqijam  vcrac  fupponuiifur  m  Geomctria. 

Notandum  autcm  cft  hoc  Ioco,licct  vna  cadcm  fcicn-  W#f4.,rj 
tia  poffit  alteri  fabalternari  triplici  illa  conftderationc, 
quomodo  Dialedlica  fiibaltcrnarur  ei  parci  phyficx  quae 


\ 


•ft  deanima>nihilominus4ifr  vcra  &  iegitima  fubaiteroa- 
u6ne>noni  tanl  Jtiaberi  rationem  finis,qi^m  fubicAi  >  d&^ 
princifdorfi^  n  coni^1^^;teiiii<(ehrca^  fubalceriuiri^* 


L  } 


«>>. 


cum  vna  altcri  rationc  vtnufquc  nempe^rubicAi  fimul  & 
I"  principiorLiin  (•jbcilternatur.  Notandumeciam  illudcft, 

iiempeiiibicdam  infcrioris/cu  fubaicernatac  fciontt^^a 
dcbcrc^ontineri  ^bb  obie^  alteri^Sjlf^c  Jo  ipfo  eii&irac 
ponQs  difFercnttam  aliqaam  accidltatiainnoii  enenri^}^, 
qUx quidcm fit ratio fl^rmalis,fub qoa talcdbic^Oj^*  " 
^feu  Porfpe$io<(  diflm  ab  obieao  Geofitltts^  c^aiWt 
r;  atternator.jifeawTia  Atfm  cottiidctat  KnewqniBiBit 

f   '  ;  iineaeftysrit-Perfpc^uacoilfideracei^demquaccibill,^ 
i  fittiiscilUeU^nareQusad  vi(kmempoceftpei;|fitem^ 

„^  \  .  «i^cmVifualcjefl  alicjuidplaae  accidcntariuniadracio- 

;     lietiiIioeas«  '  •  \  .     '-v-v--  ' 

•    ttr^lariitm.  '  fcx iis autcm  facile  cft  intcllig^tc  fcicntias  pradlicas 
.  •  ^       •  .  iubaltcrnan  :hcorcticis,dcincic  Mathematicam  fubaitcr- 

. .  Phyfic3c,^mmointer  Matheinaticas  eas  cjuse  dicna- 

'  '  jgiMiiiiihir^ impurag ,  fcu  gua:  confiderant  quancitatcmcum  aii- 

|f  .     ^    4iii,,/ffi^^uafpeciequalitatis,  nempc  MuiicaobAftrolo^^ 
J         "  Ht/Mha  ter  ticani ,  rubakeciiart.  ptiris  Machemacicis>  Mmpietkp» 
l  .  MMM^^iTr  acinpe  &  Geom«Ccifl^  Dcnique  omnes  fcknciaii  WiBfjhr 

*  15^^'    P^y^i^3c,lic^t  nooirainiD6  proprie,aliqpat^ii|Ciif  can6nc 

^  ^     '  2iibalceffium>CQm  qmii  Mecaphyfica  cQaciaf»  gati!rr|]ft& 

maqme^m  pcindpiiiQmbus  ptincipia.caecM 
.«animlUtemdttm  adfticom^^ 
:\  IttB^cmnqmafiibieftumMccaphyftcasqcuideO^fh^ 
i  "   *     .  concepcu  faltcm  confusc  cxteracum  omniuai  fi^Klh 

j         Y     '   *     |iarumfubic<Sta  contincc.  '  .  v  ffj^j 


t  7>.i..       .  -  (JjABSTIO     L  V  i 

I  • 


Mf4M 


"    Tract.IILDeTrib.Spicieb.Syl  loG.  176 

<lcntttr  omrtibus  aut  plutimis ,  aut  fapicntibus,  atc|uc  his 

vcl  omnibus,vcl  plarimi$,vdi  ipe^anttlOmis.  Omnibus  ^'A^' 

<)i6dcm  vidcrur  obfequium  amicosoMicilive:  pliirimis>/i4;:      '  • 

pir  pari  cefercndum  x  fapieiicibas  omiiibiis   bcma  animt 

anteponeiidaefle  bonis  corporis :  plu rimts  verd»  anim6i  i 

Jiominam  efle  inunoitales :  deniciue  (pedacti&misy  mua^ 

dttm  cccpirte:' 

Eft  jlatemargttnittnttfm  DialeAfcnin  >  Ptobabileiii- its^/'^^ 
uentum  ad  facicndamficlpm,id  eft,quod  probabiliter  feto  ^"/Jf*!? 
vcronmiliter  cum  vrronuc  aut  laltcm  aitero  tcrmino 
cjuitftionis  fcu  propofitioiiis  probandae  connc^litur  ,  ex  ^ 
cyuo  aflTcnfus  rei  probarx  non  omnin6  neccflTarius  gigni- 
tur  :  in  quo  differt  a  dcmonf^rariuo  i  quod  cum  vtroc|ue 
tcrmino  quxftionis  acceirariam  cjuandam  conncxioncm 
habct.   Et  quoniam  quod  eft  neeedariiim  potcft  mulco- 
mm  iudicioeflfc  probabiledutaxac,  htfi6iit>v^ijr|^it|inta 
demonftratiua  po|biC  cCCc  dialc^ca ,  vt  non  rairum  vi-  ' 
deaiturfi  inhaGplirte,(qttodeciam  AiiAotciesfiiciciii-Tft^ 
picis(non  cantAm  probah|Hom>  (ed  ecidim  neceirartonun 
argumtncomm  loci  cemmlmes  tradancor. 

^    PonilocascoRmittnisdietcmratgomenci(edes>  guia  fU^Pj^ 
4  loels  coni^ttnibas  quaii  h  proprijs  fedibus  argumcnqi 
cmancur,  "tocos  autcni  du plicitcr dicitur,  nempe  maxi-  • 
ina,&  difFcrcntia  maximx.  Loais  maxima  cft  propofttio 
pcrfc  notafidcmalijs  •ubminiftrans,  cujufmodi  eft  liaec; 
€ui  non conuenit  dcfinitio  non  conucnit  definitum.  Lo-  LHmdmfk^^ 
cus  dilferentiamaxima:  cft  rcccptaculum  pluruim  maxi-^'^^'^ 
marum,vc  eft  l xus  dcfipitionis cx  qu®  fupradida  maxi- 
ma  defkmpta  efi>  iteoaClocus  noeationis,locus  caa(asam>  mifftnmU 
icc.  AppMlanturaatemhajtifiiiodiloci,dilFerentiaenii«i^ 
ximaraniqaod  dia«rfii  raaximaram  claffibos  diuerfam  ' 

/tnbuanc  appeilationem.  Qoae  enim  mnximx  t»lo^de- 
'feittionis  cotttinenmf,4icatim  4definicimic  litem  qux  v 
in  lo^i^thgri^idicOtttnrKiQdioli^  acficffecc»   

^xstA  fiiis  Qw^ftcepeaeirfii  AMiomintnCQr.  Dnhii  ffgem^^^i^ 
bctsqot  aictmtur  difFcrentix  maximaram  dcinccps  dt**^  .'[^* 
cemas,  &  fingulos  oxdine cicclarabimus,  fi  ptiits  monuc-  ^^^l^ 
limus  eoru  alios  dici  artificiofos,quitConcineac  argum«n- 
ta,tWmflejid  cft  Arcificio£i>,  Ciccro  propric  Infita  vocat,      .  |  ' 
qux  arcc  quadam  ex  ipfi  quaeftione  propofita  eliciuncur: 
^os  vccd  dici  atos  cxftmib  ^tti  ^ciacnc  aigumcniibk  • 

L.  4 


TmriAi  Pari.  DiAtser 

cum  vna  alccri  ratione  vtriufque  ncmpe^ru^^iedi  rimul  & 

pripcipiornin  {'ibalternariir.  Natancium  euam  illiui  cft, 

nempc  iiibieCtum  infcriorisjfcu  fubalcernatarfcicnti^ 

debere  ^ncincri  fiib  obie^  altcrius,vc  abipfo  diilcrac 

penes  differcnctam  aliqbam  acciflecariain  non  efletirialCf 

quae  quidcm  fic  wtio  formalis,fub  qiia  tale.pbic£Hi  Opti- 

cae  (eu  Per(pe<^ici{  di  fFcrc  ab  c4>te^o  GcoHlfetri^j  cui 

.  •  ^       alcentacur.Geoinetnadiiffl  eonfiderat  lineaihqDa^t&os 

linea  eft>  at  Perfpediua  coAfiderat  e^ndem  quacc;aus  tiU 

litalis  efl>(td  quarenos  ad  vifionem  poccfl:  periMiete:  efle 

cii^m'vifiiale,eii  afiqmd  plani^  accideataiiii^ 
<     iiemlii}e«.  .... 

Ctf^lafium,  '  fexiis  autem  facilc  eft  ftltcllig^^c  fcicntias  pradVicas 
JUM»4em    lubaltcrnari  .hcorcticis,dcmde  Mathematicam  rubalter- 
r^r^  nari  rhyncx,'mmointer  Mathcmaticas  eas  cjuae  dicua- 
•  ^*^^  impurx  ,  fcu  qua:  confidcrant  quantitatcm  cum  aii- 
fcitn-      ipecie  qualitatis,  nempc  Muhcam,All:roIo2,i.i;«,Op- 
'nUfMha  ttr  ticam ,  fubaltcriuci.  puris  Mathemacicis>  A^icmncticaE> 
mantur  Mt.  ncmpe  &  Gcom«ri«w  Deniquc  omnes  fciencia^  Mettr 
4.    phyficaejicd:  nonomnino  proprie^aiiqua  tAtnen  cadone 
lbbalternafi,tum  qnia  Met^iiyfiea  continet  generalifB* 

maquaBdampriocipiafOmbusptincipiacaeteratttinfi^^ 
siarumlaltemtlaAa  aaincomniodum.confirmari  pol^ 
Gmn  toni  qmaiubieltum  Mctxpliyfics  quod  eQ: ens  >  in 
fbo  GOiieepto  (altem  confusc  cscerarttm  oamiMBi  ici«|H 

tiarum  fubie<aa  coptinct.  '  * 

•  -» 


\.  SECrN.D^    DISPFTATlO  " 

^SylidgilmQTopico*  * 


r!  -  -  QvAiBSTXO  L 

'^S^i!''"'    C  Ynogifmus  Topicus  feu  Dialc<5l:icus  eft,  qui  ex  pro- 
lAJ^^y     coacluditm.Sunc  auccm  frobabili  a  g  ux  vi- 


Yract.IILDeTjiib.Spicieb.Syl  toG.  174 

nibusjvcl  plurimis,vcl  fpedanci/limis.  Omiiibas  ^^^l^, 
videturobfequiuraamicosGoac*fli«ic€ffM  . 
teferendiimV(apkimbii$oni{|ibus bom^^hi^ 
idaefTe  bonis  coi^poris :  plorimts  Tcrdy  ftiihA6|i  '  ' 
efle  im^ttales :  deiitqae  (pedarifEmisj  nn|#v 

i'*j^^ntf«j^  Probabifefa-ast^/N» 
aenoim  ad  facicndam  ficiem,id  eft,quod  probabiliter  feu  ^II^Za^^ 
vcrofimilitcr  cum  vtroque  aut  falccm  alcero  termino 
qaasftionis  fcu  propofitiohis  probandae  conncditur  ,  cx 
quo  adcnfus  rei  probatx  non  omnin6  nccelTarius  gigni-. 
tur :  inquo  differt  adcmonftratiuo  ;  quod  cum  vtroque 
cearmiiiO  qusftionis  nccelfariam  quandam  conncxioncm 
lljal^   Et  qnoniam  quod  cft  ncocirarium  potcft  multo-,;r'*^*'** 
tiidicioo&  probabiledutaxac,  hiMfic>Wil|^ii|eiifi!l 
nic^ftratiua  po$ii€  efle  dialedtica ,  vt  non  mirum  vi- 
(c^  tn  bac  plirte,  (quodl  eriam  ARllatcles  liKtr  iii'TcH ' 
innrinn\Tn  prniril|jB|iimi  fril  rritrii  nrirnflirinnim 
^eiiioram  loci  coicillmttei  tctdancnr. 
FfocQscommniiis^BetmargumentiftdeS}  tpizSt^PI^* 
iiliPicbmmunibas  qiiaft  ^proprijs  fedibus  argumciit|*^  <jjjiflui^ 
eSokiB^,  ^«bcas  auteni  duplicitcr  dicicur,  nempc  maxi-**** 
ina,&dificrcntia  maxioix.  Lom%  maxima  eft  propofitio 
per  fe  nota  fidcm  ali}s  rubminiftrans,  cujufmodi  cft  \\xcy 
€ui  non  conuenit  dcfinitio  non  conucnit  definicum.  Lo-  t-^^  dttj^^ 
cu$  dilfercntiamaximae  eft  rcceptaculum  plurium  maxi-^^^T 
iii^um,v(  cft  l  ^cus  defiplcionis  ex  qu«  fupradi^a  maxi-  ^^,^ 
1^4  dctumpta  efti  itenUocus  norationis,Iocus  caufaninit  j^^Mit 
^^^LppeUancur  aucem  hu]tifiaMi^ioci,diftcrenciae  nta* 
itKfll^^        diucific  mmnua9iifk  tiafltbas  diuerfam 
mwtmc  appeilacUmeni.  Qjmb  jsnun  maxiau&i»hipode- 


lis  coiti|ietM»tf >  ^tCBnotf  kJmvidom )  tcem  ^fuflg  . 

itt i|i(b»iidthe^^                          atficoKte»  A  >  ^ 

ottafi  rcceptacrid»  ieaoMlnteuir.  DnUi       t^mmff.  ^ 

leNris<^i  oicancur  dif{erentiz  maximarum  dmiAcpsdi-***'*  ' 


&  fingubs ordinedcclarabiinus, fi  prii\s  monue- gftfit^u^  ,  i 

rimuscorii  aliosdici  artificiofos,quicontinent  argumcn-      rv.  , 
ta,trr«itytf,idcft  Artificioi^Cicerapropri^  Initta  vocat,      ■'Jf  ^  ^ 
qux  artc  quadam  ex  ipfi  quaeftionc  propofita  eliciunrur:  *      '    •  ^ 

,0g^  tcid  dici  acus  pBjf^mmj^  coajEioent  argumcnieb^  "  ^  J 


0       TmrxAB  Pari.  DxA^Licr 

citeum  Atett  f  arione  Ttttiilipte  nemptfi^M 
|iiiliigi^rcMi^robaltaiialiir«N^  _  _ 

Aempe^ubicAifth  io&rlprf^fet  fiibakeri^^ 
'dcbare^nrftieri  4M>  obicdlo  alreri«s,vc  ab  ipfo  cU^ai 
*  peties  diflcrcntram  aliquam  acciclctariam  non  cflcntiaH, 
^u:^  quidcmfit  tatioformalis,fub  qua  talc  c^ic6tu  Opti- 
cae  feu  Perfpe<!i:iu^  differt  ab  obiecflo  Geoifictriq  cui  fub- 
.  •  _  alcernanir.Gcometriacnim  confKicrat  lineam  quatcrius 
linei  ef},  at  ?crfpp<fli-a  confiderat  eanciem  quatqaus  yi- 
fualis  c:l:>fca  o  iarenusad  vifioncmpoccft  peiiwcre:  «ftt 
autein  vifiale^eftaHqiiidplani^  acddencacMmj^l^^ 

€iflan^m.  '  Exiisautcmfacile  eftintcllig^i^c  kicntia^  ^taQ0f^ 
'^^ntm    rubakcrnari  :hcoreticiSi^hiffeMacbeixuticamfitbdM 
f^ntts  au»  nari  Phjrfic^.immointcrMathdBaticas  eas  quae^d^ 
m^rZ^r-     injpaws ,  fea  q«^co«ifidcta&t  '^wtMmcmft^ 
dmmti  fde^  ^.^?  ^P«ie  qoalitads»  ncfnpe  Miificaiii,Aftroloeiaiil^^ 
tfM/Mba^iir.  ttcAm^Ab^ttQMti  puris  Mathcmacicis,  Aritiiiijciiip» 
•M^^Mh,  acinpe  8c  Qcomctria!.  Dcniquc  omnes  fcicntias  Meta- 
j^ffaF^»    phyficx,lic^c  nonomnino  proprie,aliqua  tamcn  rationc 
fubaltcrnari,tum  quia  Mctaphyficn  concinet  gcneraUfli- 
ma qiiaEdam  principia,quibus ptincipia ca:terarum fcicn- 
.    •  tiarum  faltem  du(fbu  ad  incommodum  confirmari  poC- 

funtj  tum  qiiia  fubiedum  Mctaphyficae  quod  cft  cns 
fuo  conccpcu  falcem  co«fiise  catteraciiiii  opuii^Cs^ 
^  ^ttsBLiiibieda  cocitinec.  •  '  K 

.    *<  ^^^^ 


•H.      ficum feu  Bialecitcumy^  ^  quid  locuf  (^-^  .^,r 
•    •        munuftiu  Dj^4k^&igus.  '..'.>•• 

Y  ASSTXO     I  *'  rt»^ 

,     C  ^i'^'S'^nus  Topicus  flu  Dialcaicuscft,  quiexpro- 


TRACT.IILDETRIB.SPlClEB.SYttOG.I76 

dcntur  omnibus  auc  ^iucimis ,  aut  fapicntibus,  atc|uc  his  , 
vcl  omnibusjvcl  plurimis,vcl  ipe^anciiliuiis.  Omnibus  ^l^^JJl* 
«jilidcm  vidctur  obfcquiura  amicos  oonciliajte:  plurimis,  iu/     '  • 
pir  pari cefercndum  :  f^ientibas  omnibus  >  bona  animr 
anceponendaedeboiiis  corporis  :  plurimis  verd»  animoi 
liominam  efle  unmoitales :  deniquc  (pcdhiciffimis,  mun^ 
d^omcGBpifle:'  '  ' 

Eft  iutem  argunientiim  Dtaleftictim  >  ProbabileHi- fis^/'^ 
Q^nmm  ad  fecicndamfidcm,id  cft,quod  probateilitcJr  fcU  ^J*"7^*? 
vcroiimihtcr  cum  Yrro<rac  aut  faltcm  altcro  tcrmmo 
quscftionis  fcu  propofitioiiis  prnband^c  connc6litur  ,  cx  • 
quo  aircnfus  rci  probiirx  non  omnin6  ncccflarius  gigni-. 
tur  :  in  quo  differt  a  demon'^ratiuo  !  quod  cum  vtroquc 
tcrmino  quxftionis  ncccJrariara  quandam  conncxioncm 
iiabct.   Et  quoniam  quod  cft  ncceflarium  potcft  multo-^***' 
nim  iudicioeflc  prohabile  dutaxat,  hioeiicjvtai^rtleaca. 
demcmftratiua  pofKnc  cfle  dialc<5bica ,  vt  nbn  rairum  vi» 
dcatur  fi  in  hae  ptae,(quod  etiam  A  ri  ftoccles  ^cic  inTo^ 
pici$(non  cantdm  priAahpiim,  (ed  eciam  neceffarimuii 
arguiD^mtornm  loci  communestradantar. 

^    PoctdlocttacommaiusdidtarargiimentiiedeSf  quiaJl^jftl» 
4  locis  conuBttiiihas  qiiafi  ^  propri j$  ledibas  argumcnt j  ^  -imww-  ' 
ekimntar.  *^ocij$  autcni  duplicitcrdicitur,  ncmpe  maxl^*' 
ma,&  difFcrentia  maximx.  Lows  maxima  cft  propofitio 
per  fc  notafidcm  alijs  »'ubminiftrans,  cujiifmodi  eft  Iiaec;  - 
Cui  non  conuenit  dctinitio  non  conucnit  definitum.  Lo-  tHmdt^^ 
cus  dirfcrcntiamaxima:  cft  rcceptaculum  plurium  maxi-*^!^'*^' 
marum,vc  cft  I  icus  dcfipitionis  cx  quQ  fupradida  maxi-  ^j^,^ 
ma  dcfumpta  cftj  itenCioca$  noeacionis,locus  caufarum»  oiftfemU 
ScCm  Appdlancurauccmha}llfiiiodiioci,difFerentia;nia-fMJ^^ 
actinaratiic|uod  diueffia  maximaromt  daffibos  diucrfam 

/tribuant  appellacionem.  Qocenim  maximae  in  h)pode« 
fintcionis  contiaeiicaf >  jicamtoc  ikdefintuone  jiceni  ^ust  v 
m  loboiiaihQri^tdicontarHanthoilbce»  9c6cmtu^  *^  

^xatsi  SiifimgAi(M  denoomiintttr.  DnUs  i^mBf^^t^ 
locis^ni  dicttncur  diflemntiat  maximaitim  decnMleps  di»  -f.  ^ 
cemus,  Sc  fin^los  ordincdeclarabimus,  fi  piiiis  mottue-  m^^iT^ 
rimus  corii  alios  dici  artificiofos,qui;COiiciiifnt  argumcn-  ^ 
ta,tVTMtyflt)id  cft  Artificio^x  C*^cro  propri^  Infita  vocat,  4  * 
qux  artc  quadam  cx  ipfa  quaeftionc  propofita  cliciuntur: 

fl^os  Tcid  iUk  lUUs  C3[|«;K%^tt^  concinenc  acgamcaic^  ' 

l*  4  . ' 


\^       TsRTXAi  Pari.  DiAiBcr 
rtl^ila^atoi fatione  ▼triuTquc  nemprf 

liempe/iibt«Mto  in6c£>n^reili  (bbafternatxlci^jl 
4cbcio-4CDntf ncri  Hfilb  obicfto  alreriirs^vc  ab  iplb  '^ia&stzt 
-    pcncs^iffercnriam  aliqnam  accidccariam  iion  eileHriale, 
.  quae  quidcm  fit  ratio  formalisjfub  cjua  tale  dbic<fKi  Ofift- 
«ae  feu  PerfneilViuq .liifcrt  ab  obie^o  Gcoi^triq  cui  iub- 
/  »^        alcernariir.Geomctria  enim  confidcrat  lineam  qnatctius 
linea  clf},  at  Perfprifliaa  confiierat  eanf^emquatqaus  vi- 
fualis  c.'l.fcu  oMtenusnd  vifioncm  potcft  pcij^rcrrffc 
aute  n  vifiaie^eft  aRqaidflanj^  accuicncaiimA^iUpfte^ 
nenilineaB.  '  . 

AniJMlfw.  '  Bxiis^autenifiicileefVifitclIig^te  kientias  pra^lir^s 
itjMii«i»  rubakernari  rhcoredctsyktmleMathcaiaticmlbbdM^^ 
f^enUM  au.  nari  Phyfic^i,iinm6inter  Machdnaricaft  cat  t#!^^fiainr 
m^Z^iT  impaw  f  feii  qiil^€onfiaeraat>»iidt««m^af;^^ 
diMiifi  /cif»-  quafpecte<)iialitarisi  nempe  Moficaai^At^logiaiii^p- 
ipi/mbA*^  '  ricam  >£miiernari  purl  s  Machemacicis,  «|iclvnctic?!t> 
"  n^mpe  &  Gcomctria.  Dcnique  omnes  fcicncias  Meta- 
phyncxjlic^c  nonommno  proprie,aliqua  tamen  racione 
fubaitcrnarijtum  quia  Mctaphyficn  condnec  gcncraliffi- 
maquxdam  principia,quibusprincipiac.rterarumfcien- 
tiarum  faltcm  du<fbu  ad  incommodum  confirmari  pof. 
funtj  tum  qiiia  fubiedum  McUphydcae  quod  eft  ens «iiii 
/uo  conccpcu  faltcmccHiliisecattciacttm  omai^  fc^iilh 
j^uiiiiiit^ic^coittiiiec.  «  i  :^  iiJS^^i 


ficHtnfeu  DialeBicumx  &  ^t*id  locm  ^^-^.  - 


QV  AI  S  T  l'0 


Ylloi^irmiis  Topicus  fcu  Dialcdicas cft,  quicxpro- 


ux  VI- 

denMu 


'T 


a  . 


TRACT.IILDETjtXB.SPlCXEB.SYLr.OG.  I^d 

J^atiir  omiiiHis  auc  plutimis ,  aut  (apientibiis>acqiie  his 

▼d  oimiibijttyvel  plunmis>vel  ifpc^antifrunis.  Omnibus  ^^rrfrfT' 

qAdem  videtttir  obfequium  amicos  ocmciUare:  plunmis> 

par  pan  ceferendtf  m  { fapieiicibas  omaibus  /  bona  animi 

me^nexidaefle  bonis  coi^ris :  plttrimts  terd>  animos 

homifuim  efle  immostales :  deniquc  (pedaciffimis,  mun^ 

dramco^iffer 

Eft  autem  argumenrom  Dialcfticnm  ,  ProbaWte  iii- ft?^'/»*' 
Dcntuna  ad  facicnd.im  fidpmjid  efl:,quod  probabilitffrfcU  ^,**/^*? 
vcrolimiliccr  cum  vtroouc  ai;t  ialtem  aitcro  termino 
qaaeftionis  fcu  propofitionis  prnbandne  connc(5litur  ,  cx-  ' 
quo  affcnfus  reiprobata:  non  omnino  neccllarius  gigni-. 
tur :  in  quo  diffcrt  a  dcmon^^ratiuo :  quod  cum  vtroquc 
termino  quxftioois  neccirariam  quandam  conncxioncm 
iiabet.   Et  quoniam  quod  cft  heoefiartum  potcft  mulco-^**** 
rum  iudicioeilc  probnhileducaxat,  hiae&jVttr^rtleoCa 
demonftratiua  po^c  eife  dialc^ca»  tc  non  mirum  yi- 
deacur  fi  in  hac  piirce,  (quod  eeiam  AdMiicles  Sk»c  tti  T^ 
pici$(Qoncanc&mpnAaiiiyittm>&decu(ibneceflkcior^  , 
argumtencorom  loci  commuaescradaorar.  ^ 

•    Porr&locus  communis  (Ucicnrargumenti  fedcs  >  quia  9ftUJiki 
4  locis  communibus  quaft  h  propri js  fcdibus  argumehc|  ^ 
eniuncur.  locus  autenri  duplicitcr dicit^ir,  nempe  maxi-  • 
ma,&  difFcrcntia  maximac.  Lo^us  maxima  cft  propofitio 
per  fe  nota  fidem  ali)s  fubminiftrans,  cu}ufmodi  cft  haeci  - 
€ui  non  conucnit  dcfinicio  non  conuenit  definitum.  Lo-  Ucmdmfi^ 
cus  dilfcrentiamaxima:  cft  receptaculum  plurium  n^^^^i-**^^'*^ 
maium,YS  cft  i  xus  defipfiuoois cx  quo  fupradida  maxi-  ^J, 
ma  dcfumpcaefti  icenilocus  noracionis,locus  catt(aBQm>  ji^ jf^fiwfte 
^c.    AppoUantur  autem  huju(modi  io€i>diffcrentiae  rta-iaiaiaM»' 
xiiiiarom€{iiod  dtaoriit  maximarom  cftafflbas  diucrfam 

/ccibuanc  appcllacionem.  Qoae  enim  maxims-i»iopo  de- 
'£iitfioflis  coocineiicof»4icQi|^adefioiriooe»iccmqua^ 

ialorisoiMitharicatisdicuticnrKaiulioiibce  acficMRce-   

fois  quafi  rcccptacliUs  denomiotiiCQr.  DeUi  i^hw^P*'**^ 
locis  qui  aiciintur  difFcrcntix  maximarum  deiiii^ps 
cemus,  &  fmgutesordincdcclarabunusjfi  piiits  monuc-^^^* 
rimus  corii  aiios  dici  artific|ofos,qui  c^ntincot  argumcn-  ^ 
ta,tVTftJevfl£»id  cft  Artificioft^ Ciccro  propri^  Infita  vocat,       Jf  " 
qux  artc  quadam  ex  ipfi  quxftionc  propofita  cliciuntur: 

Tcro  dici  aius  «aqftm^^ltt^  c^^  - 

I*  4  . 


4<4       TbrtiM  Part.  DiALierr 

fiia  principiadefumant ,  fnit  aliqua  ratione  ctiam  (ecuii- 
t  .  .    ilum  ordincm  doclrina:  illis  pofteriorcs  \  itcm  ordine 
tcmporis  pradicx  theorcticas  antccedunt.  Nam  inuctis 
(inquit  Ari{l.i.Mctaph.€.i.)ijui)y3cioiik^timsiis  fcieocii 
^ttx  td  octccflitatcm  aut  voltiptatem  Titae  Qainilim  pcc^ 
tittebaiit»coMiiinodi  fuacicicnttflc  pradicse,  ac  praefcrtinK 
arces  qusdam  ,  poilbiiBxcogicatae  foiic  (citttciie  ^ecuk- 
,  tiuas  quap  nec  ad  jpfiMim  tfdrttptacem,iiBC  ad  aaiotar  nc« 
'  '  ^  '  ceffitaMm  peckineSant..  , 
.  Jqmmh^'  Quoil^e&c^&ieodasdieoceticasyPhyficamtMa* 
^iseemvxxtzm^^  Mctaphyficam.Ordinc  naturajMctaphy- 
wiuit^"^^^  antecedit,fec]uitur  Phyfica,taadcm  Mathcmaticaico 
ttf  thmiti-'  ^uod  obiedum  Metaphyficc  natura  cft  omnium  primum 
vtpotc  YniucrraIi(TimLi,obicclum  vcro  Phyficar  natura  e- 
tiam  prius  cft  obic<flo  Mathcmaticaium,  cjuia  cft  c6ma« 
JJU?^^.   nius:Addc  Mathcmaticas  efle  inferiores  ,  &  fubaJternas 
inkk^i     Phyficae  >  ytpotc  a  quaiua  principia  vt  pludmdm  de(ii« 
mttiit.ltem  ocdioe  cb^oicttis  Mecapiijrfica!  pr^iti^uia  res 
oaciira  pcsfhmtifBaUSj  nmpe  Ipint;uaks  lubAaoti 
communia  xenim  amliiuni  principia  cQoteplatur»  (cqoi« 
.  tor  Pfa]i£ca ,  quac  aocetcllit  Mathcmacicas  >  tiimratipoe 
iUbicfti(illa  enim  j(ubftancias>baec  v<c&  untvbo  MMJkA' 
tia.contea^atQc]  tum  xecumquas  confidccnt  ▼«cietaiie> 
Mb*  4§m  fioqoe  vltimam  locom  cenciic  Machematicx.Ordine  <io« 
i^rinae  feu  facilitatis  prxccdit  rcliquas  Phyfica,  ii  viam 
*  '         i;iucntioiiis  fpcdtcsrprius  cnim  &  facilius  rcrum  Phyfica- 
'  mm  principia,caufx  &  rationcs  inueniri  polfLint ,  quam 
1        rcrum  Mathemacicarum  c]uxa  fenfu  (unt  rcmotiorcsffi 
.  vcto  viam  difciplmiE  confidcres,Mathemacic(^  Phyficam 
aDCcceduut  >  facihus  cnim  &  ordinatius  docentur  fimui 
'  &  addiiibuntur ,  ficque  otdiae  facilicacis  vlbmuin  locum 

rdtnt  ttm  icmt.Mctaphy fica.Dcniqnc  ordiife  tenapjoris pcobabiliffi- 
^'^*       nram  eftt^nyucam/anteodii^  Mathcmaticas.  Pcimi^m 
.  .    cnimomoiom  natocalium  cerum  principia  >  icau(as  pro- 
pciasja&fiioResAelfbSbis  rimati  iiint  koa|incs>dmde 
ctelocuni  St  fidecum  motibus  exci^i  Jefe  aj  Mathema» 
ticasdifaplinas^mptimftqiieadAftcologiflm  applicoc-  ! 
J^i4ilijp-  runc:tunn  ex  his  infcrioribus  fcientiis  ad  Mctaphyficam  J 
guM  diL  feu  primam  Philofophiam  fc  contulerunt.  f 
Quart6&:  vjtimo  c]ua:ricurdc  fubalternationc  fcicn- 
uacum  >  quaegamia^iui^  aius  fmt  f^bakccng  fcu  fubaK 
^   .1.  .  '  tc£aac«e. 


Digitized  by  Go(Kle 


** 'TlAct.  IILDb  TrVb.  Sp^cieb.  SYLt- 

lcrnatap.  Vt  autem  impropriam  corum  locutionem  prnc-  SMf^f^^f'^^ 
tcrmitcam,qui  fupcriorem  fcientiam  appcllant  fubalter-  ^^j^ 
•  ^ctnatamjinfcriorem  vero  fubalcernatc:diciturin  pcncre 
*cicntiaaltcri  fubalternata  qiia:  illi  fubeft  fcu  fubiicitur,  ' 
atquc  abea  dcpcndetiilla  autcm  fubiedio  feu  depcndcn- 
'  tia  dicitur  fubalternatio,  Ec  cjuia  vna  fcientiaab  altcra 
pendere  potcft  vclfccundiim  aliqui  fui  partem  duntaxatg|^ 
▼el  fccundiim  fctoram,(iue  ab  aiiqna  partc  fcicciac  fupc-  • 
riorisjfiue  a  tota  illa  fcientia pendcatjliinc  fubalccraacio 
ingcncre  duplcx,  vna  fccundum  parcem,  qux  ell:  miniis     i  * 
propria,aItcra,fecundum  totum,qux  eft  raagis  propria,&:  ^ 
<lc  quapra:fertim  hic  agitur.Concingitautem  lixc  fubai-  Su&alterna.'^ 
tcrnatio  triplici  rationerPrimum  quidc  ratione  finis,cum     *"  X"»<»''  * 
ncmpe  finis  inferioris  fcientiq  refertur  adfinem  fuperio-  J.^^^'^^*^^  , 
ns,fic  finis  Dialcd:icaE,qui  eft  mentis  opcrationcs  ad  le-  ,^,  ,^,^/4  . 
gitintum  cognofccndi  modumdirigerc,rcfcrturad  finem  dupiex. 
theorcticarum  fcicntiarum,  ncmpc  veritatis  contempla-  PnTHarat»- 
tionem,idcoqueDiaIcdica  cxteris  fcietiis  tanquam  ad- 
Kiiniftra  fubaljernatur.  Secundo  fubaltcrnatio  contingit  J^nTolruii'  ^ 
rarione  fubie£t:i,cum  nempc  fubiedii  fcu  obictflum  vnius  t 
fab  altcriosobicdlocotiiietur.Sic  AftroWia  fubalterna- 
tur  ci  parti  Phyfiologix,  qua:  de  ca:Io  difteritj  Phyfici  c- 
nim  cft  in  ca  partc  non  tantiim  de  fubftantia  coelefti,fcd 
criam  de  ipfius  quantitate  &  motu  diftcrere,quq  etiam  ex 
inftitutocontemplatur  Aftrolo^s.  Tercio  dcnique  fiib-  Teftiarai$' 
altcrnatio  contingit  rationc  principiorum  ,  cum  nempc 
principiainferioris  fcientiae  afupcriori  fcientiadefumu-     *    ^  ; 
tur,ita  vt  principia  illa  inferioris  fint  conclulioncs  fupc-  f 
riorisific  enim  qua:dam  funt  principia  Gcomctriar(vcrbi 
^tatia  ,  quantitatcm  continuam  eftc  in  infinitum  diui- 
auam,a  quouis  pu^lo  ad  quoduis  pun<flum  duci  poflc  li- 
ncam)qux  dcfumuntur  ab  ea  partc  Phyfic^  qu^  de  quan-  ,    *  / 

titatcquatcnus  eftproprietas  corporis  naturalis  cx  infti-      '  • 
luto  difTcrit.  Ibi  cnim  demonftrantur  cac  propofitiones ;        ^  r 
quae  tanquam  vcrae  fupponuntur  in  Gcomctria.  ^  ' 

Nocandum  aucem  eft  lioc  Ioco,licct  vna  cadem  fcien-  f/#f4. 
tia  po/Iit  alteri  fubalternari  triplici  illa  confidcratione,         .  { 
quomodo  Dialedlica  fubalternatur  ei  parti  phyficae  quae 
cft  dc  anima,nilulominus  ia  vera  &  legitima  fubalccrna-      ,  '<e    -  ' 
tione,non  tam  haberi  rationcm  finis,qiAm  fubic<ii ,  &         .  «»: 
principioru,ita  vc  tunc  iegitima  ccnfeatur  fubalcernatiey ' 


.  •  Digitized  by 


^   TjiactU1LDeTjiib.Spicieb.Syl toG.  176 
4eflftar  oihilibq^  aut  plurimis ,  auc  fapiencibm^acqub  fais  ^ 
vcl  omnibusjvcl  plorimis^irdi  i^dantil&mis.  Omnibns  ^^^'^' 
q^dcmvidetvr  obfikjuiQm  amieos  conclUa^e:  phmmis,  /j]^-    '  •  • 
par  pari  ce(ectiidam  x  G^iendbtts  ommbos  ^  bona  animi 
aatefoiieiidaeflebonis  eoffjporis :  plorimis  terd,  animoa 
koammim  efleimmorcales  :  deni^aefpe^aciffimi^,  mna^^ 
diim  coct>i  rTc.  '  • 

Eft  nucem  ar^umcntnm  Dialcdlicnm  ,  Probabilc  in- .^jw'/^^ 


ucncura  ad  faciend.ini  fidpm^id  eft,quod  probabilicer  feu  -  .  ,  -  ^ 
verofimihcer  cum  vcrooue  auc  laltem  alcero  cermino 
quasftionis  fcu  propoficionis  probmd^E  connc(fl:itar  ,  ex-    -  ' 
quo  afTenfus  rei  probaca:  non  omnino  ncccflnrius  gigni- . 
tur :  in ^uo  differ;  a demoni^ratiuo  %  quod  wxi^  ytffO^ue' 
td:ii^|ioqitteilionisiiece^ariani  quandam|€OBtteaEionem 
liabec.   Ec  quoniam  quod  eft  neoeflaifum  poteft  miikD* 
tum  ittdieio  efle  proba|>rle  dutaxat,  hhM  61M  at^iHenta 
demoiiftratiuapo$iiteflediale£li€a>  vt  nim  minim  Ti- 
deamr  fi  in  liacptoc,(quod  eriam  Arilloieles  ibcir  ioTo^ 
picis(n0n  tantdm  probah^lfum,  fcd  etiflim  ncceflluioci^ 
argumlBiitoram  loci  comfntmes  tradantur. 

^    Porr6  iocus  communis  dicicurargumcnti  fcdcs  ,  quia 
h  locis  communibus  quafi  e  proprijs  fedihus  argumcnt^i** 
cruuncur.  4ocu$auccni  dupliciterdicicur,  ncmpc  maxi-    •  * 
nia,&differencia  maximx.  Lo«is  maxima  cft  propoficio  , 
per  fe  noca fidcm ali)s «ubminiftrans,  cujufmodi  eft  ha?c; 
€ui  non  conueoit  definitio  non  conucnic  dcfinicum.  Lo-  ^^^^  ^'^P^ 
cus  diflcrcncia  maximae  eft  recepcactlium  plurium  maatt-*^^^  ^ 
marum,T(  eft  i  xus  defi)if«oiiisex  quo  fupradtteioaxi» 
ma  de(kmpta  efts  iten^locus  nocacionts,locus  caufaami»  ^^ftnmU 
lcc.  AppeUancurauccmhujufi»odiioci,di^rcntia?nl9-«M'aM^ 
ximanitti  quod  dicifdii  onaimamm  di^ffibiia  dlMfiaa' ' 

/ttibuanc  appcllacionem.  Quap  enim  m^»nM&ki'to^ 
iniic^nis  eoiitiaelituf)4ictiii^  ik  definitione  ^  iteni  ^uoe  V 
in  lolBOiaathoricatis  dicunmtH  auchoricace ,  & fic 

'  rap,a  fais  quafi  rcceptaculis  denominancur.  Dc  bk  igicor  ^***"^*** 
locis<^ui  dicuncur  differeutix  maximarum  deinccps  di- a 
ccmus,  &  (ingulos  ordinc  dcclarabimus,  (i  prius  monuc-  fgfj^'^ 
rimus  coru  alios  dici  arcificiofos,qui  continfnt  argumen-  ^ 
ta,tWeitVfle,id  efl  Arcificioib^Ciccropropri^  Infica  vocac»  * 
qux  arce  quadam  ex  ipfii  quaj^one  propofica  eliciuncur: 

fl^  YGco  dta  aius  laqftt^^    foiiiiiflwttaig^^  • 


.     TBRTXAB  PaHT.  DlAtyCT. 


IM,srttfi'  «tT€JfcVfie,artis  cxpertia,Cicero  propric  vocat  affumpta,  (cu 
jjjjj^^-^^^reraota,  qu.xnon  ex  ipfa  quxftione,  fcd  extrinfccus  aflfu- 
*    muntur ,  dicunturcjue  arguracnta  ab  authoritace  ,  eaquc 


0$mm 


^iuddftm  vel  diuina,vt  funt  oracuia,vaticinia  prophetarum,  refpo- 
]fm$4^^    /acerdoum»  facrae  literae»  ApQftQlica^»  3c  EodpTiaftic^; 

imftitucioae»^  Patrum  (cripca,dt4U>  ceftimonia,velbi^ 
mana,vt  func  cabulz^cddicillit  legcs,  edidla,  Sensiit^fcatir  . 
/i»il^^k^if^ica>(apieni^iiixe(ponra>  iudurandupb  teftc*» 
iffu  Ef.qttontlun  non  eft  opns  plura  dicere    kicis  Am$  - 
«  csi^peitibvs»  fuperefl  >.  ^c  de  loci$  arcificiofis  caat^  ii^ 
imis.  £c  quontam  ejudnpdi  l4ci  vel  fiinc  ipfitts  rei  ciijas 
graciaaflamicurargumentum ,  '  aut  eorum  c]ux  advillam^ 
aliquo  modo  affc(fla  funt,  qu*x  c|uidem  aut  iili  conjuncfla 
funt  ,  aut  ab  eadem  disjun(fla  i  hmc  tribus  fccjucncibus 
quaeftionibus  locos  omncs  artificiofos  nmiilque  rrijixi- 
.^Sj^?^iaiii\gulisco4Hioeocur,c^U^  - 


TRes  fiuic  e}a(niodi  Laci » iiempc>  Iocms  d^^ntfiioiiisy 
<leicripcioius>noca^qn{s.  Locus  de^ci  Ais  eft>Nca^ 


ftitftt,    ^ 

nHa^.H^l      ddCamjmtiu:  argui^cnu  4  de^nidone  fiibjedi  >  vel 
mMmd'  pi;^4icaci:Ycfiprobes  hominea|[,e0edi(qpli^ 
«^«4,       quia  eil  animal  racionale ,  quar  efl  delinicio fiibjed^i,  vel •  i 

•  quia  poteft  fcieniias  addifccre,quiE  eft  dcfinitio  pr:icdica- 

ti.  Sunt  autem  hujus  ipci  fcx  u^aximas  icu  comii^iuiia 
.        pronunciaca,  ncmp^  '  • 
' -  I  §luicqmdconuenit  definitioniyconuenit  definito, 
,  '  ^  .Slpcquidnon€Q9^itpud$fitmi9S^9  M^u§0^M 

$  CHi$ribMitur  d^itiojrib^tm  d^finhum-  .r  «  • 
4  .  Cmi  non  tribt^$imdifiniihl^n$t$,tfUi$it¥r  d^/it$$ft^nf' 

>  '  f'  £$i4fS0iH0Lm$$§^ 

>  ^  Md0^iMMt^mm^d9fyUtim%  9mHim4$fit$ir  * 

/, ,  rj^ftmdtfifi^itiOC^^Hfinil^rj^^-  . 
.  'JJJJJI*    Locus  iJefcriprioius  cft ,  .  vnjde  rMmuncur  acpin^f^ jl« ; 
ffHP*^  '  Jefi^tiptionefubicdli  vel  prcedicati?  qui  locustum  maxiJ  " 
:  .• '        *»^»^^uft^eft  >  ef^sU^^^J JP*Wt jW^»^  ad ioy;tt»i  deiinir  . 

\f       *  cioais. 


K 

t 


lionis.Def^ripcio  cnim  impcrfcftareiJcfinitiocft  j  vtfi*''*^'*  ^ 

probcs  homincni  cfleriribilem ,  quia  nibftatiria  qa^dam  "•'^*'/''^'  ' 
cft  adiiiirationis  capax.Eft  aiuein  hajus  l  ojuraclat^o  ca- 
'dcmatcjuc  (iipciioris  ,  cadcmqaecojnmuniapronnncia- 
tamurato  nomine  dciinitionis  in  nomcn  tlcicripcionis.  *  ' 

Locus  notationis  dicicur  ,  qui  continct  argumcnta>  Tfrtim 
nocatione  norainis  >  feu  ab  ciyinologia  ac  interpreciLio-T'fi#i". 
nc  vocis ,  Tt  li  probes  Icfiim  faltios  nos  fccifre,  quia  ^cfus 
idcm  cft ac  Saluator :  iftque jm j  us  loci  rarior  vfus  quam 
duotmn  praeccdentium  t  poAuattamcnfapradii^axio-'     •* ;  * 
mata  etiam  hic  mhtti  luutatis  vocabaiis*  *  ' 

QX  AB  S  t  X  O  III, 

LOci  corum  quae  rci  probandx  conjun(fla  funt  ,   de-  t9<i  fniun''. 
cemonitundeflcyidcntur  ,  ncmpccoajUgacorum,«3«'»»*  ffc- 
tocius ,  paitiiimtcaiiikum>c&dortim»  ai«mdentium>«^^^ 
coofc^ueotium^iKcnicadttmACOii^oaBitttittm^  . 
qucniium. 

locus  conjugatomii  ea  CDOticict  argumesea  qdac  ost  ffkmm  et^ 
▼o^s  ac  figuificatioms  commmikMie  fitMtt  >  •vid  ptobesAix'^'*'^ 
iapicatem  efle  iuftum,^uia  iui^  agit.  Sa  tutem ^roca^u- 
Iftdicunturconjugaca,  inccrquae&fignifieaviom^itvo-       '  . 
cis^ucedam  cll  conjundiojvc  func  i  l^a  vocabula,  fapere,  ' 
fapicns,(apiencer,fapienua.Hujus  loci  duo  funt  commu- 
nia.pronunciata.  $Klm0«i 
Cumquo  ceh^rityjtHm  coniugMorHm*coh^rint 

reliqua,  **  .  ' 

Cum ^uo  non  cohdrot  'vnum,nic  reli(fuii.  '  * 

Locus  cotius  ea  «ontinet  atgumenta  quibiis  ex  toto  Snuninu 
P^rtes  confirmantur  imtxefdkuicuftaiK  etimn  ex  toco  a«  l^fi^: 
Iiq|itt4cle  poixibtts  finbatiiraat  acgitQr  9  vt  fi  pidbes  ho- ' 
numsmc9mflnueecapite>po^^  qoi^' 
«Mftat  eoiMse  oigimiob  >  quodfcriftis  partiblfi  tboi^o^ 
iunir  i^Td   p4X>bes  Jio^^  l^^i 
mM^awtpe  ae  corpore  coiiftate^cpiia  efbtfinjhiil^oMaih  mdxim^fm  ■ 
nobili/nmum.   £c  quoniam  aHo  modo  fe  4iub^t^<1^tu m ^§miiM9iotat 
compofitum,fiuc  cfrcntiaic,Uue  intcgnira,  ad  fuas  partes, 
alio  vero  modo  cotum  vniucrfale  ad  parccsfibi  futyjcdtas,        •  ''"'^ 

4uac  dktmU  Suu  ytf^ttii^ue» f  roiiy mciai».^ ,  Quod  igitui;) 


•«-..^       ■■^^•*>^S^»  "  Digitized  by  Gopgle 


TlRTIAB   PaRT.  DIALECT. 

fpecf^at  ad  vfum  argumciitancli  ex  coto  compoficd  ituMt^ 
.    tcgro,funt  hsEcduo  pronmiciaqi*  * 

SuhUso  ft0  mugfo  Mit^um  faltem  pars  toHimr,^  " 
Tociclem  qttoqiiepronunciata  (pe^anc  adyfum  arga* 
meocandi  ex  toco  viiiaerralt,mmirttm  ifta: 

Pfifif  tM  vnmiffdili  ponitur  sRqua^  fAts  fuUt^M^ 
$HhUtot4t$v»imwtfMt$Uummmni$fiifi9r,fi^ 

IMwMt»    LdCQSpocilittmcacoticiiietargumenta,  quibus  totuih ' 
v^l  (ile  toca<aHqQi(l  dcmonftratur  per  illius  partes  ;  vt  fi  ^ 
probes  hominem  cHe  prirllantifTimum  animal,quia  con- 
ftat  nol>i'i1imo  corporc  &  anima.    Et  aiiquod  acdificium 
^!^^**'   c(Tedomum,c]uia  conftat  fundamenro  5  parictc  &  tedlo. 

Etcjuoriiam  alio  modo  fe  liabent  partcs  intcgrantcs  a4 
tocum  vniuerfile, hinc  diucrfa  func  huius  loci  axiomaia, ^ 
juxtadiuerfapatrium^genefa*  AdpartesintegcaiicesijMf*'^ 
'      .  .  tinent  hxc  iuo  pronuociata: 

Fofitii  mniim  fMftiim  iunpmikm  .touHuf  " 

,  tum,  •  ^ 

^juUMmilttueunejuepmrtMbt^oghut^UfUittfmlm,^ 

•  /    Adpactes  verdfiibjedasperciiteaciftaduo:  - 

fofitu^scunque  parte  pomtut  t9tim* 
SuUmtu  omnthuspariihui  toUitur  totum. 
tsmm    Locus  caufarum  concinct  ea  argumenta  cjuae  ex  qua* 
^^'^P'*^  tuor  generibus  caufarum  ducuntur     nempc  vel  a  cau(a 

*  clTficiente ,  vt  fi  probcs  prxftantiam  operis  ex  artificis  pc- 
rina,  auc  (i  prolies  luccm  cfle,  co  quod  Sol  fons  lucis  exi- 
flativcl  a caufa  finaii,vtfi di^nitatcm  hominis ex eo  com- 

5  incndcs,quod  ad  finem  praeftantif&mum  conditus  ut:  vel 

.  ,caufa  maten«li>  iqtftvilcmjic^icoiiporis  condicioncm 
ex  Vilitate  matcriac  exqua  compadiim  cft,oftcndas  j  vcl 
/      '  «de^^ucacaiiAiiQiaqAalt^it^ 

tcyi&iaebtt^atttfalibus ,  cxiwibtyc.foimwtiirinp^ 
mSi^mK.  vijUC(ftll^que  princi^iuniCOQCiQCS^tSt^.^^ 
Muim  teci      $unc  aute«  htta(»iiaci  praacipca  hxfiftojcmtliiit^»  / 

nmiim^'  TofitacMuf0Jmp0tmU%pfotdt$iit:0fiMmimptfm^ 

Wofitm  oMufmin^Uip^nttur  effeSiUiin 

GIuaIu  cAufajtali6  vt plufimum  fuo  modo^efiefei^ui^ 
£it»iHtm  rf     Locuscffi^orum  ea  continet  argumenta  ,  quibus  aii- 

S.4t0ri^m.    iju^  dc..aj^  piwhtf)u:.#«r  f&i^ttitti^  Citsxi  autcm  tot 

r    (        '  '  "  fxnt 


Tract.  III.  Df.  Trib.Specieb.Syll.  t?! 
finc  cffe(fk)ruai,quoc  caufaruni  f^cncrajliinc  coc  modis  li- 
ccr  arsunicnrati  ab  crFctflibus  cuoc  acaiifis.E.^:  crtc(flibus 
ad  caufam  etikientcm  ita  liccc  argumcntari.Omuia  iiic        •  ' 
a  Dco  ex  nihilo  procreaca;Dcus  igicuc  c£t  infinicoe  poce- 
itacts.Ex^  «f&i^a iic  &aem iiccc  coliigere.  Rcx  parac  ar« 
jna^cogicexercicam,  crgobcljttiiigerecur.  £x  efle^  > 
maceciaB  cojidicioiieiniic  coUiges^Viiis  eil  condicio  car*      '  • 
abiMyftfaeietgo  Ytli  macedaconftac.  Deniqae  tx  efiFed  i 
adcaQ&h  ferauUem  fic  licec  ai^uiiieiicari ,  Mafcae  rer^ 
mes  ,&caccera  eiufinodi  aninMlcala  ffpfo  ac  iponcane^ 
mocu  a  nacura  donara%ic,  ergo  &  animaftncftnceliinc 
praidica.   Sunc  autcm  cadem  fcrme  huius  loci  axiomaca 
cjuarprxcedentis, inaei.ro  camen  terminorum  orclinc:vcr- 

Loci  duo  kcjuuntur,  Ancccedentium  ncmpcfic  Confe-  a^x  m  ^n- 
<}uencium:quorui>\  vlum  vc  intcliigas,aducrcc  anceccdc- 
tium  duoeiie  ^enera»tocid^mqurcoQie»uenriu.  Antece<- 
dcns  vno  moJo  dicitur  rcs  ex<}aa  neccffario  rcqaltura- 
liud^iiueordiiieaccribuftonisjquopa^iudicia  cilantc-  ^nuctUm 
cedeos  virciicisqiicnec^ilarioacvntftessfideiitflicia  pr^* 
dicaciir|fiii%  ordine  dtfpoSsjquo  pa^  voiiiastti  cordeeft  ^«•f*'** , 
^anccced^ns  mofcis>^ai»  ncceflano  iQoks.breai  cofcquc- 
cur. Alio  vero  mddo  aucecedjs  dictCQrres<)aacneceflarid  '* 
danda  cft,fi  ahud  dandum  eftiquo  paclfo  adolefcef^cia  cft  \- 
anceccdcns  iuucncucis,fic  fundamcca  «dificijjfi  cnimin- 
fans  facurus  cft  iunenis,ttcccflc  cft  vc  pnus  adolefcatiitc 
fi  a;dcs  fucure  funr,iacienda  func  ancc  fundamcca.Confc-  c^nfqutntk 
quciis  quoque  duplcx  eft,vcl  id  quod  necclfario  ex  anrc-  ^mqne  du^ 
ccdouc  prioris  gencris  confcquitur ,  vc  vircus  compara-  P^*^ 
cione  iufhcic,  &  mQS$  icCfc^ vaineris  in  corde,  vcl  id.^***\  ... 
quod  iieceflari6ce<^uiric  anceeedenstvc  iau^cus  adoicic^-*.^ 
mni>&  acdificium  f i|^|tamenca.  AaCCiedeiida    €Oa(e-  trtAm  ' ' 
qnencia  fimplicicer»  poderioris  anccmiaiifieotdcocta ,    »4*tff-  c^ 
cqnlMtteiifia<Dchypoclicfi.  Demecedcsiciim^acaiiift-/'9*'i^^-- 
igoenrdmsfimpijUcicat  daaeurfaecdiKypflWHiaciatii.'  *  ^ 

•  $mHmi$  e^)iqm$mrM$ciJft  ifi  vit  t$lkmr,  iMUCiMs: 

'  Vc  fi  ica  quis  argumcntctur.Iufticia  cft  ttrtus^crgo  ra- 
tioiu  conicncaaca.  luiticianofteftiacioiiicoaicacaaca» 


Sfft         TbjRTZAB  PARr*.  Df Ar-SVTC. 

crgo  ncc  vircus.Itcm,  Habct  rulnus  in  corde,  crgo  brew 
n)oriecur>Noa  moriccui  breui#a^o  iidaiubcc  vK^iiusii» 
cordc.    *  ' 

J^^"^*  anreccdentibus  &  con&queacibus  «x  hyf^^i^ 

Pojito  confequ$nt4  nie§ff€  $fl  poni  /tntocfiimu^  *  ' » 

^^cmplt  catt(a,ficlicet  con^^zdm.  His  iftfiiQra 
4   <loIeket,ef2onectiiiicai$enc$  &i  Cojattaittueoiterifc»;' > 
crga&atbTdTcei^  :    '  . 
&9iBiiuiilbd  ctts  ciictitiftaifl^^^ 
t.han^  ttcmpc  pr^qnieiidmii,coDcominndam>&  fubfcqiMiittH.' 
mtmm    '  Sic  a  prccnir^ribus  probacur  aliqiicm  perpccrafle  homi- ^ 
,  '    ciiltQfn,eo  e]u6d  paucis  aiue  Jicbus  morccm  cxCo  mina- 
•  Com-  ^^^^»*]"^^^^"^  ^'^'^  ^'-^^^'^  coUocutus,quo(l 

Mnril^*'**'  domum  cxieric,&  cxccra.   A  concomitancibas 

«o  ^cro,quod  fubinde  fic  audicus  pedum,3c  armorura  ftrcp||^- 

9<M«|MiflP»  ^  tusin  domocius  quioccifus  cft,c|u6d  eciamquidamcliw  *■ 
nior  fut>audicu5  fucric.  Deaiqueaiiib(^jaeimb(iS]^yH^^ 
iiom i  cida  ilie  poftea  lacebras  qu^ficric  >  qaoi  inuenQta . 
Hrumh.  cxpallucrtc4iit)emjgacttsdtubaucrit,&€a^^  lpM6jk 
oru«  «^.  locfliBmjmaa  <Je«a  fcnt  proattpdaca,4fi  quiSft 

in  iioMno  gcnerali,niamqttc  podimc  iflleikpr    • . 


I      -   ^MU$fttm:ritmifinmU  t  t^m  fo^kfimik00§SkHt^  . 

.....  p$0p^th^mftimf*  '',  -.^  . 

••Qtabst  lo  ',1V*,^    '  •  . 

l^cidifMn,  T    Ociciufmodf  funt  omnino  lcptemmcmpCjSimiM,.  ^ 

ff,       Maiorum,Minorum9PactQm>qua?:C^pwataiieaiii«|>  ' 
f^Uxk  (untur,Dimmilii«iii^On»oatommJ^ 
^  y^JfamrorDtifentaneai^         .  ^  = 

Primiii  jgimeibSmm^^ 

quam  ca«»fe  proTOfict^fiohMiBAn^ 
qOiii  ica mpm^iims^Qb^^  crgo  ant->  . 

mtiBjiiim  gobamandw  ^  Huc  fpcarac  totum  gcnus 
^  «xpmpdonntt.qaod;  quartam  argumcntacionts  formam-^ 
pdiM  kuius.paidj^cra^iu  fcciinus  >  iiue  propri^.  dican- 
"    <  cur 


TkACT.  IILDs  TrIB.  SPECISB,«iTXI  I7f 

H^cit^oiplasfiae  pacaboix  iinc>vcl  apologi.  Duo  auccm  ^ 
liiiic  pr.xcipua  httius  loci  proauociata, 

.   Seqm^ntur  Cfes  Ioci>nempe  Maiorum,Mi noram,& Pa«  8uimUS 

rium.Maiora  dicuntiir,  qux  maiorcm  habenc  probabili-  '■•^i**» 
carcm,quam  ca  proporino  qu^probanda  cft,Minoraqu«^  mJ^wv^ 
ininoremiParia,qua2  parem  fcusequalem.Sicigitur  a  ma-  Te  tim  Sit^ 
iori  poccris  argumentati.   Si  in  dmiciis  adiund:a  eriam  «•rw». 
potcftate  &  hononbus  non  cft  fumraum  bonum,qui  ficti  ^ifwr/iif 
poccft,yc  in  diuiciis  hominis  obJitt^acpxiuati  fitum  fic^ /^^**^' 
A  minoxi  Yer6  fic:  Si  pro  Chrifto  concemnenda  cft  vita? 
cttrMnpeetiniaMpari  ficifi  viraisaiilplQAenda:eft»Ticiai 
^aoqiie tunt repudianda.    ,     ,  *  ... 

.  .Iiocasnilaio0iin  niturhocaxioniate»  ^-^ 
j  ^  idmtpdpertfimUim  v^  ni$  id  i 

'  fitidvidgtmr  verofifniU.Virmmnit» 

£x  quo  inteliigis  loci  iflius  argumenca  canctam  nega^ 
tiu^  conchid^rc.Locus  vcro  minorum  ifto  i^iticur. 

''Si  ^Hod^^mui  'uer$[imtle  efi  verum  ^JLf^  td  etiiun  erst . 
Virtitft  quod  mafris  videtur  veropmile. 

Ex  quo  intclligis  loci  iftius  argumcnta  tantiim  affir-       .  ^ 

maciu^  conclttdfxe*  Deoi^ue  locus  Parium  lito  njticttr  .  « 
pronunciaco.  '  ^  ^~  ' 

Sithtafrepofitiovmt  efismt  falfnym  §tiMm  quM  vid§^, 
$$ltrmitt^fr0hAbiliSiVerM  trit  mntfMfMm ,  i 

Xx  %iio  patet  huius  loci  atgumcACA ,  tam  afirmaciad 
^imtiegatioii  coacbiiece.  /  * 

foftaatcponaotarvltimj^  ttes  loci  diikntaneQCQm«  ' 
Acmpe  DtiCm8ittm,Oppofit6ram)lc  RepugnantiS.Diffi'-  fytintmdif- 
milia  runc,quac  nullam  intcr  fe  proportionem  liabcc  qua-^i^Mj». 
cenus  caha  flint.  Sic  autcm  liccc  a  dilfimili  araumenrari, 
Si  iuftus  ,  quia  iuftus,  laudandus  cft,  iniullus  rcprehca- 
4cadus  crit.  Vfiis  iftius  loci  dupUci  axiomatc  aicitur. 

Dijftmildus  dijftmilsa  eonuemunt.  Hmm  Uf^ 

^ed  vni  dtJfimiliumtqHss  diffimile  ,efi,^  connenu^  ^»emmts, 
non  eenuenit  alteri. 
Oppofiu  (knt»^ue  fibi  inuicem  afitqttit  racione  oppo-  ^Ktm  i^. 
Atmtar:quorum  quacuor  fiint  geheia  C  vt  alibi  fub  fiiiQin^/»<»ww. 
cka^btttts  de  .Catcgoriis  docttimu$)iteti^e  Rclata  ,  Coa-  ^^^*^  ^*^' 
•  tcaria>Ftta^litjia»CoamdAcc^         atticni  dc  oppo(ttis  xm!^!^ 


Digitj^ea  l>  N^OOgle 


'^ttO  geneiali  a  p  roniinciica:  vniim»  Oi^j^f  ^f^^^^ 

nilcus  cft  pater  Socratts,ti0O|MiWW^^ 

Petrus  cft  vir  probus,noii  ctllmptolKMkc^i^^^ 

^  liUireUn-inm  fi:fHeturrelifjuuni:iffiodfip9fifrgutnmt/K^ 

auiturpofhriH<,nec  prius  fequetur  />^r;/r:vt  cum  virto^lfc^ 
vitimn  linc  contraria  ,  ircmqne'  Inudandum  &  icprchcn-\ 
^  cicndumiomnis  niue-n  virtus  fit  laudand  ijproFcdoomnc 

vitium  eric  reprelic^cndum  quodfihoc(nc;npc  vitium) 
lion  elict  rcprehcnt^duin^  ncc^Ua  qito^oe  j[  acuipo  vk-* 
tus)c(lct  laudainila,  '^  *  *' 

tufiftn  lo»  51  vcrode  nppofitistii  (pccie(ermo  fit  : ,  Rclatorarti\ 
ri  IpecmUt  Jjjjcfynt  pt;om;nciata. SiiUtiHiml^u^fo  fomunt  toUuuimjli/jt 

;jrinnver^h£edao  (hnt  pecnUtfiiapKmaneiatasfilcrit^ii 
*^fi  *»  aiifupy^uo  popto  fequitmrdtfo ^ktrm^iM fimmtf^  ^ 
•     Jltudnw  ef  in  ^ifU9 cuims  oppcfiimmimwfim 

*    '     potefl.  Dcnicjucprmantium^contradkelitiomii 

axioma  pcci  liarc:  Ex  duohui  pviuatiue  'vel  conf^itdiA^ftk- 
■      oppoji    'fi  alferumyio»  conuenitfulterum  conuenidt  Mt^^jT-' 

S ptimmrt-     Rcpugnantia  hoc  loco  dicnntur  quac  itadiucrfa  fant, 
vtnon  (kir  opp^^fica  ,  &  vulgo  dicuntur  difparata;  ciiiut; 
mfidi  Iknc  ipeo^s  diaer£is,  quas  fub  codcm  gcncrc  conti- 
n5tar»quare  vna  Ae<iiiicxflre  altcra,  ncc]u6  tamen  vllo^^ , 
ncrc  oppofitionis  oppontmtur,verbi  gtatil(,bonio  &  fei^ 
HHmt*(i   lna^qyjB  falypo gcqcrc  animaUsioMitincntur.Nl^tW 
iftc  loois  choks^i^  proimnciatisrvmimcg^Ciil  €$mmm^, 
^ikmm  m  repugnJ^Hhu^idem  nm,^nm&iUi  mlmn^Jimili 
rWi^M«.PofteTtas  cft^Si  nptfgnnntU  fmmt  imtm^dhiimlllfiM 
lijuo gemre  cui  conutnstt  mii^ritnintil immim' frdi 
num,  eidem  (Oiu^iet  alterumv$trelufmmm:yx^k 
vtcro  mulicris  antcquamfiathomo  ,  viuit,nCCtamen 
planta,ncccirari6  igiturcft  animal.Ec  hi  funt  oinncs  loci 
coramuncs,&  communia  iingulorum  locorum  axiomata, 
cx  quibus  rci  cumUjuc  proband.c  argumcntacrui  folcnt. 
Ec  qatdem'dci^s^acc[uc  adco  de  Dialcdico  Sjliogifino 


 jiKi:/4 


..."lyiu^cd  by  GoO' 


Tract.IIL  DBTnit.SrBCiB».  Sti»!.  rrs 

TERT  1  A  DlSVfrrATlO^ 

hniHs  nacJnius» 

:       ,  _  De  Syllogifmo  fophiftico.  '    .  • 

^      SS^»&  qiio^f^t^f  fif  Sy'Iogifmu4  Scphifiicfa. 

* 

Qjr  AB  S  T  xo     I.  ^ 

STllogi  fmus  SophtfticiiS  fiue  ratiocinacio  capciolk  m-  1^»^^^ 
biu  modis  definiri  poceft.Piini6  quiddn  radone  ]iia-S*9*i0^ 
reriae«xquacon{hic$  Socmodo>  R^tiocinatioconftansA^wiMf#J 
propoficionibus  nuUtus  >  led  apparencis  dunuxac  ▼erica*^'''* 
cis.  5ecund&  racione  formx  prx(ercim,hoc  modo>Racio- 
cinacio  qux  vidccur  necellario  vcl  probabiliccr  conclu- 
ilcre,ncc  camcu  concludic.  Tercio  racione  finis  quo  fpe-      |^  , 
^ac ,  hoc  modo  ,  Raciocinacio  inducens  in  crrorem  aut 
\  falfim  opinionem.  Eft  aucem  captioius  fyllogifmus  ^^'SjUif/fmm  - 
picx:  alccrdicicur  Plcudographus  ,  qui  conftac  propofi-w^im^^; 
tionibus  qux  videncur  neccfTariac ,  cdm  camen  £ai£e  finCi  P^'"- 
opponiciirqae  demonft^iuo  IvUogifmoqiiem  Yidetur 
imitarij  proceditque  vt  plurimumex  principijs  alicujus^**'* 
icienctcperperam  intelleiflis:  cujufmodi  eft  b«crasioci'' 
aacibiquac  Videcar  efie  demonfirado  Ge^ecctca: 

S$d  lm§ar^0M  ^  $hl$qua  fojfnnt  dmi  nh  nda»  fun-* 
•  >  U§  id  idfm  punQum,  •  ^ 

•  Ergo  linea  reBn     otliqua  po^unt  ejfe  AcjualiS,    '  '        ^  . 
Alter  vero^cncrico  nomin»  dicicur  fophifticus  qui  t  f,^^^  • 
Conftac  propofitionibus,qU5B  vidcncur  probabiIes,cum  ca-  tm, 
men  nonfinc,opponicurquc  fyllogifmo  Diale(i\ico,qucm 
videcur  imitariiproccdicque  ex  commuuibus  quibuidam    * ' 
ibphiflacum  locis  ,  de  quibus  poftea,  definiturqucpro-         '  - 
prii  >  Ratiocinacioquae  ex  probabilibus  auc  ex  ijs  qux  . 
Tidencur  coili^ere^nec  colligtc:qudB  defioicioc0mple^*  . 
cur  e^amillas  (bphiftica|j^ciocinaciones  ricionc 
ibliu^  fbmue  capciolac  fiinc."  .  '  , 

Nocandum  ijzitur  eft  cripUcem  ede  j^Serioris  bojus  ^  . 
gmris  fyilogiimum:  Attcenimpcccasininaccrta,  tton^J^^]^^'* 
ver&  in  formajaut  in  formaiQ^Mi  Tmi  in  matena^auc  dc-  ^ 


lU^uc  iii  Yccaquc.  ^  -   ^  ^ 


f  176  Tertiae  Part.  Dial. 

f  9  Excmplum  primi  iftud  cli:  Quidcjuid  non  amififti  Iia- 

bcs:Thefaurum  non  amififtirEigOjthcfaurum  habcs.Ha:c 
^  cnim  captio  in  hocroliim  pcccac,  quod  major  pro^o^cio 
vidccur  probabilis,nec  cfl.  Excmplumfccundiiftudcft; 
^         Vcritus  odiuJM  parir:Qiioddam  mendacium  paric  odium, 
>  .       •  Quocidam  igiiur  mendacium  cft  veritas  :  Pcccacenim  ii% 
hoc  cjuod  confecutio  non  fic  ]cgitima,&  Ci  primo  afpedu 
'  talis  clfc  videatur  ,  quippc  conftac  hic  fyllogifiiius  cx 
duabns  pracmiftis  affirmaiuibus  in  fccundafigura. 

Denique  excmplum  ccrtij  hoc  e(l  :  Quicc^uid  non  a- 
mifiHijhabes  :  Hunc  librum  (  qucm  fciliccc  ciina  ante  a- 

.  .         mifiircs,  nunc  inuenifti )  habcs :  Hunc  i«>itur  librum  non 

•  .       ....  o 

amilifti.Ha!c  cuim  raciocinacio  ncc  majorem  habec  pro- 
babilcm,nec  aptam  habct  concludendi  formam  ,  cura  fic 
cx  duabus  prxmillis  artirmancibus  in  fccunda  figuri.  '  * ' 
/I»  cifti»fis  Porro  in  iftis  Sophiftarum  capriolis  argumcntacioni- 
fSiiontbtMi.  bus  duo  prxfercim  confidcranda  funt.Primum  occurrurtc 
prsfttnm  Joci  vndc  Sophifta:Tua  cruunt  argumenta  :  deindcfines 
c$ft/ideran-  Ipedliant  omncs  illorum  capcioncs.  De  locis  id- 

turprimum,dcinclcde  nnibus  diccmus.Ecc[uia  locorum 
aiijmverbisfiucindidione  ,  aiijinrcbusfcucxtradi- 
(flioncm  pofici  funt  j  de  illispriaiiim,deindcdc  his  cjuafe- 
rendum  cft; '^;^ •  '  '  -^/v  . 

^^^^  -        ^  -  %»..-•  ^,. 

.   1''".-*  **■■•»•'  •  ♦        <~  *  »  .'  *        ■-'    '  ilf  •-.■_«. 

Mf' •  '  ^    '     QVAESTIO      II.  • 

^  >'■••■ 

^ofhifAtum  j    Oci  ejufmodifcxvulgoaftlgnantur,  ncrapc  iEqui- .  ' 
•  ^^tttn£at9'       uocationis,  Ambiguicatis  ,  Compoficionis ,  Diuifioi^ 
\^  7Ju  '  niSjAcccncus,  &Figur£e  didionis,  vndc  cotidemfunc  ca- 
^u/    '  pciofxraciocinationesrcufallaciac  fopiuftarum,  ncmpc 

•  .  •    abiEquiuocatioucAmbiguicatc,  &c. 

'  ffimn  Mb      Fallacia  ab  ^quiuocacione,feu  ab  homonymia,alictiI 
dijutMffcn'  jus  Yocabuii  ambiguicacc  nititur,cujufmodieft  hxc: 
ti$fn,  '        "*        •  €Uiodeji  iht*i:sttg:ibih  pott!pinueftig^ri.       •  ^  *^ 
*.  •    SiUvtA  Dei  funt  inttefftgabiUs.Kom.n.    *  •  • 
/  /**    lEtgoijiADei  poffunt  tnueilfgari.  . 

^     Latetcnimxquiuocacio  fcu homonymia in vocabilld 
*  ifto(inueftigabilc)cujuscftdupU;xcaciucoppolitafignii. 

pcacio. .    .        .  .        .    .       .  V..;-  •. 


•  -  » 


* 

>  ■ 


Digitized  by  Googh: 


Tr  ACT.  III.  De  TRIB.SPECIEB.Sy.lI^  177 

Faliacia  anibiguiwtis  fcu  Ampiiibologis  ,  non  vniiw*-»^ 
vocabuhjicd  oMaonis4mbiMitacc,mtitiUjCiiiiiimodi«ft  '^P*"^ 

.  Ambigmcas  cnim  fcu  amphibologia  pofica  cfl  in  ambi- 
guo  acmulciplici  renfiihoius  oratipnis  faliccc,  pccuaii  " 
cltCseUris.        ,     '  * 

FalJacw  compofitionis  cll,  cum  ex  eo  qupd  recundum  T,rtU 
icnrtim  diuifum  verum  e.t,deducitur  aliud  ia  fcufu  cpm*/^^ 
FofitofaIfum,vc  patec  in  hoc (ophilmarc: 

retrwi  €H  bonm  DuUiaUm:  - 
•  Simiiis  etl  !ij:c  falUda:  •  ^ 

Sfd  quicMrjnf  vifit /unicuh  ^ 
MH^^ui  citrdm  vifyiVidtPtL/,  ^  "  v 
^  H«ci«kim  pr«pofifcio  C C«ci  ndenc ;  efl:  quldem  falf^ 
ifl  feafu  cdmpofi*o,eft  auccmVcra  in  fenfu  diuifo,in  quo 
fcn/u  dcbet accipi^id  c(l,qui ancea  craac  c«ci,nuaj:  rcfti-  w  .  • 
ciic5  yi  ra  vidcnc.  ,     ;  ' 

tallaciadiuifionis  c  c©ntrafic,cum  e.xcoquodfccan-i^^'»'<<^  X 
dum  fenfam  compofitum  verum  cil,  dcducicur  aliudia**^^  *  •• 
,fcafu4iuiio^<al^um,vcmiioc  fopjiifniatc: 

§liti^^nqHeenbonu4fhd0f9fifU$i^^^  *     .    <  ^ 

'       ,      nus^philofophns.  .  ^  »  * 

r  Annotdes  fuit  bonutfbiUfvfhms.  '  ' 

..^''^^^'''^^^'^^^ff^ifi^pnM&^ilofy^  ' 

§b'fi'^^,  nH»endtm  vwi  dUtmA  'hd 

^f/fChtifiushMciioreigxvirgtninen^tusell.- 
Fallaciaaccenciisnafcicurex  variecateaccctus,  id  cfV>  i|i^4^ 
modipronuciandi:vcifta  ratione  accentus,propri^didi,^2wi»t 
§liii  leporem  venutur plurtma  IfiflrMt  loc4. 

.   Tu  verodomtfed€us^9nfgrje$pfuijulund§upl^ 

JA 


Digitized  by  Gopgle 


A 


7i  TlRTIAB  PA»T.  PlA|.« 

Mrg§tm  dmifidnn  flurim^lufirm  Ucd: 
Hac  eritm  ifiedat  capcio  radone  quaacicacis  ambi» 
gU2  vocabolonifii,vc  hxc: 

§lHicifuid  tdit  deu6rM4y 

Sed  librum  edityid  efi^n  lucgm  imittii* 

Ergolibrum  deuoras. 

Eodcm  percinec  capcioracione  ^ititos  Icaa^iracio- 
1119»  n  fiaicas: 

NuUi  §mns  efi,suHiienda  fides. 
Sid  slicmih^mini  eredendmm  $fip  - 
'  Brg9  4li€m§€f§dimihtm$fitsmimiit^mibiUnds 
fidit^ 

t^Mff^'  Fallacia  fignrae  di£Honi$  oritar  cz  Cgnralbi  fiittilicur 
M  Hfhm^  j|0e  diiftionis  fimplids  vel  compodca^ » dtfn  aUa>proptcf 
4|uam  fimili^dinem  ndetarci  aliquid  tnboendnmqao^ 
▼er&  triboendom  non  eihvt  fi  qois  inferac  PoStc  nomen 
eflc  (isminini  gencris,coquod  alia  vocabula  ciufdcm  ccr- 
minacionis,  ac  dcclinationis  func  ciurdcm  gcncris.  Scd 
hxc  dc  £allacii$  ia  di^onc  facis>iam  ia  ijs  diUcius  fupcr- 
fluum,  .  A 


Qmimmmfimt  Un  e§mmmnts  SofhiBttrmm  m  fJm. 

AEST|0.  III. 

M  tefU-  ir   Oci  cjufmodi  func  (ept^m:  Primus  locus  dicitur  Ac- 
f^*"^^   X-#  cidcncis.    Sccunduscjnsqooddicitor  fimpiiciterdc 
fJk^T!^"^  ilc(mdib:i  quid.  Tertins,j|^orationi$  elencbi.  Quartus 
'    Conl^oentis.Qgiptoi)^tittonisprincipij.  Sexnis>Nott 
caofie  Tt  caofie.  dqptimus»  Moltiplids  ioterrogationis? 
Tadejtottdem  exiftont  &Ilaciamm  gencra>  nempe  61hi. 
cia  ab  accidcnce ,  i  dtftofimpliccrad  didum  (ecundiim 
quid>  &  c  contra,  abignoracione  elcnchi^  ^cxce^at  quae 
omncs  (igillatim  cxponcndx  funt. 
ttimtfiftf     Fallacia  accidcntis  cft ,  ciim  id  quod  accidcntario  dc 
actributodicicur  aut  non  dicitiir  ,  cxiftimatur  cciam  con- 
ucnircautnon  conuenirc  fubje<i:io  :  vc  fi  quia  animal  ac- 
cidcntarid  conucnic  cflegenus>  idem  exi(inTics  conucni- 
re  Mmini»  cojos  enentialepraedicatnm  eft  animali  idci^ 
^e  tic  aigjisniencerisr 

4.nimesl(fii$nmt. 
S9db§m$0fimmmeslt 
'  'Wplmiiitotfiimttt*  • 

'  Fal  - 


1 


Digitized  by  GboglJ 


TRACT.IlI.  DlTRIB.Sll/IClB8lSYiL,  m 

lilUcu  fcqucns  duplcx  cft :  dccfa  i ii&o  Ctcnndiim^mt^Mfii 
omdaddi£binifimplic|Ceii>cdiii  cxcoquodadhibica  cq  * 
dictonc  dicitiir  ,  aliquid  fimplicitec  &  abfolute  diaum^'"^^^^ 
tdackiditiic ,  n  in  hoc  fi^hifmace: 

ErgOMrmanon  runtreflitutndad^mino,  .  . 

Altcra  cft  i  diao  rimplicitcr  ad  didum  fccujum  quid, 

cumcxcoquodfimpliciccr  dicicur  ,  aliud  CQaditiooaie 
Coacludicur,YC  fi  dicas: 

.  Arma  refiituenda  funt  domino.  \ 
Mrgofuntreflituendmdominofttwipfi,  } 
Fallacia  ignorationis  Elcncbi  fic  praetcraniflionc  coi^  fertidtimfi 
ditionumclcnchi  Dialcdici.Qupd  vcintclligas,ad^crcc 
Elcnchum  cum  cflc  Syllogifroum,  in  (Juocohtradidoria^iJi* 
propddtio  alii^iiiu^  a  Icerius  conccflk  conclttdftur>  ade^ 
vtfihancconcedacadocr&tius ,  cogator  admitterednb 
cuntradi^ria  efle  irera:Excmpli  gracia,fi  quis  afierac  i 

Ii4]tt6a  aaima!  Inirmorulc  ,  potcrithocclcndioi** 
dacgtii:  * 

^MUumcorpus  mixtum  eft  immortate,  ' 
Sedomm  Anim*l  eft  corpus  mixtum,  ' 
Ergonullum  animal  efi  immorttile: 
Quam  conclufionem  fi  vi  argumenti  rcfpondcns  con* 
ccflcnCjilc  argucns  porcrit  infcrrc.  Ergo  cx  concpffis  ali^       '  ^ 
quod  animal  crit  immortalcy&  limul.nullum  animal  crit  f 
immorcalciquod  eft  impoflibilc.  Si  igitW  SbpKfta  dum 
philofophu  Elcncho  rcdaigM£tfem'vulrimitarir  n6  obfcir- 
uct  i^cs  vccac  dc  l^ttimaE  co  ncradiftionis,  ficqucrc(po- 
aentf  m  irapcrttnm  rcrum  dialeasicaru  ad  atogufti^i  «cdi- 
gat,timc  dicetut  deciper j  cx  ignoradone  Elcnchi:  vciW  ^ 
giatia',  fi  ex  codoocl  aU^is  c6cd(reiit  aiimci&  tecnariu» 
excc^ere  i^inaci6,ft  no  Mcedect  qnatcrnatiHhd.Sophifta  ^ 
tnfecatadmifiS  efle  contradiaionciti  ,  ncmpe  numcruiti' 
'  cxccdec^  toMHi  cxcedcre ,  hxc  enim  vidcncur  contradi-  ' 
Anria )  mal^  infcrt:  ncque  cnim  ifta  Ycre  funt  concradi- 
£loria.  Nam  cOncradi<5loria  dcbcnt  cilc  ad  idem  fccudiim 
idcm,eodcm  modo,  &  codcm  cemporci  quod  fi  aliqua  cx 
his  conditionibus  dcfit ,  tuncnoncrit  oppofitiopropri^  Jv-^ 
concradid:oria.  mSSF^^n 


Eallacia  confequcncis  eft  ,  ctlm  cx  oppofito  antecC''» 
dc&tis  coUigitor  oppojitttticoiii^ueaus>hoc  enioi  kficU 


Digitized  by  Gopgle 


IHo        T*ATiAi*>Aiiy.  DiAtier* 

mc  uon potcft  concludi,vt  Ci  c^uis  ita  coilijjai;  ^ 
Si  ignu  eji^calor  efti  * 
Ergo  fi  i^nU  non  eii»c^or  non  ef}, 
g^inu^fi'     Fallacia  pctuionis  principij,  ciim  ad  piobationem  rci 
tnutm  prtn-  ig„otx fumicur  aliudasquc  igaotuin»vcu^iabes&ng|Hii»s 

T^*        homincs  cITc iuftoS)qttaomAislu>a^o  Jtc  iidblW  -[^.'l 
SiH$0  i  III»    -Fallacia  t  non  cauTa  vc  cau&y  commitcicur^cuin  »t.f  co 
eMufr  v$  lei  alicoius  fmny  ur>auod  ve^  aOA  ciiiUtttsfiMjfls, 

umftd         £  ^uis  argomcncaretipuc:  - 
\-  CsMidumefidif^regatmumviftes,  ^  ^.^ 

*.    Ssd  pMriiiiff  caadidi^sl  />•*/*'. 

ErgopMritt  eli  qmiddifgregstiuumviftu,, 
Si  igitur  ex  hoc  quis  colligercc  parictcm  quaccnwUp» 
^lcm,ellc  dirgregaciuum  vii'us,malc  colligitur.  Contingit 
y      aut^m  fxpius  hxc  fallaciajCiim  c^clufionis  alicuius  fal- 
(icas,qu<^  prouenit  cx  aliqua  picmiirarum  falfa,tribuitur 
alteri  ver:c  :  Excmplum  ropiiilinjitis  iftud«ft,Si  nullum 
(cmpus  cilec,noxnon  ciiec>ii  nox  non  eircc>  dics  effec:  fl 
diies  eflet>aliquod  ccmpus  cfTcc :  Igitur  d  nul lum  tcmpus 
eileCyaliquoatempuseilec!  Yndc  mai^colligaSopbtiU 
primam  illam  propoficionem^ii  nullum  temptis  edet>^ox 
jgion  ciTec^fiiKam  clie:Qbn  cnim  pxima  illapco[!blici«j>fed 
ftcuiidaeft  caula^si^luirdicacis  quaececiutiic  icijjlpi* 
di^  coQclufioue.     ► '  Sjl'-'  V 

Sifthm  '  ll^xcrenia  captio  (efi  fiiifacia  ell  uwltiplids  mmi^k^ 
ttmMflitk  tionis  per  modum  vnius.  Cum  Sophifta  vulc  quarfSflttL 
ptf*rr^4-  rnulciplicijvnicarefponfione  fatisfieri^cui  nonnifi  mulci- 
piici  refponlloncfacisfiedpoccft:vt  fi  petat  SophUi.a>Ii&- 
mo  &  leo  funt-nc  animal  rationale?eft  enim  haecniulci- 
plcx  intcrrogatio,qux  tamen  pcrmodum  vni^s  propor 
nitur.Quod  li  ynica  refpoufione  dicas  cflcftacilni^fcrcc 
Xconcm  eifc  animairaciooal^  :  St  verp  non  cfTe  refpon' 
deas>cQncIudec  hQminem  apn  e09  animal^cionalc.  £j: 
^uidemhflB  iuncpcaecipuascaMioncsIcafaliacix>  qu^ 
inzca  Tacios  amimcni^jimBi  locot  >nuucuc.5tQphi(^>  C^n 
pcrAinc  eoram  ttucs  4cceguidi^d  t]UQS  omnc>lfttitftifc 

JiiargucisBcoIlifliant»^  '       /  •         .      *  'r- 


Digii,^L.u  uy  GoOgl 


QHint^m  (int  finesSophiflaruf^,      ^  •  v 

AESTIOIV.  ' 

Flnes  feu  met^  ad  quas  SophiftaexclpQadentemrcdi-  PinesSfhU^ 
gcre  conantur,qwnquc  funt  prarcipiMe:  Tidelicec  BL^-  Af*'" 
dargutio,fairum,paradoxam,(bloecifmus,nOjgatio;  '  ^  9»^"*^- 
*  .  ^<>J*|jiPgit  I^cdargu£ioqaQtiefcunqacie^ondeiisc%> 
.^mt  in  cadcm  ^fputatioae  admittcre codtracKaojiw ^^^*; 
«ias  q  uod  antca.conccifcrat  proptcr'  argumiati  fallacii:  >^ 
Zc  quidcrn  jdafiaodi  fylla^ajas  fellacitcr  in&reos  con. 
cradiSorium  propofitionis  Conw&Tdicifcar  Sopkifticus 
Elenchos  :  verbi giratia  ,  fi  quis  naturali  rationc  &  cxpc 
ncntia  doftos  Sophiftsc  concclTcrit  dormientcs  nonvi- 
dcrc ,  cilm  tamcn  fatear Lir  dormicntcs  kabcxe  virum  fcy^ 
ocuIps,(ic  artruct  Sophifta:  . 

^luif^tiis  hahetvifum  widet,  .  «  . 

^tqmdermientes  hahentvifnmf  .-  .•   '  u     -    r^- - 

Dormientes  igitur  vident.  ^ 
Falfum  iHudjcft  finis  Sophifias qijod  ab  onmibns  prae-  tetmtdm 
fcrtim  ii$  quifopliiftsc  ahercat;on^interfttntpro  a|ifui;r^''^^    .  , 
^o  ducitur  ad.quos  Sophifta faoc  aipmqm t^Qpapide^* .       ;  '  \ 
«cm  adigcrc  conabitnr*    ,      -        .  \  ,  ,  \ 

S$iHfm9$Mi^ami^t  nltut  > 

varadoxuin  ifeu  inopinabilchocloeo  ccnfetur  id  quod  Ttrtim 
«ft  cbntra  opinionem  corum  qui  fophiftx  contenfiofam  f***"^*^ 
di/putationcm  accufantur,  inquod  Sophiftarcfponden-» 
tcm  protrudcrc  conatur  ,  vt  faltem  apud  aftantcs  vidlo- 
riam  dc  illo  reportaile  videatur :  vt  ii  coram  rufticis  ' 
quibulhbct  rcrum  aftronomicarum  impcritis  refpPin4!5-'j  ^ 
tcm  cogeretadmittcrc;  Solcm  ^ft  rpaipi^  tptt  ^aiM^ 
aut  fi  coycj^  4i^ris&  lacricttpL^Sy  diuitesoi^^^ 
mifcrrimos  cojttuiricerct. 

Soloecffiaus  tA  vitiam  in  oraoonis  contextii  ad  quod  Si^f^^^ 
cd^oadentemhoc  pa^  conabitur  adigcrc  Sophifta.  h'^' 
X>mimlwn»$B(mpidmfcit0mmt^ 
S$d§mmimtriMirith9nsdf%:  ]  . 
Mrgo  omnkmuUtref^eupidns  feientmfnm^ 
Ncgatiocft  ciufdcm  rci  inutilis  repetitio  ad  quam  So-  StfnnemHiii 
phift:a  compcllit  rcfpondcntcm ,  Yt  aliis  lidiculus  Y^dca;  X**»*»  ' 
curavcinhoc  fbphimiacc; 


t  * 


m  HiJ^tlAB  PaRT.  pIAI.iC.t.     '  ' 

Omnefimum^nMfus  fimmti^ 
SidAlt4fmumAfusefifimHt:' 
^rgo  a,li<jHU  lUp»S  tft  fimmsm 

Ethi  Ittntfifies  prccipai  ad  quos  oliiii  Sopliite#ias 
f aifiUaeiones  rcfiankaa^  aothoce  Ariflot.fib.i.Eir^'*^^ 
tniu^mc  qoHR^  sidtt^  ofcmircndum  fic  if  ^ 
nibus  videaintisl  ..^^ 

f^tmMmfMSttcrftfrtndmmfitStfhifiamt»  ^ 

*l  tMftttnthHs* 


•  Qv  AI  S  T  I  o  V. 

§^ktUm  C  Ophiiiiiaca>  fi  ex  acqpuiocaeiofie,  ambigueatet 
ddhi^kd^^  poifitk>ne>diuifionc>aucaccentadM^afuertnt(i|iiiMif 


fiftmms.       ex  acctdente»  aiit  ex  dido  fimplicitir»  y  el  t*ecc^M|im 
quid>aiitex  confeqiient^»aac  ex  non  caufa  vt  cauraiiiu»» 

ptioriibus  admiffis  coDrequenttx  eludendac  crunt.  ' 
i^MMiti/*      lam  Sophifmata  ^gnorationis  clenchi,iicgatione  con- 
j^y-^  /fl-  cradidionis  difTolu^ada  fUnt.  Sophifma  quoque  pctitio- 
•  nis  principij  ncgata  fumpcionc  in  cjuapiincipium  pcci- 
Siti^i^     tucetfi  probabili6  videacar,folucndum  crit.Dcniquc  fal- 
"Pttttttttt,  latiam  multiplicis  interrogaciontsiblues  >fi  coc  rcfpon- 
f^^ri'    fiohcsiocerrogacionrreddiSto  >  quot  m  eaimplicicae, 
Mu'tipftiw  f^QcSiicqoS  dtlfolotis  capdonum^S^hi^bKtitlil^^^ 
J^'***Tq^(brumnieta$  fi^fincs  quaff  in  qaaeda  ptttfcibitia  pro- 
ttalii  atqaaquampbteris.  Sed  hapcndn  tanobAVe  Sophi-. 
Ailo^^tmai  eciaiii  ili  dmi&t  fvllbgifino  fabis^Mqae  idc^ 
-j^oteteie^p&iloiophiita^ 

./  tOEadmiiotmBd&C^ftihoiio^;  

*  fitiMponacar. 


EO  LAV5, 

*  ... 

•  »  »  . 


Digitized  by  Googl 


INDE^    ALP  H  AB  ET lcrS 
rentm      in  bMpima  FhUoJifhU  panc  ib^ 
rctfu  DialeElicis  continenturyvbi  nUr 
.  mcriufaginamindicatM 


L 


l 


&4 


Bs  T  R  A  c T  V s  cemiitiiis qoid, 
"AbiTra^o  qqid  &  qupcoplex 
AbiWacas  terininus  quid 
t^^^io^^^^  AccidcicisqiMulniplcxacccptio  *  Js^ 
Acctda&dsdaplexconfideracia  itt  abftcaAo  ft  coadEcto 
iMd. 

Accidencis  dcfiniciovt  viiiaerfale  'ihiib 
Accidcntis  dcfinitio  qua  dicitur  adcITc  yA  abciTe  pofTcfi- 

nc  fubjc(fliintericu,cxplicatur  ibid. 
Accidentis  infcparabilis &proprij  diffcrcntiac  *  ff 
Accide  ns  noa  eft  geaus  Yxuuocaai  xeipcfta  noocm  acci- 

dcntiu  m 

Accidentia  concreca  non  pofTanc  accuraci  definiri  io9 
Adionis  dcfinit^,da^  pro^ecaccS|todci{toediai|io  n 
A^ionis  a  padione  dincrcntia  ibid. 
A^omencif  le&a  re£^ificanda>8c  rc^ficata  t 
Accideas  i|  ablhado  refpedla  faotam  inferiocam  hdbdc 
ctdotfiMiiplimi  tcllecimdi  prxdic^uiia  ^ta  ^tm^BiB» 
yer&qoinci.  '     .  *    .  0 

iEquiuocus  terminciJqaid       -  V'**'  ^ 

iEquiuocustcrminus  duplex^ca(a&  confilio  '  %t 
i£quipollcnciapropofitionam«|uid  12.4 
Analogus cerminus  quid* 

Analoga  quac  dicancur  *  '    '  ibid, 

Analogus  tcrminus  duplex  feca|jAm  attnbutionem  dt 

^lpcunddm  proportionaiitatcm  i& 

AnalogMc  analogus  cconinus  quomodo  diffcranc  «, 

AnalogumaaakSwi »  ftaoalcqEum  aiulogjacam^oitf. 

ibid.  ' 
AtigeU&bc^e|jork<i4«ail^*coitti^^  6^ 

Aiiccccdfiici$dq;kaiiwcepd9         ^         *  "^^H 


^  1 


)  -  V  ^Argamcntaafitis  of^dmf      -  • '     -f  .i  -?^x}4t 

'  A«g«rticnratio  cur  appellctur inftrumwum  diflcjf  Ui  I4 
,  Arcis  cnplex  acccptio        •••^  S  *'    ''^    '}  4. 
Arcisgcncralisac^uo,  \  •.^'diA* 

C . 

CAtegoriaquid  ^  * 

Catcgoriar  nomen  quid  figatficac  .     <  -    .  / 
•  .Carcgorixd^o    .  ;  n-V 

{  •  Catcgoiicus  rcrminusguid  "  • 

Categorici  «crmini  19  gcn^w4fW^ 


^piitiierconfttturtnrpjer  diutitbtiem'at  comj>P&^ 

.V^tcgoj;ias  lo.cfleduplicitcrcolligicur.rt..  vtin  Cafcgft* 
P^^ricperfc  acdircdc  ^liquid^  cpHo^Qt,ii<^.quic^uc  • 
conditione«i  rcquirnncur  '  '  -  ^.ftl 

Caufa  conclpfionis  dupj^93§,realis  &:cogniti.9^^  ••^-^7^17 
^Cocli  rubcatcgoria  rub<lantiajconcincni;ut:      ■  ■  -^69 

Poncr^fus  t^mi^uj^ui.4*  quotuplcjc     /life  14." 

^^^!W|atif^?|i;st9>fWfl»<^«  ^M^:^ 
^onnotatiuustcrminus  r^4fiA9M&J^  ^ jr^^j/^f^'''^*^ 

j^ontrarict%cis .^rpofeio^^Vt/ ; . 

«M^IK^i^nvi  o^poitiuo  di^iMblgj^^ 

^oaucrfio  propofitionis  <]uidi0ftqu^^  .4uplcxi&mp1c»|^ 
acciden^i  *  ,  -  -jJli^ 

PQnfcque*ti«  duple^a^c^tft9j,466nitio,.5f  i^^lliplc».dfe^ 

Con/cqucncis  duplexacccptio       •  f  - •  l.bidk 

JL^       66  ^  w  S  .  , 

♦  K  '  \  pcfi- 


I  N  D  E  X. 

DeftnideAecgjraia  <luoIcx,MetaphyG^a  &  Ph^rfica  io4 
;  Difffimionis  effcmiatisfaitcifuihufitur^ttotd  . 

fico  •  •  ,  \  * 

Pefinitio  clTefitiaiis  pint^s.  phyCcar  rcalifitt  diC^ittnc» 
'  M«aphyfic*Yctio  ratJtdnctantAm       ' '  ;  . 
♦pcfinitioiiis  cfrcutialis  pAttes  maclligantfir  JittifipllC^ 

canipofitione     >  -  * 

'Dcfinirionc  accuiata  qlKT  expliccntur  " 
.  Ccfiuitionis  quitn-^rproprietatcs  tondeque  regnlae  lO^ 
'l^cfin-ttiocurappcUecur  inrtrutiientumdiircrc.Ali    ^  ij 
I^cfinikio  quoraodo  prxccdac  argumcntAtioncm  A  licm- 

ffriamcDtum  fcicndi 
Befiiiitid^udmodb  ifltegril|jMr<t  tatidnemfisnifiQCt  40 
Demontl^atiocur  prt>pn^  inrcrumcmumlctciidi  is 
IJemonftracioms  diiplex ^finttio  ,  '^^ 

JDciiAnftratio  ftcun^Annl  Af iftotcicm-  duplcx  r  ^^^^^  ^ 
. '  pi6pterquid:vtrru{cjuc1ncctf(cdifFcrcntia  tS^^f 
t>6aK>nftnirionum  proptcr  c^ui  i  (]ux  poci/Ema  W 
i^cmonftrationismultiplex  diuiho  '       •  ^51 

D^fmonftracionisprincipia  quaeluit  ,  corumcjuc  c<^'  at- 

tioncs  '      V '  ibit 

Dcfcripcio  duplcx  '•^ 
Dialcdica  qualis  fit         .     ,  * 
Dialccticacurficdidla  -  *  '4 
Dialcdicaiiieirefcicntiamprobacur  \  ^ 
DialcdicaduplcXjdoccnsfcYtcllS^      '     "    '  it>id. 
Dialcd^ica  docens  qualis         .    *  ^ 
D1a)c5ticavtexisqualis':  ihid^ 
&iaJkaicacUr;4^Aciftotelc<Itcater  fiicultfs      :  ibi^ 
Dtalc^caiiJ^aliiqub^^  '  -  ^ 

£prale^cam  &  orf  aivicam  & praftii^am cfife ptobattlt 

Dialectica:  fines  qui  fuit  ^  I? 

Dlaledicaduplcx,  naruralis,&  artificialis  *  **  fo 
Cialcd:ica  artificialis  quomodo  nccc^aria  ad  reliquas 

iticntias  . 
DiaWdica!  miilriplex  diuiGo  . 
&ifKrciiiia  quomodo  intcgiram  aaturx  wtipi|cm /i^^ifi- 

""ttt  ,  . ; •  *'*       '''^ '  40 

piflygmia  triplcit,  c{^il^9'>  propria,  4&  xaaxima  pro-^ ' 
^Jri»  .  '  •    .  /    '  4yV 


deia^pciodlsiQxcaPoHEphyrium,  ejii|^^^ 

eftqmdvmiKr&le,acnps«A!icabite 
DifFerencia  cur  pfsedketac  id  ^vtiX^  quid.  i  yint 

Sil&rentia  cum  jeoere  ^iMQpawa  rel  ipum  contrJlfci 

yel  dittidic»ctiiii(pecieooniparatatp(aiii  coafticttiC|'ae 
'  ip(apropn&  Srperfe  prxcicacur 
\  IKoecencia  fiiperfoc  non  e(l  de  concepcu  (brmali 
.  rioris^ncc  dc  illa  pcr  fe  prxdicacur  47 
DifFcrcntiac  idcm  gcnus  diuidcnccs,  oppoficafque  fpectes 

conflituentcs  ^uomodo  opponancuc  ^  ibid. 

Difpoficioois  criplcx  accep|ipj«^ufque  mulciple]c,4n|i^9 

Diuifio  curappcllccucinllrumenbimj^iflad^di  14 
y  Diuifio  quomodo  pcscedac  Oefii|jid0lieai'>  &ficinftru- 

mencumfcicndi  MfStM 
^'DiifionisdefiQicio  .  ,    ...     •    •  tfy 

Diuifiocamper (e  t  %im  per acddens  coiEifilerata  e(l^:rti» 
plex         .  .  ihiif^ 
]Slsuifionisquac9oc  regnbe.  .     < ^  . 

X)fl(c6ncisofficium4  .  -  .1*9* 

'    ' .  -'i  # 

•  •  •  •  5»H 

.  •  ' 

E LencHus  quid  '   '  v  -  ^  -  -17^ 

Enchymcmaqoid       *  '*  '^*  ijf 

Ens  non  cftgcnus  fynonymu  reipe^u  lo.cacej^ij^ 
^  Entium  quaaripartita  diuifio 
Enunciacionis^cciapuncipia/ciU^^fubje^^ttm^atuib 
cumj^cQpttla,  v  ixi 

I    munaanonisdentiitio  ^jjgk 
Enunciacionis  veritas  ftfalfitas  vnde  fumacur  ^jSh^ 
.   ,      Btittaciaciones  qqae  fiooc  dfiiicttco  in  maceria  cSdqi||i^ 
ci»iioii^V% 
£muiciactou$,cfleiaiaIi$  dtmfio  m  mmwf^nkfii.if^ 
gancemTodepecacttr  tl^4t 
£;auncianonis  mulciplexdiuifioac^idcnt^^cia  funiic^ir^^^^ 
maccria  &forma         •        -  - 

'  Ex  parcc  macerijB  &  forrax  mulcip|c:[C^4i***fi?»*'^«^/^*^ 
Enunciacio  modalis  quadruplex        '^*  * 
JEiuui^ationi  ,modaii  duac  ncganccs  oppoAUtui:  dc  modo 


lyiiizcKj  by  Google 


( 

IN  D  EX. 

rdlicet  &  rubieao     .  ,  ibid* 

JEnunci^cionQn»  proprietates  abfoluta^  (luc»qoanma$>5c 
quaifcaS)  tefpeftiuae  veso  crcs»  oppoficio»  coiuierfio  9c 

scqaipollentia.  ♦  ^ 

Enunciationis  oppofitio  cjux  fit  iWd. 
Enunciarionumopporicariunquatuocgenera  ^  ibiJ. 
Echica  qualis  •  * 

£xempii  4c$Qicio>&  biparcicadiuiiio.     ,  <|4 

FAlfitas  iu  qoHNis  reperiacor  .  ^}^ 

Falfitatis  dcfinitio  .  :  .    *  i'*^^* 

Fidei  duplex  habic(is>infufijs  &  acquifictts  15^ 
Fides  duobus  priocipiis  nicicur  .  ^Y^^ 

Formsr  ^  figur«,vc  lunc  (petics  qoaiicatis  origo » dsutfio» 
quat^cicace  diilin6ao«  <  ^ 

GEncrisduplcxacccptio  ,  }^ 

Gcnus  duplcxjfuprcmum  &  rubalcernam  ibid, 
Gcncris  duplcx  dcfinicio  '  ibid.- 

jGcnus  vc  gcnus  praedicatiir  ctiam  dc  indiuiduis.jy.vnica 
relacione  fpecicm  fimul  &  indiuidua  rcfpicic  ibid. 
/^iiimpcttm  maccriaiicer  non/ormali^cr  in  vnip.ipecie 

conlernacor    ■  , 
Qnomodo  concincac  fiibieftartj^ciiESilcdi&rentia^  in- 

tieriorcs  r    c  ^ 

Quomodo  intcfifani  'oatocae  lationem  figm  ficec  ibid. 
Qusmodo  pr^mcecoi  de  %^ebosA  difeioipis.  ibid« 

HAbitus  triplcx  acccptio,ciu{q;multiplcx  dvrifio  7^ 
Habcrcvteft  categ.dcruiitio,dii|ifio,&  proprieiato 

Hcccconyma  qu«  dicantur  *i 
Hypotbttticusfyllogifmusquid 

criplfx,con4iapnalis,copulatiuus,difiun(!Huu$  ibid. 

Hjp^ccicii  ij^ogiliiu  «onditionalis  figotf  ^l^^ 

|110i)U  qMUOC' 


I  N  D  £  X.  ■  •'^.  ■■^ 

Hypptheticiftllogifinicopuiatiuiqualcs  •  *,yo 
H^ctic.l5rIJogifinidi&u„aiui^,  fisu«e|^«« 

Momonympmm  definitio.  •        '  "  '  •^vJl 

'1.  ••••..5^'  ■ 

INdiuidui  rarione  nominis  ,  Scptoutdkfkh&^M^'^ 
2ur  .iccidentalcdelcnptio       ^    .  ^.^^^!S^ 

InndiLiiauiim  formaliccr fumptum , m«tus acdMK 

rano  enunciatnr  ^  .''>44 
IndiuiduufpdupJcx  ^  .      •  '^tjSf 

^iuidoumdetcrmiaatuintriplcx       '  ' 
iliuidutim  vagum  jaoncftvniucriaciiift  r^itipiic  v©cis 

Jn^iuidua  ponuntur  diicaS  incaccs.fubflantix  >ft 
Indo^oc[ui(!  '^Sh 

Mc«fcuformar  rcalcs  a  parcicuiaribus  ftparat»  cur  i 

'  «  Platone  admida:       '         .  -  ' 

Intelligcntis  qui  eft  habitus  mcntis,  dcfinitin.bipagrjtgr 
^  dioifioA  quorum  principiorum  4t aoiitia. . '  ' 

Incardcfinitio  '  "  -  '  74. 

Logica  tiirficdida  "    '  ^'^^'''jk 

locusnoncfVfpcdcJquanotjftis         •  ,  -V;  •  '^^fj 
Jpocas  comiuqiis^armimcntatiqnis,(5uid,&  quotuptcx  1«^ 
LiJfcus  dtfibttttia%a*mf  curfica^  ai- 
llifio  •    V     -       *.  *  ibid 

loct.jutificifii^ij rrcs:cor6mqj  maximx  sS^] 
|«ciconitt^fifettra4cccm  eorumcjucaxiom       ,  16^ 
d^un^oruifi  fcptcmjcprun^ue  axiomata     •  |g| 

9h.  ^ « -  >. 

M      '  ^ 

■      ■'       ■'  .  .  . 

MAthemarica  Fcicntia  quali&fit.  '  '     *•  - V^t^,^' 

Mathcmaticacobiecftumqgftlc  .j^^. 
^arhLiriaticacmultipIex  djiaifltf«|e 


L 


Mcus. 


Digitized  by  v^oo^i 


v/;         I  N  D  E  X.  .  ( 
rbiip^Ml^plici  cognietoms  gradu  inpcrftftSiin  * 

H|^aimpmcio^6  aUcaiasexci^ 

s»aut cdnieciaeASyattc repugnans    '       i|7  ^             ,     '  *\' 

^edij  tcritiini  cum  vcroquc  tcrmino,  comparati  Varia  Se  « j 

%./ jnultiplcx  aflignatio  >  luxu  amkiplicctn  concluHonis  .       ,   *  J 

''qualitatcm                        «                  ^37'^%  1 

Mctaphyficafcientia  qualis                   N               %  •  : 

Mctaphvficx  obicLlum  qiiale                               i6x  » 

Mcchodi  nominis  diiplcx  acccptio  '     '                  lif  I 

Methpdus quidjciufquc vtilitatcs          '         ny.ii6  /   -  « 
Mcchodus  quotuplex                              |24.&  117 
lyio^odus  (lcfimtiQa  quomodo  fiac  la^' 
||q(ll«l.fi^eoe9  ^itaiocicacis  definitio.          ^ijjpl  75  ^ 

Nf^ili%  imXvifi&XL  poceiiua ,  dcimbccilli€a&  (eii 
impotencift  qoid  Itgnificeac  ,  vcittntqualitacis' 

Ipccics  quomodo  ab  habitu  &  di^poficionc  dlfFerant, 
earumque  mulci^lcx  diuiiio       ,         *  gl  ^ 

Nc^tiuus  tcrminus  quid  . . 

Nominis  dcfinitio  '         «    '    •    Ili  - 

Nojuus  duplicirer  dicitur,natura,&  nobis  if^ 
Numcrii»  ncque  formalitctjnet^ue  uui^cuaiitei  fumpcu  s,  ; 
r«ft;  ip^f^  qu^citacis.  74!^ 


t 


ajfeeftamDialedicK  qaule  \^  i 

Op(«ficfoaisdef(mtioA<]aadripak.4inifib  105.&104 
OracionisfimpJicisddEiiiOTdewaltiplexdi^  n; 
Or^tio  quomodo  fit  ipccics  quaQliCfWis*  -  77 

PArabolaouid  ^     *  '•    ^  W 

Parcicuiaris  tcrminusquid        ^      "  V 
Paronymornm  dcfcriptio    ^  '     '.  '    '  if- 

P^ionis  defimtio^duxf copxictaj;cSifc  moiciplex  diu^fii» 


( 


J 

Digitized  by  Google 


I  N  D  E  X. 
Paffionis  ab  a<flionc  difFcrentia 
Philorophi.x  cty;nologia  6cJdcfinicio 
rhiioiophix  origo  &  re^catio  i.&  i.diuino 
Piiiiorophue  (iicoceucadc  prai^liltaquid»  &  tci 
uifio  .    *  • 

PolyooTnia  qn^canrur 
Pohciuascennitios  quid 

4rpfle^#f  nomea  quomodo  a&ionibtts  nttis  Mlfbi 
Pramocio  qoid,'&  qoOcoplex 

Pr^ipcogaica  c]ux>dc  qoocfint 
Propohcio  c|bae  Vct&  neccfTaria 
Propoficionis  vcritas  fcinpicerna  vndc  pendcac 
Pfooabiliaqux  dicancur  ^  '^!*^ 

Priuarma  oppolicio  i]\ix  '^lfel 
Prophccarum  prxdklioncs  dc  fucuris  concingcaCfbii^fc. 

libcrls  curcrant  dctcrniinatac  veritacis  '  ^14 

Proprij  ab  accidcnce  iBfcparabiiiydi&rencia 
*  Pcopri j  ^uadruplex  acccpcio 
Proprium  inaxinid  dupiexigcncri  cum  &  (pecifi< 
Profftij  YC  vniueriaie  &  przdicabiic  dc&nmo 
Propricnicofiiduplcx  confidtracio 
JPxopriecaces  quae  fihc  incenfipnis  &  remifionts  cap 
&  qua:  a  fubie^sl&parabiies>vel  ittfcparabilas. 


QVantitatvs  ratio  in  cjuo  pofica  fic 
Quantitatis  definitio 
(^uatitas  rcaUtcr  diilinguitur  a  fubflatia  corporea.  ibid. 
QuaQcicacis  pccmancncis  &  liicccliiux  quac  finc  ipe^N^ 

Qoaiicicas  geaos  analogam  re(pc6l;a  qoancicacis  fite^A- 
uxfcconctnoae  '  \  il^' 

Quancica^is-crcs  propriccaces  75.  aiuicqplex  diuifio 
Q^iicacia  duacdeioipciones  < 

qoacdbfipeciesiBfleprobacor  * 
Qwdicaces  pactbiles  ^naflioaes  cor ha  appeilenci 

•  qaonMd»  4  iiacuiali  nculcace  difisaiic 
Quaiicacis  propriecaccs  '.  ' 

Quando  quid  hgnificct>^uoinodo  definiacor  >  dioi< 
^j^^uc  propaaaces 

Kcg  «4i( 


I  N  I>  E  X. 

R. 


REc^uIae  dax  antcpraEdicamentales  '  ^ 

Rllationcs  2cticxalilliaicfttmpt«,&  oitcgoiicae  de- 
rcriptiones  |  .  ' 


Rclaciocategorica  triadefidcrat  . 
Kclacionis  fondaaiciiwimduplc*.^.  rcmotum&groxi- 

mum  f  • 

Rclatioiicscat«oficecarpofitj5«tcaie$     .  8^ 

Rclatio  D(ii  ad(cicatata$  nott  eft  realis  y  j 

lleIatioaumitt«daineiitar»roximatsta  ibid. 
RclJctenb  Mminnspertmet^mdemad  cjas  eirentiam^ 

.  •fednon-«ftdecjuse(|[entia  - 
Relacso  rcfcrtur  ad  tcrminmn  taoquam  ad  aliqmd  ablo- 

lutum  :  1010» 

Rclatum  multipUci  rclationc  rcfcrtur  ad  plttws  ^cimi- 

nos 

Rclatoruraquinquc  proprietates         ,  . 
Rclationummultipicxdiuifio  ^  .^* 
Rclatiuaopfofitioqualisiic  ^^^' 
-  -  offiaa. 


SApiedtidC  multiplcx  «cceptio 
,Scienti*trtplcxaeccptio    ^  ^  , 
iillWwm^aliaitiisobjcasodi^^         ;>  * 

Scicntiarum  confidesfttio ;  ,  _        ;  " 

adScicntiascomparandasdnoiicccUatia 

Scicntiae  gcncralisacccptio  ;  ^  .^^5* 

Scicnti^  habitualis  fimplicis  defitiiitto.  Wf«oK .  .«P* 
Sficntia,  fidcs,  ac  opitiio  de  cadcm  ic  ^oiim  awCri,  fcd 

per  diucrla  mcdia 
Scienti«piincipiaduplicisgcncri$  i6i 
S^tattla  liiiiltipleXjhabuuaUs  quid,cjufquc  objcdti  tota- 
«irioucm  condittoacs,4c£m^^ad9,  ci»|^^ 


Sdi(gi|i^W  thet^l^cat^ 
Sd^aimotdogW^^ 

Significarc  quid        -  >  . 

Signum  quid,&  quotuplcX     >  , 

Situs  duplcx  acccpcio,da«  proprictattp,«c«Miiuo  $f 


Digitized  by  Google 


'  INDEX. 

Scirc  quia,proptcr  Quid  ^  ^  ^ 

Sophyftici  fyUbgirmi4cfimtio^tripartitadiiiirio  i7f 
Sophimd  5)  llogifim  in  vcrbis  loci  icx  176.111  rcbus  loci 

feptc!n 
Sophi0.anim  fincs  cjuinquc 
•*  Sophifticis  ryllogifmis  quonftxJo  occarrcnJatn  i^^ 
Spccics  quomodo  in  vnico  indiulduO  COfl(eW»Wlt 
Spccies  quomoJo  i  ntcgram  naiurx  larioncin  {igm6w 
Specici  criplex  dcfcfipao 

Spccies  duplex  vcriufquc  fpccici  ratiocomniunis  &pro«^ 
pri^.4i.infima  qua  rationc  cooftituaturfpcqicsA 
ratione  conftituatur  infima  -  ibid. 

Sabjcdum  durlcx,attributionis&inhx(ioms  6i 
Subftantia:  dqSnitio  ^j^.fccuttdat  c|aqmedoXub&ftant.  64 . 

&6f.diuifi,oinprimam-^  fecundam  ^  ibid. 

Suhftatiaprimaajrmaximc  propriidic«0tfubftatia44'^ 
Subftantiavndcdida  '  1 

Subftantix  fdvAX  quomodo  itt&eofidis  %  U  fccuodae  1  rt 

primis  .    _  . 

^ubftantix  ^.proprictatcs  67.    multiplcx  dittifio  ^9 

SupcriKici  (Hcrinuio  ^  75 

Supcrtr  inrccadcns  tcrminusqaid     •* '*  •     .    '  ' 
SubalrjnKKiorciennx-c^uid  '  '       *  '  \ 

SubaUcrnatiociuplcxrccunnum  partcm  &:fccundum  to- 
tumibi.triplici  ratiouc  conihtui"tur,6c  quaEnam  lic 

«tima  *  '  • 

Syllof^ifmi  dcfinitio.lji.  jirinct^i^*^  if^ 
Svllo^ifmrcbnfcquciitiarumfcxregtilafi'  ^  Ho.&fcqq. 
Syllogiliici  figura:fiiiipacisdcfitiitie>  A  aiparcita  ditti^. 

/  fio  '  *V 

Syllo^Tifticararo^ftmraramfifm^lidttmTegalac    .     144 ' 

Syllo^iftici  modiffttpUfisdcfimtloft^diaifio  ibtiv 
Sylloaifticus  modus  dlJcdlrfacilKlifcdaS^   ^  t4$ 

Syllogi^Hci  modi  trium  figurarum  curlegtcimi    -    if^  ^ 
Syllogifmus  fimplex  6c  hypothcticUS^4       *     m^  ' 
Syllo^ifmi  capciolirnplcx  dcfmirio  17J 
Sylloeilmus  captiofuS  dufkx  pftudbgraphus  &  fophi-  • 

'ftifas  ^  ^ 
STOonymowim.dcflTmio 

SyhbilymaqaX%*eStcclindiimAriftototc^  ibid. 
$ync:*egorcmatia>s  tcnnimis  qui^  ^ 


Digitized  by  Google 


*'1 


I  N  D  E  X. 

'  '  ' 

Einpons  quatcnus  ipcdcs  quaivticaci^JefintttO  Uf 
Tcmpusduplcx,inccjaiuai&cxtetimin  5« 

^  ^crniinusquicl/it 

qudmodo  a  EaakOico  con£ikienCiiir  flM A 

^«7ctam9  ^piUbec  ^ot  con&lcranda  -  17 
Tcrminu^  tatipncmaccria  triplcx,  mcncalis,  vocalis,  & 

'  «^"P^«  ibid. 

Tcrmtni  vocalcsquomodo^figna  ibid! 

•  T?^<Pw«*«4evifn%ni£candidcrum  ibid! 

Tipminomm  cx  partc  rci  fignificacap  multiplcx  diuilio 

iS.&fcq.  •  !  . 

Termini  vniuerfalis  diuifio 

Terminusrranfccndcnsjquid^c  quotuplex  ij 

Tcrininus  cx  parte  modi  fignificandtdupkx     '  ibii 

Topicus  fyllogifmus  quidiic  .' 

Topicum  aigumencum  qmd.  t^^ 

V. 

VBi  cjuidir^ifici,qttomo4odcfim^cur,  diuidacur,& 
^ujefincetusptoprictates 
Verbt.  definirio 

Vc^tatts  definf  cio,&  in  quibus  rcpcriatur  1 14 

^  niucrfilisterminus  <^uid,  cjufcjue  diuifio 

.  Vniucr/alc  dupiexjcomplcxum  &incoraplexum  17 
,  •  incomplcxum  quadruplcx  \  ibid. 

•  Vniuerfalianonfunt  IdcaEPIatonicx  '        •  17 

Vniuerfalia  non  funt  conccptus  animi,  voccs,  aitt  exter'^ 

na^rerum  dcnominacioncsiccundumrnorainal^  *  li 
yniucrfaliafuncnacuracrcalcs  '     •  ibid." 

in  Vniucrfalicacc  t.  confidcranda  ^9 
yniucrfalc  quomodo  fit  a<flu  in  mulcis  ^ 

in  Vniueriali  qnidfit^ricadoada^taimcfiibQdiinpIuri. ' 

bus  . 

Vi^iielrCilicasis  rario  in  quo  pofiu  *  tbid. 

.  Vninerialitas  naturis  &  efientijs  rcr^m  con^tic 
dcta«(tentis  operattonenl  ibid. 
Vnilierfales  rcs  quatcaus  vniucrfales  cxiAunc  tantuin 
^pbjediua  :  . 


,  I  N  D  E  X. 

(' f '  '  !                   Voioeifalehabctrclationcmac!  partesfubjedas  >  CXC^ 

r                         quodaptamcftiiimoldsineae  5** 

y  VniQcrfiifiaoaomociocogQofiMUicQr  ibi4« 

Viiioerfiitis.aUsedefioitlones  )l 

VniuerAIitfexproprietates  55.54 

Vniucr/aliaquinquc^flfc  probatur  '  54.55 
Yniuerfale  cil  ^cnus  analofrum  ad  quinque  vniuerfaiia 

ibid.            ^  .  .-^  ^  . 

Vniuiuocus  tcrminuscjuid  10 

Vniucrfi  termini  diuiuo  '  "  it 
Vnitas  tripiex  io  gcnerci  numcraiis  >  fornutiis»  &  prxci- 

fioms»  ij^ 


« 


>  • » 


t 


Digiti2^  by  Coogl 


SEGVNDA  PARS 

S  VMM.€  PHILO- 

0   

Qu«  cft  Ethica,^ 
"DE    REBFS  qMORJ^ 

llBVS  JN  TRES  PA&- 

♦  ■  < 

Cum  duplici  I  n  d  j:  c  e  locupktifliuao.  .  . 


K  i 


INDEX  PER  ORDINEM 

£0  RVM  QViE  INHACSECVNDA 
Sunuoz  PhiloibphiciB  paixe  4e  tnhn      '  . 

Moralibus  cootinencur. 
mmcrm  p4gtnam  inJUeM^ 

Jeimiia.  p^u  " 

§lU0dmsmfitfuhi$i^MmM$mliefiimiM  ] 

PRi  ma  pars  £cliic«»De  Beatinidiiie  ,  4 
FfAfdti0 

Pq[or  cra^hiiius  partis,De  bono  &  Ssk^  7 
Prior  difpiicacio  huias  cra^aCtts.Dc  bow* 

,SsidfitB0u$m                   ;  ^  7qu«ft.r: 

^onsm  pa00  fii firm$it$r  im  S$mt$m  9  quxfk.x. 

Vtrhm$m9mimpf9t$tiof$rmHirimtiimm  5  quseft.j. 

QuotHplex  fit  honum  iiqujeft.^. 
Poftcrior  difputatio  huius  trad.(lo  Finc  ' 

JLn  idem  fitfi^is  ^  bonum  '          W%  quseft.r?' 

Vtfhm  omnim  agnnt  proptiffimm  15  quacft.tj, , 

Sitns  mliquis  vltimus  finis  human $rum  M  Bionum  quxlU}^ 
Poftcrior  TraAatus  huius  partis,clc  ipfa  foelicicatc  17 

obic^ua«  '    ,  * 

fii^^liiiffiiihiUilmhiAtitudo  lyquaeft.l,' 
tri  quondm  gonifi  honor&poininda  fii  fiilict$di$ii$Miu$it  ^psdLt* 
Ppftcrior  di(pticacio  hnigsTra^bcus^dcfehfiali  iw|iinrt 

bcactcudine. 

§iuid  fityii^Jm  quo  pofita  fit  $iuffm$ii  hmtittM'  %4  qsaAnU 
^llf^itumi^tfmpirmmiUfMiifi^fiim  $imi$mtt$m.  9UBft.iw 


^  kju.^cd  by  Google 


Seeiindaiiacs  £chk«»dePtincipus  hucnanaiu,adionQm 

•   JP«qr,T;r^acus  hiuusf^jjjutisj  dc  principiis.  inke^nis  hu»- 
inanarum  acUoBQm  ^^4* 
Pdcrdifputatio  httiuis  Tra£);atus  dc  priiwipiis  iftteinis 
huitianarum  adionuih  a  nacuraconge  nitis.  ' 
gu^ft.i.   S^^mcdo  inttUidmdirMtHr  prmefpium  httm4nar»m 
\  -  ^tontt  m     sn  mouetit  voluntMtm  fimulqut  i  v^mm* 

tate  moufAtar,  *J 
qu<eft  1,   ^ij^^^^^o  'voluvtfiU  *nr>Meat  ivferiores  potenfig^  47 

^jWgft.^ta  ^** ^  ^  "■^  nohinfM  Ui/erHtn  jtt  ttgtndi  friuct^ium»  uhi  de 
j .  " '  iibero 


iter- 


.  Poltcripr  di^Litatio  huius  Tra^tus,de  principiis  int 
nis  hiimnnaiu  a^ionum  acduifitiSiDempc  habicibus. 
^uaeft.r,   fiutdfit lutbitt*^ , 

€l\]Xit.z.   Quotnodo  Aiquirdtnr^dtindguugoaturinorAles  hMtm  J7 
qiiaefl.j,  ^omodtbtMtatweurrdnt  cum fucuitsttihuiud  ^orMtt- 
dtm 

^^ftt4«  Ss^om$ih  corrumftmtu^Sfi^htmM  ^9 
Pofterior  TraOatus  ^ufus  partis  i  deprincipiis  cxtcniiis 
humanartmi  a£Honum.  4^ 

Prior  dirpucatio  li  jius  Tradarus  ,  dcj^rincipiacxtcrno 
humanarum  adionum  efHcacircr  inoiic.uc. 
qua^n:.!.   ^omodo  Detts  dfcatur  fr.n.ifinm  exiernnm  humAnu^ 
rum  uHtonuni, 

quaeft.i,  ^iomodo  Detoa  t^turrett  rii  'velutate  a  d  tiffi^^  hiimjtnos  4-*  . 
^Uaeft.|,    ^omodoDei4i'm9HOUtVOlMntatemadaaenduf7f.  43 

'  *'     ' '  l^odcrior  dirputatiohuitts  Tradatus,  De  aiiis  principits 

extcrni^  humaiij^m  adionum. 
quaft«i. .  YtrhmjiihiltpfMtr  poumfojfitttfftioutirmo^trt  vplut$* 

'      tutem     .         '  ■'  44. 
guacfta,  §^om»i(if  AffgeUfiti€  bonifiuemuU  uliftiidfiMdeunt  huj 
\  '      fttukd.miuntuti  ^  t.  4«- 

Xerria  pars  V-^hicx ,  de  ipfis  a^^ionibus  bumanis  ybide 

'        *  pafliortibysad^cjuc  virtutibus  ac  viciis* 
-  -    Frdfatto.  47 
^iimus  TradVatus  hmas  ]^arti.s>dc  ipfis  a^lionibus  huma^ 
"  nis.    '       '  *  .  48 

'  Prior  di ^uracio  huius  Tra^tatus>dc  adionibus  humaais 
gcuctacim,         -  . 


Slfidfit      ImmmMMi    vphmtmi^  if^inmUtmmfU  qiuefi  X 
48        \ ' 

^idJitinmoltmtMrmm  tl^  ifuctMpUx  51  quxft.i. 

§lHid     quctuflexfn  tgnotmn^iAi^  ^UAW^m fit  inuolun-  quacft.^. 
tdtr^  cAufa 

Virum  nihil  frAttr  vitn  CT  iinornntinm  fnriMt  inuBlun-  qwe^^.^. 
rium  »  .  , 

DeMnitati  ^  mttlitia  hmm/^nstrum  /tBionHming$nir$SS  ^juaeft.y^ 
JDe  circumjiantijs  humanarum  aSiionum.  j^^uxft.^r 
Poflerior  difpucatiohttiuscradUcus.  Deadioiutms  htt*  / 

nuMiis  fDcciaHm 
§iHAnitm Jint  frdcifud Jpecies  aBionum  ht$mtmnrttm*  5^  ^iuefix 
I>$Sumnnit  nBi§nikti$  elicitit  firc»  fittimtne  frttfmim  d$  tpstSui^ 

veiiiioni  ^  intentiineM    ^  40 
Detumsnisn^hte  tirem,  meMtt  >  fri,firtimqtte  iKr#Mi#-  qOdeft«}< 

i^eeenfilio  feu  deliheratione  eleBionem  frAcedente»      6^  quaefi.4- 

De  aBionihut  humant4  imperatis.     '  6J  <juapft.j,  ^ 

Sccundus  Tradatus  huius  partis,<Jc  palGonibus  animgr. 
Pnor  di fputatio  huius  Tradacus  ^c^^oai|>us  animx 


gcneratim. 


§luid,quotupleXi^  in  yunni^m  ccrforie  fnrte  refident  ap-  quaefia. 

petitusfenfittHus  '  6y 

^idfint  fajfiones    vnde  nafcnntur*  79  qiueftju 

An  omnif  fnjfiefitvitiefn,.  ^tttmqgtnm  cndtu  ht  virnm  qucft^. 

fafientem,  '  ^*. 

An  reBe  ufflfnetnrJinffienHm  nmincrmn  qu«ft.4,' 
Ppfteiiof  difpatatip  luit^  paffionibiis 
'niiqxlpeoatim.  * 
T}$mtme^Odie,         5'  74guaeft.r.' 
l>e  defiderio  ^fuga.  79  quacft.«^ 

De  deleBationefeu  voluftdte,^  trifiitia  feu  dolore,  80  quar/l. J. 
Dijpe  ^  dej^eratione/  ^  •   I4  quaefl.^. 

Demetu^4tudacia.  8f  quaeft.J. 

Deira,  ^  88  <1U2Q.^« 

Tcrtiustradatushuiuspartis,dcvirtutibus  &  vitijs.  90. 
Prima  dilputatia  i»iutts  Tiadiatus » ck  .vixtutibus  genei;^ 

ratim.  *  '    '  * 

S^uidfitvirtmmeralii,      *  *  •ftqtUeft.lj 

AnviwtttHsnliittetUocritate  emfifinntJm  '  ^iqaatt.^« 
Jnquammnnmiftirtcfimvitttmit^  ^4quaeft.)^ 

4   


Digitized 


qitrft.  4.  S?'^'  &quot/tntvirtutes  quA  vulgo  Cardinales  apfet- 
'  Untur.  9f 

cjua:ft.j.  virtutes  morMles  fint  inter  /»  connexi,  97 

Sccunda  dilputacio  huius  Traclatus,dc  virtutibus  rigili*- 

tim,nempc  de  quatuor  cardinalibiis.  . 
Prima  fciflio  de  prudentia. 
fJUaBft.T.  ^idfitprudentta,  58 
cjuacfl.  i.  §l^9dnam  fir  fubteHum  circu  quod  verfatur  prudentia.99 
quacft.5.  An  habitus  prudentid  fit  in  vtro  faptente  multtpUx,  100 
<3uafft.4.  ^inamfint  aciu6feu  officUprudtntsd.  lOI 
Cjuxft.f.  ^AnamfintpartestntegrantesprudtnttA.  i  loi 
qua?ft.^,  ^^namfintfu6tfa£part($prudeiitid.  lOJ 
qua:ft.7.  §l^^namfint  partes  potenttales  prudentiA. 

Sccundafc(5lio,deiuftitia.  ^ 
guae^^.T.   Sljfidfit  iulfitta.  »104 

quacft.i.  ^dnamfintpartes  integrantesiufiiti/i.        -  lof 

tjuarft.j.  §ludnamfint  partes  fubiea±  feu Jpecies  iuflitia.  106 

qua:ft.4.  De  tuilttia  generaltfeu  legali.      ^  i^idi 

quaefty.  De  iufltttafpeciali.  107 

qax(k.6.  §lt€Anamfint partespotentiales  iuniiii,.  10? 
quatrft.^.  Velege^.  ^  ni 

«ju^cft.g.  Deiure^.                                            .  .     •  I14 

Tcrtia  fe(flio,dc  Fortitudinc. 

<iuacft.  T.  §iutdfit  fertttudo.  .11^ 

<iuxft.i.  §luinamfintfortitudiniiaciu4.                    /  117 

guxft.5.  §lu£namfint  partesfortttudtnis.                '  n8 

-       •  Quartaiec^liojdcTempcranrin.  11 

cjiiaeft.r.  fit  temferantiay^  quodnam  eiue  obiecfum.    .  110 

^Uieft.t.  ^tnam  fint  artes  temperantid,                   *  Iil 

Tertia difputatio  huius  Tradlatus  de  vitijs  ^ peccatis. 

^':?;«ft.l.  Qifidfiut  vtiium  ^  peccatum.  iil 

qUH/i-.i.  §l^Anamfitvittorumacpeccat$rumorigo,          .  115 

quaeltj.  A^i  vifiumfit  contranaturam.  ibid. 

qu«ft.4.  ^u^m^i/rtfitpropriapeccatidi^erentia,  I14 

cjuaft.^  rir*^»> habitu4  vi-.io fm  pofiit  fieri  bonu*i&  e  contrM,  izs 

<]Ua?ft.^.  AnaciuAvitiofmfit  pctor  habttu. 

quarft.7.  An  vii::itfjfimui0timvirtute  tjfe  pej]ttj'            .    v  117 

cjuaeft.S,  6heAnam fint  vitterum  ac  feccatorutn Jpecies,  It8 

SEC  V 


*  -  V 


SchcmaC 


•  t 
i 


I  Sc 

SuniYnae  |  p 
Jiaias  t 
Philofo- 
phicae 
Secunda 
parscft   I  M 
Xcbica    I  ^ 
fcu  }A6A 
ralis  di- 
rctplitia,  [  } 

cresfinit 
jparccs.  / 

•.  / 


•  > 


iT  fc, 


I 


1. 


i  • 


SECVNDA    PARS  SVM- 

Mi£  PHILOSOPHlCifi. 
Verebus  Moralibus. 


QS^TIONES  P%OOEMlALES 
^e  ipfnMorali  difciflina^: 

,  Pk.  Al  5  A  T  X  O. 

Vo  N I A  M  vniacrfaB  Philo&phiae  finis  eft  hu-  Pul»pf^*^ 
mana  ffclicitas,cam  nullarcs  antiquos  niagis;?»*^  ^«^^- 
aaphilofophandttm  .iOTpulcrit,qu4tnvtc«tc«  nsfmUcuM 

ris  hominibus  beadorcs  eflcnt^  quacquidcm  < 
ftelicitas>  partim  in  Tcritaris  contemplatione»  partim  ia 
aftionevinuti  con&neatteapofitaeft :  iJco  prxter  fticn*  i 
ttas  contemplatrices  oportuit  aliquam  cflc  uienriam» 

<]UcXre(fbi  honcftic]uc  rationcmcontinerctj&advirtutc^m  , 
moruiiiOjiie probitarem  erudircr,quam  Ethicam>  hod  cft> 
inoralciii  dilciplinam  fcumorum  fcicntiam  appcUarunt,  ^ 
vnamquc  c  prjccipuis  Philofophiae  partibus  cffc  cenfuc- 
runr.  Dc  hac  igiturpriiisquam  dc  ijsquae  adipfacnpc|:-  - 
tincnc  iionnxhii  praefationis  ioco  dicemus*  y 

y  AB  S  T  xo  I. 


MOralis  Philofophia  vulgo  appcllatur  hxc  Philo- 
fophiar  patSiquod  tota  iti  tnoribus  rc6^e  inftitueil* 
i&s  pofita  fit.Mores  autem  ^oittibr  t&m  adiooes  htmia*  jf#nrfiriilt 
mkM  eft  aftiotrei  faomiiium  ia»erac>  praefi;ttim«ohfuct2 
ae  £epftfs  Stcmtae;  qim  eriai^'»bicttsc(c^i  er  eittrmbdi  a^ 
€bionibus  iccratis  comptrantur.  Et  qutfntafl&dis  faac  m<>- 
rum  difciplinacontrouertitur,  an  fitars,  an  veriprudeii- 
tia,aut  potiiis  diccnda  fit  fcicntia ,  touin  hanc  litcm  tri* 
fliciconclufiQnediiimcmus.  - 


u 


"    \     '  Digitizod  by  Google 


%  .  QvABt.  PRCOeNIAL., 

frhHM  cm-    FrifnaconcliiliiKMorstis  dUctplwa  ao  eft  ars  pcoprii ' 
^^'^     '  dida:  qoo  cnim  pfimi  ^r  (e  ver(acur  cicoi  adtiones  cor<- 
potrcas  :iic^t  enim  pl^xqnc  a^ones  humariisB  (eu  mora; 
Jgj     objc^a  quxdam  cxtema  Sc  corperea  referanfur» 
▼t  liberaliras,  tcmpcrantia,  &c.  non  tamcn  proptcrea  a- 
t    K»t»iw»#»ftiones  iil.r  luriC  cxrcriux  auccorporce.Ec  cuamii:s  adtio- 
^  —   .    "^s  Quardam  corporcx  dicantur  hiiman;!:  feu  libcra:,  acqi 
ttta  iit  «rf.  ^'•'  Juoralem  phHol:)pnumpertincanr,c]uatenusliberc  im- 
fuf^nds      pcrancur  a  vohincacc  ,  non  camcn  circa  illas  primario 
vcifarui  moralis  philophus,  lcd  tantum  fccundario  qua- 
tcnus  iunc  citcdus  adtidaum  intcraacum  icu  eiicitarum 
voiuntacis,  in  quibusratio  vinutis  aut  vicij  prim6&  pes 
'  fe  repcritur»  Nec  cnim  tam  depofitum  rcddereant  debi- 
cum  loIuerc,quam  cfHcix  Sc,  conftans  voluntas  tribuendi 
vnicu*queius  (uu>iuftitiapmuntts  eft:it£ihq^  nontacursu 
«ccelerare  amici  tuendi  cau{It,qudm  sumo  ftudio  velle  a- 
micoopitulariamicitiqofficiiieft.Acver6notatdmope-* 
ra,  (ed  etia  a^ones  ci  rca  qtias  primo  per  (e  verfatur  ars» 
extcrn^^^Gt  &  corp.->rear.  Rcpccc  cx  Logic^  Prolcgomc- 
nis  ca  qu^  dc  artc  propric  &  impropiic  dida  docuimus. 
>.  One/ujh      Sccuniia  concIullo.MoraiiS  difciplina  non  cft  prudcn-. 
ffbatmr,    tia.  Primum  qma  prudcntia  non  nifi  in  probis  homihib. 
*•       rcpcritijrjbam  animi  fagacitas  morum  probirate  deftitu- 
ta,calliditas  eft&aftutia  magis  quam  prudcncia.At  mo- 
ralis  Philofophlacciamin  pcrditiilimis  hominibns  inue- 
t      nuipoteft.  DeindepnidentisofRcium  ifludpotiflimum 
eft  ea  qu»  ad  finem  magis  conducibiiia  runr(bler|ei: eli<* 
serc;at  moraiisPhiloCbphus  non  tanidm  ea  quae  (unt  a4. . 
nnem:verum  ctiam  finem  ipfum  ex  inftitutocontempla* 
f  f •     cur.Pratterea  ptudentia  eft  tantiim  cor^m  quae  cadunt  ia 
deliberationem:at  moratisphilofophia  eft  rerum,quarom 
conft.ms  &  indubitata  ventas  eft:vnde  viri  prudentis  eft 
adhibiro  confilio  maturc  dcliberarci  moralis  vero  philo- 
Ibphi  aliquid  ccrco  dcfinirc  ac  dctcrminatc.  Denique 
moralisphilofophia:  cft  humanas  atflioncs  diri^cndas  irv 
\  '       vniucrfum  contemplarirprudentiac  vcro  munus  cft  fingu- 

laseiufmodi  a6liones  pro  circunftantiarum  racione  fsvr 
picntcr  modcrari.  ■ 
€mUmm.    Lic^t  igitur  cum  moraiis  dirciplina»  cijim  ccia  pruden-  , 
fint  morale s  iiabitfis  qus  in  eadem  intelle^aa  ^im^ 
^  par^  refideacid^  cisca  eaia<  hmiiiu  i£Honfl» 


4i  >  « 


kju,^  jd  by  Googl 


*-        InEthicam.  I 

tquiatamen  ttoii  m  eodc  func  ordinCjCiim  prndenriamo-^ 
rahii/ctpUnaeranqu.im  infcrcr  fopcriori  .n^bordinctur^  ^ 
incceacfieffi  fmic  vtriu(^ueofBcia,vtpacec:iJeo  nioformaU 
ratbne moclo>j(ecl ptiam  rcipfa  dlftitigtiuntuar;  prxfcrtim 
oam  morftlis  diiciplina  nonniln  miam  6ne  pnl<}eatitt>&  & ' 
tontra  pnidentiaab/qnemoralidircipiiaaeilc  polTit.  .  y 
.Tertia  concIu(to.Modk!f  s  difcipllna  eft  fcientia  proprr^  tmdtfP 

'  dfAa,cuins  cortchifionis  veritas  cxpriccetichtiii  conclu- 
fionum  vcriracc  fatis  claccrcit,&  conlrimatur  aciliuc  vni- 
ca  hac  vali-linimararionc.Ea  ccnfencla  clVDropii(^  fcicn- 
tia>  in  qiia  aliijuici  ccrt?)  &  euiiicatcr  pcr  vcra  principia 
cof^nofritur:  Att]ui  euifinodi  cft  moralis  philof'>p'iia,  in  . 
c]uani;il:a  craduntur  de  adtionibus  humanis  cc*rto  <S:  cni-, 
dcntcrper  vcra  priiTcipia  ;  ^ciim  phiiofophus  morahs  ' 
'  jHTobat  cribucndum  eile vnicuiqtiequod  fuum  e(l,Uacde- 
jnonOracionc.  Id  {empcragcndum  eft4|uodrc£ka  ratiootmfritw 
poft.j  fnt.  Sed  rc^a  ratio  poUulat  vc  ynicuique  rcddacur ' « « <  •^. 
qaod  fuum,eft.Cri;o  vnicuiquc  ius  fuum  tribucndum  eft,  ^^**? 
£t  lie^t  a^ion^  haiiianflc  in  a£hi^xercito(  vt  loquuntur) 
inconftante^(int>lcDe$^  incertar>&  nonnullar  etiam  na-  ' 
turSfiiaadiaphor«ffinc  fcu  tndiffercnrcs  ,  itivtmodA  ^  ' 
hoT9x  modo  malxcil"  poflint ,  nihiiorninus  tamen  de  iis 

'omnibus  indiibit-itas  ac  pcrpetuae  vcricatis  piopQiiaones 
habetMorahs  Pliih-^fophus. 

S^UitUHam  fit  fubiicium  Moralis  fcUntU^ 

CL.Y  AESTIO  II. 

CVm  conftct  apud  oinn^^  m:)L3!em  philofopliia  ma- 
ximc  dici  pif adica,nece(lc  eft  v t  i  piiu  s  obieda  fiuc 
fubiedum  circa  cj\iod  vcrlatur  ,  &  a  cjuo  dcnominatur 
propric  pradica ,  (ic  praxis  maxime  propri^  didla ,  quas 
nihii  aliud  eit  ^uam  z€do  humaiia  {ea  moralis.  Itaquc  5 
obtedrum  proprtum  tota!e&ad«c|ttatumbuias  iciclitiae,  '^j!']^^ 
eft  aftioli&manaquatenus  elbdirigtbUtsad  bonum  mo<  ok!t'almki§* 
rale,(eu  ad  iSnem  re^ae  radoiii  cOiiieiitan^um.Vbt  per  a-  gm fiumttm  * 
ftioniem bumanam  intclligimus  cmijhiais.adtionem  ho^ii sMm  km* 
jninrs  Iibcra,/inc  clicica  ab  ipfa  votuntatc,  fiue ab cadcm 
impcraca.  Cui  addicur  ipHi  ratio  formalis  obiedi  videli-  rVi'  ..^ 
cec  (quatenus  dicij^ihihs  eft  adbonum  morale.)  Quod  vc 
incelhgas  repeccdu  efb  t]uod  in  Dialcclici  Prologcmenis     •  ' 
docuimus  in  fcietiis  pradlicis  aliud  eOc  obicctucofidcra- 
idam  duataxaci  lUiud  veio  obici^tum  cooiidaraadu  . 


•  Digitized 


;.4        QjrABIT..   P  H  O  »1  H  t  A  &  B  S 

'^Mc^^dA*^  dirigcdu.  Sic  enim  in  morali  di(ciplina  adioncsmo- 

\RJttiv/i^  ralcs  rc(fl£C ,  vc  rc(flx ,  dici  poflbnt  obic(ftum  confidcran* 
dum  duncaxat:a(flioncs  vcro  humanae  rc(5^:ificandaE  dici 
^  poilunt  rubic(flum  moralis  philofophix  confiderandum 
limul  ac  dingcndum.  Quod  vcro  fpc^flat  ada^ioQCS  rc- 
^  <fliiicatas,iiua;  anonnullis  dicuncur  obiedum  formttum 
tton  cam  fcicntiar  rubic(5laia  qnkm  eiufdem  fcicndj^* 
nis  rcmotior  cen fcndx  <uiit. 

PfoWwr/w.  Quod  igi cur aitiones  iuiinanx  &a  morale$  £cdificad« 

nrtJth        ordine  ad  bonam  moraIe>fine  Veram  &  legi^mu 
prtne\fU       moralts  fubie&uiii  Tel  cx  eo  f^fittcxujUL  pr«Cer- 

knmdffii''  mucam)c|u6d  omnia qux  in  eiufmodi  (ciencta  cradnncavs 

flwM;  *ad  a^liones  co  modo  fpccratas  rcfcrantur  tan(^uam  pttn- 
cipia,i>aites,aut  propriccaces.Et  quidcm  priiicipiahuma- 
r.raum  acliorium  (iniplicia  fujit  nuclleclius  ,  voluntas,  li- 
bcrum  arbiciiui^jhabicus  vircutum  >finis  vltiiHus ,  &ca- 
ruin  ()Sic(5la.  Principia  vcro  co.nplcxa,  qux  dicuntur 
principia  }cien:ia',permuUa  funt.vcrbi  gratia,  clfe  vnum 

,  ^  ^  ,  vkimumEiicm  human«  vicx  propo(itum  >  media  ciTc 
proporcionacafini  ,  hoiuinemeiiclibero  arbiciiopcacdiw 
dicuusvircnccs  aiTuetudine  comparari,&c. 

pMHti,        P-ii  ces  pmcrca  ieu  (pccjcs  adiQnum  .hmnan^^  (iitit 
aif^ionts  vbiuncacis  clicicx  &  imperacx:cam  adionesex 
\      nacura  (ua  bonxyprauas*  vcl  tndi^cfences.  £arudem y,€ti 

fftffia^tt  .propriecaccs  dtci  pofsiirbonicasirel  malicia  moraiisjme-^. 
rttum  ve!dcmentum,rtcmcircuQftanciae  nonnuila:,  quas 
cas  comica!itur,honio  vcro  aptus  purgari  a  viciis  &  vir- 
cutibus  in-lrui ,  &  finis  cui  prodcft  moialis  philolophia. 

9kii»  Fiuis  vcro  morali  philofopho  propofitus,  eit  primum  di- 
rigcre  adlioncs  hominis  ,  dcindcipfa:a(t\iones  dire^^ae: 
candcin  ipfa  huinanvT  vicae  f(xlidtas  nontanttirahuman^ 
vitx  rccliiicararum  a\;tioQum ,  fcd  cckun  ipiius  moxaiis 
ciircipiinacfiius  vlcimus  dici  poccik* 

^dMthfint  prs^HA  fartts  Moralis  PhilofofhU. 

V  Al  f      X  O     II  I. 


ftMii»  Vtn  infticttcum  moi:itUs  philofqphia?  fic  boniinen% 
hidttfic^^  piobictfem€>Ainfi»niare»e«bA<)tte>^i»^ 

ftatum  ^pedbccrchomo  vero  quaceaas  fic  infbrmari  pp«- 
^         t«ft,tciphci  modo  ipc^ctaj: ,  primo  in  fe  ^hC^ue  rel*pc^ii^ 

' '  •  •  adnatil- 


Oigitized  by  Googl( 


■ 

I  N     E  T  H  I  C  A  M.  < 

I 

ad  niulticudinem',rccundd>  vt  pacs  eil  domeflicoe  fiicict^- 
cisi  tercio,  vt  eft  membrum  tbtias  r^ipiri>UarshiiiCjOf  ca  elt  « 
celebris  itla  philofophiaB  mocalis  in  cres  parces  dtuifio:  - 
nempei^  Ethicam  feu  moiiafticam,hoc eft pi?iuataiTi,Q^-  7>/;i<^c  his 
conomicam  fei4omefticam»lc  Poltcfcam  itociuilem>  j^^l^i^^ft 
quarum  prima  moces  homlitis  ia  (e  abfolatd  coafiderati  . 
compooit»  pecciiietc)iiea4bomtmpriuac<coitilqucpcr- £1614«  , 
fimaciiecanda  cnoces  Iiomiiiis,Yt  eft  pars  familial^  infor- 
matjocdinatdrque  ad  bonum  focietatis  domcftic«:tercia 
mores  ciufdem  hominis  cjuatcnus  eft  rcipublic<j  mctnlnu 
inordine  ad  bonumtotius  ciuitatis  ac  rcipublico:  infti-        ,  . 
tuit.Itaqueprimaprodeft  priuatoe  cuiquc  pcrfoncjfccu^* 
da.domui  vcl  familiac,  tertia  ciuitati  vcl  rcipublicx. 

Ex  quo  intelligcre  eft  Ethicam  (iue  monafticam  tiiin 
nacucac  cikm  dodcioae  ordiiie  ccUquas  duas  prxire  :  tum  'J'r\^'^  ' 
oaiarem  fimpliciorem  nempeprittatumhominemcoiifi* 
deracqui  fimpUcius  quip|^ij|q|  cft  QQam  familia»qtiat  e« 
fin^lis  hothinibussA:  cimcas  aac  tetpubUca  qme  ex  mul- 
eblamiUis  codefixts  camouiaQecefleeft  proDriamvitS' 
pnAs  e^mponer^  qaibn  ad  fandltac  aot  ceipimUcx  g^<- 
pemacalum  accedere.  Ocdine  camen  dignitatis  poiicica 
reUquas  dUas  antecedic ,  tum  quia  cxceras  eminenciori 

?uoaam  modo  in  fcfe  continec  i  cum  quia  circa  nobilius 
iibiciflum  verfaturjadde  quod  rcgimcn  rcipubUc^  muko 
.perfedlius  eft  quam  rcgimen  fui  ipfuis  auc  familix ,  quia 
nempc  ad  plura  fe  «xtcndic ,  &  ad  qobiUorem  fincm  rc- 
fertuciacQUi  vc  docec  D.Thomas  i.  i.q.so.acc.i.ciuilis  feu 
poUcicauienciaittiMC  capf^  ceipobUc^»  c^onomi^a 
^uailiacjechic^       vnuicuiai^ae  priuatat  pecioose. 

'Vtriu(Que  aut^  diftipU w  tain  pol^ti^  qaim  oeco*  PUgnts^^ , 
ttomicae  duat  font  prjj^cipuat pactesb  Qnacttm  aiteca in  in-  ^^'^' 
fltaendisiitquipcjeriinc  ,  alcerafniiiftitticndis  iisqai'**"^ 
fiibfimt  pofita  eft.PcaBeft  iatem  ih  cBconom^^ 
18  qui vulgo  dicitar  PacerfiuniUas,  qoi  idem  eli  vir,paccr  ' 
ic  dominos.Stibfiint  vetd  vxor,  liberi  &  ferui : vnde  csco- 
nomica  tripUci  (bcietate  dicitur  conftsve :  defpocica  fcu 
.  fceriU,gamica  fcu  coniugali,&  pacrica  fcu  patcrna.  Ac 
verdin^olicia,auc  vnu$,aucpauc!,auc  multiprxfunt,car- 
^  tcri  vero  fubfunc  ,  cx  quo  orca  cft  rcipublica:  form.i  tri-  pJtti^ fif- 
ple3(,  ncmpc  Monarchica,  inquavnu^  :  Oligarchica  ,adaMfri|^4 

^2^1^  Ac^oaacicain  ^u^paoci  >  ii^uc  veldiui^ 


> 


«  ■  1  kju.^cd  by  Google 


.  '  C      '  ^  •  -  '  • 

'  «         '  Primae    Part.  Ethicab"  '-■"-^ 

jf  ^      ^  /  ccsjvcl  opcim  ^ccsi  &  Deinocratica,  in  qua  muki,  ncmpc. 

^  .  populus  un-^^craac.  Licct  autcm  nacara:  iege  Democratia 

f.  Monarch:,4!n  .Sc  0')^arciuam  Uuc  Aiiltocraciam  pra^ce- 

I   •     /~  <iat,v]u;u  omrxs  nnicimiii  libcri,nec  facilc  altGfiusimpe- 

•         -  ri^»  .'ibiiw.amriNihilominUi  ta:nen  ordinc  dicTnitacis,  & 

liabiLa  ratione  oprimo;  gubernacionis  cottcras  anreccdic 
Monarchia  tiiuino  impcno  quam  limilhma  ,  quamfe- 
c]U!tiTr  Arinocrgtia;  vlcimum  vcio  locum  tcnet  hocordi-  ^ 
iiL- Dctaocratia. ,  .  ■        •         -:^  v^„r^, 

,  •  Porro  pixtcrmilfis  iis  c]ux  tum  ad  PoHticam  ,  cum  ad 

*  O.;conomicam  peitincnt  :  quoniamca  non  funt  neftri." 

in&uuti,ca  duntaxac  explica  .imus  in  hac  fccundapartc 
noihx  Summx,c]ux  ad  Ethicam  (inc  Monafticam  primo^ 
(»     '    *  &  pcr  (e  fpcccarc  vidcbiintur  :  qux  tamcn  optima  Tunt, 

f  tumpohtic.x:  cLim  ctiam  ccconomicvC  fundamenta.  Ec 

f  .     N    ZfhitAtfts  quoniam  Ethicx  Jlibicdum  liint  adiones  humanx  ad^- 
.         ^  farui,       ^^^^^         pjiLjaf^^,  confcutancum  diii^ibiIcs,eo  ordhic 
;   .      «w        **       progic<limur,vc  primum  dc  iplo  finc  vkimo  humanar«in- 
'  "      adionum  ,  ieu  de  bcaticudine  priuata diircramus  ,  vbi] 

;  '        iionnuUa  dc  Bono     f  mc  incommuni  pi:a:tcrmittemusr 

,        dcinde  inlccunda  partc  a^iemus  de  carundcm  humana-" 
rum  adionum  prmcipus  tum  intcniis  cum  cxtermsidc- 
3.       nicjnc  dc  iphs  humanis  aclionibusdiccmus  in  tcrria  par- 
tc,  vbi  de  palhonibui  aniau,  timi  de  virtutibus  ac  vitiis 
,     ^    ^  pcrtradabimu^^:      ^  .  .^^ 


PRIM  A  PARS:^ 


1  »# 


•  ■  ■ . 


;  ©  £  5  £>  r  /  'ryDiTsr  e. 

•  -^-P  K      F  A  T  I  0;^«"^    •       *  c-j  '  .OH 

HitimpATtk  VM  beatitudo  fic  finis  hiimanarura  a(5ionui1*' 

TraS^tm  ? fe^'  vkimus ,  rftcji  adco  omnis  humaua  aclio  (it  pro- 
^m^^^t  ccr  fiucm^  fiuis  aucem  bonum  «UQddam  fit  :  do- 


\ 


r 

.V 


( 


^lrinx  ratio  po^ilac  ▼c^aulo  poft  aduct  dc  fcelj(cicate», 

pnus'dcbonoac  finc  didcramusificque  huiuspriiiKt  par- 
\\  \  duo  erimt  tracflarus  :  prior  de  bono  &  fine  ,  poikrior 
YCrodciplafalicuat?  Icubcacitudinehumana.  .  , 

P  R  I  O  R    T  R  A  C  T  A  T  V  S 
'    HVIVS  BARTIS. 

QVia  (inis  fpccics  qucclam  eft  bont ,  idcirco  prius  de 
]>ono  i|iiam  dc  iinc  ag^nduni  eft.Quarc  prior  huius 
ccadacus  diipucacid  4«  boaQ>pofl:erioc  vero  de  Sae  inlti- 
tiietur. ,  .       ^  , 

DE'  B6N0. 

G^idfit  Bonum.      ,  ^ 
Qv^  A  E  T  I  o  I. 

BQiramdTeceribus  rcde  definitum  fuifTe  id  quod  o-  ^  
OiQia  appctunclcribic  Ariftotcl.  iu  ipfo  limine  lib.i.  7^7 
EchicorumadNicomachum.  ^Q^mboni  dcfinitioncm  ■ 
vei.potius  dcfcriptioncm  vt  intclligas,  notandumeli  hic' 
^diJibi  Mu9  explic  Aicur,  bonum  ^ualionum  tx  fua 
laiciQne  fbcmaii  fignificare  reiacionem  c^^  '  ' 

«juandoquidem  bonum  eft  c>b  je6lum  appcticiis,iK  vnom-  .  , 

quodque  eatenus  appetitur  quacenus  conuenitns  c^ft ,  auc 
ialtem  tale  eile  exiftiniatur:  quam  quidem  c5l^enienciam 
jfcquitursappctibilitas  vti  propria  boni  affcdliofcfc  ha-  ♦ 
bensad  bonu,vt  adcoloremvifibilitas.  Qa^arc/i  bonum  ^HaUni 
cx  fuaformah  ratione  fpe(ilctur,definicndd  sric:  Id  quod  di^tiif* 
cuiquc  conucaiens  c'{ :  ii  vcro  fpedetur  ratione  p;a'cipua;  • 
proprietatis  ,  qusccft  appctibilicas  ,  rcdc  deicribctur:  ^  \  ' 

ful(|40|l4Jllinia  appctunt.    Pollet  etiam  rationcaliarutn 
jlpfius  groprictatum  alitcr  dckribi,  vt  (idicatur  id  quod  ,  ^  • 

ndcufa  fui  difTufiiium  cft  ,  &c.    Et  Ucet  fupradida 
boQt  deicriptio  (ingulisbonis  primd  hon  competac,  D.  OiM//tf. 
quui  iibn .  omma  quodois  pacciculaie  bonum  appe* 


\  Digitized  by  GoogU 


F 


t  PlLIMAB  ^ART*  ErMtCAf/' 

tuntjbono  tamcn  in  communi  proculdubio  conUCWtiJwC/ 
cnim  cxpctutomnia  cum  in  fingulis  bonis  cjuae  rcs  (]u^^> 
optant^inciudatur :  dcindc  etiam  fccundariobonis.parti* 
cularibus  (imul  collcd^iue.fumpcis  compctit  quatenus  v- 
nac]ua:c|;  rcs  appctic  fuum  bonum,& bonum  cuiufcji  cft  id 
qUQd  Ynumquodcji  appctit.Adde  ctiacandcm  dcfcriptio- 
^§m§d»  Qem ad^MU  pofle fummoboiio^Cuin  cnim  ouiDiJiu^  rc< 
twma/mm^  bos  GCMigenitafic  procliuicas  in  boiium>&  omncbonjttni 
nim0pp€-  qiiaedamfitfiunmi  boni  participatio,necerfe  cft  vc  omnit 
tmftm       ialccm  virtute  &  imjplicic^  in  fimmu  bonu  ce^^Unt:qaai» 
re  ipfumop.i^m^  denniri  poceiicii^ioct  onma  {y^tcaaE. 

' .  glumm/t  fsdp  f^tfiirmnttut  m  hmMWt* 

AB  8  f  I  •     I  L 

Erri  in  bonum  nihii  aliud  cft  quam  appctcrc bonum* 
_  Vnde  facilc.eft  intelligcrc  oRinia  appetitu  aliquo  in 
bonum  tendcrc ,  cum  bonum  fit  (]uod  omnia  appcti7nc. 
lam  vcroquonam  appctitu  vnumquodquc  in  illud  feia- 

^  tur  quaeftio  cft.  Cui  vt  bs^s^^i  npt^dum  cft  primd  ap- 

^ri^.      peticum  auc  eflfe  innacud[i,aatetj[cttum.  Imiacus  cft  pro- . 
^Apftitm  penfio  vnicuiquc  rei  i natuia  congenica,qua  vnuinqoo<l« 
^^^'     qae  ad    q«io4  fibi  ^onucnicns  cft>inclinacur.£licit08  cft 
uLum  ipfcappcccndiaaas  ,  Kcfertiniil^^ 
tf^im     pr^ceontc  aUqua  c9gni{iiM9e  eontingh:.  Seconao  aotai» 
MNtf»      dam  cft  app^citam  mnatom  triplicem  cA ,  vttmft 
)  ialcm,animalcm  fcu  fcnficitiimi,lk  ratmiiiafcfnfitfi| 

NMtMf4lm.  lcifliuum.  Naturalis  dicitur  quo  vnaquaequercs  a 

,  vUa  notitia inclinatur  ad  id  quod  fibi  conucniensicii  qua- 
JisreperitureCiamin  rcbus  inamniatis  &  fcnfus  expcm- 
bus ,  vcrbi  gratia ,  in  lapidc  infcriorcm  locum  tanquam 
t^iniwMikn  n^lturac  fujc  cong^ucotcm  appetcnie.  Animalis  feu  fcnfi- 
tiuus  eft  111^4^ '^^^"^^^"«^'^'^'^^^  quodfibi  conueniens 
eft  prarcunte  noticia  fijnfus ;  qui  in  foiis  antmantibus  re- 
peritor:  4itUibait6rquc  in  irafcibilem  &  concupifctbilo 
(dequibW  ih  progrcflu  aicemas)^geficfe  appetitus, 
V^*^  cquus  vrgcmiefiuiic  paft3amexpciit.  Dcniqu^ratioarfi*, 
^cu  in?cl|c£tiuBS.iU^  eft  quozes  appetk  bomiAfi.bt  coi^ 
uenicns  praeuia  ifdticiaintenc^St  qai  appcticas  eftripft 
voluntas,nec  vlli  animantium  gcncri  praccrquam  h^i-. 
•    nicompetit.  Hoc  generc  appetitus  homoinidquod'»^ 

auiniionctlumquccftincUnatur,     v'        '    *    *  -* 

^  Quibus 


Digitized  by  Google 


•      TRAeTAr.  I. 'Dl  B<>NO  Et  Piki,  9 

Quibus  poficis  ad  quxftioncni  piopofitam  rcfpondc- ^*^^ 
tureaquo?  cognitionecarcnr,foIo,naturali  appeticu  inbo  j/^^* 

num  fcrri  i  bruta  vero  quai  cof^nitione  lcnluum  pracdita^^^ 
fiint,  non  tantum  nacurali^  (cdctiam  animali  fcu  fcnfici- 
uo  appctitu  duci  in  honiim ;  dcniquc  homincs  qui  incel. 
icdiua  cognicibne  4ouui  fum »  noacanciim  nacurali  >^ 
feniiutto»  led  pCGecerearacionali  (eu  iACeUe^uo  appecim 
bpnam  appeiere. .  Qsip  ioco  noda  nacotalein  appcticttni  Ht$^  ' 
imftopn^  <lki  Hppecicttm  >  fisd  pocto»  appellari  natorse/ 
ptopctdSooem  9  &  jiactttaUiii  poceftctani  i  iicuc  eciaoi  ta  ^ 

DrMci$ip&eciani  aoimaUs  appecicus  f^epetiiimeroiiactt*   .  . 
^talis i!nftin^s  folct  appellari.  Npta  efciam  in  hominc  ra-  ^*'^ 
tionalem  appctitum  pollc  fcrri  in  fubjciflum  appetitus 
fcnfitiui ,  ncnipe  in  bonum  iucundum  &  vtilc  j  licet  ap- 
peticus  fenruiuus  nonpolfic  tcrri  in  bonum  honcftum>  ' 
quod  ell  objcdum  pccuiiarc  racionalis  appccitus.  Cuius  '  '~ 

rei  racio  efl  ,  quod  rationalis  appetitus  emincncer  conti-; 
neattum  fcnntmum  cum  naturaieni  appecicuiQ  ,  quem- 
admQdum  anima  ipia  rationaiis  cum  icnficiuam  ciim  ye*  *  " 
gctanccm  cmifienci  (joadam  tacidtie  coacinet.  £x  ia* 
^  tclligerc  eftomoem  appecicttm  e0e  inciinattoncm  quaa- 
dam^taboaiit&.  Obijcics  ^ppccicum  fenficiuum  iahecoi-  ^igHff^^'' 
ae  (empet ia  ntiilam  propciuiete ,  iibcta  ilkid  GemaC  • 
frmn  Jimt  0nfm  h^mi  i»  msltim  4h  sd^Ufimtm  fioh 
*ipadeKcoacapiicend)aip(akiterdam  d>  Apoftoiopcc> 
cacum  xticttar,t)uia  &  a  peccaco  c(i,  &  ad  peccacum  incii- 
nac:  idcoque  vulgo  aTiicologis  fomcs  pcccaci  dici  con- 
fiicuic.  Scd  occurro ,  ac  dico  ideo  appecitum  fcnfitiuuiu  sUmtU* 
dici  inclmari  ad  malum,  quia  cum  feratuf  in  bonum  iu- 
cundum,  frpe  accidic,  vt  taie  bonum  rcclo:  rationi  ac  di- 
uinac  legi  aucrfetur,ficquc  ea  rationc  dicacur  malum,  Li- 
c^cigicur  appeticus  fcnficiuus  in  eiuimodi  malum  indi- 
nec  X  idf;oc)uc  pcccacum »  U  fomes  peccaci  vocecut  i  noa. 
ptopcerea  dcfinic  fetri  in  bonum  fibi  coattetiiepS)  otmpe 
Doaamt^caadttm  acdeledtabiie.  ^    ,  . 


s 


Vt9^  mnk  0fp$i$$n  f$fimtm$  h$mu$i$m 

QiAisTio  III.         ,  SiSf4Mk 
£n(Us  proppficac  quqftionis  cft,  ah  id  omnc  quod  adu^y^*^'*^^ 
aippelttur  iit  boai^c«i  YcmiUuro,¥C^malum,mm^^am  ^^^^ 


polTic  appcti.Ec  quidcm  didicultas  non  cft  dc  appctitu  na- 
turali,ncc  dc  rcnficiuo:  func  enim  haec  appctituum  gcne- 
• '  •    ra  ab  authorc  naturac  ad  bonum  dcccrminata.Vcrum  to- 
ra  dilficuius  cft  dc  appeiitiiratioji^ali^rcu  de  v  oiuntate»  v- 
trum  pmnis  etiss  appedti6  leratur  in  bomua  >  ita,  v  t  non 
.     polGt  voluntas  pro  ma  libertai^.malttm  etiam>Yt  niakim 
i'  >  ai^fere.  Dico  maluni^  n  malom,  feu  fub  racione  mali^ 
neque  enim  dubiiim  cft  candem  ferri  poffe  in  malum» 
qttaccaius  tamen  aliciiii^  bopiipeciempcaefeferc:  fi^e- 
ni^in  voliliius  ferri  poieft  lamatuni  inhoneftiim  fe^ 
jpe,  quatenrfsilludidemboiiiieftiucundufn&a  deleda-- 
:  V  Di|eiveiquatcnus  iliud  idem  quodvere  inkonednm  eft 
(pccicm  quandam  liabct  apparcntis  honcftatis. 
4!tMii^df     Licet  igicurnon  dcdnt  c]ui  alferanc  poflc  voluntatcm 
iSCS^ ^**  appcterc  maIum,Tt  malum  eft,  &  c  contra  repudiare  bo- 
num,cciam  qua  bonum  eftiNihilominus  tamcn  perftan- 
dum  cft  m  oppohta  caquc  communi  fcntenria,  cjua:  pro-* 

  cul  dubio  cft  AriftotcUs  ii.Eth.eap.i.i.Polit.cap.i.  &  a- 

fdm$»    '  libi:quam  ampleditur  ac  probat  j3.  Tiiomasi.  x.,qiia?ft. 
.  >  '  .S^utic.L  RatioDi^.Tiiom.  cft  ,  quod  appptiiionihil 

aliod  fit  qu4m.rci  appcccncis  ad  aliud  inclinaiio  -  \  nihii 
\  autcm  inclinetttc  niu  ^djtUquid  (ibi  fimiie  2t  copuenicsi 

.  quodeft  bdnum:DeindefiYoiiwtaf  fqTipo&c  ad  ma- 
lum  fub  ratione  mali^malum  vt  malam  eili|adu  appc- 
tibile,c]uod  planc  rcpugnat ,  cum  ipiamaUtiae  xajUO  tol- 
f         .  '      iac  conucnicnciam  ,  cjua  fublata  tollitur  appctibilitas 

•  ,  quae  cx  conucnientia  feu  cx  congrucntia  bom  nafcitur. 

•.   •     Quod  fi  malum  vt  flc  non  cft  appetibiic  ,  non  potcft  in- 
teiligi  quomodo  poiiic  appeci  a  voluntate  quatcnus  ta- 
rtJ^f  .  lc.  Si  obiicias  voiuntatcm  cfle  libcram  circa  bonum 
.  ,  fl^malum  >  acproindcnoa  tantum  pofle  appcccre  bo- 
\   S»lu^.  num4nbonU^ia>(edcjuammalumiYtmaium.K.e^ondco, 
Lthtrtm     iiberWlbem  volttntatis  cifrqabonQm  &malmn  non.  dfe 

•  '•'•'•'^'•^  iibeitatcm  contrarictacis  quafi  pofllc  politiu^  fcrri  ap- » 

/      pctcndoinipia  contract^  nen^einbonum^&malQia 
;  ^uatenttstiUia(ttnt,aatqii^poflit.contif^ 

bonu^  fenri  t  auc  etiam  ii|  malttiaivcrbi  gcatia  appetcse 
'  bonum,rcpudiarebonumYtficaQCCtianirepudiare 
M^^,  lum,&  illud  idcm  vt  malum  appetcre^^fcdcuclibcktaceni^ 
contradi<flionis  ,  qua  potcft.bonumYeilc  autnonyeUc» 
iccuiuuiic  icua<llu,  lepudiarc  malum  >  ycl  nou  nolle  fea 


Digiii^LLi  L/y  Googlq 
I 


i  Tract:  I.  Bb  BoKo  ET^-Filti,  ii^ 

»5  ad^di  repaiiarcihoccft  volunrace  ciim  circa  bonu  cum  > 
circa  maluin,vt  fic  libcram  eflc  quoad  exercicium  a(flus, 
.quia  pocCtt  circa  illa  adtiim  aliquem  excrccre  auc fufpcii- 
"^grc.AdcIc  c^uod  libertas  humaiie  voluncatis  circa bo^iim  fjfjg^  * 
^  nialum  facis  elucec  in  eo^quod  poliit  velle  b^ntiih» 
&  eciam  v^e  tnaium  quod  id  epdem  genere  liioti  poceft 
iiai>ere  rationecRboQifVerbi  gratia,poce(l  volttncas  ferri 
in  obieduni teiiiperaticiifc  qUod  habetratioiletn boni  ho-  '^^»m(^ 
Aftts&  ptSec^airt  obte^am  inttaiperan  • 
zttttoAbm  malt  inhoiiem»  aee  vncpiam  poteft  nabi^fera-  l^,und!fl'  ' 
tioaein  tdlit  honaftt  $  Uc^c  in  itlad  feracQc^acentiteftM/f^ilm' 
^  boiitriii  lucundaih*  Modeftcamenpropterean^ffancliidtf««^^  . 
bohiim  St  malum  perctncre  ad  eandem  app^cendi  facul-  ' 
tiiccm,liccc  non  ad  eundem  eiurdcm  faculcatis  a^um;na 
boiium  percinct  ad  voluntaccm  quacenus  fubearacionc  ^*^, 
ab  ipta-pot^^ft  appcci,  mala  vero  quatcnus  fdb  earationc       '  • 
ab  eadcm  repudiari  pr^rrlhcjiio.-nodo  verum  6c  falfum  ad 
candcmincelligendi  taculcarcm  pcrcinenc^Quxdam  vero  'T^t^c^tAtsk 
.  j^ccau  dicaacur  elle  ex  mal  tia,non  quod  in  cls  malum.''*^^*» 
'  vc  m>dam.AppmcijC^/ed  qoad  illudbonum  iucundtim  vei 
YciJc  quod  appcticur ,  non  ignorctur  cflc  ai^erfum  a  Deo,        ^  ^ 
ttttC  a  reda  t^tione  alienum.Si  dicas  damnatOs  veiie  Dcu  ob^Oii, 
jiiniel!e,VellequoqueHagiria,qiii;i  iiotanteiiDeodt£*  . 
plieeir^t^tiiddpemosbomi^nesitioyaemi&^  ^  ^ 

Ofif iMa  non  nilN^ali  r^tion^m  babenti;  ReQK>ndeo>liG^  SMt  ' 
iUa  vdre  iint  mala',iflis  tamcn  perditis^ntmabas  aai^de- 
fpcratis.hominibus  apparerebona  quaccnus  illafibi  con-         -\  ^ 
nenire  iudicanc  ,  aut  quaccnus  aibiciancur  pcr  ilia  fc aC.  i 
maioiibus  maiis  iiberaii.  ' 

■  Qjr  A.iV'T.1^  ,  IV:  M  '» 

BOnum  in  gcncrc  diuidi  poccft  iuxtarS.  Auguftinum  ''""^  ^*' 
in  Pfal.ij4.  ittbonum  a  fcipfo,&4)onum  ab  alio:il/-fl^"^'*'"- 
^  iad^dtciciii4>ottum  p^r  effenciam  9  qua^  ■  * 

iaxcaji  Dotfttnt  fiateo'ti(M  toc.  Hm/hnmftmifij^tiui 
P$Hs    hocT^id  dteicut>oiiIiafn  per  participatibnefii*  . 
C^dd;qttidem  rhr(4lS4iliarcti  poteftin  bo^nom  tranfcen-^^^ 
dcns  fcu  Mccaphyficum  ,  quod  cuiquc  rei  compctit  ^f^/, y/^t] . 
quaccijLUS  ^  auc  cifc  poceft  ;  nacuxalt  feu  phydcuLti, 

"  '  •  ■ '     O'  *  '         ;  ^  * 


Digitized  by  G 


V  - 


ffjlXMAl   PAltS  ET^XC.* 

Mmmhv  quodniiBtae:  caiiifqtie  rei  coinpectc^fimctiamnAiicife»' 
wf»  rnmm  ia^uereifaciilcatcs  &potenci2imoraIe  deaique  feahn- 
•^*' .  manum,  cjapd  A  hdmhie  (ponte  ac  liber^potcft  appeti, 
J^^^^^*c]uodquidemracionc  fubicdi  reumaterijE  diuiditur  in 
jfl^^  boaum  animi,vt  eft  fcicntia:  corporis,  vt  cft  {cinicas  ;  Sc 

forcunac,  vt  funt  diuitiaeiracione  vcro  finis  6c  niagis  pro- 
<  pric  ab  Ariftotclcbonum  idcm  morale  diuiditur  in  ho- 
ncftum,vtilc  &  iucundum:  ^uam  quidem  celcbrcm  boni 
partitioncm  in  hunc  fcrm^  modum  expiicac  S«  Do^bx 
x.p.q.rart,6.  Vnumquodiiyic  ciicitur  boaum  prout  appocifc> 
bikeftiica^atenuseftceciiHai|S;appcticionis.  Qidciiff- 
alitcm  aliquid  cdc  terminus  appeciciaais  daplicicer>aei^ 
pe ,  {tmplicicer  >  qood  cemii!uc  moiam  appeticiotiis  tan- 
qatmquidTltimttoi:  ^ei  (fcaiuliimqtttd>  q(iod.cermij&c 
mocttmappecicionis  caiiqaatn  niedium,  quo  ad  rfcimttm 
imrrlaiti  verdfi  bomim  45iiiplicicer  cerminat  appeticio- 
nem  tanquam  quid  vicimunfi:  vcl  fc  habct  vt  rcs  qu.T  pcr 
fc  apppctitur  ^  dicicurquc  boaum  honcftum:  vcl  v:  quics-. 
[       in  rc  habita,dicicurque  bonum  iucundum:  quod  Ci  appc- 
ticionem  rccundum  quid  ccrminat  tanquam  quid  me- 
dium,dicctur  bonunivcilc.  Iraquc  pcr  bonum  vtile  pcr- 
ucnicuradhoncftum  ,  ex  cums  pollcflioncnafcituriyt-^ 
H^td»       cundum.  Vbi  notandum,fieri  poliis  vc  idem  bonuimditter*' 
fa  confidcrationc  dicaturhoaeihun.>  vtilc^  iucatidttiku 
deindc  aliquid  vtile  Sc  iucundum  dici  poileaoaeaflSimt 
xjttione  (eniiis  ^  ^pori$>fed  ctiam^cacione  aiiimi.Deiii^; 
qaebonam  hooeftixm  «Uct  abfelucdboftiim^iiioi^  &a 
boniienihoQUnisi  vdle  ver6  &iiicttadttm  qoaceiais  tc&m 
*  xacioni  cotifomiancujp.  '  ■ 


>POS,r  £  RIO  :r^D  IS  PFTATJ.  Q 

Dc  Fine»      *      *  * 

^     QjAlSTXO.I.  ^  I 


.  kju,^  jd  by  Google 


A  c  T ,  I.  Dilto  N  p  Et  Fiirxij  Vf 

tconclufio.  Finis&bonumnortfuhtidemfor-^T^ 
malitcr ,  hoc  eft,  non  cft  eadcm  formalis  ratio  bdni  quc '^'^ 
finisrquia  bonum  qua  bonum,fignificat  relationcm  con- 
ucnieatix :  at  finis  qua  finis  importat  rclationcm  caufx 
finalisrvndc  bonum  dcfinitur  id  quod  coaueiiieQS 
Jiisvcr6idcuiu4gratiac«tcrafiunt.  ^ 

Secundacoaci<^o.Fiiiis&  Boaunbfi  iectiaj&m  a^um  Stcund^ 
ijfpcdtatur^on  fun  t  fem  j>er  i 

^l«ci|UEq9;ari6inem,vt  loquiturXicetenimi  ' 
)finis,fitcti£un  adu  bQnam^cdpQ^  tu 

lipntamcaJ^||oci 

dufim^^Mllta^tliim  (diit  itifeadti  bona>  ic  etia  cuipiam 
COlfi|(Bnientia>qu£  quia  ab  co  non  cxpctuntur  non  sut  a-  . 
du  finis  rcfpcdiu  illius.  Quo  loco  nocandum  cft,licet  a-  T^m. 
liu^i  bonum  cxpctatur  tanqua  n  finis,aliud  vcro  taquani 
id  quod  cft  adfincm:Nibilominus  tamcn  id  omne  quod  ^^»UHium 
i^clu  appctitur  a  rc  creata  ,  quatenus  adu  appctitur,  cHe-^^^Jl 
caufam  adu  finaiitcr  moucntem  ipfum  appctitura.Vndc fi^fjtf^j^ 
non  cantum  fincs  mediorum »  led  etiam  ifCz'ixiediz.vtsij^tm7ff3if 
dicipofruiucaufasfinalcsmfins^DCtitus^,  quodvidetu|(if~ 


Toluiifc  S.Tho.t.x.q.i  .paihnitjmjei^ 
dum  iiabere  ratiene  finis  >ficque,noii  cantAiii  mne  quoA 
eft  adafinia  >  madabohumS»-  iS^etia^pnM  > 

quod  adiuexp|mtttr  eritii^ii^fi^ 
t^»aam  inibuinis  a^b«$  a<l  intra  id  non 
|^Tetti»eonclttfiD.  Fims&  Bonum,fi  fccunddm  potcn-  ^?^**^ 
pam  f^cAentur ,  fant  idcm  rcipfa  quoad  fundamcnti  rc- 
feiprocationcm,  id  eft  ,  Quicquid  potcft  rcddi  bonum  & 
conuenicns  rcfpedu  alicuius  ,  licct  fortalTc  tunc  non  fit    *  1!^"> 
*i|li  adu  bonum  &  conucnicns,  idcm  potcft  cffc  finisre-  ^ 
ipedtu  iUius,&  ab  ipfo  appetii  &reciprocc  quLcquidf€|<* 
tcft  ab  aliquoexpcti}  &  nabcrcrationeiiifiai^  eomgtfftli* 
tione  aiicuius  ,  potelt  eifc  eidam  bQn^fe  pyimy^i^fi  ' 

^eU^temYttateappixHbidi,l,.;;:^  >  ' 


■ 

i 


DVobns  modis  4id  poteft  aliquid  agerc  propter  fi^-S^m^^^^Lj 
acffij|>ii)D»o  ^aii4cin  al^fqju^^  ouod  tcndit  ia^^itf  ikQ,uti 


Ojgitized  b 


Part.  Ethic ak 
fincm ,  fiucquod  alicuius  rci  graria  operatur,  fiuc  fincrn 
lcu  rcm  ilfam  cognofcatjfiucnon^fiuc cciatn in  talem  fi- 
ncni  CGor.-.nim  Ce  dcri^at,(iuc  ab  alio  ad  ipfum  dirigatur. 
Alccro  inodo&quidcmaxim^propri^id^i^tur  agcre 
proptcr  fincm  qtiod  ita  ilUus  gratia  bjcfatur     ad  iUani 

"'^«^«vciJIumcc^noYcai^^adilltimfe^^ 
Hac  cnini  "praemida  diftin6Honc  fqqieil^bte tonclulio- 
Prima^B  '^'^"^P^^P^fita  *ffica[cisc3tplicafcr.       ?  ■  r*f^ 
^  ^  '    P^iiila  cpQdfiflb!  •  Si  agcrc  proptcrjfincm  priirtPiSTSiaig 
♦  iuoia^arj^otndia  agunt  proptcr  fincm.  Iv  .^io  m  promptu 

^^"'^J^'^^^^''^^'?^''^^'^  dtim  opcriruiir ,  inccnduntali- 
^ao4»lraiiifinn  ad  cjuod  vel  feipfadi rigunt,vcl  ab  authorc 
aitnratdirig!intur ,  vc  pntccinduLlionc  :  opcrari  autcm 
Jioc  modo  cft  abfolutc  proptcr  fincm  operari  ciini  ipfam 
_  /  bonum  ad  quod  rcnriunt  fcu '^uodappccunt  ciufmodi  a- 

gentia,  fic  finisfcuiinaiis  caa(aappcti;iu«  motioaisiil- 

lorum.     '  '  / 

Y  Secunda  conclufio.  Si  sgcrc  proptcr  finem  (ecundc^ 

inodo  fumatur ,  folius  intcilcaualis  crcattJiMe  pr6priti^ ' 
,  cft agcrc  propccr  fincm ,  quia  ciafdcm  proprium cft  fti- 

•  Sr™  *^^^8^'^  f  ▼tpot^  (^u«  (bfa  intcr  caetcras  eifcacurar 
4t  fiKirom  adaum  domina  p  r optcr  libcram  axbicrittiii 
<(o6eftpnrdica  >  Ac  ycrdfrrationalis  crcatura  non  nifi 
sbalioiiiotatendtcadfificuT ;  fiuc  in  ipfum  tendatali- 
^aJ  noritia  prafcuntc,  vc  belluajfiuc  nulla  ,  vt  arbores  & 
.  elementartum  ouia  non  cft  domina  fuorum  a^fluum  cum 
careaclihero  arbitrio  ,  quar  cll  facuhas  voluncatis  &  ra- 
t!onis,tum  quia  non  cognolcit  rationcm  finis,&:  ideo  ni- 
^^^^  finem  ordjaarepotcft,fedtantum  ipfa in fiaem or- 

fSrr!^».  ^^"^^"^-    QjJ5  ioco  nota  ,  iiccc  bciiuae  nomittaquam 
jmmfmm,  ^^g^ofcant  fincm,td  eft^rcipfqaaiii  appccutit,  non  camen 
cognoicuncrationcm  finis  ,  acproindc  nonpoflimtfc 
f ^i*^.         fuos  ^^Ms  ad  ipfumiordinjttc.  Quodfi  obiicias con- 
(rariqip  ndcri  in  qutbaldam  i(nimalibtis  cjuae  videnrar 
ittos  adhis  ad  fincm  ordinafe ,  cAm  mcdia  apta  ad  ^neift 
confequcndum  cliganc  ^ic.diilponanc  ,  7t  nAnv  hicondo  Hc 
nonnttilaft  afia?  aues  nidos  miro  artificio  prxfcrtim  fe- 
JlfMtw      cusparturicndi  caufa  cxtruunt.    Rcfpondetur  ,  hxc  & 
fijttiliaabiliis  animaJibus  pra:fl:2ri,non  c^uodfincm  prac- 
"       .  .  ntdeant  ad  quera  fuas  a<5liones  di rigant ,  aut  quod  nouc- 
•         fc'  commodc  iincm  aHcqui  i>olfc  adiiibcndo  hxc  vd 


ilU 


'  Digitized  by 


Gocgl^ 


-Tii»CT.  LDbBoMo  Ef  tint%:  tf 

iHa  mcdiajfcd  naturali  tanciuii  inftindlu:  itavt  Iiarc  ani- 
malia  (icuc  &  cxcera  omnia  ratioais  cxoertia  ,  a  motorc 
primo,idefta  Deo  qui  rcrum  omnium  fiaes  nontcimpiil- 
ia  in  eikidem  dirigancur  ,  eomodo  quoiag^tcafercm  ia  v- 
fcopum  a  iaculatorc  dirc<fla.  '  < 

Tercia  conclufio.Omnts  appecicio  humaaa  fcu  appcti-*» 
do  tiominis  voIatitar£,ficpropcerfinem.  Ractoeft>quia     ^  . 
Omnis  eiufnilidiappecicioeft.bom  »  vcdocuimus  prtori 
di  (pacttcionej^a^ft^Q^  lecuadai  At  bonum  quod  a^  ap* 
pecitur»  ttkfiam  adu  finis  tjc  (ecunda  concid^one  prip* 
fis  qua^Alofi&s  :  quate  aulla  eft  etufinodi  appecteid  quafr  * 
ftonfic  propcer  finem.  Eae  quo  eciam  iaceUigisappecicio-' 
Aem  hinnaimm  fiue  vcrfetur  cifca  medta  fiue  circa  fihem* 
fnediortiiTi,  fcmpcr  cffc  proptcr  fincm,  quia  on\nis  appc* 
citfocflpropccr  id  quodappecitur;  id  autcm  (]uod  appc- 
rirur  cfl  finis  ipfius  appcticionis,  quare  niliil  abfurdi  cft, 
fidicasipfnm  appctitionem  •vltimi  finis  efTc  propcer  fi-        .  ./ 
nem,imo  fruicioncm  vltimi  iinisobic<n:iui ,  quxdicilUi: 
bcacitiido  formaiis»  eifc  proptcr  finem,ncmpe  propccr  i- 
pfum  vlciml^  fii^em  obicdiuum>c)uae  diciittc  beacicudo  : 
obicdiua.  Porrocufinisduplicicerdicacuryaempe  velre-  Pjnk  dMfU. 
ipc<^  mcdioru,4pB^&ppeci  (bienc  in  ordincad'ip&m,vel****'**^ 
icQ^eto^  ipfios  no^onis.  appetitiuflc  fisu  ^appccidqinia 
quam  pcr  iModom  cauik  findiseicdtac:  quand^^ 
mcomnearappeddoneaicfie  proptctfinem>  finam^w^ 
pimuspoftcrimniodoipeteauii;-  .  ^  ' 


[  Simg  MliquifvUitiifiifimk  tmnmMfum  ^ 

VAria  fiint  finium  gencra  :  ali j  cnim  dicuncur  vlcimi,    JPinn  nl^ 
alij  vcro  dicuntur  mcdij.  Et  quidcm  vlcimonim  v-  vitimi^ 
9l»cft 4b(0jAl4vJcimus,aIij  vcro  in  ccrco  gencrc  vltimi,  ^^^*^^ 
flui  compai^dofie  finis  abioiiit^  vlciflBU^^ci  pofrunc  me^  ^\ 
^ij.MedioromvfroincertoaliquQ  gencrealij  la«cpii^^ 
ximi^)remodores^  Deniquefinis  abfolut^  vldmusa^  ^ 
lias  venuseft  9c  naculoiilbtaiiSfaUas  verd  opinatui^  q«6 
^uifquej41ifaimfihi.pote&  pr6poiie»J9is  p^eApr'^" 

,  /  '  O  4 

/ 


)     a        pRiUAi  Part.  ErHicA^'  . 

Sic  primaconclufo.  Datur aliquis  hnis  vltimusnm- 
plicitcr&cxnaturafua  talis  omuium  adionum  huma- 
narum  ,  c]ui  idemcit  finis  abiolucc  vlcimus  c.Ttcrariini 
i.^0Hel»J!0  omniumrcrum  ,  nempc  Deusopt.  Max.  c]ui  quoniam 
-P#««  >'«  cf>  p^imum  moucns  abfolutc  &  fuwpliciicr,  quod  omiiia 
^H^HL'*'  cfcacagir  ,&ordiaaf  proflter  fc  ,cum  ipfum  fit  p?rf<llif. 

fimam  >  idcirco  idcm  ipfc  cU  finis  vltimus  proptcr qucui 
fuoc  omnia  iuxcaiilud  Proucii>iorum  i6.  Vmm^rfnipfti^ 
pNrfimtt$pfiim9f4vmim  tfi  Veminwyndc  ctiam  tcndi<< 
tur  ornnes  homine»  »  vbi  vCmi  lationis  aflccuti  iuflC 
ipfiuneundemfinem  vltiroumfiiarttma^oiiuiniibi}VO- 
poncrc  :  («icecqon  fi^c«tnt  ncctcnc^e&r  bomifiescttn*, 
dcm  fincm  adufibi  propnnere  in  fin^lis  OH*  aftiQni* 
|)us  :  (atiscnim  cft  quodilla:  aAionespotcflatc  ac  vttttt* 
tcin  ipfum  vkiuvjmfincm  rcfcrantur  :  quodfit  cuma- 
liquis  ipfnm  fuarum  acfiionum  fincm  vlcimiim  fibi  ali- 
quando  adu  propofuic  >  nu^Iumquc  alium  deinceps  fibi 
prxfiniuit. 

t.Cwtl»S**    Secunda  conclufio.  Finis  vlcimus  opinatus  humaua- 
ciim  adipimm  ooa  vaiis>fecl  varius  ac  mulci^plex  cft :  nc- 
•  'qtiecnimeundcm  vltimumfinemfibi  propoiiunc  homi- 
*-.   ^    i)es impcobi :  Alii  cmm  honores,  ah)  diuieiais»alii  vohi-, 
pcaccscanqaamfincin  Tlcffflttmfibi  propottttfit  »  ficric- 
tUm  poteft>vc  aliquis  pbrcs  fibi  fines  vlctmos  proptniat» 
impfflcdo  vnumfibi  propoaairimodo  alccnim^^ftci^mr 
^  .     in  his  finibusmira  vari^tas  &  inconftancta ,  vtpocc  qui 
penjdcnt  cx  ipfohominum  arbitrario  dcleftur» 
yC^nchfi»    Tcrtia  coyiLiUiio.  Omncs  homincscundem  fincm  vl- 
S  timum  in  gcnerc  &  in  confuf«rfihi- prapon!?nt  ,  ncmpc 

beatitudincmin  rrcncrc',  quamuisin  fini^nlis  a<^iomhus 
ff^immr,   dc  illanon  cof^itcnt.  Prohaturiftaconcluiipjqina  quiIi-_ 
bethomoin  omnibusqux  agit,expccit  propriam  perfc- 
^  ,      ^ionem &  bcatitudincm:fiucca|iicoIIocet  in eo finequi 
•    vcri  eft  vicimus  >  fiuciii^qttiwiiK>pe(l|llts:.yi;itf 
V  lionoribQs^  diuiti js>  ecc.  V 
'4>tm»lBfit*  '  ■  Q^r7a'concl6fio.  Ci^  ^Qlriibccadiohainana.id  cf^, 
^  / '  libera  «xtectuc^ficccflle  cft  «im  qui  opcratur  dc  fine  ali- 
.  qw6ofptktt  fiiic        ^iiocmK^e ,  6ut  mcdio ;  coque 
fntfiif.  v^ptmitno,veI  rehiotiorc.  Vc  entmaliqua a^lo^dicatur^ 
pnoprie  ficn  propccr  finrm  ,  debct  ordinariinftiefmali- 
<luc(^^<lucosaitumab  ipfoppciaatci  vtpatctcx  fccun- 
V  •  '    •        4^1  coa- 


—  fr  ' 


Di£|itized  by  Goog[< 


-  .TR^iqx.  I>  Di  Bo,NO  ET'Fii9i.  17 
dhtoonelufidne  pnAcede^tis  otsBfHdnb ,  fiuc  finis  ille  fit 
ob^^duin  ipfnis  .Klionis  ,  uucficfinis  talis  objcdi  fcu 

plK>ptcr  c]ucin  acuo  vci  (ccur  circa  cale  objcw^am. 

"     *'      .  '  • «    . ' 

I    ,    ti     «  -  ■  .  ,  I  I  r* 

.    POSTERIOR  TRACTATVS 

HYIYS  PARTIS. 

•.  *  -  •  '  ♦  '      >  • 

BE^idtacbiro  fisiicius  homaiia  »  quaBfiuiiiiiombo*  imrimd^ 
aQOf  fto  vkiauisfiiiis  bbminifi  dicittir»  daplex  vulgo 
a/ngnatnr  1  aicera  ob je^iiia,  altera  feffmalis :  illa  dicitat 

rcsjCjuoc  fiiirni  po(l5rfTorem  bcatum  facit,  hxc  vcrodicitur 
Hfciufaioiii  rci  perfcda  pailellio,leufruitio.Dc  vtroqtici. 
gicur  gcncrc  focliciracis  hoc  poftcriori  tradlaca  diifcrc- 
raus.In  tjiio  dius  ciilputationcs  inftitacmusjpriorcm  qui- 
dcm  cic  priori  ipccic  faeiicitatis  feu  dc  bcatitudine  ho- 
niinis  objed^iua ,  poiVcriorcm  Ycsb»  dapoftcriori  feu  de 

.ilomiais^QimaiipeatitiidiAe.  0^ 

<^  \    -  '  -* 

.  P  Jll  Q  "K,  DlS^pyr  AT  I  O 
i'  "     '  huiMs  traihtus. 

>  -  ' 

•  Debcfatitadiiie  homioiiobJe&ioaL 

^  .     *    • . 

▼  AESTt*  1 


BEacitudopropri^  loqucndo  ,  formaliter  cft  in  ipfo 
hommc  bcaco;  nihilominus  tamen  bonum  cciam  il- 
lud  (cu  finis  in  cuius  fniitionc  bcacitudo  illa  formalis 
pofita  crt,  folct  appcliari  Bcaatudofcufaclicicas  oh']c^i- MBeuitit4s 
»ia  ,  quia  ncrapc  eft  objc^jra  formalis  8c  propri^  diCla:  •hit^m* 
ibeiicitaus;  quemadmodumconccptus  objo^uus  dicitur  1***^  P^*  ■ 
ob}e<S(um^fbfmaii5,^propri^dt^conceptutqaihl^m.^^^  ^ 
mo  condpiente  refidcr.  Excfuointelligisbeatitudinem 
objedltuam  clTe  aiiqiiidaliudab  ip£)  homine  ,  imo  ali* 
ijuid  ip£b  bomifie  prxftaatiu^c&mfit  finis  abfotot^  viti-i 
l»qg  proptcr  ^ucmhomoefl:  at;^uc  QpcwwiiiHhity^w. . 


V 


I  . 


iiitized  by  Gopglc 


iB         Pkimas  Part.  Etmi^as. 

dtc  vel  operan  debec  niH  propter  idcjuod  fi^iplb  fitpcae^ 
ftaacius.Vnde  iilud  obie^lum  humanarfalicicatisdicirtft 

^  ,      clTc  rammumbonum  aHfokuciidcft  vndcquaqipcrfctlH, 
cjuod  luillius  rci  indiecs  fibinuc  ipfi  fuiiicicns  proptcr  fe 
rantum  &  non  propter  aliud  (it  fummc  nppctibilc,cuius 
rummi  boni  dcfidcrnnn  cft  a  i^atura  ipfi  liomini  infituiru 
Licct  autcm  idcmftt  rcucraobic(5liuail!abeaLitudo&fi- 
titmJS '        ^Thlolutr  vltimr.^,rationc  tamcn  aliquadi(Fcrric.Finis 
^^^^^^▼Itimus  cnim  apprllatur,<juatcnus  cft  idiCuiVDSgnuia  o- 
^^^^rjtig^^mniaopcrnmnr^Ucatirudo  veroobied^iua  quaccnus  efl  id 
goobeati  fcufaelidescifieimur.Peindodicitur  iinis  vki** 
mus  reif  cdu  quaruittcumque  recum  qqa:  adipfam  '^ni- 
(  ra  fua  vitimd  re&ruQtur  :  at  vero^pellatur  be^ociidfli 

^  obiedliua  refpc^u  canim  duncaxac  remm  qike  fimt  ca*- 

paces  beacicudtnis,  •  / 

Qi A 1  s  T  I o    1  L 

COnflat  qnidcm  cx  prxccdenti  quxRioncf)bicfti- 
uam  hominis  foslicitatcmcilc  bonun>^iquod  fum- 
fumpntfs,  mum,acproiiidc  fumme  ac  prop|ec4e  lolum  a^ctibiie» 
^ "f*'    Quodnam  aucem  i II u d  fi c  qo^ritur»  (eu  in  quona gcne- 
tM^nni;  '      bpnorum  poficum  ficSutic  aucem  in  gejiere  cria  bono- 
rum  generaxAcmpe  bona  cxtemtiquje  rulgo  bona  fortu* 
*  nse  di,cuncur  cuiufmodi  func  diiiiciac  &  honoimiad  quod 

ipe^nt  lans,gIoria,pocefias»  4fradeboct^u^  dcinde  bona: 
\  corrortsfiueinfita  finc,vc(3]iicas«robur»p^lcbrttudo9yo- 
^         Iciptas ' ;  fiue  diffita  fint ,  vt  ca  omnia  qu«  ad  fcnfuum 
vjbliiptatcm  pertincnt:dcniquc  bona  anirai,  caquc  adhuc 
.     vel  inlita,  vt  facultarc>,  habitus,  opcrationcs,  vel  dilfitax 
ncmpc  ca  omnia  quorum  cognitionc  vcl  amore  animus.^ 
j         .  delcdlatutr  Qiiibus  pofuis  prppofitas  quxftionilqquciiji* 
/.I      "bus  coaclufionibus  brcuitcr  rcfpondetur. 
Tfimd  Hn-    Primacoacti^o.   Fcelicicas  obiediua  in  bonis  cxccr- 
•lufu  pfhd'  nis  ieuforcisna;  nomeft  poiicnda:  cum  qiiiabona  illa  ap^  • 
'       *  t    P^***n^  'H^n  cxplenc ,  tumqoif  non  funt  propcer  {c  cx-  - 
I*     pccenda^cd  pffopcer  vfttmtcilm<|uia  bona,iUAignobiiioii ' 
hominis  pacci  dempc/corpon  fiibicniittnc  ;  cum  quiar 
4.  ,  ;aonTanc4iif'iielftrapocdlfl»e:nieo^ 


Tract.II.Db  Beatitvd. 

c[nia  pIcraqticcxiis,vthc»nor,laus,gJoha,pen(ientex  ho- 
i^hium  fal(a  pleramqac  opijoione  9  &.fuBuLaco  vc  plari-^ 
itiKini  faaorc.  ^  *  - 

SccaMa  conclufio.FccIiciris  obicilina  non^cft  poncn-  zXmelmfUm 
da  iobonis  corporis  (rxxt  inficis  finecliduisium 
ilaiUii^appeticam  homiQis  adbQc  nonfananrz  t^ii^  ^ 
neii  (tinc  propca:  fk  expecenda,cam  omnts  bona  corporis     ^  . , 
habuttdoadcx>numslninsaBrefereniIa<fi^  ^  ff»  ' 

fctnt mno/ha  {»Dieftatc,  ncque  enim  cnm  f ot umus  volu-f     4«  . 
ptaccpotimuf,alit  fthi  fiimus,robufti,vele!cgantcsvA(Ulc  '  » 
quod  in  plerifque  id  ^cinis  bonis,a  bellnis  ruperaimir.  •  '  • 

Tertia  conclLirio.FocliciPas  obie^fliiia  non  cft  poncnda  ?  Ctnetufit,  J 
inbonis  anima?  infitis.  Cvimeniin  illa  fint  f:iculrarcs,aut ^ 
habitns,antopcnrionrs,non  porcrt:  primum  in  factilrati'- 
bus  ,  aut  habitibus  coliocari,  cum  faculcatcs  &habirus  . 
propccr  aiiad  cxpctancur^ncmpc  propccr  operationes:nc- 
<]aieenaqii^  ipla  animxopcrati^ne  ,  nam  yCl  ciufiitodi  '  . 
'  Opcratio'nonctic  jrjsftanriffima  homimsopbrario  ,vel 
crsc:(i  non  (ic  praeftanciijiimasfimd  tn  ea  non  videtuwl-' '  <  , 
locandafbeliacasobie£yiia>qu«<l^becc(refui^niumbo-  \ 
llitQi.fiihcm  trt  fao  gcncrc  pcrieAl(&miini:fiTcr6(ic  pr^- 
iltinnliima^ft  vtrin^a/in  gencreltnis^ 

fic^^  dici  poffic  foitarfe  foeiicitas  form ali  s  ,  hon  tamdn       ►  \ 

crit  foelicitasobic^iTa,qu3C  eftobic<Slum  ipfius  foslicica- 

cis  fomiaIis,qaxque  dcbet  elfe  extra  ipfum  homiQcm>  5c 

aliquid  iplb  homine  prxftancius.  '  ** 

Qnarta  conclufio.In  nullo  alio  dilTiroanimibono  fn-  4,  C^ndmji^ 
pradi(fla  foclicitas  cftcollocanda  ,  prrccerquam  in  Deo,/"*^*^*''-  ' 
ciiminiplbfoiofummi  boni  condicioncs  omncs  repe'»  ^ 
riancur  ,  ac  ipfcfoiusinezplebilcmhoniiiiisappccicum 
fuaxnfinica  bonicace  ac  pcifcdionc  explcre  pomc:vnde^«iSw^  Dm 


1  « 


'  V 


^ '  Digitized  by  Google 


PAXMAB  ^AILTIf  £tHX«. 


POSTE^OJl   DJ  SPrTATJO 

'  huiiis  tYactatus.  • 

Dc  formali  hominis  bcatitudinc. 
QuUfn  ^  in  qtt0  pffitM  pt  iittjmfii  ifet^ttttth* 

A*  $  T  X  O    I  ♦  y 


Giau  tkiiiccp''.  debcatiCiidinc  propric  dicta  ;  qtiac 
irl  coqui  ialix  dicitur,infidetji]t.izBriciirauc  pritno 
iai]Uiaiia!n  houiiuis  pane  floc;/accilcaCidf  o(kauc^Qgo  Jo- 
co  itocaadum  nos  in.iiacquaidione  loqui  caatilun  dc 
ixslictcaie  oacurali  hoininis  cuiufquc  priuatiiUoa  vccode 
fagertiacarali  >  auc  dc  poticica  feu  ciuili. 
1.  Ctnttit/ip»        igit^^f  prinu  coac)uiio:Fori;naU5beacitiido  in  i^e- 
Ei^iifMStu  racionc  aaiiaii  poncda  eft.Ciini  caim  nihil  fit  i^corppxe 
^      *   cui  lausifta  dobcatur ,  cp^n  ipramcorpus  &  qu^cunquie 
^nc^  corporc  iulica,animo|uibrcruiant  vniucrfa,vidctt- 
'    ^     duni  li  quid  fir  iii  animo  ,  qLiodforaialcm  bcacicudincm 
j.r»^i«n,  cajuaicui.  Ca  iiv]ac,fi gcacratiin  loquamur,quicquid  in 
hZ^IsO  ^^^^^^  cQ,a  jt  potcritiafi:  fcuingcnita  facultas,aut  hab^- 
^4l|ff«  coiiiuccjdme  parca  &  diucurnicatc  confirmata fa- 

cul:  isjauc  opcrario  fcuclicitus  a  naturali  facultatc  a<tlus  j 
d:io  vcro  priora  ad  opccacioacm  cani|uam  adixacm^c* 
fcranturifjclicitas  autcm  fic  maxtmdlpropcer  feexpcteiir 
^  .  dazCQncbidcndameftfcelicitaccminaiiquaeximiaani- 
Ifttm^    mi  opcracioqe cOlfocandam  cAc:£c  ^oniam  ex  ciufmQr 
U^ifnimt  dt  aliidoa  ^pcracioncnafcicurftacusquidam  Tic^pc^ftan^  . 
4tpfifHH  tilGmns  ,  hjiaccradicaeftlmbcacicudiiiis  dc^ptioi 
Bdeckk*  Scacujs  om  nium  bonor nm  aggregacione  perte^btfi 
Vt  autcm  cx  cinfmodi  opcratione  quisdcnominccor/ixu 
*    '  '     hx  fea  beatus,  nou  cfl  ncccirc  vt  in  ca  pcrpccuo  occupc- 
tur :  fe  j  iacis  rft  in  ea  vcrrar»  vti  ratio  prarfcribu  >  &  vica: 
huius  lat.o  acqu;:  hu.nanaimbccillitas  patitur. 
StcuMda.      Sccimdacoucl  iru.ln  caanimi  opcracionc  poncndacft 
f$/kimfiu    fornialis  beacicudo  per  quam  obicdliua  beacicudinc ,  icu  - 
fom  no  boao,u9mp(^  Dcopcrfc.U,  quancumpaciiux  n|kr 
Duptis^iL  ^^^^  UomLium  condicio>fruimur,£a  aucem  aoimiope^ 
racip,noavna,  fcd  duplex  cfttticmpc  contemplacio  fum- 
:  *  mi  bonipcrfc^flima»tttq»  edameiqfle^ 


.  Digitized  by  Googl 


u 


«bieftiojQuQd  aotftitia  Ytraque  hac,animi  opcratio-  Um^^ 
nc  pofk^  fit  fniicrd  (umint bom  ,  hon  vero  in  altcrutra^*^^ 

tantum,probacur:  Quia  poflcffio  il-u  fruitio  runimi  boni  pj^^^ 
condilirin  vnione  cjuadam  fcu  a-ilutfione  cum,fuiiinio  . 
bono:  Acc|ui  non  fola  conrcmplatio,  vcrum  ccrnm  amor- 
lirmilfimus  cfl:  iilius  vnioms  nexus.  Dcindc  <.]nctua{imo-     -  '  * 
dum  conccmpbtioamorcm  cxcicat ,  fic  amor  cxcicatus      •  /' , 
con^cmptationem  iuuat  6:  promouet^  NaiiKjUOiung^ 
bonttm  alicjuod  pcr .  coatemplatiot»em  i^bis  innocef citj  . 
eo  mash  in  iliius  <imoicm  cxardefcimus  i  &  quo  magis 
aliquid  amamus,eo- ffcquentius  de  ipfo  cogitamusiic  in 
ip&09cbiitemplacionem  impenfiib  inicambimus.  Deni-      ^  ' 
qiTc  9  fi  fotmalitas  fiislicite»  eflct  in  ibla  a^onc  intellc*  f 
doSiVtTolanc  pkiiquesveltn  (blo  a£la  voluntacis,  vca-  '  ] 
li)|cenfent,non  cflTct  homo  vcKict]ua.]ufc  fGe!ix.Nam  quid, 
quae(b,ad  foslicicacem  prodcft  amat^fummum  boaum,k 
nonnoflcsjaucnoffe  fl  oon  ames.  — 

Tertiaconclulio.  Ad  pcifcdioncm  accidentariam  (u-  TittUtvi* 
pradiiflaf  beatitiidinis  dciideratur  fanicas  corporis  ,  auc*'*A»«' 
ccrteraorborumacdolofum  c^rauiorumvacnitas.  Raao 
.  eft>quia  animus,quamdiu  in  illo  corporis  ergailuio  coti-  ' 
ncnir>pcdct  j(boptimaiiIiu$babitudine,  quoperfedius  , 
ppcretunquo  i^yi  dum  altquis  acecbiHin^o  aiiquo  doio- 
re  angitturiaegrifeitit  conifctoipiariiatit  quoduis  aliudra* 
tionis  munus  exequi,  Quare  Ucet  in  bonacorpoiia  vale*    v  . 
cndine  fiarmalis  fislicitas  non  fitpofita^fipetUa  ramcn  n6 
poccft^dhitialisfelicitftsobtintri  >  itavtaccidcntaria^^n^  ^^:,^ 
qoidcm  fit  adTpratdi^m  fteUcititem,(ed  tamen  neccfla*  sxHmu  Md 
riarficutapplicatio  ligni  ad  ignem,neceiraria  eilad  com- «"«jr^wjigL 
buftionem,Quod  autcm  dc  vaietudme  corporis  diximus,^'*^*"*  ' 
dici  eciam  poccft  dc  bonis  exccrnis ,  quorum  mcdiocfo^ 
cnpio  mxta  cuiu(que  vitac  ftatumeft  ad  fa:liciL.ucm  co^ 
(eruandam  neceflaria.^4eque  enim  is  porcil  coiicc  nipla-  ^  J 
cioni  ficamori  rerumdiuinarum  vacarcjtjui  i:i  comp.ua- 
dis  rebus  ad  vitam  ucceilariis  cogicur  o(;cupari.  Icaquc    ^ . ' 
lic^t  formalis  bcaticadoiubonisanimi^nQntn  aliis  cC- 
fi:atiaiiter  fit  pafica,a  bonis  camcn  t  umcoxpbris  ciim  foi^ 
tiime  mcdiocribus  (altcm  conditionalitcr  pcndet. 

Poixd  Tirtutes  aut  pom\^  vircutum  a^liohcs  non  um  v#f4^^ 
Innt  ipfa  foiicitas  >  qai.mrationesadeamfolicitacemV    *  . 
^ua  iGN^uimur^  ac^uUeadam^cGH^&aiandaa^ 


%%         PjtiUAM  Part.  Ethxcab. 
$IM9»  *   atquc  pi&)n.ouetidam  coaducibiies^Quod  f\  opponas  AH« 

ftotclcmiocatfrc  i.Ech.c«|\7.  felicicacem  cilc  adinncin 
tbjfti^' yinans  in  vita  pcrfcda.  Rcrpoiuictur  Ariftotclcm  ibi  af- 

(ignallc  fiiicin  vltinnim  (cu  ftjelicicatcn  vitx  humanx 
HumMf^nvfnnn  ablolat*}  fpcc^latxif-il  quatcnus  praclica  cft.Cum  e- 
tspMsdm-  nimhimianx  vu.aj  pars  iUiplcx  fic,altcra  pradlica , alcera 
/^*?      ,  conrcmplatiua  :  quarum  illi  aJ  hancrcfcrciir  :  hiac  finis 

*  ^ackica:  r^fcrcur  ad  fincirt^oncemplariuoc  >  idc6(]uefi!^i 
praflicxnon  cftHnis  a>{oluc^  vicijnus»ieupocitItinabea- 
citudo  formaiis  hui^fanx  virx,quemaci{iiodufnfiaiscon- 
tcmplatiaxpartis,^ui  ideo  ab{blutc4icipocc(lbeatitQd<$  ' 

*  kvt  fcsUcitas  formalis  huutaoae  ?itae:&  die  hae  beatitudi-' 
/  ,  ikt  locuti  fttinus  in  hac  quxfHone.  .  ^ 

*  glm4m,0m  fi$  fHfsrnaimralis  fmlkitM^um  hHtm  eum^ 

QvAB$TIO  11. 

t 

Pmtiatmlfu»  f  I  Adcnus  de  nacuralibeaticiidioequam  naturx  viri- 
ditr  iiomo  con(eqoi  poccfl,c]uamq'uc  iblam  Phiiofo* 

^NtuuTalii  ph*W  motaliscxinftitutoconficicrat  ,  diflcraimus.  Et 
SupanitU'  /ii^crnaturalis  beatitudo  ad  Theologi ara  perti- 

Mtt.       neat,non  alienum  tamen  tii^  a  noftroinftitutd  >  dehac 
iupernaturali  tam  huitts  quam  futUrat  vitse  beatttuiline 
nonnullas  aderciones  Theoiogtcas'h!c  fubiungcre^. 
FrimM         Sic  igitiir  prima  airerciO.  Supcrnaturalis  bcacicudo  fo- 
.€/i|/!t.      •  curx  vicx  in  clara  Dci  vifione  ,  qux  fit  maximcbencficio 
luminis  gloiix,  liinulquc  pcrfc<fla  fcu  confummata  cius 
dilcclionc  pofita  eft.E'>  enim  eiufaio  li  beatitndo  pcrfc- 
(^liinmaDei  fruitio,  qux  abfque  claraciuftlem  conccm- - 
plationc&ciufdcm  dilcdioncconUiininata  concipi  nul- 
^f^stm       modo  potcih    Ctimcnim  Dcus  fimul  iit  fuprcma  ve^ 

*  fitas  acbonicasinfinita,nan  nifi^cognicionepcrfediiTi* 
»    ma  (imul  &  ardcnciffimo  amorc  poliideri  potcd.  Dctnde 

ctim  anima  no  nifi  pf  r  fuas  facultares,inccJleAum  &  vo- 
lantatenifit  beata»  neceile  eft  vt  in  pra;ftanctlfima  vtriuf* 
oue  iliius  fibcidutis  adtone  fiiprema  iila  fislicitas  coa* 
bftat.  Tantaque  eft  vtriu(<jue  adionis  neceffitudo^  vc  est 
illa  pendeat  praedidae fcelicitatis  perpecuicas  atque  coH* 
ftancia.Dum  enim  beati  (ummam  iliam  f eritatem  ijiMuI 
ac  boniuuia  xcuciaca  facic   cculacux^  non  poiruntnoty 


^  iju,^  jd  by  Googlc 


'(  ♦ 

TRitcT»  II.Di  Beatitvd.  23 

pcrpctuo  amare:  dumquc  pcrpccuo  amanc ,  non  pofTur,  t 
noi»  pcrpctuo  inillam  oculos  aninii  lutcndcrc.Quo  loco  N9tM»'-_ 
aduerrc  fruicioncm  nihil  cllc  cUucrrLim  ab  lila  Dei  bcaci-  f^'*  *^ 
fici  cLim  concemplationc  ciiin  diicctione  >  diledtioncm 
vct6c|u.i:  0:  illa  finitione  conicquicur  ,  non  clfc  iplini 
cllcntiaicm  bcacuudincm  ,  lcd  pociusbcaticu  luiis  cffc-  " 
jftum  >  Umuique  ipfius  jcoiiipie^ieacutti  ac  veluoi  coadi- 

Scfcijnda  aflemp,  Supcrnaturalis  bcarirndo  pra^fencis 
vi(x  prciercim  cotisempiaciaotjpofica  eft  in  fuperiiacaca- 
*  li  Dcf  cum  CQgnicione»  qua:  pendec  maTrimd  ex  dono  (a-  ^ 
,pietitiaB>cda(i  eciam  amorequi  oriearex  ch.aritace.Ec  quu  If 
iAtm  pocilfimibi  inamore  (ea  dikftione,  quta  Deus  pcr-  .^^' 
fedtiusin  liacv!tadiltgtcur,q4!2lm  cc  gaofcitut:  vidcmus  'J-/''** 
cnim  nuncpcr  fpccicm  in  ^nigmacc(inquicApo{l.ad  ivo-  titrQudm  cfm 
man.13.)  vbi  ci\m  cna  hxc  prxcipua  piorlcncis  vizx  clia-  i»«/tMj»r/  ' 
rifmata  inrcr  ic  conculiilccncmpc  fidcm,fj'.cin,  ,Sc  chari- 
tatcmrfic  tandem  concludit.  Nu.ic  aurcm  cria  iixc,Hdcs, 
fpcSjcharicas:  niaior  auceni  horum  cft  charicas.  Ad  lcc- 
|ciam  iieAcicudmcm  huius  vico:  m  iacrii^  iiCcns>vcMaccli. 
'^"f:  maximc  fpedlari  iu  ordine  ad fucuram  quacciius quae- 
damcit  ad  iUamna:haiK;au€emviam  vicx  fiernttnt.ijM7> 
xim^ ad^us.mericonj  quos  parcim  ciicic  parcim impcr^^t ^ 
cfaarius.£x  quo  incciligere  dl  cum  eiuiiii^di  aOus  cha-  1 
ntari^vttolonmdmtipt  laborioh  proptcrcarnist^^  V 
.  jttocBSytc  frequeatesdannoikum  impugnaddncsifeelictta-  MMr^i Jai; 
^tnrhitius  vitat  fiipematuraiem  non  elic  omtiibus  fuis^'*"^"*» 
w  i)umerisah(biiitamj  (cd  fic  appeliari ,  quia  ci\  via  ad  vc  ^l^.i^ 
^  ramomnibus  bonis  &:  cumubtiilimain  &  ccrcilllmam.^^^!/ 

Ncquc  obftac  quod  voluncas  ui  qua  mlidcc  chaacas  fc-  i«if4  thie. 
,  cundum  gradum  ordincinqucnacurxmmus  pcrfccta      *  "» w«r. 
■<]uam  inceilcClus  :  fac  cnmi  clt  cam  pcrfcdiorcm  ciic  fc- , 
■  cunduin  gratix  donum  ac  ranoncm  rcndcudi  pcr  a^io*  , 
nes  mccitorias  ad  coeleftem  patnam  &  Dci  viiionem  tan< 
^oam  aa  vltimuni  cermmum  inceil^lualis  crc^cur^.Scd 
Jiiecdebcatitttdinetiimobictiliua  cumi-ormaii  >  eaqoe 
jiaturaii  &  fupernacuraii  fatis :  ficque  fiaiis  iuipoficus  fic 


friinatliuc  MoralisPhiiofophis  parci. 


SECVNDA  PARS-\ 

ET  H  IC  Jl''^         ..  . 
D^-TrmciptfS  aUtomm  iiHinianarwru. 

»  •  f  - 

t 

Pr  n  t-t  i  W:^^^^  N  t  A  M  pribcipia  4^uniananim  adlip- 
kunM!!llun>  ^^^^ti  indupli^i<lifei€nua,aluquidem 
sOi^n^m    ?  v^^S  A  intcrnayvt  ruiit poctntix  ivu^ales»i^^abi- 


i^^*  tttsaoqiiifiti:dia.e]^ecna>ytjobjed!iiin(co 
^^SiSS^  finis  &:catiniiiiouens  efiediue>vt  Peus«an- 
ocli ,  dxmon.  Irfcircohuius  partis  3uocrupttra6bito5: 

prior  quidcm  de  principijs  intcmij  Iiumananim  a^ie- 
numj  poftcriordcpriucipijs  cxcerniscaruadcai. 

.,    -     PRIOR    T  R^A  C  T  A  T  Y  S. 

•      HViyS   P^R.TIS.  - 

.  I>#  Bnmcifijs  tmwut  butmmMrum  ttQUnmm» . . 


CVm  interaa  adinnum  Immattamm  principia  ilnt- 
wtnnwfmn^  vcl  4  naturacengcnitajVtijint  potcnti«  s  velacqiii* 
^mITu^  fica»  vt  (unt  liabitus :  \dciico  bulns  tiadatus  du^  fiitiiifle 
iiiiiir/i4/tfn<  runtdirptttationes  \  priorde  principijs  huipanatama» 

V-  dtionum  congcnitis  ;  poftcrior  vcro  de  principijs  carun- 
^    dcm  acquificis.   Et  licct  omnes  cinn  cognolcitiuse ,  ciiiu 

,  appctitiux  fucultates  homini  a  natura  congcnitac  ,  dici  * 
^   poirmtalujua  rationc  principia  humanaruni  actionum, 
dua:tamcn  Tunt  prxcipux  ,  cxquc  racionales  potentiaci 
qux  idfibi  pccuhari  iurc  pollunc  arrogare  >  quarum  alcc- 
xaeft  cognoiciiiua  >  aitcraappcciciua  ,^inccllcdus  ncmp».. 
.  ^  voluncas  9  ad  quas  reuocari  poifiidt  tam  pbancafia  ^uae 
iarellcflui ,  cum  appetitus  {cniitiuus  qui  voluntati  te* 
l^ondet :  iddrco  de  vcraque  iiia  racionaii  pocentia  pi;ie« 
.  Ktam  a^endum  eft  in  iita  prioxi  dilpittationc;»  vbi  cc^im 
.         \  ^     ^  dclibc 


Digitized  by  GoogU 


Tract.  I.  Db  Prin(5.  Int.  Hvm.  Act. 

dc  libcro  arbicrio ,  cjux  vcriuCjuc  |>otcnti«  fficuius  dici-- 
cur  a  D.  Thoma^  diiijeicinus.  .  • 

•  .  'v  '  4aMutf.tnUiati4t. 
iMiriira<tigeitid$> 

uomtdo  inteleBjd  dicatur  principium  hHmanarum  - 
AdiifiimmMir      moutAt  veluntatem  fimiU§U§ 

VABSXiO  I. 


PRopofrt.-t  aiUTfbioni,  quac  trcs  contiiictdifficultaccs,  * 
tribttsiccjucacibus  conciuiionibas  iacistaccrc  cona-  ' 
biniur. 

Prima  conclufio,   iatellctfhis  dicicar  principiilm  Fm*  i^Xmlttpti 
inanat^iT)  fll^ionuin,  non  tantdm  quia  cil  faculras>  cuius  ^ 
aiflidtiies-elitcitx  poiiuoctdeliam^n^ihoc  eil,  voluotariae 
ftu  HfeiMr;  fed^am  maldtni^aia  -h  a^  aliq&a  eci|ia& 
akeriQs  ficdcacisab  ftiteUeda  ilititiirhuinah^litti  W 
Imtatta»  pr«teqi»ritar«dieatnH:oActtrfiisipiliusint^lW 
Atts )  -hoc  mddo  ncmpc ,  vt  rcs  circa  qu^m  vcrfatar  ho- 
llianaadlio,{ic  ab  ipfa  racionalifacultacc  cognitarncmpc  , 
cnim  libcrccirca  id  vcrfari  polTumus,quod  a  racioiiepcr-        .  * 
ccptum  non  fucric:&  licuc  niiiil  in  gcncre  cft  volirum  ni- 
ii  cognicum,{ic  niliil  cltlibcrc  voiicum  niii  ab  incellcifhi 
cognitum.  Si  quxtas  aii  intcHcibis  etiam  cffc<5Huc  con- 
currat  a^eiicieadosquofuis  a£tushutnaaos.  Reiponde- jlfSi*  . 
tiir  hoc  videri  vaide  probabile  >  iicic Jpar s  opjkmca  fii^ 
pvofyabilttitt  iion  carcat. 

'  Secnnda  cdnclufio.  Jntelldfhts  mDi]t;tTOlu)itateiai,Cf»ift^ 
^oaid^xiem  a£las>vtloquui|tifie>iileft>fion'nctit<b»  inl  ' 
mfeAtisdicitarmoaeceWontatem»  quianuUapoteft 
cflea^avoluntadr  mfi.  pntce&rir  afti  o  iiiitUeftus  ta»^ 
^^iiaiircoiidhiopnerupponenda,  qaoil  ncmnuis^et  vc  ni^fJk, 
intclie^his  diccretur  moUere  voiuntatcm  j  fed  eciam  ftmUm 
maxim^  in  quantum  intclle(ftus  per  anteccdcntcm  objc-  JJJ^**! 
(ki  fcttfiMis  Aouuoiu  cftcaala^cuj: fc^uacuiTalis ^ciuii^ 


Xi;  SiCtN  D  ABrf  ART  EtHICAE    .  • 

adiovoIuntatis.Qood  vt  intelligas,nota  mouerifacufi 
tcmanimxat»  aliquo  nihilcdccjuam  ab  illo  dc  potcntia 
in  adld  cxcri.  Cumquc  duplicitcr  facultas  animx dicatur  . 
cfFc  in  potcntia,nimirum  ad  elicicndum  vcl  non  cHctcn-  ^ 
dum  adlum  cjuod  vocatur  cfTe  in  potcniia  <juoadcx«rci- 
tiumadusjvclquoad  hoc  vcl  ilIud,feuhoc  vcl  illo  modo 
a<rciidum,idcft,quoad  produccndum  adum  huius  vcl  il- 
lius  fpccici,quod  dici  foIctcfTc  in  potentia  qiioad  fpecifi- 
J^ltSrlb  cationem  adus  j  hinc eadcmfacultas  duobus  modis  in- 
7ntclUa**    digct  mouentc  a  quo  ad  adum  cducatur:  vno  quoad  cxcrr 
^m^ad  jf><-cicium  a(5tus,aItcroquoad  dcterminationem  illius.  Hoc 
ci#w4^«««.  jf^icm.  Joco  afterimus  voluntatem  ab  intellc(fhi  moueri 
/  q^oad  fpeciem  adus,quia  intcllcftus  proponit  voluncati 

objc<flum  a  quotanquam  a  principio  formali  cxtcrno  a- 
^us  voluntatis  fpeciem  fumunr.  Vbi  aduertc  bonum  co- 
gnicum  non  folum  fefe  habcre  ad  a<flus  voluncacis.  vx 
caufam  formalem  externam  ,  prout  illis  tanquam  tcrmi* 
nus  ad  quem  rcferuntur ,  fpeciem  tribuit ,  fed  etiam  vt  fi- 
ncm  quatcnus  motu  mctaphorico  allicit  voluntatcm.  - 
^^^^  Tcrtia  conclufio.lnccllcdus  quoad  cxcrcitium  mouc- 
j.r#'c  ttfit.  ^^j.  ^y^i^j^^jjfg     adibus  Iiberis.   Experimur  cnim  nos 

/nirff/^A*;».  animum  noftrum  applicare  ad  aliquid  cognofcendum,  ' 
iBfwri  i  vclabipforctraherecum  volumus  :  Addequodprinci- 
vluntat*  pim^-j  a^rcndi  ac  proindc^intelligendi  cft  finis,  cum  omnc 
frth^tm, '  ^^^^^  (fratia  finisopcretur.    Atqui  bonum  incommunc, 
V      quod  h^abct  rationem  finis  omnium  aduum  humaiwrum 
in  generc ,  cft  objc<flum  voluntatis  :  ideoque  pertincc  ad 
voluntar.cm  moucrc  alias  potcntias  anima: ad  fuos  adus>  * 
ac  proinde  intclled:um.  Scmper  enim  ars  vcl  potentia  ad 
quam  pprtincc  finis  vniuerfalis  raouct  ad  agendum  ar- 
tcm  vel  poccntiam  ,  ad  uuam  pertinct  finis  particularis 
fub  illo  vniuerfalicomprchenfus  :  Sicucdux  qui  intcndit 
bonumcoramunc,  fciliccc  ordincmtotius  (pxercicus,mo- 
uec  fuo  impcrio  aliquem  ex  tribunis  qui  intcndic  ordi- 
*"  nemvniusaciei :  Atqui  finis  adionum  intcllcdus  contU 

nctur  fub  finc  feu  objcdo  voluntaris,  quod  eft  bonum  in 
communi  acbonum  totius  fappofiti.  . 
WiHi^*        Vcriimobijcies.  Voluntas  nihil  appctit  mU  cjuod  ab 
'  fyintcUedu  leprxfcntatur  :  igitur  fi  vt  latelledus  aaum 
• '         fQumcIiciat ,  &  voluntati  aliquid  proponat,  debet  prms 
»•  ^  -  a  voluatatc moueri ;  dabicur  inadionibus  voluncacis  & 


•    ^  .  ••  -      Di^itiied  by  GoQSlc 


Tract.'  I.- Db  Princ.Ext.Hvm.Act.  zj 
Itwlle6bus  infinica  progre/lio/i  quiacm  omnem  adionc 
v-olunracis  antcccL^et  adio  inccllc(fl:us,5c  omnc  adtioncin 
intelleclus  aLtio  voluntr^tis  ,nuIlurL]tie  ciaripotcn^aftns 
qMcm  noii  pia'cciierit  alius.  Rcfpondctu^  dari  aligaem ^•^.^'i^^V^ 
dl:uiii,aa(]uem  eliciencium  intellcdus  non  moneturiVo- 
Juncate,  proindccjuc  non  omnCm  adinm  inccllcdus  pro- 
ccderc  ab  atiu  voluncatis.Na  in  fupracjiidoprogrcfliidc-  1'*''' 
ucnicndum  clt  ad  ^li^uemadum  ad  qucm  intcllcfttts  ab' ' 
obicifto ,  roUus  phaiKafinacis  intctacncu  non  (ibera,  &4  ' 
neccilarid  moucarur ,  ad  cjucm  prolndc  non  oporcct  eoA* 
curxerc  volantaceni. 

tAiicics  rur(us:5i  imcllcii^  o^iai, 
a^mque i  volimtace  mbucatur,ide)ii  rcfpcau  ciufcjc ciic 
inic>ucn§^&  roptui.n,cjuod  pland  abfurdum  elh  Rcfpondco  i/tW 
prim,6  noii  cfic  abfurda  idem  refpcclu  ciufcicm  c(!c  mo-,      .  ~ 
uCi  ec  mocum  in  diucrfo  gcncrc  caufx.Fini-i  cnim  ciHd 
quo.l  ab  agcncc  Rt ,  fic  tamcn  ic^cm  mouct  agcns  ad  opc- 
raiidCi:  Acqui  in  rc  piopofua  incclledus  moucc  voluntac^ 
in  geucrc  caufc  forfnalis  cxternxi  voluntas  vcr6  intcUc- 
<5lu  in  gcncrc  caufx  efficiencis finalis.S^CUndo  rc/pon-  »  /iMX 
dco  idcm  rcfpeda  ciuTdcm  etiain  i n  codcm  gcne^  caiifc 
c& moiil^s    inotum  refpectu  diuccfi;>r)i  »ftunm*,vt coa-   '  > 
ringitinrepropofica:verbigracia,i4ottcifvpt^^  .  ' 

^uinad  deliberandum  iudiciuuiciucfcrcndfi  dcpharma- 
cp,  anc^^c^us  yero  per  hanc aAiobcm  non  concurri  c  c u 
voluntiue  «fl  ipfwamct  a&m  quo  cunt  voluntas  mouct> 
K4M^Hum,nei^e  adele^oncm  pharmaci,quod  ci  vi; 
coaucjwns  ad  obfincndum  yalccudi,ncm  rcprxibit^^^^  ' 

*       *  *•       /   tnnuu;  •   ^  '\  • 

SVpcriori  quqftione  cxplicatum  cft  qjiomodo  inrellc* 
clus  cjurc  eft  faculcas  f^pocior»  moucatur  a  vol%ace: 
Nunc  verdcxplicandu  cft  quomodo  inferioi-es  poteati^* 
.  ^uas  illiusinjperiofubfunt  ncpc  facuitaccs  (cnhcius^,'9b' 
jpfa  moueantttr,^^uale  lUincis  voluntju;i8  impcriuinV    '  ^ 
^  >Iot^Midum  aucem  cft  imprimis,non  omi^es  infenbrA  Kwt^dHm 
tfnimasf  faculcaces  i n  homine  voluncatls  imperio  fubeiie. 
Nap  c».  quar^radooi  YqjcBiuidi  fc^uuncur  ,  ciim  Hnc 

1  . .  /    '  T  •  '       P  *  .  :  y 


iZ  Secvndae  PAks  Ethic. 

omnino  nacuralcs  ,  mjllo  modo  rationis  participcs  cflc 
poflunt ,  ita  vt  ncquidcm  rationis  impcrio  fubfint  :  A.C, 
vero  potcntix  fenfitiuac  ,  cjiix  gratium  fcnticndi  confe- 
^        qiiuntnr,  ctli  propric  loqucndo  rationis  fint  cxpcrtcs,  ni- 
In.f.riHm    iiilominustamcn  catcnus  ab  Atiftotclc  i.Ethic.ad  Nico- 
dupUM.      niac.vlc.dicunturparticipcs  rationis,quatcnus  aptx  natae" 
funt  impcrio  rationis  obccmpcrarc.Notandumeft:  fccun- 
do  impcriumcffc  duplex,alterum  dcfpoticum  fcu  hcrilc, 
f]Uo  hcrus  fcu  doniinus  impcrat  (cruis  qui  Facultatein 
rcfiftendi  non  habcnt,  ciim  nullomodo  fmt  fui  iurisral-' 
tcrumpoliiicum  feu  ciuile,quo  princcps  rcipublicx  im-  " 
pcrac  ciuibus,qui  licct  cius  didlis  obcdiant,attamcn  cuin 
libcri  fmt,aliquid  fuumhabcntquoeius  impcrio  rcfifterc 
7>tiw. '  yalcant.  Deuiquc  notandum  cft  partis  animar  fcnfitiua;'* 
FMcul  at  4-  prxcipuas  facultates  in  crencrc,ncmpe  cog-nofci- ' 

-^j,^         ciuam  ,  quac  omncs  lcnlus  tum  mtcrnos  cum  cxtcrnos 
complc^tituriappctitmam,quas  vrrumquc  appetitum  co- 
cupifcibilem  ncmpe&irafcibilem  continct dcniquc  lo-  . 
comotiuam,  qua?  in  mcmbris  extcrnisprxfertim  rclidct.  . 
His  praemiins ,  propofitae  qujeftioni  fcqucntibusconclu» 
(ionibus fatisfict,  ..'     .  » 

i,Uneh<Ji»,      Pi ima  conchifio.  Vdluntas  mouct  a(fliu^  rcliquas  ani- 
mac  potentias  qux  illius  imperio  fuhduntur  concurrcn- 
docum  illis  tanquam  caufa  vuiucrfaliorjita  vtcxpoten-  ' 
tia  cum  quavoluntas  concurrit,&  cx  ipfa  volutatefiat  v- 
na  intcgra  caufa  a  qua  vna  cad^mquc  numero  adio  ma- 
^ud/ltcon-  nat.Ex  qno  intcliigis  a€lionem  quavoluntas  formalitcr  > 
tur/mvom   niouet'alias  pocentias,elfe  tranfeuntcm:  ncque  cnim  di- 
Itincruiturab  aCcionc  clicita  aliarii  porcntiarum,  qux  re-. 
fpcAu  voiunratis  diciturimperata  :  pra^tcrea  concurfmn 
illum  voluntatis  mtcrdum  cffe  fpiricualcm,  nempc  cum 
.    voluntas  concurrit  cum  potcntiafpiricuali,  vt  cum  intcU 
Jc(ftu:aliquando  vcro  maccrialcm  ,  nempc  ciim  voluntas 
concurrit  cum  potcntia  corporea  fcu  inhaerentc  organo  - 
corporco,vtcum  imaj;inatione  vcl  appeticu  fcn.fitiuo. 
V  ^'""'*J^^'    SecundaconcIufio.VoIuncas  mouct  fsnfus  intcrnos  im- 
muntt  impt-  P^f'<^  pplicico  duncaxat,non  dclpoticc.Ncquc  enim  icn- 
tu  vo/!<»u-  fus  illi  voluncati  ad  nutum  fcmper  obcdiutiimmo  inter 
vtonon  fiih-  illos,(cnfus  communis  non  vidccur  vllo  modo  voluncatis 
impcno  fubcirc.  Perrcuerante  enim  fenfus  cxtcrni  opc- 
lacione  ncccflario  opcratur,riec  impcdiripojjsft:.  Reliqui 

vcr4 


Tr  ACT.  I.  t)E  Princ.  Int.Hvm.Ac  T.  19 

Tcro  feRfus  interni  nonnuqua  adco  tcnacitcr  rcm  apprc-  ^^J»'*''*- 
hendnntjVt  voluntas  eoriicogttationem  aut  ninlomodo,  „^citasvrn[i 
auc  difficile  compefcat.  Oritur  anccm  eiufniQdi  cogita-  t,afcj4ur. 
tionu  pcrtinacitas  vcl  ex  prarfentia  obie<Sti,vel  cx  intcrna 
dapmonum  inftigationcvcl  cx  naturali  tcpcric  organi,vcl 
cx  nimio  afFcLlu  appctitus  fcnfitiui.Quod  fpeftat  ad  fen- 
Tus  cxternos,nullomodo  fubsut  pcr  fc&c  dircdlc  impcri* 
voluntatisjfed  tantdmpcr  accidens,  <juatcnus  potcil  vo- 
lunras  iliorum  adlus  impcdirc  ,  fubminillrando  alicjuod 
impcdimcntum  cx  partc  oreanijvcl  obiedi,vel  medii.      ^   ,  . 

Tcrtia  concluiio.   Voluntas  mouct  appetitum  lenliti- 
imm  imperio  politico  duncaxac,non  dcfpotico  :  Eccjui- 
dem  quod  appetitus  animalis  fubfit  impcrio  rationalis, 
latis  conltat  cxpencntia  ,  cinn  iplius  cfrraenttos  motus  ^j^^^y^^ 
poffimus  proarbirrio  incitarc  vel  cocrccrc  >  iuxtailiud  Eidem  ttlum 
Gcn.4.  Sub  te  erit  afpetttus  ems,^  tu  dominaberis  illius.  Sistkr 
Qaod  vcro  politico  duntaxat,non  vcrodclpotico  volun-  ««"g*^"'» 
tatisimpcrio  fubfitjcadem  cxpcricntiaconftac.   Saepc  c- 
nim  veiicmcnti  impctu  inbonum  aliquod  fenfibile  fer- 
turappctitus  rcclamantc  iudicio  rationis      prarter  vo- 
luntatis  inclinationcm.  Quod  clarc  fignificat  Apoft.ad 
R0.7.  No?2  quod  volo  bonum  hoc  Mgo,fed  quod  odi  mttlum 
hocfacio.  Potcft  autcm  fearc  refiftcntia  cx  iis  idem  caufis 
oriri,  cx  guibus  praecedenti  conclufionc  docuimus  cogi- 
tationum  fcu  imaginationum  pcrtinacitaccm  oriri.  Por- 
re  voluntas  non  mouet  appctitum  nifi  mediantcfcnfuu 
intcrnorum  phantafia:  ncmpc  vcl  a:(limatiuae  nocitia, 
ciim  appetitus  non  fcracur  in  incognicum. 

Quarca  conclufio.  Voluncas  moucc  mcmbra  cxccrna  4«  ConelM/i* 
cjuoad  mocum  fpontaneum  iHis  conucnienccmimpcrio 
plancdcfpocico  cicra  vllamrcpugnanciam  :  Cur  auccm 
difpar  fic  obrempcrandi  racio  in  raembris,<:orpori$  &  in 
appccicu  fcnficiuo,conftatcx  co  quod  faculcas  appeciciua 
cft  magis  fui  iuris  ,  qua»i  faculcas  mocrix  mcmbrorum 
cxcernorum,fequicurcnimnatural!cer  faculraccm  apprc- 
hcnfiuam  ,  ncmpe  imaginacioncm  fcu  phancafiara  ,  quflc 
iudiciorationis  fa:penumcro  contrariacur:Ac  vcrofacul-  Oubium. 
tas  mocrix  membrorum  fponcanca  immediac^  (cqui  po- 
tcft  impcriumracionis  ,  licec  vcplurimiim  idfiaccciam 
intcrucntu  appccicus  fcnficiui.Si  quxras,  anmcmbraex- 
cerna  moocti  poiTmc  nonaun^uain  i  folo  appccicu  fciJi- 


3©       Secvndae  Part.  Ethic  ai. 

Xi^ftilfiAffi  tittb  abf<]ue  vllo  voluntatis  imjperio.  Rcfpondco  id  poITc 
. *  contingere  ci^m  (ic  admodum  7ero(tmi le  motiis  quofHam 
'    ii(iembrorum  rcpentitios  non  (emperprotfenire  i  volun- 
.  tate  ctiam  deKMPSlta,  fed  nonnunrpiam  a  fblo  appetitq: 
ft  ccim  aliquts  nacmra  bi  liofts  ex  fiibica  appeticioiie  vi 
oidlx  mant;m  e^rt  ad  laedeiidtliiii.  ^ 

Vttim  sffetiitts  ftnjstiuus  m^miMfvfilmM-^ 

' }  taitm. 


N 


Qv  AS  S  T  I  O  / 

0\\  ef^hicquod  dc  phantaiia  aut  c-tftimatiua  quic- 
quam  reotiim  dicatur;  nec]ueenim  fcnfus  illi  abf^ 
'     •  ^ue  aliqua  motionc  appetitusfenfitiui  voluntatem  mo- 
,  uerc  queunt.neqtie  ecaam  ipfe appectcut  vohintatcm  alU-  - 
eic  %  ntfi  ipfc  prsuia  lenfus  interni  apprehcntiohe  ptiiis 
cxdtettin  lcaque  pcopofita  qurftio  trtpiici  concituioiie 
explicatar.  ' 

i.Ciiirlii|SN  '  PrimacQncitifio.  Appetitus^liqtiaratione  roooec  voh 
'     '  tuncatem.  ExperiitaBreniin  raocum  appctitus  iHclinare 
01  ad  ievoluntatem}iui|Q^tUud  lacobt  i.  Vnufqnif^Metm' 
tafura  ceneupircentia  ahfhaBus  ii^illeffus, 

iXmrUtf^.     Sccunda  condufio.  Apperitus  non  mouct  voftttttttWH 

impcrando  cum  ficulcas  intcrior  &  corporis  organo  af- 
•  '      fixa  non  habeat  impcrium  ,  veldommiumin^otenciam 
fupcriorcm&:  immatcrialcm. 
dadm/if     Tcrtia  conclulio.  Arpctitus  mouct  voluntatcm  indi- 
I^Mwr    :  jfQ^^  ^  rjjg^j^j^ ^  o.Thomas  ex  partc  obicai 

•  (Ikoceft  vc  iplcmct  cxplicac  )  intcruentu  notitix  in- 
tellediu2e »  qu x  obieau  m  ampiedkadum  auc  dccJinan- 
V*kmm9   du m  propboic.  Pafiio  eni  m  appecittts  dk  in  caula  cur  i n- 
teiieaus hpc vel ilfel  modoaiicer  atquc  alitcrdere  iudt* 
esmmfjtKn^  xet }  quA  fttvt  voluntas  qusc  (eqttituir  iudicium  inreii»- 
ifiM*»-    a^s  idcm  ficpc  vdit  auc  rcJWiiet  quod ip6«ppetiais, 
'           j^teft  aotem  adeS  clfe  vekemeBS  ippetitas ,  v&omfl|ad 
rationis  vfum  abforbeat,  ficqucneccffittidoajbatljttlillu  / 
tatcm ,  quamuis  id  fcmper  fiat  intcrucniciitc  ittdicio  la- 
,         tionis,lcd  perturbato.Turbat  antem  ac  pcruertit  omnino 
iudicium  rationis  appctitus  affedio,  cum  ei  dclilicrandi 
.    £aculiatcai4iiuxuC5d«U3»(9£itipiiuaia(^^  flattm 
,   1  *       -  i  -  cogi,. 


9 


v 


/^iii^ud  by  Googl 


-.1 


I 


Tract.  I.  De  Pring.  Int.  Hvm.  Act.  $i 
cogitarc  dc  objcdtopaflionis.Vndctalcs  motus  volunta-  . 
asoiiibctaliiodidppettiubato  ieqauaturdicifatariii^     .  ^ 
deiiDcrati.         l  ' 

^0Wifd9V$lHntas  UhirnmfitMp»diffk$eipitmtvhi 

Q.^¥^"' -•■QvA-s-Tto  IV.''*  .  ^j- 

Voniam  libSSjNrbitrium  cCQlctur  ciTc  pron-  ^ 
mum  &  immcdiatum  principium  humanaruma-  „ 
^lionumqua*  catenus  liumanac  fcu  liberac  dicutitor,  cjua-  .  • 
•  tenus  aliberoarbitrio proficifcuntur.  Idcirco  hoclpco 
.  nonnulla:  ditflcultaces  de  libero  arbitrio  cxplicandi^  funf. 

Prima,quid  fic  liberum  arbitrium.  Rcfpondctur:  Licct  PrimadiJS^ 
cxvi  nominis  fignificei  attaniqucnfiim  rationis  impe-  ^*'^*'* 
ratom  a  voluntatc,  ciiai  arbitran  nihii  aliud  fit  cjuam  dc  ^^^^' 
'  tc  aliquadclibcrare,' aut  dc  ij>(a  probabilitcr  iudicarc:  ^^^^ 
Nihilominustamcn  comrouriiter  apud  Pbiiofophos  & 
Tiicologps  (ignificat  potehtia>n  (ctt  fiicultaiem  nominis 
iCledHqatifinempe  ipfanH>olaiitatcm  <]uatena$  circa  fuos 
^iis  abera  cft:Qaare  non  mali  exdo^cihal]^  Thomac 
ivDartc qu. 85. fiedetcrOyi potcft libenun aibttfiami Po- ^  ^ 
ttms  libcradigcndi  cx  iis  quae  ai  finem  conducttnt  t-^^* 
numpraralio,aut  vnwmiacmqucacccptandiirtlrc^aoilii  , 
diivcl  breuius-jVoluntas  libera  qaatenus  libcra^Vtauteni  • 
planius  intelligas  qu.iena fit  illa  voluntatis  libcrtas  quaf 
ad  formalcm  rationcm  liberi  arbitrij ;  pcrtinct.  No-w#f4. 
tandum  eft  libertatem ,  ficut&  liberum  dupliciter  ^cci- ^«Jrt-iM»^, 
pi  x^rimo  vt  ducitur  a  vcrbo  ( libero )  opponiturquG  ^^"^"  iJJS^jJ? 
.    uituti:  qu^B  appellari  potcft  libcrtas  conditionis.  Secun-^Tjjj^^^ 
idp  vt  dcducitur  a  fclbo  ( libci )  diciqae  potcft  libcrtas  J  / 

^imetittonis  >  qttomodo  dupliciter  acmucfumitur.  Pri*  ; 

jbnonopponlfaffcoadioni^didt^r^^  ,  ''-l-^, 

'^e,  quausrcpcrienjrinfpon^WM^^ 
^t^ominam^  (ed  eiianibelfiianwi*  S^ecanddiri^opponitttc 
^ccefiitati  9  didtilirQOt  ttbccias  iinecdS^ 
^ritur  in  a^onibiH  nltmanis  Cea  proprii  liberis«  Notan^lJwrftf  «m 
dum  cft  fecund^  libcrtatcm  non  tant&m  rcpenri  fcr-*»»*'M«M^ 
maiitcrinipfisaftionibus  ,  (cd  ctiam  &  quidcm  prirta-^J^JJ/^ 
ri6 ,  in  ipfa  potcntia  feu  facultate  appetitiua  a  qua  eiuf- fl'""T'"" 
modi  a^tiones  liberae  eliciuntur,  vcl  impcrantur.  Libcr-  t 

cas  iimir  >  qu«  foimaUtcc  cft  ia  Yoliiaute ,  qua:que  ne* 


•        |I       .       SeCVNDAI  PaRT.  ETHTdAl 

ccfTario  delicleratur  ac  conftitucndum  liberum  arLi- 
Uiiim,eftiibcrcas  ancceffitatc,quac  vulgo  dupI^x^jPO^*- 
tuitunaitcra  cotraciidlionis  fcu  quoad  exercitioin  ai^u^» 
altcra  contrarictatis  fcu  quoad  fpccificationcm  aftuj. 
Notandum  tcrtio  illud  agcns  dtci  libctura  hoc  poftrcmo 
gcncrc  libcrtaris  ,  quod  pofitis  omnibus  rcquifitisad  a- 
gcndum  potc<l  agcrc ,  &  non  agcrc  i  aut  ira  vnum  agcr^ 
vt  contrarium  agcrc  pofl[it,ita  vc  i|{i«antiim  non  cogat&r, 
ftd  ctiam  a  nullo  necc/Tario  dctcrminctur  ad  a^cnduiD> 


%tcunda  agrndjjmpraeccrquam  a  feipfo. 


difficultxi.      ^^cunda  Jifficultas  ei>,  qui  dilfcrar  liberum  arbitnum 
ubermm      intclle(flu  &  voluncatc.  Rc[],^ondetur  cilcidcmrca- 
mtkttrtum  t»  litcr  cum  voluntaf c  ,  vt  probat  pi:5.  ThcwTias  i.  p.  qu«ft. 
wLmIT   ^^*  ^"^^"^-  +•  ^uia  cft  eiufdcm  potcntix,  vcllc  &  cligc- 
IrtJtttf''       '  -^^^"^^"^^s  cllfinis  qui  proprerfcappcritur,  iipc- 
rum  arbirrium  cft  mediorum  adfincmqux  cadunt  fub)!- 
iadfm^-^^^^^'^  :  dininguitur  tamcn jronccptu  ahqno  fqrma- 
diftrt  €$H.    ^  voluntatc  ,quatcnus  voluncas  qua  voluntas  vtiic,ic 
et/ftu 9»«.       pluracxtcndit  ^uam  libcrum.arbicrium ,  ncmpc  ad  a-  , 
d^m  /►r-  <^us  quo^Ham  non  libcros  ad  quos  liberum  aibitiiom^ 
non  pcrtingit.   Itaquc  cum  voluntas  ab  intcllcdu  ^cipra 
&  formalitcr  diftinguarur,  liberum  aurcm  arbitriura  fit 
idcmrcalirer  cumipfa  voluntatc  ,  facilcefli  intelligete, 
nonformaiitcr  mod6,fcd  ctiam  rcaiitcr  ab  intcUcdlu  di-- 
flinaui.    •  .  > 

h^rum*^'     Vt  autem  intclligas  quomodo  libcrum  arbitrium  ab  < 
Vi/ri»itt  i'*  i"Jcllc(ftufcuratione  dcpcndcjt  ,  fcicndum  cft  libcrum 
fatione  ^,.  ^rbitriu  n  ficuc  &  ipfam  libcrtaccm  voluntatis  duobus  > 
f§Bdtat»     modis  fpe*flari  pollc  j  primo  quoad  potcntiain  fcu  habi- 
tum  j  fccundo  quoad  aflum  fcu  vfum.    Si  igituf  priori  . 
i^odo  (jKclctur,  nu!lo  motio  pcndct  ab  intellcdu  ,  fcd  a 
Crjatorc  Dco  ,  qui  ad  majorcm  fui  oloriam  princi-  . 
^  i;jr,«/^.  pi^m  lilud  agendi  liberc  rationali  creaturx  mdidjt.  5i  V 

autcm  pofteriori  modo  fpcdctur ,  fic  fanq  pcndct  ab  ia- 
ti$nu  mm-  tcllciflu  fcu  rationc ,  quia  non  poteft  facultas  libcraJn  ^-i^ 
er  f     d:um«xcri ,  nifi  prxccdat.rationis  iudicium  aliqwod 

quo  cciain  nomcn  iplum  Iibcri  arbitri]  acccprt  :  atqac 
ii£o  l.enfu  Diu.Thomas  i.t.qua:ft.i,articul.i.a!i;  libctum 
arbitrium  clTc  vtiiufquc  poccntiae ,  nempc  rationis  &  vo- 
luncatis  facultatem  ,id  cft  ,  ab  vtraquc  potentia  quoad 
^fum  dcpcudcnic.Et  utc  do^oi  Aoficliciis  i.p.<iu.S3  ait.i.  ^ 


Digitized  by  Googl 
'l^  -i^.  ••i 


Tract.  I.  De  Princ.  Int.  Hvm.  Act.  31 

cx  co  probac  Iiomincm  e/Te  libcri  arbitrii,<^uia  agit  ex  iu- 
dicio  rationis  libero ,  feu  ad  vtium  minime  dccer mnaco 
proptcrindifFcrcntiarationis  circa  contingcntia  fcupar- 
ticubria  agibilia,quale  iudicium  116  rcpcntur  jnbclluis. 

Tcrtiaaifficultas  cHan  vcr^  dctur  fupra  dcfcripta  li-j  D  jfiemt^ 
bcrtas  humani  arbitrij,fcuan  homo  vere  fitprardicys  fu-  '^^^^,^^^ 
pradido  libcro  arbitrio  ,  ita  vt  vcrum  habcat  in  fuos  a-^^^  *ub€^ 
€lus  dominium.  Refpondctur,  ita  cfle,  tum  quia  id  fidcs atbi:ftjpr§- 
orchodoxa docct  cx varijs  facrx Scripturx  locis  Gcnef  4.  bxtmfrtm9 
N onne  ft  hene  egtri4^^C.loL\\t,Optio  "vobts  dtitur  eU^irt^.  amknndie* 
Ecclef  15.  Deu«  ab  initio  conftituit  homintm  rt£ium,^  rr- 
liquit  eum  in  manu  confilij  fui.  Et  paulo  poft  ibidtm.^^ir 
fofuit  tihia<^ftttm  ^  ignem^  ad  c^Hod  volueris  forrigema- 
num  tfiam,mn\  cx  OEcumcnicorum  conciliorumdccrctis 
&  nouiflimc  Concilij  Trident.fcfl'.<^.c.i.deniquc  exmul- 
lis  findo^um  Pntrum  authoritatibus.  Nec  fidcstantiim, 
vcrum  ctia  rntio (?c  naturalis  cxpericntia  idem  doccnt.Ec 
vt  prarcermicram  pauloante  allaram  D.  Thomx  latio- j,/tt»rf, 
ncmrracio  alia  duci  poifet  ab  iniuria  quac  natura:  huma-  tttnt. 
nx  (  quambelluina:  fimilem  faciunt  qui  libcrtatcm  tol-  i. 
lunt)&:  Dco  (qucm  ijdem  in  homines  iniurium  faciunt) 
infcrtur.Dcindcaliaratio  duci  potcft  ab  ipla  peccati  ra- 
lionc ;  implicatcnim  contradidionem  ,  peccatumcfle>         \  ' 
&  non  voluncarium  acliberum:  Adde  fupcrfiuasforc  ad- 
nionicioncs  &  adhorcacioncs  ad  virtutem  :  inutiliafore 
capta  dc  rcbus  agendis  confilia:  pocnas  &  fupplicia  iniu- 
ftc  malc  agcntibus  ciVc  impofita.  Dertiquc  ct(i  nulla  cirec '      • .  * 
ratio ,  ipfa  tamcn  non  conuincit  cxpcricntia  qua  cxpcri- 
mur  nos  plcraquc  pro  libito  pofle  agcrc  vcl  non  agcrc. 

Quarta  cfifficultas  cft,ad  quofnam  a^Jtus  fe  cxtcndat  li-  ^^^'JP^'^' 
bcrtas  humani arbitrij.Repctcndii  cft  hic quod  fupra  do- 
cuimus,  libcrcatcm  humani  arbitrij  propric  efle  libertate 
a  ncccfl!itate:Dcindc  illamefrcdupliccm,ncmpc  libcrta- 
tcmquoad  cxcrcitiura  a<flus,qux  poteft  dici  libcrtasco- 
tradid^ionis ,  &  libcrtatcm  quoad  fpccificationcm  a(flus> 
quaedicipotcftlibcrcas  contrarietatis.    Quibus  pofitis, 

Rcfpondco  primo  voluntatcm  in  (tatu  futurac  vitae 
non  cflc  libcram  ncqucquoadcxcrcitium,  ncqucquoad 
fpecificationcm  circa  a(5lum  amoris  Dei  clare  cognici. 
5icquc a£lus  illc  non  eft  li ber ,  licct  fit  voluntarius,  id  cft 
i  Tolaticatc  rpoace>id  efij  aon  iauid&  eticitus.  Vbi  n<5ta  * 


r 


_       -» -  — 


H         Secvndae   Pari.  Ethicae 

c]uod  neccificas  iila  t^on  fiicic  vofuntacein  ^eterioiis  ^otiJ* 
dirionis  >  quia  non  diftcrminatindiiFcrentiam  voluntatls^ 
illatn  cogendoifcd  potiiis  coiiS|>krn^6  SiTpc^ficicndoicilm 
pfoueniaceacpcrfedliffima  apprehenfiont  a|||edivn(ie- 
^uaque  &  Cimmc  boni. 
sm'u!^*  .  ^^^^"^^^fecundd voluntatcm in  prxfcw ftaku efle 
liberam  quoad  exercitium adtuscirca  quodcumque ob- 
jcAum^,  boc  cft  f  ittam  poflc  pro  libico elicerie  vel  fufpeni- 
dcrc  adl:uni  circa  oiiodcumqi  objcftum  ctiam  vndecjua- 
c]ucboniim  :  tunn^uia  poccfl  liberc  aiicrccrc:  animiiin  a 
coglcatioiic  calis  ol)icdi,cum  qaia  perfeucriiitc  cciam  ca-  ' 
ii  co2;irnciortcpotcl}  pro  fua  liberrate  furpcndcrc  adlum 
volitionis  vcl  amoris  ,  idque  prpccr  dcfcdlum  ipliusap-  ' 
prehcnfionis  inccllcctius  in  ftacu  prx(cntis  vitae.  ^ 

ccrtio  :  voluntaccm  inhac  vica  non  eir&li- 
bcraih  <]uoad  Ipecificacionem  adus,drcii  bonuvi  in  tom^ 
muni,auccircajmaIumincommuni ,  nece;lani  circa  id 
pcculiare  bonuin  quodnullam  kabcc  rationemmali  ,  vc 
eft  beaticudo  ;  autcirca  peculiarei^alumfiabfqucvlia 
ratione  boni  illi  rcprxfcncaretur :  Jd  eft  voliihcas  pocieft  ' 
qui  dem  vellc  feu  amplcfH  bonum  in  communi  ,(imilic£t- 
aue  boniim  vndenuaquc  bonumyauc  non  vellc  (eu  fii(pen* 
^     nere  accum  volicionis  aut  amoriscirca  ilkidbonum,  (cd 
non  porefl  nollc  poficiuc,  fcu  rcljjucre  vcl  odiOe.  Itein- 
ijuc  voluncas  poccft  noUe  (cu  refpucre  vel  odillc  malum 
in  coinmunijfimilicerquc  malum  pcculiare  quod  abfquc 
v!Ia  rationc  boni  illi  rcprxfcntarccur,auc  ctiamnonnol- 
^        lc,  fcu  non  rcfpucrc ,  vel  non  odiflc.  At  non^occft  vclici 
fcu  confcd:ariveIamaretaIc  nuiium. 
4««4^ffMi     Rcipotfideo  quatto.  Voluncacem  efle  liberam  non  ca^h* 
ti\m  quoad  exerci€iam>  fed  eciam  quoad  fpcci ficiacioneni 
aftus  cirta  bonum  quodlibec  in  pard^ ulari  in  quo  poceft 
aliqua  raciomali  reprae(entari%  Icimqoe  ctirca  nialum  tti 
parciculari  in  qvlo  potceft  aliqua  tatio  boni  jponderari. 
Quod  fic  adcf  picndum  c^t  noa  tancAm  qnia  volantsis  ita 
poteft  amarc  huiufmodi  bonitmiFt  pcmt  illud  ideim  re^ 
'  /puere  vel  odiffe,  quia  in  eo  poteft  aliqua  ratio  mali^fpc- 

<ftari,fedetiam  cjuia  poteftamarcmalumilli  bono  oppo- 
^^trmtm'  {jjm^    qyj^  ^nalo  peculiari  poteft  aliouaboni  ra- 

^ima  ipcctari.  Ex  cjuo  mtelligis  hbertatcm  concrarictatis 

«4««fMi.  d.o]»Uccm  aflignuipoflc  9  noape  vaam^cifeiibcrtatcia 


Digitized  by  Goj^Ie 


'        TrV^t.  I,Db  V%jta.  Int.  Act,  Hvm/  if 

coQtrariecatis  quoad  adlum  ipfum,  ciim  contrartetasiii*' 

cer  ipfos  aftns  formaliter  rcperitiir,  cjtialis  cft  contraric- 
tas  iiucr  vc!!c  &  iiolle  po<iriucj  fcu  inter  ainplccli  SC  rc" 
ipiicre;iiucr  air.arc     oiiillc.    Altcrim  vcrocfTc  libcrta-  ^  ft^mi*^ 
tCiM  contrariccatis  c]uonJ  o'ncLl:i.im  ,  cum  concrarietas**^^*  ' 
non  repcritur  inrcr  iplos  a<5bijs  111^1  rationc  contraiioruiii 
obicclornm-,  cinalis  eft  contrarictas  intcr  vellc  bonum  a- 
itquodpccuiiarc,  aut  veilemalum  iili  bono  oppoficum^ 
ad  quain  rcuocari  poteft  libertas  indifFercHti^  ci  rca  pl u-    .  ' 
Vabonaqna!  vtfic  non  funt  contraria»  (ed  caQCi\ai  dilpa*  ^ 
j:ia>vtpol!e  vcllc  hoc  vcl  iiludbonum, 

Qmnca  difficiilcas  eil  quaie  iadiciain  racioms  requi • 
ratur  ad  vfiim  iiberi  furbtcri).  D.Tho.  dc  fe^cores  exifU- 
mauerunc  requiri  ie^uper  iudicium  aliquod  pradicum  i 
q uo  ira  dqkerminacur  voluntas  vt  iftud  ftatim  &  qut^em 
infallibllitcr  fcquatur,  cjuod  proptcrea  vocant  iudicium        •  . 
pradlicc  pradlicum  ,  quotifmc  prGEiudicio  libcriarbitrij 
fieri  dicunt,co  quod  t.ilc  iudicium  fit  libcrum,id  cft,a  li-  ^ 
hcra  volnntatc  imperatum.Vcriim  quiaiila  opinio  gran-  ^J^^ 
dcs &cxplicabiles  patitur  diificulcaces  ,  probabilius  eft 
alicrcrc  ciufmodi  iudicium  pradic^  pra<fliciim  non  cllc 
ncceflarium ad vfum  liberi  arbicrit>fed  facis  cHc  illiid  iu- 
diciumqno  medism  iudieatur  vtilc  &  peniacis  omnibus  ^ 
aptuln-tjuod  cligi  poffit :  quod  iudicium  licec^vetc  (|c de-, 
tccminatum,  pofico  tamen  cali  iudicio  mancc  adhuc  vo^ 
luQCas  indecerminata,ica  vc  poffic  aAum  fufpcndcre,quia 
pec  cale  iudidum  iudicacur  icafaQNcboamn  efleciigibi. 
le>vc  camen  non  &  nec(iflari&  eligibile. 

5lexta  dilHcultas  eft,'  an  maneatlibc;ntm  ashttruim  in  Sixta. 
ipfo  a<flu,fcu  an  voluntas  ctiam  dum  opcratur  fit  veri  li-  «o/fci». 
bcra.RcfponLico  ita  circ,  alioqui  nullus  darccur  adus  li-     ^  JP^^M 
bcr  nifi  cjuaccnus  fucurus  effcc ,  ac  proindc  nuilum  cifcr  P^*^^*'^» 
propri^  mcrirum.-ltaquc  voluntas  ui  eodcm  inftaiicj  icali  y^^git^ujMm 
quo  elicit  a£lum,priiis  natura  quam  cliciat  a(ilam,in:cl-  §>t{mrq,m 
ligitur  Iiabcrc  poteftatcm  adeiicicndura  vel  fulpendcu-  r^^dodtca 
dum adbimjficquc  in  (cnfu  diuilb  voiuntas  ctiam  dura  o-  ^  i^'^»^* 
pcratur  ceniccuc  libcra  lic^t  in  (enfu  compoiico  dicacur 
ncceiTario  opcrari.Scd  ha?c  dc  libero  arbicrto  &x\%,  acquc 
^eddefrincipiisiaiecms  congcnius  aftionnmhuma^ 
iiamm* 


I  I  I    I  I      r  I   

PosteIrjor  bi sFi^TArjml 

■     .  huimtracintM.      / ' 

Dcpiinci^iis  iutcriiis  humanaruma(flioiiumac^giifi^|^* 
■    .     '\  -     ucmpc  dc  kabuibus.  ; 

Qv  AB  S  t  I  O    I.  -  ^•^i'- 

D^fimii  rj  Abicum  hoc  lofo  acciptmas  q^nus  pcrtiiw^jiii 

^  pnnwm  rpccicjHQ!wHtatts,dc8nit6rq}  ab  Ariftijft 
7.Pbx.}.ai(pofitiopcrfe^  difpoSrto- 
ittbicdiiQtcgri  &  omiiihus  fuis  pirtibus  ac  Eacultatft^' 
inftrudi adopcimum  lui  fl.itnm,f]ui  in  pcrfe<^iflimaciiis 
<>|*€i'ationcprxfcrclm  confiftir.Habicus  autc  funt  princi^ 

"2^^  pcrfcaiirimc  oocraJi.Vcrum  c]uia  hxc  dcfiniriorolis 
»  nabitibiis  compctic,polia  gcncratius  &  aptius  dcfiniri  in 
i'Uiicinodum:QtTalitas  vci  ♦iifpofirio  fubicdi  non  das  ci 
priinam  facuicatcm  opcrandi,(cd  cojifcre|i$£>cuItatc 
ci  Ii  Lis  ac  dcccrminatii!^s  opcrandf  ,qu«  manct  in  fubiefto» 
ipfo  etia  non  opcrantc.  QjKidcfinicionc  diftingllillti^fi# 
itio  Iiabicus  acquifitus  a  naturali  facultatc  pcr qda eon^ 
^  tcrtur  prima  fj^ultas  opcr3di,dcindeab  habitibtt5iQjiB# 
^ui  conjfcruntfacultatcm  opcrandi  firapiicitcn 
*^*«iabitibtts  qui  nonruntper  feoperaciai;aitL_^ 
clt  ptticbritudo)faniras,&c.dcnic|ue  ab  adione  qu^  nSi 

•^w^fftt*  potcntia,(cda<n:us.  Qiiod  autcm  eiufinodi  habicus  coce-. 

m^^itn    ^^^* ^*"*^  vclLirati  in ordine  ad adus  moralcs,pacecitiim 
indcccrinmationcjcum  ex  difficuicace  quam  cxpcritur 
"^oluntas  iii  Cuir.  a(fl:ihiis.Quarencce(Ic  cftjvcperaliquo?^^ 
habicus  (xbi  rupcrnddicoS  ad  lios  pociiis  quam  ad  iilos 
dus  mclinctur,  arquccciam  adco&la|ifacilius  &pcrfe- 
J    £iiiis  cxcrfcdos  iuucti)r.Sic  «^erimur  c&  qui  fibi  oC|i&  ' 
rauit  babu^m  tcmperanttx  procliucih  eHe  ad  adus 
penmti9^ec  vj|jlam  jii  exscxercendis  difficultace  pati^^ 
cus  aiitcm  fonttn^ccc  ii^  co  qui  nondtt  fii^i  ciufmodtl»^ 
«bittim  comparauit.  Quod  (i  opponas  QCittu  indeteroftnit- 
tum  efle  ad  Kos  vel  iHos  col6res  vi(lendos>  '<^p&  ^^^^ 
iaepiffim^  dtffidiftatcm  paci ,  immo  in  crrorem 
obicda  Yi/^biUa,ucc  caincuadmitti  iiabitum  oculo. 
,     '    -        ^  Rcfpott- 


j    •  Tr^act.  I.  De  Princ.Int.  Hvm.  Act.  ^7 

Hcfpondcrnr  hanc  inJctcrminatioaem  &  (iifficaltare:n  * 
nonprouenirccx  vlIain(iifpo'icio:iefacuItacis:  Ecquid«  J{fFf»Hfi§4i 
quod  fpcdlat  adindcccrminacionC,  facis  tollicar  per  (ola  if><rtem^^ 
obie6H  prjcfcnria.  Qirid  vcro  fpedac  additficulcatS  aac 
dcccptioncjRcfpondccur  cam  fio  oriri  cx  vUatiepng.iaci- 
tia  ipfius  ficulcatiS  videndi,ex  indifpoficionc  organi,  vel 
iadebito  fita  obie^it ,  vel  etiam  ex  indebita  difpofitioae 
tfied!}  inceriac^tis  iater  or^nam  Bc  obiedHH:  At  indecer-  Rrjp^nfi»  u 
minatio  voluiitatis  nonr^nicur  ex  Ibla  prc  fcntia  obie^, 
qiiia  obie£bo  prt^  fcnrc  poteft  circa  illcui  adhim  {afpcderc» 
immoctiam  ad  aliudicdiuertcrc  5  difficaltas  vcro<]aaai 
patiturc»ipfiufmctvoluiuacisindi(po(itioncpioucnit.  . 


y  Al  S  T  I  O  IL; 


ETfi  nonnulli  habitus  vnico  ducaxac  a£hi  acqhiri  poC- 
'fincvt  in  intelie^babicas  {cicntiae vnica  dem6ftra« 
tioiie:Niliilonipiq;s  taffl^n  permnlti  aiij  fanc  qui  partini 
ob  inefficaciam  aftoam,p!artim  ob  refiftenciam^fiibl^o. 
jitmnohnifi^e^aemi  eorcindema^hmm  rcpetitioneac- . 
^iri  poflttiit:Cma(modi  (ant  morales  habitus,  c|ui  pro- 
ptcr  prauam  voluntatis  inclinationcm  &appctitus  fenfl-      ^  *; 
tiui  rcbcllionem  non  nifi  rcpecitis  actibus  in  ipfi  volun- 
tatc  procrcantur.  Adlus  autem  illi  pet  cjuos  habitus  ac-  ptf^utfnmm 
<}airuncurj  debcnr  cllecius  facalcacis  incjua  recipiuncur,*^»**/»^*"»^ 
vtqiii.i  prudcncia  moralis  clthab:rus  in  intellci^la  reii'?'*^^^*»'»''» 
deas,idcixco  nonnifipcradlusintcUedtiuos  procrCatur.I-  * 
tltbquiaiu{litia,fectitudo,tcmpcrantia,fQnt  habitus  in-  ^ 
temi  ip>fias  ▼6lQnt4tis>ided  honiii&  a^bus  intemisipfias 
voianutis  acquiruntur. 

Grattis  aufcm  hlc  diificultas  oricar:ti\m  enim^abitus  ^^//r^^/i^ 
ilti  morales  fimul  ab o^ibns  iitias'^dibtts  in  dii  p rodu-  J^ml^ndm' 
^hoor  dcpendeancita  vt  fim;ali  aftus  aliouid  ad  ipCum  Bmm 
kabitdmprodoceifdcmi  conKcant » &qaidem  in  gencrc  ^^'•■•i 
cau(W  efficicntis ,  quxritur  iam  an  omues  tlli  a(flus  eo* 
dem  modo  fe  habeanc  ad  habicum  produccndum. 

Nonnulli  ^rbicrancur  per  priorcs  adlus  cantiim  di- 
fponi  faculcarcm  ad  recipiendum  habicum  .  vltimum 

md  a^liimYicmcc  px^cccdcAtium  pioduccrc  habitum« 


jt  $BCTN9AB  PaRT.  BtMICAB.  w 

$r4tU  di  »•  Alij  in  oppofirum  dicnnt  per  pnmum  a^u  diintaxat  to- 
frtf^fif»'      talcm  Iiabituiii  proiluci,pcrad:us  vcro  fubrccjucntcs  cun- 
^    dcm  iam  produclum  confiiniari  5:  ftabi]iri,vel  vt  loc]uU- 
*V'flf^*^^  tur,radicari  in  fubicdo.  Verum  probabilius  arbitramur 
fiatttim*     ncque  pcr  priijinum,  nequc  pcr  vjcnnum  a^flum  duntaxat:  . 
.  fed  pcromncs  &  fingulos  collc(fliuc  fiimptos  produci 
habitum:quoIoco  pcr  habicum  intclligunus  difpofitk>ne 

Qood  fgitur  per  primuni  • 
dutaxacadum  non  producacur  ciurmodi  habitus  firmi- 
ccr  inhanenssfacis  con  flat  e7cperietia,Quod  vcco  vlcimu^  ^ 
'  illc  adus  non  iic  expedandus  eadem  conftac  experiCcia; 
cdm  ance  vkitnium  atS^umiii  iam  pkiires  a^us  vttuicia  ali'- 
^uis  ex^rateritiienttac  fe  nonmediocctter  ad  eain  vircii- 
tem  rublati^  graak>nbus  di^culcacibus  |n4lin;|ri.  Add^ 
c|tiod  diilicilc  e(Ieca(rii>narc  (]uis  ille  fbret  vltimus  adus  r 
per  c]uem  habitus  virtuce  praeccdcntium  produccretur. 
j)tAttd'i»*      Quoti  rpcdlat  ad  moduaiquo  iiabitus  augc'tnr,confla!: 
quidcni  rcpccitis  adibus  auacri:  verum  cUiu  aciioncsad 
habirunic6paratx,auc  rcniitla%auc;Equc  intcrjfo:,  autrc- 
miiliorcs  ipfo  habicu;quxilio  cil  an  habicus  no  poifij:  au-, 
iC'j^M^*    geri  Difiimcniioribus  adibus.  Cui  rcfpondetur  ita  eile: 
.    naadloncs  remiiraehabituui  debiiitanc^squc  intenikfo« 
uehc>fcd  i  ncenliores  augeut.  Qupd  igicur  (bli  incenfiores^ 
,  ,v         aftus  podinc  augere  haDicum,n«m  vero  rcmiffior^Siaut 
^ff^am.       inteQfi:Probatur.qui'a,v(  f^ribic  Arift.Ldc  octu  &  in- 
tericu^a^o non  fic  a  proporcione minoris  inatqualitaus#' 
fed  ^  proporcione  maioris  in«<)u^licatis> id  eft  agen^  iii* 
^      firmius  autdcbilius  >  auc  acqualium  virinmnon  agitin' 
fortius  aut  sequc  forcc  :  {cidcbcc  ciVe  n^iaioris  virtutis> 
,  •     quam  fic  id  in  quod  agic.    Quarc  non  poceilrcmiiTiora- 
dkus  agcre  in  iubicum  intcnliotem  fcu  ipfura  pctficcrc.  .  , 


ad  ofgrandttm»  .  •  f 


Qv^  Afi  »  T  1  o.  I  IL 


,„„:f^fli  P  Vutquiliccc  vltro  fateantur  facditaceih  habitu  in-i 
(tm  J^^^  ^  flniftampromptius&perfii^us  operarijguskmfico- 
'         dem  deftituececurtncganttamen  habitu0  efle  venim  a*^ 
gendif rinejpittm^  led  aiuiu  meniiii  cfle  diipofiaQiieihf 

"  Ittbie^ 


^  .  Digitiied  by  Goo< 


TltACT.I.  Di  Pjixmc«Int.  Htm. A^t.  $9 

Cah\c6ii  omnis  tfRdcnux  cxperccm  :  cx  qua  camcn  pcn-  " 
dct  maiorfaculcatis  cfHcacia.  Verum  probabilius  cft  ha-  ^****"^ 
bicum  (imul  ciim  facuicacc  cjuam  inflritic  cffc<lliue  con- 
currcre  ad  clicicndum atflum.  Nequc  cnim  habitus  dici- 
tiirtantiim  dirpoficiopcrfcd:i,id  cft,  fubjccfli,  fcd  difpoli- 
tio  fubjedli  ad  optimum,  ncmpc  ad  a(flum.    Addc  ctiam  St»idam 
nuiUicn  foredircrimeiiincerhabicusopcraciuos>fi  nullus  ^«'^'m 
liabitus  cflcc  ▼eram ageodi  principSum.  Licct  enim^ui-  •^5'^*'*'- 
daiti  (int  habicus  non  operacioi>vtptilchricudo,&c.alij  ca-  / 
tnen  plerrqttc  &  ferm^  omncs  fiint  opcracfui>  ac  proinde  * 
▼e(a  agcnai  principia.'£t  licer  ▼erom  (itc6jtkm  adionem 
tflbi  ucultace  >  noo  repugnac  camen  eandem  fimxit  efle^  ( 
iib  hibicu  ifi  eodem  ^ciitere  cao(^  fabordiaac^.Sicot  tdem 
«^as^comm  pendec  a  mano  artifici&  &  (imol  k  inaHeo.In-  OjMU. 
flabis  habiium  pr6doci*per  aifliones,  ac  proindc  non  pof- 
ft  efTc  prmcipium  (cu  caufam  c^cdiuain  earundcm.  Cui 
rcfpondetur  habicum  non  polTe  ciTc  cfFcdlum  fimul  &  |!f/«xi«>  - 
caufam  carundcm  numcro  la^^ionum  i  fcd  po(Tc  dici  rc- 
fpcdlucarundcm  ipccicrinquo  nihil  abfurdi  cfl:,cum  plii- 
uiavaporibus  primumexcitaca,  vaporcs  jurfunLcxcitec* 
noajuidenif:ofdei(nnijmczo>fodeo(ilcmJ^ecie.'  *  ? 

Qj/  Afi  S  T  1  o    IV.  ,  • 

G"  Onftat <]oidfcm  iaciereaftcefobicdopro|>rio  >  habi-       , , 
tomficot^  qoodois  aliod  accidcas  deperire  $  ▼ex^i 

gratia  ,  fi  anima  auc  anim^e  facultates  perirent  >  onmeS' 
cjuotjue  anim^autipfarum  facultatumhabituscxtinguc- 
rcntur.Ccrtum  ctiam  cft  fubjedo  adhuc  intcgro  &  fupcr-  .  ^ 

l^icc  habitum  contrarijs  adibus  ab  ipfo  cxpclli  poflc  ,  id        .  .. 
cft  aboliri.  Vcrbigratia  ,  habitus  iuftitia:  in  voluiitace  q 
contraifbus,  fuperftite  ipfa  voluntacc  pcr  adus  iniuftitix  ; 
paularim  rcmittiturjCandemquc  prorfus  interimitur. 

Vchim  diificulcas  e(t>an  ibla  ceiTacioat  a^uom  idem 
habitusdeperdipofibt.  Expcrichria  quidcm  compertum  ^ifi^'**^*'' 
e{lincrri;orio  ▼irtotom  habicus  frangi  paulacim  ac  de- 
biliuri  i  iraod  tamen  nonnullifabciJiter  qqoedvfomi» 
non<]aoadlabftaatiamhabttttS'tntcrpretaatu««      ^^^'  dmi^tii^'^ 
c^  fi  rcs  ad  Tiiwm  Jte&cccor  ^  aoa  noecor  poflc  habicum  '^** 


40  Tertiae  Part.  Ethicai. 

ipfiim  deleri  fola  celTationc  aa:us  prxcis^  confidcrata: 
qujreciimaliqua  virtus  inema  otio  viderur  languc- 
lcercnon  tain  liabitus  ipfc  vfrtutis  depcrditur  >  c]uam  v,. 
fus  ipfius  habitus  prxpeditur  ob  rebcllionem  appeticugr 
qui  per  ciufmodi  virtutum  indiicias  vircs  nouas  rcfumit. 
Adde  ctiam  vixficrlpoflc,vt  ccfVantc  alicuius  virtuiis  a- 
(fljone  oppofitus  illi  habicus  per  occultos  falcem  &c  fe- 
crccos  ipfius  voluntatis  adus  non  producatnr,  ficquc  non 
per  folam  ccflarioncm  adus,  fcd  per  oppoficum  habituiu 
priorillc  virtutis  liabitusdcftruituriquiatamcna£lus  il- 
li  f;epenumer6adc6occulti  funt  &taciti ,  vt  eos  ipfc  c- 
tiam  in  c]uo  funt  non  aduertat.Hinc  fit,vt  dcperdir^  vit- 
tutis  ruina  foli  inertisc  &  fcgnitiei  tribuatur,quamuis  rc-  . 
Uiera  per  oppoficum  habicum  dcftruatur.Scd  ha:c  dc  habi- 
tibusatquc  adcodc  principijg.internis  aclionum  huraa- 
narumfiuc  concrcnitis,fuie  acquifitis  fatis  di^flafmt.  Su- 
pcrcil  vt  dc  principijs  carundem  cxtcrnis  fcqucnti  tra- 
clatudilVcramus.  j 


rOSTERlOR    TRACTATVS  ' 

H VIVS  PARTIS. 

'v 

X>e  Trincifijs  exttrhis  humstnnrum  ^Bienum. 

-pi  «^fi  Finis  &  Bonum  dici  pofnnt  cxcerna  humanaruni 
^JtKtt  b  aaionum  principiain  gcncrc  caufe  finalis ,  vclfor- 
nkPr^nci.  maliscxternx:  non  tamcndc  ijs  hocloco  agitur  ,  cuttl 
ri*         iam  dc  illis  didum  fit  in  prima  partc  j  fcd  tantiim  de  ijs 
mumhum4-       pcrfmcntad  gcnuscaufae  efficicntis ,  vt  funt  Dcus, 
nMfum  hi$  J     [i^da:moncs.  Et  quoniam  Dcus  alitcr  dicitur  princi- 
pium  humanarum  aaionum  quam  angeh  vcl  daimones, 
quia  ncmpc  cfficacitcr  mouct,hi  tantum  fuadent  ac  cxci- 
tant  :  hinc  duas  inftituimus  huias  tradatus  difputauo- 
nes ,  quarura  prior  cric  de  principio  crticaciter  moucmc, 
ncmpc  Dco  ;  poflcrior  vcto  dc  principio  cxcitantc  dua- 
laxat ,  ftngcl.o  ncmpc  &;  daemone.  ,  , 

.       *    ■        /  '  PRiOR 


Digitized  by  Google 


p  jt  i  o  i^  ^  I  s  v  r  t  J  t  k  Q 

ImiHs  tYttchtiiSm 

Dc  pdncij^io  exccrno  humanarum  a^ioniun  effi,» 

cacicex:  m^uence;  ,  .  . 


»  » 


« » 1  • 


On  taittite  O^vlt^ 
X/V  hvunanar^imijSiQaiifQiii  genere<au£i^$QaliSiqiu-{^,^ . 

cuaBCSena  eaam  in  gcncrccautaj  clficicn-  dufUcigtnt^ 

US, :  Qgpdjjurdcm  duobus  modis  incclligi  poccft ,  prirao  ntamft,  ' 
qiUdcut ^aceuus  cft  caufa  quxdam  vniucrlalis  ,  quae  fi-  ^<«ri*i.  ' 
inul  cttm  ipfa  facukace  libcra  influic  in  ipfius  adum,fcu  ,  ^  ! 
ctfcrtiiidconcurrit  ad  a<flum  Jibcrc  clicicndum.  Sccundo 
quaccniis  cft  caufa  cfficicns  ipfius  facultatis  iibcrsc  ,  po* 
t^fl^uc  ip{am  cxcitarc  icu  mouere  ad  ai^ot  ^iici^CAduj^: 
D^um  igitut  vq:oq[icmodo.^  principirim'  cict«iiiimi.a^ ' 
^num  humananiiii  ailcaii^s^^q^idei&^^ia^  fyimi  |m 
jii&49fd<,pnAcipi«im  fiiimaoacum  a^^bJoauni  ftohim^iy^^'^ 
^iWLn^jkmiimm^  T^nmjKjif^  s^intm  tp£toqi  opc^^-^*^.i 
dooescami^amcalcssuaini^faey  pcndeticiDcocan-  ^ 
,  qaani  iprin(|aiimtitriiii^^  propcdrea'^*^^ 
dm  opmft  oniHtfainomnib^^ 
icnccntia  tanquam  minus  in  fidc  cuta  ab  omnibu»  Theo-^ 
logis  cxplodicur ,  affcrcntis  Demn  non  alio  iniluxu  cou-  '  ' 
currcrccum  crcaturisad  agendum  ,  (]uam  coqfcruando 
'  illarum  naturas  &  vircs.  Nam  5<.ipfas  quoquc  crcacura'  ..• 
rum  opcracioncs  fouetrrcjy tjmoH^p-^r^yiyy^^ i:on\lC  / 
ijjicnccm  fincm  dirigit. 

Quod  vcro  ctiam  pofleriori  modo  Deos  &  pr^nci'*' 
piiiqi  iiununarum  adhon^m  pacec  r  ffM  id  oapftfi^ati*  j 
cuiuis  a^i^msextfmuu^piif^ 
icttiarilRipm  adiionis  principium  excicac  ad  a^ 
^l|i.ej^fllodolc  habetl>tti£  ^^a^oaggiiffiii^^  4^ 

f  Jontaic  A » ^'•ft  pcoamiim  aciUiwuttt 


h 


Digitized  by  Google 


illarum,excitct  ad  agendum.Vcriim  dcvtroq;  modo  qUd' 
^  Dcus  dicitur  principium  humanarum  a^lionum  dcift- 

ccps  fpccialius  dicendum  cft  i  &  ptimdm  quidcm  dc 
pxiori  &u  dc  curfu  Dei  cu m  libcro  arbitrio ,  fccundo  de 
dlptiobe  iFoittQtatis  aDeo. 

».  hamanos.  v:  *  ' 

/  •      •  • 

Qv^  Am  s  T  I  o    I  I. 

DBam  concurrcre  cam  toluntare  adbpfoia^St  ni^ 
hil  aliad  eft ,  quitfi  DeuinVt  cHifiiih  ptimani  ac^;. 
niucriilcin  fimul  cum  libdroraibittio  ta^aujim'  «un^^cao^^ 
'  •  *  '  fa  fccuhda  &  particulsri ,  pcrmddumlmmi  tdwHlcA^^t 
«Hi         Cx  influcre  in  ipfjm  aftum  immcdiate.  Efl:  autem  ad  a-  * 
mmtLittn'  ^ionem  quamlibcccficicndam  ncccflarius  vterquccon- 
4m9^€9»'   curfusjncmpc  cauraeprirti«,&  caufac  fccundar :  illius  qui-  ^ 
'2^^  firi'  ^^^^  4"^^         pendct  caufa  fccunda in  cfle  &  opcrari: 
finiff»fM  Tt  1^^.^^^^^  quiaper  hanc  illius  influxus  gcncralis  &  dif- 

J^fitctn-  fct^cns  dctcrminatur  ad  huncvet  illum  cifcdum  produ-^ 
••^P^  ^'^  cc>^diim :  immotiii  duoconcurfus  fanc  ail<$6^co{inexi>.vc  ^ 
tmm  y^-g^^yf^fff^f^dijtmm        qua  cfFc^tiis  pro<|ucitur  ,  qux  ' 
'     qaatenaieft^lueoyniuerfalicerinfluenteydicitur in|^^ 
MS  geaerAlis  %  irt  Ter^  i  canla  fecunda  caltter  velcaifKt 
\  .  *   aaentc,  dicitor  colicut^  ieainftncos  caa£e  parcicaiatilt '  i 
tcrbi  gratia,ig«ts;  $icigituraAiolibera>totA^ia[ilnedllat^  ' 
pcndcc  tum  a  ^oluntatc  ciim  a  concurfu  Dei  j  itiit  cdh- 
curfus  illc  nonfit  influxus  quo  Dcus  primo  per  fe  md'- 
lieat  voluntatem  ad  opcrandum,fcd  quo  cunf  ipfa  volufi- 
JVifit       tafcc  cdncurrat  ad  a6lum  libcrum  cliciendum.  Vbi  nota 
COftcurfumillum  non  cflc  caufam  cfficaccm  &  fuiHcicn- 
.  cem  ad  adum  libcr^  cliciendum  ablquc  hbcro  concarfu  '* 
tdlttfetatis'  r immo  quod  hicpotius  quam  illc  adus  circa  ' 
.  .   f  hfK  feHilMelici«^tury4  (oibcoacuriu  liberi  arbirn)  pro- 
.  aenit.Htiideti^t^cOncutftjl^erali  circatalemadum  ' 
iiecedr^o  ponaror  calis  a^psyctiiii  fiipMdidu&  concurfus 
-  '  aIri6llB^itiim^'dii[lingaattfr non 

hdSk  Ulterjl^protifeiiit^t  ^ufa^ftcumiabbe^^^  ' 
OfMkm  i  ▼rttomsste.Sit  qbibolimeiftscire  fefll,lu*radjaunv^nc-- 

*  ralem  concurftm  nrflltofilfcSc  fiiifflarifs^^^ 

•  ficateih ,  c^m  VolUAtai  maucat  fcmpcr  «guc  iMMfeetis'' 
/    '     &liberjicirc4fuoiadus.         '  r     ".^  f  ^ 


*  •  t  ^  r 

■  r    -.  .     ■  .--1  ,      •  i(  7  i 

P|£LiEDecillumlupra(Ud]tttaiiQflux(iquor)«^  '  / 

•  CHjacomitancer  cum  voluncatc  ad  clicicndupia^JMii^ 
^iiis  non  niii  pfobabilic^ije  a  jpictjli^n^admitmur  »^9110^  r 
peus  fe  iiabcc  ^iiiecec^Qnccr  cum  jdltmtfitc  ad  ouulem-^t^*  • 

pUcatyoI^ncace^ad  ageudtim  ^ 
rasquimdC{(apenotic<^ac9s(U^  pcripfum  YideaT 

tiif,%orQ|)UsqttaM,abextriQfi<^  drcrefminari  ad^gendu 
anteguam  lcipfam  dctcrmincc  j  quod  Lumani  arbufi j  li- 
bcrcaci  vjcleiar  nonnihil  rcpiiguarc;  niluloiniaus  caiucn  ' 
''exprcirc!  docec  D.Thonias  r.p.c].io,-.arcic.4.e5c  i.i.cj.«^.arc.  SententU 
^.6i  6.  Dcum  moucre  voluntaccm  ipfam,  icavc  vuluncas,^*^'*'*^'^ 
non  pollic  opcrari  nilia  Dco  moca  ^  cxcua:a»i  ep.qupd  - 
ab  ipfd.canquam  a  gencranre.  vini  ipfam  pj^crandi  accct 

pcric.Qua  vccAjatipne  cunveijLUinodi  niotione  Pci^^^  :  ^ 

hbcrw.arbitrij,  «cplicati4c;;j»(|od^  '  " 

io.dmc.4.Q|^a ncmpc p^^  ^ 
iiet  niodgWiu^iudBCC^^  # 
faculcas  dciccpim 

habciis  a4  infalwific  Di^b^^^  non  c^j^eccf»  * 

iicarc  ipiaft|.ad  YQ^ui^pl^lbificti  q6o£t  it  mutMs  Vq^  .  ^> 
lancadp  reiaaneat  fontingens  fic  non nccclTarius,       f  ^j, 

'  Vblnocanclu eft  iuxca  dodlrinam D.Thom.i.p.c}.^  arrT^y^i^Vf^ 
4.Yoiuntaccm"  non  mouere  leipfani  nifi  ciclibcracionc  feu        ' '  * ' 
conlilio  pca^ccdcntc,  vc  coiuingic  la  clcctioae  mcdioru,  ^ 
iicque  inqa  volicionc  c]ua:  dclibcracionc  ancceediCjyc  el^ 
volicio  fiwis  ipforri  mcdioruin,non  vulc  voluntacem  i|;iO- 
ucrc  (eipfam  prapric,  fcd  caciTm  ab  cxcrinfccopniicipio, 
n£pc  a  Deo  folo  moueriiquia  cum  voiuncas  antc'effccin       0*'  - 

•  poccncia  jcantuin  a^a^^Qdtt^^otf^otuic  lei^m  ad  agen*  Tmki^  * 
•dumoucrecalioqui  fcquercturcam  fui/riinaftu  dacAec  ' 
-tn  pocentiaVciSb^^ijttitiaju  quodcfr  aibn; '  V  »«'^;^^^'' 

.  Sicqtie  Hccc  prMiiiuitr^^di  pifnoitnium  flc  itiitriiiler 


.^iiaitspnmum  c«mcnprinc|piuiii^dcbjj^ 

Vcr^n  n,itbcrd*dicain  quodre1ickr;itc^chd(cD.Tho.  n  jinjiiiili: 


m«5ppiptio/j{  cgimmun^.^ya^c  c»nfpinjis  .pnncipits^ 


'         -   1         •  "     '  ■    "   <  *i.  r-       ^  '^' 

44      *      iScYNBAE    i^ART.  EtHICAE. 

vi(ictur  nQCcflTario  fmple<flcda  co  guod  miiltum  dc  libcr- 
tatc  arbitrijjprxfcrtim  circa  volitionc  finis  dctrahat,pr<^- ^ 
fcrtim  ciim  lupradidus  concurfus  fafficcrc  videatiir  , 
<]uo  cam  voluntas  in  agcndo,  quam  voluntatis  ad^s  dc- 
pcndct.  Itaquc  lic^t  prxterquam  Dcus  concurritirhmc-^ 
diatc  ad  a(flum,  pollit  ciiam  ciimivolucrit  influcrc  hoc  " 
r      '      pofteriori  modo  in  voluntatcm  cammouendo&cxcita- 
do,ctiam  cHictcitcr  dctcrminatc :  faltcm  quoad  adtus  bo- 
nos>  licet  nunquam  poflic  cogcrc  rcpugnantcm  :  hoc  ta- 
mcn  non  videturordinari^  admittcndum ,  nifi  fcrmo  fit 
dcadlibusfupernaturalibus^adquos  pr^rcquiritur  cxpar-' 
'    .   tc  Dci  motio  quaedam  moucns  5c  cxcicans  ipfam  homi-^ 
^  nis  voUintatcmiappclIaturquc  gratia  prxucnicns  vel  cx-f 

-  "fCitanSjqua!  quidcm  non  mouct  ncccnario  &  dctermina- 
.1-  •  >*  tc  voluntatcm,  licct  in  quibufdam  dicatur  tantlim  fuffi-" 
'    "^'      ^cicns,m  aliis  vcro  cfficax,Yt  doccncThaologi. 
^dl^it.  quarras  an  poflic  Det^s  adco  cfFlcacitcr  moucrc  volii- ' 

tacc  hat  ad  adus  natura:,rmc  ad  a(flus  gratix,YC  voluncas^ 
Rejfonfa,    Hcquaquam  pofTic  rcludlarijaut atfhim  lufpcnderc.Rcfpo-v 
^ .    dctur:NihiI  rcpugnarc  Dcum  hoc  modo  moucrc  Yoluta- 
tcm  ratione  fuprcmi  dominij  quod  habct  in  rcs  omnes, 
•  T  fnricrtim  ciim  voluntatcm  bcatoru  hoc  modo  moucat  - 

•  fubrationcfinis&obicdli:AddcquodvaIdcprobabiIccft^ 
quofdi  praeucnictijgratia  adco  cmcacitcr  a  Dco  impulfos 
"    fuiflcjVt  nc  tafnrillum  quidcm  conuerfioncm  fua  rctarda-^ 
xc  potucrintjquod  in conucrlionc  D.PauIi,B.Magdalcn<j>' 
^  aiioruiu  cuenir,quamui$  id  raro  concingat. 


"Tosr  E  R loi^  D I  s  p  rr AT 1  o'; 

»  '  '  .  '  Dc  aliis  piincipiis  cxrcrnis  humanarum 

^'*''  ^V?'"  aa:ionum,.\,v. 


Jt 


•i  r 


Ttfhm  mtil frAtif  Dtum  pojpt  eJfUkMr  m^i^f^^  ^f^' . 


j ;  .      /UuMn  4U  ^  pfidi^nter  mdiiwToluhtatem  latfi  nonnunquaiil  acJ-^  ; 


proponca- 


*  '  -•    '     V  ^  ^BigitizGd  by«Goo4le 


Tr  act.  II,  De  Princ.  BXT.HVM.ACT.* 

proponentioobicdam,dici  potcft  ctficicnter,licct  no  cf- 
ficacitcr  moucre  voluntaccm  ageniis. Aliquado  wctb  (Iri-  , 

.  6lc  &  aiaximd  proprie,  quomodo  is  tantum  diciturmo- 
ucrc  volunratcm,qui  pcr  immcdiatc  &  non  rationcobic-  ^^^^^.^ 
t\i  vel fiais  inclinat  voluntatcm.Quo poftcriori  modo af-  ^/'^["^^^^'^' 
ferimus.  nihil  praetcr  Deum  poOe  ctficicntcr  moucrc  vo- 
iuntatcm.  Nam  fiue  angcli,hue  dxmoncs,fiuc  honiineS| 

■  cumaliquidagcndumpcrfiiadciit  voluntatcm  ad  aliquif  ^ 
pelliciut  mcdiantc  intclleclu,  proponendo  rationcs  qui- 
bus  obicvflum  appetibvliiis  clTc  videatur,ficqimoucnt  vo- 
luntatem  in  gcnerc  caufij  finalis  vcl  formalis  cxtcrn^cx 
partc  obicai,5c  quide  mediante  intclledu:  At  vcro  Dcus, 
quiafoluscft  caufacfFe(flrix  vohmtatis  ,  idco  fclus  eam 
c/ficicntcr  moucrcpotcft,iuxta  illud  Apoftoli  ad  Philip- 
pcnfcs  i.Deus  efl  cjui  operatur  in  nobis  'veHt  ^perficen. 

Quod  vtplanius  &  plcnius  intdligas ,  notandum  cft  ^^^^;^^,. 
cx  DiuoThomai.p.qu.io^.arc.i.  Voluntatemimmutari 
feu  moueridiiplicitcr,  vno  modo  cx  partcobicdi ,  ^lioaur. 

r  modo  cx  partc  ipfius  potcntix.   Ex  pattc  obicdimoucc 
voluntatcm  tum  ipfum  obicdum,  ficut  appctibile  mouct 
appctitum,tum  is  qui  dcmonftrat  obicaum:&  quidcm  v-,i  ' 
tnimquc  dnplicitcr  fieri  potcft,ncmpc  cfficacitcr  fcu  cffinr  •  ^ 
cienter^ita  vt  voluntas  non  polfit  non  moucri,quomodo  ^ir»#rf# 
folus  Dcus  potcft  moucrc  voluntatcm  vt  obicdum>ncm-'i«/u>tr^wf- 
pc  fummum&  vniucrfalc  bonum ,  &  vt  oftcndcns  obic- 

,  aum^uxtz  ifiiL^Exod.^,  Ofteridsmtihi  orrineSonuwyyclf*  'T.^ 

non  fufficicnter :  quomodo  artgekis  dicitur  inclinatc  vo- 
luntaccm,ti\mvtamabilequoddam,  tum  vtmanifeftans  ^ 
aliquabonacrcataordinata  in  Dei  bonitatem:ficqueia^    /  ' 
clinarc  poccft  voluntaccm  ad  amorcm  creaturx  vel  Dci 
pcr  modum  fuadcntis:id6mquc  ccnfcndum  cft  de  dxmo- 
nc  quaccnus  inclinat  voluntatcm  ad  bonum  falfum  &  ap- 
parensifimiliterquc  dc  hominc,  qui  eodcm  modo  poteft 
inclinarc  voluntatcm  Kominis  tiim  ad  vcrum  cum  ad 

apparcnsbonum.  •  (d  d 

Ex.partc  vcropotcntiac  voluntas  nullo  modon^oucri  ^^*^^*^^^^, 

pptcft  nifi  a  Dco.Operatio  cnim  voluntatis  cft  inclinatio  ^  * 
quxdam  volcntis  in  voliium.Hanc  autcm  folus  cxcitarc  ^,,^. 

*  poteft  qui  vircutcm  volcndi  crcaturx  contuUc  ,  folus  au-  us. 
tcm  Dcus  cft,  qui  potcntiam  volcndi  contuUt  creatuoc> 
qaia  folus  ipfc  eft  avithor  intcUqduaUs  animac:. 

f  <       t'  ■  Q-^i 


r 


•  « 


,4  * 


*    4  '♦ 


Digitized  by  Google 


'      humn»a  uolHWati. 

»'   ■ ' 

^  QjV  A  B  8  t  I  o     I  I.  r 


I 


N  gcocic  di^m  cft  Angcltini  tunc  fuaderc  ,*  ciim  cu" 
ftefticlit  acMc.Tianftrair  ahqtiodobiefhyn  hbfinni  tan- 
quam  appctibilc:;  x  cjito  ctiam  intetli^cre  eft,tancange- 
«ntt  ilt^d  diflQadere.*»  'cum  aH^uid  repriciencae  can' 
^ntutt  Fugicidum  inilam.QtifhQS  ver^mddH  dc  riHo- 
BibiA^^angelos  t)omim*  ifcprtefenter  obi  c^fla/iuc  fertnalfiuic  • 
'  lfl^ta,dc  cSrum  conditioncs,  ft(]ucntibus  conclufionibus 
expli^abitur. 

f  Prima  conclufto.  Bini  Angcli  poTunt  «liqniH  fujdcrc 

•  iRa  •^0'"^ii'^'"'iJS  inuminint-lo  intr!lc<flum.llluinin;itnr  niKcm 
.i^.^  intcllcdtiis  hum.intis  .ini^clo  duplici  r;uione.  Pri.nuin 
-quatcnus  ab  angelo  iumen  ipfum  nacuralc  hoaiinis  ro-* 
bbrirur,  nonftcus  acfitbicdtum ab  a<:^cnrc  niturali  vici» 
'  ,  no:  Sfecundo  (^uattcritr?  ab  eodem  anc;''l(j limilitudo ,  (cil 
Ipecies  rci  manifcftanda;  tecommodat^  ad  iliius  eaptota 
jpfujiiprimitar.    -  .  •  -54 

Sceoiida  fcon^fafib.Ta-bani  qiijm  liiafe  ang^ 
a!fqt^4^bdcre'iibnAb£b'tRimmutadopb»^^  (eu^M^-' 
Jwrfjj^     ginaifcnK  Immutare  phiiHt^aKa  ,uon  atiaehis 

9^H^$9  cft!!diPno'ia  »f fcjua  jihantafnffattti  pfrodocendo^.fcd  cxcita- 
^*ff*mimt  dofeuaiiricaido  Kirmores  &  fpiritUs  animalcs  nui  in  ce^ 


fintmu»r  ^^^^  ^^^'^^"^'^^  illa  cnim  commotionc  fcii  aj^irationfe 
\   .     humoruni  &  (piriruum  ,  ontqr  in  imaginacionc  varia  iiij 
rriultiplcx  rcrum  fjnfibilimrj  rcpralcntatio  &  .tftimatio: 
Vnde  varii  aiic^bis  in  a.^pcticu  &  voluntare  nafcuntnr. 
}»n^iufi0^  '  .Xcrtia  concIufio.Tam  bont  (]uarn  mali  angcli  poilunt 
_     '       iHiquicl  fuadcrSliominTbus' tmtfiutando  fcnfum  cxrcn 
fjtfimiS!nL        ^O'^'^*^  autem  itnmutare  (enfum  duobus  m^JdteV^  • 
V-"  is^trr  Qo  modo  pcrinteriQlrcm  quaiidam  difpofitionciTi /^netji- 
ifM<^^,j  j   pc  agiradiao^^ttritustS^  bumotes'  9     eos'^(l  brganii  fen- 
w  **  ^Jfanm^edacetidd  rvffiils^mofnidpalatttm  wtofiim  aK-'' 

.  qtienibamorenil^pataeiibled^ 
r  '   '  idstniiiiia  gaftiir  (eiftii«liear  amara  ;  vel'il'ifl^M}him, 
«raffitm  af t^bm  hom&rcm  cogerct  quo  viftfi  iafip^ire- 
' '  tur ;  Altero  modo  pct  oxtaioi^m  fiue  obicdi  fiuc  mcdii 
44  ^    o  ;        .  .  '  diipQ- 


uiyui.ied  by  G 


TraCT.  II.Db  PriNC.  EXT.  ACT.  HVM,  47 

dirpo(tuonern>r9ioae  cuius  fenfus  aliquid  vcrura  Tel  ap- 
paFentpetcifiMC*  PoflacicaucemAikgeli  verun%atiquod 

'  obje^m  cxrcrn^ici^  ItPCat&nncc  ^  vei  iUud  celexi  8c 
in^cepcibili  mocti  aliunde  cauisfereQdo ,  vel  iclem  de^ 
aouo  per  appltcacfCHiem  adtuorum  ad  paffioa  pfoAtcea* 
dotQoo  ficTt  mm  leiipneftigiatore^  imu^lM^n  opc- 
rariTi3eanciu>  okmaouipd»  (edcbemoacs^ibiiicma 

'fiBddsbiecBfic»ip(ulliid  nucum  catiofie  pa^  ob(eqttefir«fi 

'aacttralibus  Ircec  occdlcis  racionibus  hqc  oinniapr^itenc» 
aiKcertc  nonnunauampra?(lare  viiaancur,cuin  verd  noa 
praeiicc ,  vc  ciim  (enfus  ipfos  dcluduni  £il(is  imaginibusj 
alccrando  feu  immucandoorganum  (cnfus  ,  auc  mcdium 
quod  inccr jaccc  inccr  obicdlum  rcnfas  &  organum.  Scd 
hxcfacis  de  priucipijs  humanarum  ^iotum  cii^iacec-> 

.Msc&mexcecais.  '  ' 


r 


TE-RTIA  ?AKS: 

'  E  THIC.A.  ' 

m 

•  •  •  .  •  »  • 

Dcadionibus  humaaiis. 


^^^^S  Vo  N  ik  M  in  primapar^e  moralis  hniua         ^  - 

J/fexiSSj  dilciplinxcief^.ac  vkimoadlionum  humana» 
tl^rj^^  rum,  ncmpe  bejticudiue, &in  alccra fcqucnci 
V  "  ^"^^^^  dc  princinijs  carundem  a^flam  cft  i,  Refta»  vc 
i/i  hac  tcrtia  feu  poftrema  parte  dc  iifcicm  ac  earum  par- 
tibus  feu  varijs  fpeciebus  >  cx  quibu5  varia  viicutum  ac 
viciorum  genera  nafcuiicur,&m&lque  de  palEonibus,c]UX 
;  ^qua^eaus  ^^iol^/^^ace-^i 
pol£mc  9  5c  m^ceriam^L^ 

ftrancdeiaceps  dideramus^ -  iC^cc  cc^^^nt  liiuius  po«  Uitim 
Ifacomx  partis cradacuS;»  qa6ct|i:upcii|it|i^llH§;4^^  fi'^ 
aipQibus  humanis.,  Ccc^jadmdc  fxiSmtm,,  W*ii»  dc  ^*;;^^ 
Yicc|icU)asajCYiti|^  .  V  r 


.  PKJMVS  TRAC.:«. 

TATVi  HyiVS  ■ 


^T*\  Vas  itiiHtaftmiis  hoiiistca^tti»  4i^pn<^^o<>^>^^- 
JL^  r«ini  dea^entbas  hnmanis  generacim;  alccfmdfS 
tfffiicai  rpeciacim  f  iaqisadcfiiigdLls  Cfcmkm 


(Fitm  a^oamai  ciim.eKcibMni  c&ii  i 
'^ibWsmis.'  • 

'  •    I  ■ 

•      «   .•  .  • .     •  '  *    *■  -if  ♦  • 

-p Rioi^  DisprrAT lo-  2^ 

hu$Hstra£latHt*. 


Qc  ibfbiombvL^Jinai^is 


f  roncs  horainis  adioncs  appcUantar  i  philo- 

#M#»     principio  proficif<;untar ,  funtquclibera:  (cu  volui»tari«, 
ac  proindc  homiiiii  rtaid$a4prdprt«.Qgarc  oDCtii^o  ioce 
p.Thomcs.i.aiqu.i.art.i.  illas  dcfiiiit,quarafli!^Qm^  db* 
>ihus  cftyi^  quas  homa  ih'ru441berap«t<ft#f%Air.^ 
gt  Ati^ocekfVcs6m.).^ch.cap  i:  c<rfligi  p^^imk^ 
min^s^^  vlfitTOlttntanum^uiiapl§B^ 
0^»"W'lCtl  Ailiberatum ,  feu  adio  quar  a  voluntatc 
f      atelib^r&t^^  Ilbei^a  profici  fcj tur.  Qiio  loco  notandbm 
r         MkVoluhfatem  dici  deiiberatam ,  non  quod  ipfa  (iclibc- 
rct ,  fed  quia  prajcunccm  intelle<flus  dcliberationem  fc- 
i       V  '  ^  C|ui£ur  :  quo  fit  vt  iiia  aaio  dicatur  a  Iibera  voluntate^ 

,      "  proflcifci,  cjuac  a  voIuntateintclIcftus.jicUbcxatioiicmfei 
*  \^^«cnte,elicim^ 

Vcriim  c«dio  humanafitdcgcnere  voluntadj^lo«w 
j^^^^hic  poftulactt  caqua^ab' Ahft.).ithic.adNicomac.(ta4n 
M»^|m,'d^¥olaiitan^  tx^liccitius. 


^ .  Digitized  by  Googlc 


Tract.  I.  Di  Act.  Hvm.  *  49 

Primum  in;itur  de  voiruario,quatritar  qiiidfit.Rcfjio- 
detur  voluiuanum  latc  fumptum  quatenus  idcm  cft  ac  ^^'i'^!!^ 
lponcanciiiT\,dchniri  pofle:  Id  cmws  piincipium  eu  in  a-  h/Umk 
gentc  rcm  circa  quam  agit  non  ignorantc  ;  ita  vt  ad  hoc  cmushU* 
quoci  aliquid  di^atur  voluntarie  fcu  fpoiuc  agcrcdgo  :a- 
tum  ncceflario  dcfiHcrcnturjnerapc  vt  principium  agcn- 
di  fitin  ipfb  agentc  in<itumialtcrum,vtpercoguitioneiTi 
aliquam  feraturinobiedlum:quxduotnm  in  pucrisciim 
in  belluis  repcriuntur  ,  idc6qUc  ab  AriJlot.  dicuntur  v6- 
luntaric  (cu  fpontc  agcre:At  vero  caetera  qux  cognitio- 
nccarcntjlic^t  principium  agcndi  infitum  habcantj  non 
dicnnturproprcrcarponte,fcd  tanmm  naturalitcr  agerc.  ^ 
Vbi  notabis  illud  circ  difcrimcn  intcr  adlum  fpontanca,  Dififimfn 
hatiiraic.n &:  violcntumj  quod adus  fpontahci  principiu  ^ff^^aifunr 
fit  infitum  cumprxuia^rliquacojjnitionc  finis,  naturalis^ '  ' 
vcroprmcipiumfitqmdcm  infitum,  ledablquc  vlia  hnis  ^x  ^tm- 
f«u  obifdi  nocitia  ;  Vlcniquc  violcnti  principium  non  fit  Mm. 
inhtumi(cddifl[itum,vtpiitct  in  motu  lapidis  furfum  pro- 
ic(fli,cuius  motus  principium  cft  in  proiicicntc  ,  non  in  Voiitatrum 
proiciflo.At  vcro  fi  voluntariura  proprie  ac  ftridiiis  acci-  ji-tat  fHm- 
pi^ur  quatcnus  cft  hominis  prc^prium ,potcrit  dcfiniri : Id  pf^rn  [oi$ h§^ 
cuius  principium  cft  in  agcnte  cnm  perfcda  cognitionc  '•'"f»- 
finis,qualis  non  rcpcritur  in  bclluis.  Quod  vt  intclligas>*'* 
notandum  eft  dupliccm  cfle  finiscognitionem  :  vnam 
pcrfcftara,alceram  impcrfe<flani.Pcr&d:a  c{l,quando  non  T^jSKf' 
tatitiim  rcs  quflc  finis  cft  cognofcitur ,  fcd  in  ipfa  rc  finis 
r^tio  apprehcnditur,fimulqucipfa  proportiocomm  qu« 
^  fincra  ordinantur  pcrcipitur.  Eiufmodi  cognitio  nnis 
wli  rationaii  naturac  competit ,  qux proptcrca  poteft  or- 
dinare  mcdia  ad  finem,&  ad  ipfum  lc  moucrc,  non  itcm  . 
wrationalis  creatura.    At  vcro  impcrfe<fla  cognitio  finis  ^'^'^J*  ^ 
ca cft,qua cognofcitur  rcs  qux dicitur  finis.Cxterum  ncc 
^P^a  finis  ratio,ncc  proportio  mediorum  ad  ipfum  finem 
^gnofGitur.Eiufinodi  cognitio  finis,  animalibus  &  puc- 
tJs  non4um  vfum  rationis  habentibus  compctit.Ex  qui- 
has  intclfigcrc  cft  rationcm  voluncarij  in  hominibus  ra- 
tione  vtcntibus  perfedam  cflc,inammalibus  vcro&  puc-  -^-  ^^^* 
vcl  amcntibus  impcrfccaara.  ur  JmbT 
^ccundo  quxritur  :  Vtrumvoluntariumitt  horaincfit  htmf}§/it 
lcipper  libcrum  propri^  diflum.  Rcfpondetur  non  ita  f*m^ 
ctfi  cnim  aulbm  roluntarium  pollit  clfc  coaftum, 


JO  TtRTlAE    PaRT.  EtHICA*. 

.  ,  poteft  tamcnaliquod  vollinwrium  ctiam  in  hominc  cfTc 
<  il)f.illibilc  ac  ncccHariumiExcmpii  gratia,vcllc  bonu  (cu 

fincm  in  cominunijhomini  naturalccft  voIuntariu,iuxca 
^  ^LwY*"*  ^^"^^'^^'^^^  Din.TliQm.  &  tamcn  cft  voluntarium  ,  quia 
larmm       principium  huius  voluntatis  cft  in(itum.Vcrum,quia  (ii- 
r/e  wfi  iibt-      oocuimus  voluncaccm  ctiam  circa  hncm  inhac  vua 
fum.         cllclibcram,  faltcm  quoaJ  cxcrcitium  adlusj  hinc  ablb- 
iutc  dicciuium  cft  nihil  elTc  voluntarium  homini  ordina- 
ric  in  hacvitaquod  non  (\z  quoquc  libcrum.   £il  tamen 
infutura  viiaalu]uivi  volunLarium  homini,  cjuodtamen 
Du-fium     ^^^'^      libcrum  ,  ncmpc  amor  diuina:  cllcntix  clareco- 
gnirx'.    C^od  fi  (]ua:rai  an  volunnrium  in  hominc  dum 
vitiir,fitfcmpcr  dclibcracum  (cu  pracconfulcatum.  Refpo- 
XtjpjnJiB.    dctur  p-on  ica  clfc  :  Quia  adui  hominis  circa  fiiicm  funi 
voliiinari jjinio  liberi,  ncc  ramcn  propnc  lunt  deliberari 
'  pv^^^coiiluicaci,  ciim  dclibcracio  fcu  conlilium  Ikpro- 

pric  mcdic>ru,non  finis.  Acvero  voluntarium  inhomine 
^nmhm.  *^^<^i^>c'*  fempcr  dclibcracum  lcu  praeconfultatum.  Cae-* 
rtMnfizrcu  tcrumdixi  adus  homuiis  circa  fincm  hon  clfe  proprie 
ftrtiTH  u$H    delibcratos,(]uamuis  tamcn  aliquo  modo  dcliberati  dici 
fumt  f'#^'»c  poirint  ,quaccnus  a  dclibcrata,  hoc  eft  libcra  voluntate 
^tibaati.   proficifcuntur.Sic  enim  oinnis  ad:io  humana  dicitur  dc- 
Jibci.ata,hoc  cftJibcra.Addc  ctiam  aliquam  dclibcratio- 
.  ncmimprQpnam  cadcce  ctiamin  ipfum  fincin  ,  vcalias 

•  ^     diccmus,  ficquc  omne  Yoluntarium  hominis  in  hac  vita 
^^^^  cric  faltem  impropric  deliberatum. 
I.dt§cult4s,     Tcrtio  c|ua:ritur,  an  omnc  voluntarium  in  homine  fit 
V  l****17^m  ^^^^^  an  vcro  pnilu  clVc  voluntarium  fine  vllo  a- 

^'^'^^"""'(flu.RefpondecurpolVc  voluncarium  ellein  homine  abfq; 

vJIo  a(flu,cum  non  cancum  ad^io,  fcd  ctiam  ccflatio  ab  i- 
'  pfa  adlione  homini  iic  voluncarin.Pofiumus  enim  noftro 
Ptecatm  e-  arbicracu  agerc  vel  nonagcrcvellc  vel  non  velle.  Nequc 
mif^ionm  ve-  enuTi  tancii  Ti  peccata  co.nmiirionis,quaE  funt  cotra  prac- 
r*  fuvt  V0-  cepca  negaiiua  ,   fed  ctiam  omiffionis  qua:  fiunc  contra 
^lSota  '^     pra:ccpta  artirmatiua  ,  funt  vcrc  voluntaria  \  cum  iufte  a 
Deopuniancur.  Notandum igitur eft voluntarium  quod 
A    •  '••    '  cft  a  voluntate  ,  z^z  duplex  :  aliud  ncmpc  voLuntarium 
Vaintarittm  direclc  aliud  vcro  voluncarium  indirc(fi:c.  Voluncarium 

•  V'*'      dircdc  non  cft  nifi  a  voluntate  agcnte.  Voluntarium  vero 

indircdc  poccft  clie  a  voluntate  non  agcnce  cum  po- 

•  r  .  teft  ac  debct  agcre  :  Vcrbi  ^ratia ,  fi  propaaaturaliquod 

5?      -       y    -^'  »  malum 


Digitized  by  Google 


ThaVt.  I.  t)B  AcV.  HVm.     "  ii 

malum  volatnati  qnorl  poJiiC  ac  tiebct  propcllcre,  fed  iJ-        -  ( 
lud  Mon  propclIac,v]U.i.niiis  non  cliciatad^d  volcndi  circa      *•    .  - 
illud  i(km,cen(erur  tamcn  illud  vc!!c,non  quidc  diredtc,  ' 
ftd  indire.flC-^at^jucadeo  incoiiimoda  qux  mdc  fccpccur        -  . 
ctnferi  dcbcnc  in?llrc|fl:6  ac  inccrpcctatiiic  voluntaria.  Ec 
ccrte  mulca cenfeatui  voluntaria  qax  non fuuc  ada  vo-  /^^j^ 
Jita,fed  virtute-taiitu|Ti,&:  vc  ioquucucinterpretatiuc  wc\  fun^iamv9>.\ 
iaioiicitk  i  Vt  cdm  qins<Vult  irnmodicarti  potom  vini  cx  '«^  • 
t|(tad:nouitfccuttfra  cbriccatcm,Hcetaftu  tton  vclit  ipfam 
rbti<acwcm,iif aiti  tamcn  ccnfccur  Vclle  virtuce,&cx  con-  .  ' 
fiqu€nti,(c(i  intetprfecacia^.Sic  omilfio  c^us  peccati  quod  / 
non  poce!>  compaci  cum  co  quod  quis  cxprcfici  Yulc,ccn- 
fetur  voluntaria^vtfiquis  velit  ludcrceoccmpprcquojc-  -  ^ 
nctur  audiic  Sacriuu,  ccnr^tur  velle  omittcrc  Sacrilm. 

^iifit  muol^piMfmm    quottiplex*  ^ 

1NIu6luntar?umin  gciicre  quatcnus:fpontanco  opponi-  D  fi  iturim 
tt!r,dcfiniri  poccft:Quod  prcxrcjr  incltha^pnem  appcti- 
tiisifKrftfaiicam^ccidit. 

tanum  ,in  iis,  rebu^  iQaeniri>in  qittbus  ^fft^tcfV  volvtn* 
tatilim  A^fp^caiieoin.  «..••»' 

^E^  alitcmindbltinisnjuni  cx  Ariftotele  duplcit,  aliud  tnmoMa^ 
iAnohrntariumjjk*  vitrfaitl  ycro  rcr  ignoramia.  J^*'^/^;^^^^^ 

iWnoIifl^af^iift  viofericam  dcfiAitnrab  Ariit.diitts prin- 
ctpium  cft  cjttra  ,  ita  vc  id  quod  a^it  vcl  patitur ,  nutlflm    f#r  »|»#r 
'vifticonferac:  Inuoluntarium  vero  per  ignorantiam  ,  id  mwmp^  • 
quod  moleftum  cft,afF^rtque  caufas  pcenitenti^  vbi  pcra- 
ftumeft,&  in  notitiam  agcntis  deucnit.Ex  cjuointellige-  ■ 
rc eft,duo  cfte  quc  iuxta  Ariftocclis  fcntentiam  &:  rci  ve- 
ritatc  docet  S.Thom.i,i.q.6.  arc^.  &8.inuoluntarium  cf-       '  ' 
^ctuM^ntmF«^V'jolcntito4^ignprantiam:£cqu  *  'j 

vioienciiacaii(ecinuoIhncaniim,paccC|  qnia  viofcn^^   in  iiw^-J*' 
ttbas-natbnhbiis  cognitionc  carentibus  aliquid  facit  co-  ^'^J**^^^ 
trtnattiram^uihnaiju^lc,vtpatctinlapidepioic^.^^  ^  ■ 
Bigb  i  nart  eadtn^  vtol^tta  tn  f eba«  a^nitioncac  pro- 
iime  vjQaantaee  tUqualaftttm  tmprot^^  pritdlll^  facicfe      ^  ' 
^qnid  coitm  Toinntacmlbi  inaob^^  a» 

'Si  Obficias  hamin^  voloncari  viro  inferri  non  pdm>  pk 
l^n^ndd^uc  joiliil  homini  inuoluntarion)  accidcrejfc^*'*  ' 


^         •  .  Digitized 


ll.efpondco  oon  qai  Jcm     XPtaW|«h  ficqi:^,-.^, 
«fAM».      -pp^^j.  clicitis,  fcd  adibus  ciuC^tibL inipctaris  vicort . 

pofle.Potell  cnim  impediri  cxccutio  libertarbicn|q«i^4 
adus  impcratos  5  vndc  aliqui  motus  ctrpacorpus  recii* 
matc  omiunolibcra  volutacc  poffunt  accidcrc.  Qviod  au- 
StS^       tcm  ignorautia  caufct  inuulLintarium,  cxpcricntia  (atjs 
conftat.Nammulca  nulla  fua  culpa  pcr  ignorantiam  agut 
^JJJI^"  lfcomincs,quae  fublata  ciufinodi  ignowKia  non  agcrent, 
' .    vndc  illos  fafti  poftca  poMiitct  4.  quo^i  ccrcifruno  indicio 
eft  catioiic^  ipfis  voluntacia,(cu  ijjuoiantaii^  ycmm 
,   t]uta  non  omnis  ignorancia  caulas  mUmijtariiini»  ^f!*^^ 
>  ilia  aliquid  fpcciaiios  rcqucnti  qtveftiQne  d^ijiiBllWHW 

Stuidf^qMtkplitx  fit  iMrMntim^quikMmfit 
.      ^     Luplmntmii^fm.       ^    %  V  5. 

VAKSTXO     IIL  " 


-^.  Rimum  quapntur  quid  fit  ignorantia.Refpondcti|ri- 

jMiStf^  1  guorantiam  c^Tc  carentiam  cognitionis  cius  qiiaiii 


quis  natus  ^|l^.cft  habere.  Itaque  carencif  cognicionis 
cius  quoe  €ism^0a&  hi^nuuix  captum  cYrf  (|if  i  ffy jpjn 
^       ignotantia,quamn^cntiadicendaffl;..  ^ 
1. i^fkul$m.    Sccundd  qiixricurjquocttplcx  fit  ignocMilij^ ^^mtt^ 
Jtwtfifi^  deo  ignQSintiaitt  {»ro  v«riai:onfi^rationc  y^nf  moi» 

diuidf.  ^^^^ci/eai^ipoce^ 
tacione  cAfitSA  ci^caquod  ircrf^ufyippi»^^ 
in  quo  rcfi4ct:deniquc  ratipnc  a^aus  yolttnt^fri} 
7^«fMPH«  giiorantia  primo  rationcfui,3cquid^  Jtnc^l; 


<flata,diuiditur  ui  iiTaorantiampuracprtuatiooi«>qu^i 


pliciccr  ignorancialiicitur,&  ignorantiam  praux  difpofi- 
tionis,  qu«  non  tam  ignoranua  quam  crror  folct  appcU 
/^•r4»f/Vi  lari.Sccundo  ignoranuapropri^  dida  ratione  obicdi,di- 
YMtfne  0hu»  uid^arin  ignosf^tiam  iuris&  ignorantiai^a  fa^^Ulj^i" 
^<f»/*J*  .cicurciixi^owur  icx  vd.ft^tutum  aliquod,ytfiq«is. 

.  -v^W»  nefcircttc|||p«rikte4ta«cfim5iciuna*^i 
,       ,  rac6migliQrawrc?*ftufa^i|i,^ 


ijn.f.ii.  qi#?icf^iai;£p«>«^  4  q!#jMgr: 

. »   raret  ignowntia  f^ftii  quamuis  ciii?!  j^icct  peir^mWn 


r 


*  >  Digitized  by  Googl'  *. 


Tract.|I.   De  Act.  Hvm. 
cum  «jacm  mcrito  fc  pcrcutcrc  cxiftimac,  cfle  clcricum.  lg*fr,inU4 
Tcrcio  ignoraiitia  racioiic  fiibiccli  diuidirurinignoran- « 
tiam  inuincibilcm&  Yincibilcm,c|ii.^  fola  culpabiliscfle  ^'^'  ^'V^'*, 
potcfl-.Inuincibilis  diciiur,  quando  non  cft  in  potcftatc       ,  , 
alicmus  id  lcirc  quod  ignorat ,  Icu  quando  non  potcft  i- 
gnorantiam  vinccrc^uc  nullo  modo  poflitjfiue  non  pof- 
ncadhibcndo  humanam  8L  moralcm  diligentiam  :  vc  fi 
cjuisrufticus  ignorct  qoanamdic  indidlii  ciret  iciunium 
cjui  a  uullo  id  pocnit  rcfcirc,nec  co  dic  ieiunct,  ccnfcbi- 
tiir  id  faccrc  ignoratRia  cjuadam  inuincibiii.   Vincibilis  vincihitk, 
aucem  ignorantia  <licicur,qux  adhibira  morali  diligencia 
vinci  fcu  fnpcrari  potcft,quae  duplcx  cft:altcra  aSedata, 
altcra  cralfa.Illa  cft  ,  ciim  quis  vult  fua  fponcc  ignorare, 
ita  Yt  ignorantiadircdcfit  volita  :  qualcm  ignorantiani 
affc^anc  improbi  homincs  ,  quo  liberiiis  pccccnt,  iuxca 
illud  P[^\.is  .Nolutt  intd^igirt  xfr  beneagerct,   Hxc  vcro 
dicitur  quando  quis  non  Yultadhibere  ftudium&Jabo- 
rcm,qucm  ccnccur  adhibcre  vc  aliquid  fciac :  Ec  quidcm 
harc  ignorancia  cenfctur  indiredle  volica  propccr  negli- 
genciam  ,(icucifubmerfio  nauis  naiiclero  ignauiccr  dor- 
micnti  cribuicur.Qiiarco ignorancia racionc  adus  diuidi-  fgtfrantia 
turinancecedcncem  ,  concomicanccm  &  confequcncem:  ^*'^^'^^ 
Ancccedcns  dicicur  qu^^pr^cedit  omnem  confcnfum  vo- ''^'^^*^,^ 
luncacis,  ica  vt  nullo  modo  fit  volica ,  &  nifi  voiuncacem  Jtn/. 
prxccfli(rec,adlio  fecuca  non  fuilfcc;cftquc  ignorancia  il- 
Ja  lemper  inuincibilis&inculpabilisyd:  folacaufa  ficucij 
adlionis  ,  vr  fi  quis  interficiac  liomincm,  cxiiiimans  eflc 
fcram:fie/![imidpriEfenfifl'cc,nunquam  occidUTcc.  Cofl- 1.  Cam^mi* 
comitans  dicicur  quac  adioncm  comicatur,ita  vt  no  fie  il-  Mit. 
lius adionis  caufa,  fed etiam  li  abfuiflet  aclio  fcrnper  co- 
fecuca  fuilfcc :  vt  f\  quis  cxiftimans  fc  fcram  occiderc,ca- 
pitalcm  hoftcm  intcrficercr,quem  ctiamabrqi  cali  i«>no- 
rancia  fibi  occurrcntcm  incercmtflrcc.   Vndc  qui  fic  agic, 
ignorantcr  quidcm  agitjfed  nonpcr  ignor:*ntiam.  Cun- 
fcqucnsignorantia  ficappellacur  quod  volLnraccm  con-  ^^^''/«f 
fcquacur  vcpocc  cjuae  fic  dircdi  vcl  indircdd  volira ,  ca- 
demque  cft  cum  ignorancia  vincibili  fiuc  ajfRrd:aca  fiuc 
crafla,vt  fi  quis  quodam  dic  vigiii«non  iciunat,quia  no*  ^^«-W'* 
luit  fcirc  an  co  dic  indiiflum  edcc  iciunium.  ^n*m  • 

Tercio  quarritur  quarnam  ignorantia  pariat  '^nuolm^  ^Up''!^^//^' 
tm\im.  RcfpQndcwr:fola»  ignorantiam  inuincibilem,  unum. 


Digitized  by  Google 


fea  anrcCcdcntcmj  fiuc  fit  iuris,lii'.c  faih.parcrc  inuolun- 
•  •  tariuin,p!ica  fbla  ha:c  ignorancu  iu>n  clt  vliomodo  vpli- 

•  tajucc  proindc  vo!untana,ac  proindc  quod  cx  ca  (cqui-» 
rur,noncct4ci^ur  voiicum  icu  voiuntanumj  lcd  inup^-^ 
taciutn.  Ac  cum  ignor9nnac{lali<|u0iiiiotk>?pilij^^ 
YolaQcari  a,i  d  «yipque  c]  u  od  cx  ^lcqaiciiriceiii^ 
tttmieuvoluiicailiiun.  loconoctigjqioiimi 
nacMribs  iniiisiiibilcmitK^Cjpr^iti^^^ 

'  )>ilcli>incaipabi|tiniftc pcoinde  c^ularc  po^lc  iiiuakiai<« 
*      .     rium.Ignorancia  autem  fadli  fxpc  cli  inumtcibiiis  ,  q^t^ 
vix  poccl\  cjuis  pr.tuidcre  o  nncs  circuiiilafitiai  ta<^li^i^ 
<juc  cciaxn  ad  id  lcinpci  ubii^atii^. . . ;    . , .  -  ;  .j^^i^. . 

^99kf  Hffi'  |rx  Ir2kMltascftpra:fert^4<;i^€tif]Kci9idica|^ 
*  ^  Jbl  i.git^r  ipe^biK  adine^uiiH^iibicatuc  anwea^^iir 
. '  im^e^Mlettias  alictiius  madi^ftuiilfmvoliw 

l9ncacia.iSxem i  i  grac:a:fi  quis  naafragitanu  cii^^iQSi 
ceii  in  mare  p'roiiciar,nc  pouderofior  iVauis  takmetjg 
<]U^*rtio  c(t  an  fponte  ftfu  voiuntari(^,an  potiu&  lauc 
t.iMc  proicccrir.  Rdpondwur  iias  &  limilcsadioocs  ;^ 
parcun  volnntariaspartini  iauojQntarias.  Si  cn^i^i 
ncs  ill.c  pcr  fc  &-nudefpCLlcomr,>unc  muoluntarkc:! 
cemfpcdencur^umomnibu^  fuis  circumdantiis  &  ab(o^ 
liitc,^roac  ^unt^  reucra  func  vol,UJ^ri^>  iicquc  <|i)ii^|i|j|^, 

id  imperafii^  a  vdiunca^i^o^iiwi  ^d  yei^Q  j^^^^ 
^  '>  'pochd&fipMnjiahin^f  y  ijftia,  n^^PQi^i^^«|^^ 

li^MgnaQti%fiqn  pcf^^ll  rcd^leyrp,  j^ft^  «iu^ 
/ .  t  .ad^fo&ci&i^ptc^ 

fi^i^^Jk  '*  neov  bomi^iis  cupidi^atc  inflommau  reddat  inuo|i4C|c^«>N' 

'         •  •efljutt  ' 


Digitized  by  Gopglc 


Traot.L  De  Act.  Hvm.  5^; 

cmmyrTcrijintas,  quam  incicac ,  maioriin  ipfama^flio- 
nem  propenfione  fcratur.Quod  camen  inccUigcndumcft  ^^,^ 

ca  ptfpidicate  quae  fubeft  voluhtaci » impcho  ,  quxcjac 
iodrcium  xatioois  non  omnino  perturbat.  £cR  enirir ca  ' 
qfiscex  nimia  pallione  itidicium  rattonts^  f^ru^aiitb 
proucniunt  ,  dici  podinc  voluntaria  fi  appctirtilh  fpc£be$**  • 
rcnfitiuum  ,  non  camcn  ccnfcri  dcbcntipfi  hominiabfb- 
luce  voluntaiiajC|uia  non  cx  libcra  Yoluntaccfiunt.  Ciim  " 
aiiccm  pallio  non  eft  adco  Ychcmens  ,  tunc  adio  dici  po- 
rcric  fccundimi  i|uid  minuslibcra>lcd  ablblucc  ^  iimpii- 
citct  magis  volmuaria.    •  ' 


\ 


Qjr  AE  8  f  i  o  V/ 


QVta  nuHa  re  magi  s^quam  bonicate  $c  dialidfl  aftio- 
nesbmiianatqiiace^hiimansfett  morales  intec  . 
fedifientntacdi^oCennffart  Idcircodeearumbonitatie 

&  nialitianonnihilgcncratim  dicendum  cft.      '     '  '  * 

Pnmo  cjuafricur  quid  (int.  Rcrpondctur,Bonitas  adlio-  jj^-^j^ 
ncs  humanx  qu^dam  cft  ipdus  conformicas  cum  rc(fla  r^i-  JJgJI^ iJH 
iionc  :  Malitia  vcro  quarda  cft  ciufde  difFormicas  &  alic-  mtM^mm' 
nacio  a  rc£^a  racionc.  Rec^lam  appello  racioncm,bonam  tttU^ 
incntcm,ab  omni  opinionum  fumo  libcram,Dci  naturx- 
quc  lcgcs  pernolccntemyac  dc  quaquece  agenda  cx  pne-      ^  ^ 
KCipta  le^(apientet  acprudcntcriudicarirem  rPer  has 
aurem  dittccentia^  raldi  inter  fc  diftinguuntura^oiies 
hamiins  in  gencre  nio|mi>  Hc^  phyficc  &  i n  gcncrc  cn -       •  ■ *'  ' 
m  inidiomodo  dtfeant  r  lA^t  gratia,hbmThcm  i^^ 
ccfefiiicpciiiata  fiik  mMic3tlsathoricace>fi  pin  .  \  ^  " 

.  Aetiir,eft  c«dcm((ineciea£boTatver6fi  morotilr^lpe^ 
lur,  cft  toto  gcnerc  drueffa.    Nam  homi  iicm  infcrficere '  - .  •  \ 
ptiuata  authoriratc  ,  cft  malum  &prohibi^u  n  i  at  vc^o         '  ^  a 
cum  intcrficcrc  publica  auchoricaccbonLim  &  licicum.     i  '"^^V 

Secundd  quxricur ,  vndcnam  petaairbonitas  &:  mali-  ^  ^'•^^^* 
tia  ,  (cu  conrormicas  &  difFormicas  a(ftionum.  "Rcfpou-  ^^i,„jJj^iX 
dctur  primiim  quod  a^ioncs  hominispoffinc  ellc  bonx  J^^,  h^rd' 
vdmaise  fcu  virioix,ac  proindc  laudis  vel  vitupcrii,me-  ratu  &  md» 
ciciyVel  demcriti  capaccs,oriri  cx  libcro  agendi^^ttncipio  «••'^ 

?adtin:ofldiiac<  C^od1rijt6a£tiifiiic%«oilpd^te^ 


Oigitized  by 


$4         TBRTixr  Pari.  Ethicai 

fpecialiter  hoc  vcl  illo  modo  bona: ,  pcndcc  ex  objcflo, 
circnm(lantiis*cfinc,  &  ^ixCsnim  abobjc^ocirca  quod 
vcrracur.  Si  cnuiTillud  (ic  racioni  conrcncaacum  9  adio 
cjuoquc  eric  bona  i  fi  vero  a  racioncfic  diflencancum,eric 
0!>u3i9.     mala.  Cum  cnim  aclioncs  Iiumana:  fpccilicacioncm  Ciif 
mant  ab  ubjc^o ,  ab  codcm  quoque  rpccialem  bonicacis 
vcl  prauicatis  racionem  accipiunc»  Diccs  objcftum  a(ftio- 
nis  iiumanx  fcu  appccitionis  libcrx  cfle  fincm,  proindi- 
cjuc  i[enipcr  bonum,  idcoquc  prauicaccm  aiftionisab  ipfb 
non  poHcdcfiniri.    Refpondc^ur  objcdiumclTc  quidem 
fcmper  fincm  adus  humani ,  proindcquc  fub  caracionc 
circ  (cmpcrbonum.Veriim  ejuia  aliquando  poceft  cflc  bo- 
num  apparcns  duntaxac ,  hinc  fieripoceft  vc  fic  abfolute 
h'atj.       malum,^ac  proindc  illius  appccicio  fic  mala.  Addc  quod 
^on  ftlum  licec  fic  vcrc  bonum  fenfiii,  rationi  camcn  poccfl  cflTc  ma- 
in:ernM,fed  [^^^  Qnodenmi  bonumiucundum  cfl,aut  cciam  ▼tile, 
"l^^Mdtcna        fenipcr  eft  honcftum  ,  fcu  r^cioniconlencancum,  i- 
funt  ^,rir- dcoquciliiusappcciciopocefl  eirc  motalitcrmala  feu  vi- 
iiter  k»n*  ciofa.  Nocandum  aucem  non  taniiim  intcrnas  feu elicicas 
velmaU.   voluntacis  adioncs,fed  eciam  cxcernas  firuimperacas  vc- 
rc  &  formahccr  dici  bonas  vcl  malas  in  gcncrc  morum, 
cum  difcriminccamcn  ,  quod  atboucs  clicicx  dcnomi- 
ncncurcalcs  incrinieca  denominacionc  :  Impcratzvcro 
'  nonnili  cxcrinfi:ca  ab  ca  bonicace  &  malicia,  qua:  forma- 
liccr  eft  in  ipfii  volnntacc.  Quemadmodum  agcns  tranf- 
cunccr,  formalicer  dcnominacuragens  ,  non  (ccusac  a- 
gcns  immancnccr  ,  excrinfeca  camca  dcaoiiunacionc  ab 
ca  adionc  c[ux  rccipicur  in  pacientc. 
^JijJiiMltM,    Tcrcio  Liuxricur ,  an  omncs  a<flioncs  hamanx  (cu  li- 
«'»•'»«    berae  finc  ncceflario  aut  bonx  auc  malx ,  ica  vc  nuJla  dc- 
^^TnM      indiffcrcncia  ad  vcrumquc.  Rcfpondco  adiones  hu- 
Wwli./.'**  mauas  duplicitcr  confiderari  pofle,  ncmpe  vcl  (ccurKluni 
flnfu  /pecicm  &  vcluc  in  aAu  lignaco,  vc  loquuntur,  vel  lecun- 
m4muti*n.  dum  indiuiduum  &  vcluc  m  actu  cxercico.  £c  quidem  fi 
<Mr^**<^^Wpi.iQrimodolpc^encur  ,  poflunc  adinitti  quidam  adlus 
'  ^^^^'^     humam  fecundAm  fc  5c  ex  nacura  fua  indiftcrenccs.  Ka- 
^'4»!«?         D.Thomxcft  i.i.qu.i8.arc.8.quiaadus  humanus feu 
^    *     nioralis  habec  fpccicm  ab  objcdo  rclaco  ad  principiuin 
,1'      aduum  humanarum  quod  cft  racio.    Vndc  fi  objcdura  . 
adusiadudataliquid  quod  conucniac  ordiniracionis,c-  »' 
lit  adliis  bonuf  fc^ttadum  fuam  ipeciem  :  ficuc  dare  clcc- 

mofyiiain 


"  ,  jrRAcr.  I.  De  Act.  mvm.         .'iJf  ' 

^ofynam  indigcnci  j  fi  aucem  inchiHataliquidquod  rc-  - 
piignec  ordiiii  ratit)nis,eiit  mains  iecundum  fpecicm,  (i-  ' 
Cuc  furari ,  reutollerc  alienum.   Coiuingicaucem  quod  ' 
ol^jedlam  adus  non  includit  ex  fe  ali(]iiid  pertinens  ad 
orJinem  ritionis,vc  lcuarc  feftucam  djtcrra,  dc  ambuja-  ftiUma^m 
re  vcl  federc  ccrco  cempore  ,  &  talcs  aCtus  fccundum 
fuiwi  rpeciem,reu  in  gei'.cre&  ex  natura  fua  dicuncurin-  ^^?^"^ 
di.flfercntcs.  Si  veropoftcriori  modo  (pcclcntur  acliones  J**"^' 
humanx,niillx  funt  indiiFerentcs.Mam  omnis  adio  cjLia*.  / 
tcnus  a^ii  cxcrcctur,aut  ilz  propterhnem  conuenicnceni    '  - 
reela:  rationi  ,  &  hc  ctl  bnna :  aut  propcer  finem  non  con- 
ucnienccm,3c  iic  cft  mala,liccc  illc  iinis  non  lic  cy.  fe  con^  "^" 
rrarius  reda^racioni.  Tcncturcnim  vnufquiftjue  inccn- 
dcrc  fincm  congraum  ihx  nacunt  :  vndc  vcrba  ociofa  li- 
cccnon  profcranturpropccr  malum  fincm,quiacamcn  ca- 
rcnc  dcbico  tine,  iudicio  rcfcruantur.  Match.  ii»  Nocan- 
diim  autcm  illud  clt  qnoad  aclus  internos  feu  clicitos,  SotAHdHfn^ 
candem  clic  brmitatem  3c  malitiam  qu^  pctiturex  objc- 
<flO)Cum  eaqux  pccitur  ex  finc.quiaeorum  aduum  idem 
cfr  obiedlum  6c  finis  :  Ac  vcro  quoad  adus  exccriios  alia 
,cft  bonicas  qux  pctitur  cx  objcilo  ab  ca  qua:  pcticur  ex  ' 
•  finc,  quiaillorum  objc(flum  ab  eorundcm  fine  diftingui- 
tur.    QiTofit  vt  eiufmodi  adlus  nonnonquam  fecundum  • 
objc<flum  fint  boni,(S«:  fccundiim  finem  mali,  Sc  c  contra; 
Et  iflco  (ccundum  quid  boni ,  abfolute  vcro  mali :  Sicuti 
^arc  clcemofynam  ob  vanam  gloriam  ,  &  furari  ad  dan,* 
dam  clccmpfynam. 

Decircunfianttjshttmanartima^iont^m, 
QV  A E  s  T  ;  o   V  1. 

(■^  Ircumftanti^humanarum  aclionum  dicunturquo<^  vndt  diff^ 
_j  circuqftcnc  a(flioncshumanas,prxfertimcxceriores  sirtmMm- 
fcu  impcracas  ,  quafi  excrinfecus  lc  habcntes  ad  carum ''^** 
fubftanciam  fiuc  cUcnciam. 

Sunc  auccm  ha:  fcpccm  pra^cipux  ad  quas  cxccrse  om-  Circunjfan^ 
nes  euocancur  noc  vcriiculo  comprcncniiC.  ctfu^. 
\.SUtUi  ejHid,vlfiiquih!44  aftxilijsjCur,qtfomodo,ejttando. 

Quis  fii^nificataccidcntia  pcrfonx  aorcntis,  YC  >  vcriini         ^  ' 
qui  inccrfccic ,  fit  ciuis  an  peregnnus,  laicus  au  clericus* 
Quid  fignificac  qualit;acem  objccli  circa  quod  aitus  vcr- 
facur,Yt  an  rvs  furto  ablaca,  fic  facra  Ycl  prophar\a.  Vbi, 


rigaifieat  jecidenna  loci)  vt  an  in  loco  (acie  f€^o 

no  fceliis  patratmn  lit :  Quibus  auxiliis,id  c{l,quibus  iri^i; 
llrumcns  autm«diis  qnis  vfus  fucrit^vt^pcrculTcricnc  gla*?, 
;  dio  an  faftc?Cur,id  eftrobqucm  fincm,vt,an  priuati  pu- 
blicivc  commodi  caufa  aliquis  fc  periculo  mortis  obic-^ 
cerit.Quomodo,fignificat  acl:ionis  mot4um,vt,  dolone  an 
bona  fide  aliquid  quis  fcccrit.Quando,fignificat  accidcn* 
tia  ccmponsjid  c(t>quo  cemporc>  fccuoi  diefcfto  anpro- 
fieftorcmduiuiain^utsoniiCent*  .^^r^^ir:^        ^  ^  . 
DifcultM  .£>e  i/iis  autcm  qqa^ricur  quanti  |ln^  momdAiad  b^^tHj^ 

CnuUitiun  ni^anarum  a£tionttm.Circa^quod  {frij^ 
ttDi(|||p^cft  qualHani  infigni€e||r^ 

_    f^>Qii|p^      nudiiiai^^^  moraliimi^ 
qil2Sfatm.%eroj&|^ 
|nc  centum  au(eo$>aiter  quammijeiiii.Quanticas  pccuniaet 
,     jnprion  furco  reddttillud  nocabimer  graue,in  poflp^ 
.  y  -   ri  minimc.Sicquc  fieri  potcft  vt  pcccatum  quod  cft  nacu-^^^ . 
'  <      ra  fua  mortalc,  propter  circunftanciam  fiat  vcniale:  &  c  ^ 
contra  veniale  fiat  mortale  ,  ctfi  non  mutetur  fpccies  a- 
0(fMM4Mm       quoadobiedum,vt  patct  m  fupradi<5locxemplo  fur- 
^  ti.Sccundo  notandiimellcircunftanti^irum  quafdam  in- ^ 

uchcre  maiorcm  dcformitatem  vel  bonitatem  ciufdcm^ 
^cciei,quafdam  i^iedtifccencem.  Nam  circunll^cia^ 
inftiumenci  quo  quis  hominem  interimic  >  ncmpe ^ladij  - 
auc  fnftisjnon  addit  homicidio  maiiciam  dtucrfam  fpecieo^ 
Ac  ciiim  quis  hominem  inccrimic  vt  eum  {poUet:iUa  cir<« 
cumftantitfiais  i  addit  homicidiodeformitatjcmiioqfl^* 
Kif^iiAwi»fDeciei,  quandoquidem  iiirtttm  ifpeciei  di^ert  nbhomic^T 
mo.Tenid>  IJiJotandQm  quafilam  circmnftaoitias  iionnins>: ' 
adderenojoam  rsMionem  niaRtbt  &bonitacisa^^  ipsa 
immatarc :  Verbi  gratia,quod  res  forto  ablata  ut  facraȣt-t^ 
XttimiMm  cit  quod  eiufmodi  ablatio  non  fimplex  fttrtum,fcd  (acri- 
4»'  lcgmm  ai  fimplici  furto  fpecic  diftindum.  Quarto,  No-  ;;• 

candum  cftcam  circunftantiam  addcrc  a£lui  nouilitiam'  . 
^    vcl  bonitatem  fpecic  differcntcm  ,  aut  illam  immutarc,  ' 
QMX  importat  fpecialem  ordincm  conformitatis  vel  dif- 
tormitatis  ad  redam  rationem  &  lcdrcm  Dci,  vt  patet  iix 
^  fupradidiscxcmplis:&docctDiu.'t|jomasw.q.i8.art.^ 


Digitized  by  Gotwk 


M. 


■  POSTEI^lOk    DI  SFrrAriO 
,     \  .    .  huuu  tr/uiatm.  ' 

De  adioiubus  huaianjs  Ipeciatim.  * 


CElcbris  efl  huma.aaraadiioniim  pmitio  in clicitaSM«fc      V  i 
&c  impcracas.Elicita  volatitaiis  adtiqdicitus ,  cittiss  «M^to.  •  * 
voIunta5  eft  immcdiatu  princi|)ium,vel  quam  volutaftxjf'*»- 
lcipia&  in  fcipfa  clicii.^  Impcrata  ycrdqux  ab  alia  facdl.  "'^*' 
tate  quim  a  volucace>non  tatncn  finc  volunutis  impcrip'''^'*^ 
clititttr.  Elicica  vdyitads  aaio  duplex  xngcnere aimitti  £/,Ww  Wn- 
I>ote(l^alrer^circa  bonfi  vtficqiix gcuerali  nomine  voli-^v*,'': " 
tiodici  potcil,aIceractrca  malu  vc  iicqiTx  poteadici  no-^'*'^'^*^ 

litio:kur(useIicitavo!Qra::s.!aiocircabGuri,aurerrcir- 
.cafinem  aliqaorum  mcJiord,aut  circamcdia  spfa:  Actib'^''^*  .; 

,    cHcita  circa  ii;icm,^ft  triple\',ncmpe  voiitiojfiuui  ),intc- 

tio.Cifca  mcclia<.]uoc]LiccripJ-x,ncmp<:elcdic),  cofcnfus  f'^  ^  wiiff  ' 
vfus.  Impe.aca  vero  alia  intcrnaell,vcranJi  a<ilioncsin.,*/f  *  \  - 
tellcc^iuc^&fcnfuiuaruvn  facultatumiiuccognofciriuaru^  "  ,  ' 

vc  phatadx  a:ftiinatij|x>fi^c  ippctitiuarumkVC fiwit  adio-# 

ncs  vtriufciucappccirusfcttfitiui}alia  vcrocxterna,vtsuc       '     ^  * 
opSfatione^  manbrbrum  citcmorum.  Dc  iis  auccm  cu  ^«f^^i»»*'  . 
tlidtis  cum  i^pcratis  a<aibnibus  icittceps  ordinc  dicc- «^^^^ 
mos,  fi ^riiis  norauc|is  vtrafiiuein  hoc  cohucnire,  qiio4  'tZ^ 
fmt  iappccftatc;voruiitatis  (altcm  quoad  cxcrcitiu  a^s,  . 
ideoquc  folae  f«ntfibcr«;,hamaii*,feu  morales  :  In  hoc ,       ,  ^ 
camcQ  d£fi;rcp.arc^uo4cUcit.T  ab  ipfa  voluntate  cliciun-  -    ^  r  . 
•  '  W:tnperat«Vcro'abaliafacultatc;idqnc  iuxtaimperii^  " 
voiuntaiUn^eifide  clicit^  (unt  fcmpcr  appcciciux,impc-  ' 
i-ata:  vcrdpoflnnt  cifc  cognofciciux:  iliarfunt  fcmpcr  in- '  ^ 
tcrnx  &  occultx  :  Hx  vcio  nonnunquam  externar  cne 
poHant^c  fcnhbus  obuix.Mitto  hicaiiam,cclcbrcm  dini-^/if«ii!fW 
Iioncm  acliomim  humanarum  m  Iioncftas  &  viciofas, ''»wyj«^5w- 
tiim  honcflarum  &  vitiofarum  in  fuas  fpccies^  quia  /atis  ^"W: 
benc  iaceliigi  potcrit  ex  iis  qus  diccmus  mjppilrcino*^* 
xra^Utu  dc  Ymutibus  Jc  xitiis»  ~ 


Digitized  by  Google 


0b       Tbrtsai  PA]t*f ,  EYlfXCAS; 


De  hmn^is  MitihHs  elUitis  circt^  fi  tem\Mc  frffertim 
di  volitione  ^  intentione.  ' 

4  I 

,    l.  QX*^*  S  T  I  O     li.  ■ 

iu^l^^lH^  J    dicattiinas,ricmpc  voIucatc|nfcttYolitiQttc,fruiao- 
^rii  MtMfi-  ^^^y^  intcntionciptobtttfirqoc  0X  triplici  modo  ^uo  ro* 
Ittntasfertiu:  infinem  ioxca  tripliccm  eiofikm  fims  cSfi-* 
deradonem:  Vdenimfisrcaritt  finfem  abfiilacd  ^d:acii 

lyelmiifk  Si^^^^*^'  ^       bonam  i k  (e ,  dicitiirqoe  yoMntils  (ea 
volftio.  Ariflotcli  ^«Ajf<r/c>  vcl  fertur  infincm  quatcnus 
cft  quid  bonum,  iliudquc  vkimu  in  quo!conquiefcit  cius 
x^Wfuitii,    dciidcriiiilicet  iliud  bonu  adlu  non  poffidcat,  diciturquc 
^bOtntt»*   fruitio  :  vcl  dcniqucfcrtur  in  finem  quatcnus  certis  qui- 
^  *       bufdam  mcdiis  cft  acquircndus,diciturcjuc  intcntio. 

Vt  autcm  intciligas  quomodo  ifti  volutatis  aclus  intcr 
lediftiaguatur^notanciucft  hic^ciales  dSc  accepti^ues . 
iftorum  Vocabuiorum,rolnntatis  nempc>&ui.tionis'^  ia- 
/t^m- tentionis.Nam  liccc  voliitas  communiceraccipiaciir  pro 
fUtt  tnt  9».  volitionvnon  quidem  generaiicer  fiimpQa,  qoac^us  op^ 
ponicar  nolicioni,  fed  ^ecialiori  quodam  oiodp,  qaacft- 
nnsefta^fcio  Tolancatisdrcafii)|cmab(biu]^fpc^atttm^ 
muii  lai.  •  ^^^o  T^^^^  commimiceraeci^iaaQrpro  rcali  pofieffio- 
^i!/       nitrcibfimaefideraifacjatrcrA  hic  acci^ifmrptoqniccii^ 
■      \  dinc  quadam  voluntatisin  finc  volito  ,  carii|uamin  ali- 
quo  vicimojfiucfincm  likini  adlu  poiTideat^fiue  non.  Dc-  ' 
jl^^l^^niquc  incentioliic  non  fignificat  quamiibct  tendcntiaFn 
*  voluntatis  in  fincm,  fcd  in  finem  quatcnus  ad  ipfum  pcr 
aliquamcdiaperueniri  potcft.  Hoc  pofito,  dicimus  iiccc 

•  iftiac^usformaliter  &  ctiam  reaiitcr  diftinguanturintcr 
fcniiiiiominus  camen  vix  vnus  finc  aliis  rcptritur.Ec  li-^ 
ccc  aliquando  volitio  finc  £:uicioae,3c  fruicio  finp  incca- 

.  J     donerepcriaacar>nontamen  intcncio,ncquc  fruici6,fiac 
•aliqiu  voiitiorie  finis  apprelicttfi.  Quare  Ariftoc.inteo- ' 
'  '  tionem  i  voiitionc  finis  tidn  vi<tOTraiftinxiflc>eo  qadd 
volitioaeni  ieqaicar  ihtcQCio,eamciaecompi^tar«  Eft 

•  atirem  maidi  connepcio  volicidiits  tft  ititcnoonis  incer  fe»  * 
^mpntfi  finicionc  »  tx>qaod  iniicio  cft  cantftmfi^' 

\  nit  viciiitt;  ac  voiicio  &  inceutio  ycrfancur  eti;ia^circafi-  ' 


i 
\ 


Digitized  by  Googl 


TrAct.   I:  De  Act.  Hvm.  '  ,  ,  . 

nesmtcrmcdios.DiGiturautcmvolinocffctantu^^ 

&  quidcm  finis  non  mcdiorum,  quia  licct  mcdia  poflmt  ^.^^^^^  . 

e(T'c  voIita,quia  tamc  ipfa  cjuatcnus  mcdia  no  jjroptcr  lc,  ,4». 

fcd  proptcr  aliud  funt  volita,non  tam  ipfa  quam  finis  i- mm  &  n*n    '  .  . 
pforum  ccnfetur  volitusi&  ideo  voluntas  feu  vohtio  di- 
citurcfTc  finis,non  mediorum,ficut&  ipfaintcntio.Sicut  '/  . 

cnimclcaiomediorum,ficintcntio  citracontroucrfiam  i'    .  ,i 

diciture(rcipfuisfinis,quilicapoftrcmohabeatur,pnmo         »  ' 
tamenintcnditur,tumpropteripfumcxtera  chguntur^.      .  .       .  •• 
Exquo  intclligis  intentionem  cfle  priorem  &  nobiliorc  ;         '  ; 

eleaioncquemadmodum  finis,  vt  finis,prior  &prnEftan-  • 
tior  cft  mediis  qua:  propter  ipfum  cxpetuntur .  Quacres 
forfan,vtrum  intcntio  bclluis  etiam  conueniat.  Refpon-  j^*^^.^^ 
dctur,tionconucnircnififolisagentibusperrationem,eo  ^    .  • 

quod  fincm  intenderc  ,  eft  co  modo  fincm  cxpctcre  ,  vt  ; 
propter  ipfum  &  ad  ipfum  ccrta  ratione  mcdia  ordincn- 
tur  ab  co  qui  intcndit  ,  quod  foli  crcaturx  rationali  con-  •  / 

ucnit.Nam  licct  bcllux  fincm  impcrfc(5le  apf  rchcndant,  .  ^ 

nontamca  pcrcipiuntipfamrationcm  formalcm  finis,       '         .  * 
ncc  ordincm  mcciiorum  ad  finem ,  quac  tamen  dcfideran- 
tur  ad  hoc  vt  finis  intendatur  ab  agente.       ^  ^      . ; 

De  humMnhdMusctrcamedid^pr^firtimqu^ 
•  .  ^  .      de  eleBione.  •  ' 


#  ■ 

Q  V  AE  S  T  I  O     III.      ^"St  .  ,1^- 

■  '  ■  .  ,  .     ,  ....  • 

Slcut  circa  fincm,ita  quoquc  circa  mcdia  tres  adtus  Vo-  ^^^^^^^^ 
luntatiseliciti  numcrantur,nempc  eledio,confcnlus,^^^^^^^^.^^ 
vfus ,  colligunturquc  ex  triplici  modo  quo  fe  habct  vo-  . 
luntas  circamcdia.  Primum  cnim  fi  plura  occurrant,  v- 
num  prarfcrt  alteri,diciturquc  clcaio.Sccunda  in  co  mc-  E^eSie, 
dio  quod  altcri  prxtulit,fe  complacct ,  eftque  confcnfus. 
Tertio  mcdiumillud  quodfibi  aptum  iudicat,  ad  fincm  " 
airequcndum  applicat,diciturquc  vfus.  vrmf^lim 

Cum  vcro  fatis  conftct  quid  fit  vfus  mediorum,ncm- 
pc  applicatio  corum  ad  fincm  quod  cft  voluntatis  tan-  ^,,^^1»^ 
quam  primi  moucntis,  rationis  tanquam  dirigcntis,&a-  fu^rim. 
liarum  potcntiarum  tanquam  cxcqucntium.quo  fit  vt  m    ^  . 
fola  rationali  crcatura  rcpcriaturiqua:  fola  poteft  rcterrc, 
fcu  ordinarc  vnum  ad  aliud.  Item  qui  differat  vfus  ab  e- 
Itdionc  &  confcnfu    nempc  quodvtrumqucconfcqua- 


"•"^igitized  by  GooqI 


ITi  Tertiae  Partis  Ethic.     '  ^^Wm^^ 

tur  ,  f&qiiod  urinediarc\(equacur  impcritlm  volutitacii" 
applic.uuis  poccntias  fibi  fubditas  ad  optfrandum  confc^ 
que«di  finis  grac!a:Reft-a^  vc  cxpIicciTius  c]uid  finc  cic<fl:io 
&:  conlcnius,^  (jiioniodi>inter  fe  diircranc.  ^ 
Di  ile2lme,     Q;V->d  igicui  Ipc^at  ad  elL(tl;ioncin,quam  Arift.Tpoc/-/ - 
f  tr/i' appcllat,dcrcribicur  ah  eodcm  c.i.Iib.vEch.  Volua- 
tanum  q  jidprqcoafultatum.idcrtjadlio  voluutatis  <^UAm 
4'  prxccdic  confil  nm  ieu  deliberacio.  In  cap.fequ.  Appcti- 

lU.  tio  dclibcrata  fcu  dclibciacio  naca  eorum  quar  ujnc  in 

noftrapoccflarc  brcuiccr& clarc  defiuiri  portcc,  Dehbc- 
^  raca  acccptatio  vniusmcdij  pr;t  altcro.Ex  quib.intelligc-^ 

re  eft  eledlioncni  cde  adu  voiuntatis  elicitum,dcpcclcn-» 
lcm  taincu  a  prxccdcntc  rationis  dclibcrationc  ,  &  qui-*^ 
<iem  circa  medium  ,  illuaquc  non  abfolutc  fpecftacuui» 
Zlt^io  foli  fedquateuus  aheri  cft  antcponcndum.  Deiudc  elc<^o-^ 
r0tior.aU     ncm  foli  rationali  crcaiura:  conucnirc  non  brutis  ani- 
eonuemr      "^^"^i^us,  ciim  iu  illis conlilium  feudclibcratio,  qua:  c- 
V  *     Icdionem  neccn'ari6  dcbct  antcccderc  ,  locum  non  ba-. 

c4d*JufeU  ^^"^^^^  clcLljoncm  nun.^uam  clTc  finis.quia  illu<i 

-i  .  iftonem,  '^^^^^  ^ub  clccliioncm  quod  fc  habct  vt  couclufio  in  fyllo- 
\'  '  gii^nio  opcrabilium  :  finis autcm  vt  fic  in  opcrabilibus  (e 

i^abct  vc  prii:cipium,non  vt  concluiio,  vt  fcribit  rhilofo' 
•  plius  2.Pli.t.85;.Et  iicct  id  quod  cOfinis  refpcdu  ali^uo- 

rum  pollit  nonnunquam  cnderj  fub  cIcclionem,non  ta-  . 
inen  fiib  rjtionc  finisjfed  fubracione  mcdij  quatcntfS  il- 
't  \  I^'d  idcm  potcft  eirc  mcdium  rcfpcfftu  vltcrioris  alicoius  * 

fiais  ,  qi;cmadmodum  idquod  eil  principium  alicuitis 
.    '     "-Aa^i^,    fcicutia:  poteft:  c(Tc  conclufio  fuperioris.titautcm  iibcra 

ba:c  voICicatis  adlio,qf!iia  licct  vt  plurimum  fcquatur:an- 
^  cecedctis  delibcrationis  iudicium  ad  vni^ialiquodcligi- 

bilc  dctermiuatum,non  can|en  illud  ncccllario  fcquicur. 
I     .  Addcquod  iudicium  illudnoncft  ncccirario  dctcrmina- 

CMui  ad  vnum-,  vc  potc  quod  non  nccclTario  fequacur  cx 
fuis  prlncij^^iis  ,  ficqucita  vnum  cligibileacccptat  volun- 
liectt^fenfH,  ^^s,vc  ci  fit  intcgrum  iliud  iion  acccpcarc,aut  cciamaliud 
Ccnfnjtu  'ac^cptare.        .  'i'  -r 

pf^tuf^ontt      Quo4  vcro  ipciflat  ad  confcnfum,  cft  a<flus  voluntatis  < ' 
'^ti^fnA^tf'  ^^^^^^  pofterior  ipraclciitione,  ncmpc  appHcatio  motus 
f  Sftlnetnin  t  ^ppctjtiurad  id  quod  cx  coufiiioiudicatum  cft  ac  clc(5lu: 

'  fic^wein  eligibilibus  cofcnfuspiacfupponic/cmpcrcdnfi..  • 

•  lium  &  eIc(5ti;onciii,ciico  in  cligibilibusjid  cft?  cdm  plara 

•  fcfc  . 


T4ut:9T.  I;  Db  Act,  Hyir» 

eft.*  Vb6»  cum  ▼nam  caiu Am  occumtm^dimii  aa  ibiem 

conicf^Qjfiidam,  tunc  non  ed  locus  dcUberationi  aut  clc-  , 
^ioni ,  (cdtantum  rcquiriturconfcnfus  voiuntatis,  c]uo       ^   '  / 
voluntas  fcfc  applicct  ad  iHud  mcdium  vt  co  dcindc  t- 
tatunadco  vt  non  pollic  cflTc  libcr  vfus  mcdiorum  abfcjue 
prapuioconfcnfu  voluntacis  circa  illamcdia  ,  licet  ponTic  * 
nonnunquam  cfTe  abfque  prxuiA  clctflionc.Ex  quibusfa-  . 
ciic  intclligitur  qui  diffcrat  fonfcnfus  ab  clc(fbionc.  £c 
c]uoniaiil  elc^io  nonniG  cx  antcccdcnti  confiliOiiiBU  de^ 
liberatioiK^  itc  >  idcode  confilio  fcu  delibcratioae  prqao» 
maieqttenttqajcftioncnoiuiiliildicendumeft.    y  ^> 

.     codjllhfin  MUttmtfm§  tUBi&inm  frA€timft^< . 

Qiil  S  T  10    IV.  .     "  ,  , 

iJ  Rfmflm  qu«ritur,qi<d  fic  confilium  fcu  deliberatto>  iM^mtUm" 
r  quam  Ariftotclcs  Cot;>ftj^fl-/vvocac.  Dcfiniri  poteft,In-  Si*^*  ' 
qaifitio  reruin  a  nobis  fadibilium  in  ordine  ad  fincm.  . 
Necclfariam  autcm  elfc  ciufmodi  inquifitioncm  inrc-^^ 
bus  agcndis,  ex  co  patet ,  quod  clc^lio  conlequitur  iudi- 
cium  racionis  de  rcbus  agcndis.  In  rebus  auccm  agcndis  jttmdjkk 
matrna  incertitud.oinueaicac  ,  quiaadioncs^nt  circaMr«f»^ 
finguiaria  cpntingencia ^  qax  propcec  ftti  incon^adam  mdiaum^ 
funt  ii^terca  admodumjin  rcbus,  autcm  duhfjs  &  inccrtis  'xvtf9^ 
circioflpn  profetiodiciumab^^^inqaificione  fcu  deli-  ^^V^^^ 
beratione,fiae  confiilcatiaipe  ^r8ce4cnce>  U  idei  ncccffa-.**"'**  .    ^  ^ 
ria  eft  eiafmodi  ii^aificio  ractoiHS  ance  iadkitifi  de  eli^, 
^ndi$.Ec  qabniara  inf oificib  fiat)cc  »^ 
fisjiodidam  vero  KacionemconfcqucntisieSc  quiin^f  o|i->* 
ttat  int^ra  raciocinatio  pradtica idciFcb  ad  eandem  ra* . 
cionis  adum  vtrumquc  refcrri  (blct,&  facpc  nomine  con- . 
filij  &  confuhacionis,ti\m  inquifuio  antcccdcns  q^m  iu- 
dicium  confcquens  incelligitur  ,  cxquo  proximc  fcqui-  " 
■  tur  cIc(flio,   Vcrum  obijcics,  Dco  tribui  confUiam,cum  ^^^^f^^ 
tamcn  in  co  nuila  ciufmodi  inquifitio  polfit  rcperiri.  £- 
ph.i.  ^jui  operniur  onmia  fecundum  confilium  voluntAtii 
fuA.    Re-fpQndeo  confilium  Dco  tribm  racionc  certicu- 
dinis  (cncenciap  feu  iodicij  >  non  verb  cafiiQne  inqilifi^  ^\ 
ticmis  ^iwatiiso^  qa«  ucludi»  ali^uam  imper£e£i;io^ 


',4^'  Tertiae  part.  Ethic^      '  4^  rr  * 

ncm  ,  ira  vtconfiliiini  lococirito  nihil  aliiirlfit  qu.iin 
rempirerniim  ,  illiid(.]uc  immobilc  dccrctam  diiJinx  vo- 

OhitSH;     kmt.itis.  ^   ijcics  prxrcfea  conli'ium  non  pr.xicqiii ri  a.J 
a(flum  voluntatis^fcd  potiiis  rL*h!a]ni,cnm  ipfnm  Ui  liSc- 

^olutio,  rum  &:  volunrariiim.  Rcfpnndctur  :  Nihil  .ibiurdi  c(lc 
candcm  adl:uni  rationis  r^fpcdu  diuerforum  a<fluum  vrv- 
luntatis  anteccdcrc  fimui  fubfcqtii.Nam  con.ilfium  fc- 
cjuitur  a(fbum  voluntatis  i;T]uar.tum  inrcllctfirus  liI>cro 
voluntaris  motu  incitatus  dclibcrar :  at  vcro  af^^meiuf^ 
dem  voluntatis  antcccdit  inquanti:m  nihii  cligitur,  nifi 
prqconfultatum  &c  dblibcratum. 

2..  DiffKuU     Sccundoquxritur  ,  an  dclibcratio  fitT.inri]im  medio- 

'^**; ,     .  lum  proptcrfincm,an  vtro  ctiam  ipf.us  Hnis,  RcfponJe- 
Vdtberattj  fr  '  i-  ^  •     vi  •        '  •'»■ 

f({  tantmm  ^^^^"^  tantum  mc(liorum,non  nnts.  Ncquccmm  mccri- 
me^iofum»  cus  an  fanaturus  fit  confultat,  aut  cratorvTn  fit  perfuafj- 
n«M  rus,aut  leoiflator  ,  an  bdnislcgibus  ciuitarcin  tcmpercr» 

hequcalij  artificcs  dc  finc  dclibcrantjlcd  omncs  propoij-'^ 
to  fibi  ccrro  aliquo  finc  cjucmaliir.odum  cufn  pofliur  a(Ic- 
%ttio  D.    qui  cogitant.cuius  rci  caufain  teddit  S.  Tliomas  i.  i.  qu, 
1^9m,       J4.artic.  1.  co  quod  quemadmoJum  in  rcbus  addifccndis 
principia  non  cadimr  fub  quarrbioncm,  ira  in  tcbuL  agcrn- 
drsprincipia  non  cadunt  fub  dclibcrationcm  :  principia 
autem  rerum  agcndarum  funt  fincs. 
3.  DifficuL    Tcrtio  c]ua:ritur  *  an  ccrum  omnium  qux  funt  pro- 
ptcr  aliqucjr.  fincm  dcrurcolifilium  fcudclibcratio.  Rc- 
SiuMnam  a  Ijmndcturcx  Ariftotelc  loco  citAro ,  dclibcrationem  cifc 
deitlnrau»  tantiVm  Corlim  quo:  A  nobis  .loruutur  ,  qu.rqiic  aliter  ar- 
y^*tHr*'         alitcr  ficri  rofliint  in  ordine  ad  fincm  confcqiicn- 
dum.  Itaquc  a  dcIibera!ionc  CTCchiduntur  prinuim  im- 
polfibilia  qua:fieri  ncqucunt.   Secundo  ca  qua?  non  func 
in  lioftra  pateilatc ,  vt  fiant  vel  non  fiantjcuiuf^nodi  fiinc 
ij  omncs  eucntus  qui  vcl  artatnra,  au:  a  ncccllitatcvcl  .1 
cafu  pcndent.   Tertio  eaqux  quamuis  humana  fint ,  ad 
Jios  ramen  minimc  pcrtincnr,  •Qiiartc':)  ca  ^ux  ccrto  co- 
dcmquc  (empcr  modo  a  nobis  fiunr.  Qumto  ca  qux  non 
inrcrcft  vtrum  hoc  vel  illoinodo  fiaiu.    Et  quicicm  hxc 
omniaqux  a  delibcrationcexckuiuntitr,  iiuiiiitci  cxciu- 
duntur  abelcv^iionc, 
4<  Difficutn    QnartQ  quQ  oixiinc  procedat  confiHnm  fca  delibcra 
lio  circa  ca  qu.T  fuht  atl  finem.  Jlefpondctur  procedcre 
ordiQQ  aaalyticofcu  rcfohltodti  ,  nempQ  incipicndo  ab 


d  byGoo 


Tract.  T,  Di  AcT.  m-M/'  ^ 

hh c^ux  funt  vicimora  fini  ,  S:  proc^rec^iendo     ea  qiite    « •  ' 
funr  nbtprofcmorion.Primiim  enim  ^'^^^^''-'^-^^^T''''^^^^^ 
mc^fijsfinisproximrhabcri  poP^,  quatationc  (ea 
bus  me(!iis  alSilla  rerneniri  pofUc, & qtia  via  &  ratio- t,r*. 
ad  iila,doncc  ati  ill.^  deucniatur:  at  wro  c«:dciin<?  9p- 


ptffitborfinehcmpcfyntbeacoftu  compofitiuo,pr<ei|;r^ 
«ftnt^frrcipicndld  a  mcdijs  tcmotioribu$afin^>SC]pcripft 
progrcdxciidoidaliamcdtalrai  vtciniOT^ 

AE  T  s  I  o    V.'     "     ;  :  : 

Onn'j!LTrunt  circn  ciiirmodi  nf^qs  impcratbs  ^^^*,-/ 
Hc^lraccs  (!|>ilia:ini  exphcandx.  •  ' 


N 


aa 

•feicdi  fcrmalircr  d^nommari  jmp 
^do  pcndcnt.  Inipcrium  aucem  illud  cenfiriur  e(ie  actns 


P 


age6d6m,  ^t  quonidm  ratJo non  ordihat i«pofcnd6*am 

^id  a3  ngcncium  nifi  in  virtiire  priirti  mOueotii  iilg^W*, ' 

morum,r-eir.pc  voiuntaris  jhir.c  fcribir  S.Thonias i. 
<].i7.art.  X.  quod  impcrare  fit  adiis  rarionis  pvvxtnppofifp 
aflL!  vo!i:nra::s  in  cuiusvirtufe  rario  moi^ct  per  imnc- 
uv.m  infcrioreT  potcnrias  ad  cxercitium  a(f^i"!r..'Et!bifkiTi  / 
'ac^  :.r^occr  illuti  imperuun  non  cflc  acflun^  Yolnp.~at'ii  ab-* .  • 
folu  tc,  fed  cmn  guadaii)  motionequa  cft  a  YoUmtate. 

Exilloautcm  impc»o  fcqu^ur  yYuseius  owod  fijbc(l  »«^*» 
pbrcntia;  c^ccutiua^j^iicque  impcriam  iUud  ab  Vfudiftin-i^^**'***  , 
gUteor  tanquain  ab  co  cjuod  natiira  poftcritts  cft, .  Inip©'* 
riu^^eniftioc^n  cftfimul  cuma^  eiuicm  impcwtnr;  at   .  ^ 
ycrd  Vfus  ciU^quod  futw^  P^^jig  cxccudiujB^-cft 
lAperaitos.yerdm  ohifcic$^V(^jk^<^c  viiuna  ex  aftfttia  6*  ^^(^ 


fiicitis  dfca  mc<!ia.1lcrpondccur»ti^  aAus  ^ui  vulgo  di  ^^^^ 
contur  imperati  ,  ftntcjuc  altcrius  TacuUaiis  ^  vobantjt- 
tcilAoh  po/fintefreeliciti ;  cliciti^amcna  vo!unracepo&'  - 
funt  nonnunc]uam  c(fe imperat i>  c}uateum  vnam  vicil^ 
nontanti^malccriAfcdctiainribii^li  potcft  impcrare*         ^  - 
Sccundd(}u^ritut)Vtrum  impermm^^^i^us;  irnpcT^tus  aJmi% 


Digitized  by  Google 


TlltTIAS  PaRT.  ETlilCAI* 

.     adlus  illi  (int  diuerraruni  potcntiarum,  quia  ramcn  a(5lus 
(ygautim.  potc^fi^iOicnorJS  nt  in  virtutc  liipcrioris  leu  impcran- 
/  fMimtdtm  tisjidcirco  ccnfcturcfle  v^nus  &:  idcm  adus.   Quod  (i  per 
impcrium  voliintacis  inrfeUigas  ipfam  motionem  qua  vo- 
.    Juntas  formalitcr  mouct  ali.is  potcntias  (  ficut  vulgo  ac- 
cipUur  &  etiam  valde  probabilc  c(i^(^iones  ^mperaras, 
<]iuu$4asab  didus  diitinguuntur  >  ab  ipibdenomiiiari) 
cuiic  ini(fC^$iua^rtt  ipfemct  adus  itnpcratus  t  quaceiius  i. 
voIuiitiie^^<|uam^  vniucrfali  mouence  pendct^  vta-^ 
liii  i^^mmps.ia  %  p.  hacum  laftitutionum  Mor^;|iiim 
in  M^Tm&^m  c|j^ut.prior  i  ,qu .  t,  coi|d.  i.  ^ 
i*B(jl$emh0  ^  %4BttiGkqu^ritc|f  ,  quioam  adtisinjiominctlubdaiicy 
%ip*n^€imr  imj^rlomfpnis.  RcfDOiidctut  primd  adus  ipfius  vot£ 
^^f^  tsLtt}s     impmo  fubBfc.    NDium  cniro  ett  quod  ri 


^^^^   Jmpefio  fubflrc.    NDium  cniro  eif  quod 

.    pofTit  ordinarc  dc  adibns  ipfius  voluncaris  ,  nec  abfiir- 
duni  cl\  acius  voiuiitatis  clicitos  co  modo  clTc  impcratos 
♦»       a  rationcfcilicct  ordinante.   Sccundo  ^dus  rationis  ci- 
'-^  dem  rationis  impcrio  fubfur.t.  Siciu  cnin^.  vokintas  mo- 

-  uctieipfam  :  fcratio  impcrat  fibi  ipfi  in  quantum  vtra- 

■i.^tp  cjue  potcntia  refleditur  fupra  fuum  adlum.  Tcrtio  adius 
appctitus  fenfiuuiin  umum  (iibed  imperio  rationis ,  in 
quancum  cfl.  in  potefiiatc  noftra,  Quare  aAus  appetitus 
6nfitiut  qui  non  funt  in^^ra  potcfTate  >  nonuibfu^c 
impcnpiaiifHlisivC:  i  j  qur  llnonis  iudici  um  anceuertant. 
QuaittG:  a^lwi^at  vcgctantis  oon  (ubfttnt  pranlido 
impcrio  ratipnis  » quia  procedunt  c;c  (blo  naturali  ^pc- 
citu ,  qui  i|oti  fequictic  vim  apprdienfiuam :  At  vetora* 
tio  non  impctat  pcr  modum  apprchenfiu»  ▼irtmis. 
5»  :  Quinto,  adius  fcu  motus  cxtcrnorum  membrorum  qni 
conrcquuniui  uotentias  fcu  vircs  (enntiuas  ,  fubduntur 
impcno  rationisinon  itcm  i|  <.{'m  coniccjuunturvircs  na- 
turales.Qina  ncmpc  vircs  fcnnciux  lubjacent  imperio  ra- 
cionis,non  itcm  vircs  qua:  dicuntur  mcrc  naturalcs.  Car- 
^  ccrum  cjuo  modo  volunt^s  moucat  inferiorcs  pocecias»& 
quodnam  dominiamfcil  iii^^urti  in  illas  cxcrjpcac  (ii- 
^  pr^  inicc^ida  parte  ,  vbi  de  ptincipi js  intcr- 

nis^congcnicis  humanarum  a^ionum^a.i.^Bttec£Ltis 


SBCVN- 


*        '  '    .  Digitized  by  Gobgle 


H  VI  V  S      P  A  KT  IS. 

QVia^  inagnum  cft  moincntu  pafltonam  tiim  ad  virtn-  ^^*^  J]^''^ 
C€S  cum  ad  vitia  iBKjuarum  nnitn  <;ontempiationc  J^'^'^^^ 
pottffima  pars.moratis  philofophiac  pofita  eftjcuqae  vir-^ 
tates  in  iispaiSoiiibus;  modeniudis    cohibeiidis vcrfeii«  -  .  > 
tando^nae  ratio  poftulat  y|:  ante  viitat&  Sc  viciotu  traj '  f 
dacione  de  paiHonibus  diflcramas.  Et  quoniara  pailiona 
duplex  cft  confidcracio,altera  in  gcncre,  akera  in  fpcci^ 
duplcx  cjuoqiie  iaftituccur  huius  craclacus  difpuratioiai:-   ^  -^' 
teradcurdemgc^|pratim,alcera  de  iifdcm  fpcciatun, 


^   I  . 

'DepdSb&ihqisanimaegsAecaidm, 

•.  >        .  »  « 

Jit,  ^tiott$flex     in  qUMti/tm  f$rpcris  fMe  rifidgat^ 

.<      '  .    QV  A,B  S  T  I  O      I,       '  ^     ;  s  , 

QVoniam  omuium  paffionum  fons  &  fcaturigo  eft  Omnium 
appeticus  sc(itiuus,idcirco  de  illo  nonulla,  ac  prar-  M^»*^ 
cipue  cria  qaae  in  hacqnsefiiqhe  propbiianair  hoc  loco,  l^^l^^fy^ 
cxplicanda  foiic.  Vbi  nocaquodliceca^petitusreafitiuus 
tam  ioibeUuis  quamin  horaiaibu$^(epcriacur,nos  tameii  * 
hk  agece  deappeticttiefiticiuopma^eft  in  ho^ 
•  PnmiYm  quxriciiMHid  fic  ap^ekusieaficiiius  ia  jio-  «•^'JM'- ; 
mine.  Kcfpondcoi^fl^jiacubaicmflua^^I^  'f^^^, 
dcucc  noticia  ienrns  naikraliter  ine^natiir  iid  D^m 
fembtle  vc  calc  cogniram:qiiam  de&Ui^ 
fim6k|ue  inteiligas  ad  quam  animae  partem  appetitus  i-    >      '  . 
ftcpcrtineac,repctcncla  cft  cx  Ariftoc.i.  Eth.celebris  par-    ^  l 
tmm  animac  diuiiio  a  Plarone  accepta  4.  de  Rcpubi.  Eft    ^nimA  m 
•gitur  in  gcncrc  anima?  m  hominc  portio  duplcx  :  Al-  h^mmt  /«r*. 
*-fa  fupcxior  lacionis  capaXi,  qjMC  p^ioftcjcc^  di^tttt^'»*  »  r 


'  ^    %9         Tertiae  Part.  IJthicab 

^  '  lationalis  reuincelle^ua:a!tcra  infcriorratictiis  cxpcr^ 
.  '  caqnc  dnplcx ;  alcera  animalis (ea  fc|iiiciiui>  quaBjaition^ 
potcft  obtempeiarctYiid^  dici  poteft  aiiqao  modo  ratio- 
nis  paitlccp8>(equit6rc]uc  graoiim  aDima?  (enticnris:  aU 
ccra  natoTalis  (cu  ycgetatiua  ,  qux  rationis  impcrio  he- 
quac]uam  (ubcft,licque  omnino  cft  ratidnis  cxf  ers^fcqui- 
4  ,         tucquc  gravlum  anima:  vcgcrantis. 

/     EA  .lucc  in  fiipcriori  anjmx  porrionc  Facultas  duplcx: 
•altcra  apprchC(iua  fcu  cognofcitiuajcliciturqjintcllc^ftusj 
,/      altera  appctifciiia,clicitnrc]ue  appeticus  rationalis  (eu  vo- 
luntas.Sijnilitcrc];in  ca  infcriori  pnrtc  auiin^ c]u^  dicitur 
animalis  lcu  reniitiua,alia  cft  facultas  apprehcfiua,  dici- 
V   tdrqi/renruSjii^ucmutcipIex/Sunt enim  aii)  rcnfus  extc* 
rioreStalij  intcnorcs,intcrquos  isqui  intellcdu  fcu  ratio- 
tim<Ti  r  nc:magisiiTiit2tur\Iiciturimaginatio,ab  aliisfacultasco- 
'  gicaciua4»fidcc<]uc  in  ccrcbroiaiia  vcro  fcft  facultas  appc- 
I ticiaa>didtd[c^ie  vulgo  appctitus.abfolutd ,  vel  cii  a<ue- 
fi^um    dlioiie«at>^ii^rifcfciimiQus  feu  atiimatis,qui  quidic  appc- 


ul7afl/^  titu^  cocIe.||iO(lolc  habct  ad  phantafia  (ea  imagination^, 
"  ''  cjuo  rationalis  appctitus  (cu  volantasad  inttlTcdi^nv(ca 


mtm,        rationc.  Vc  enim  voluntas  fcrcur  in  honum  ab  intellcdu 
cognitCi,  fic  nppctitus  aninialis  fcrcur  iu  bonum  ab  ima- 
ginartoncpGrccptum.Tantic  im  illa  iniima  animq  porcio- 
.    nc,c]UiC  rarioni  ncfcit  ob:cmpcrare,ponitur  duntaxat  ap- 
lrf^«w  '    pccitus  nacuralHivndc  cxillic  ab  apima  triplex  appcticus 

in  homincnempc rationalisifcnhtiuus  &  naturaiis. 
i,digimtias,    Sccundo  QciTrinft  >  quocoplex  fic  appccitus  fenfitiuus. 

^otupUx  Rcfpond^cur  duphccmcflc,  nempc  concupifeibil^Aci- 
^^^f^''*^rit/cibiicm>q^^  corporc  Tcrfatur,to- 

j^^Pfttim't6C€^iMijfaS'i3S{k^  ver^  xatio* 

^Ux,     tA  v^clntor  nohfAinqoatn  1IH  ipfi  vim  fpb6r^e  (uppcdr- 
.  ^.""tac^imot        bon^pifdbiti  opftufeittfr  qaatenosicmfr- 
;  HCt difficiJlcritc^, impcdtmcftta  quae  dbftdtifc  qaoVnhias 
./MfcwifMbonuni  c]uo(i  f>|^tat  confequatur.  Ex  <juo  p^tct  iraftjciii 
muufifitn-  tiam  nonnunquam  clTe  concupifccntiac  propu^nacricem; 

^r^*"  Vntlc  Piatt)  4.  dc  Rcp.  vrrumc]ue  appctitum  aratione  & 
^JJ^^^^intcv  fc  diftinc;ricns,fcribit  magillratui  in  ciuitate  refpo- 
fuiTtMhmifm  dcrc  in  hominc  raLionemjfc^uxftUariis  irominibus  capi- 
iibmvirmm.  ditatcmjauxi liai iii,id cftjmilitibus^ir^fccntiam.Ncccflra- 
^  rium  auccmfuiflc  in  animali  ttrumqueappctitum  pio- 
"^*^     •  bfttui»  ^laitf&litirAitf  aUi^fiiftatjlUiMistttdiuqoardafn 


■  DigitizojbyGoogle 


tis  eft  noiLtaiicuixi  ad  profea  aen<la,<;(maciiieQciajaac  ad^ 
ttec(a  fugienda:  Cti  eciaih  ad  refii^^eiianin  coiftrariis: vc 

gninon  tanciim  inditae(l  leuitas ,  vcinfima  dcfcrcns  ad 

lupcrna  conuolarcc,(I:i  ppa:ccrca  calor  indicus  vt  conua- 
riisa^catibus  obfiflcicc.  Pari  rationc  coneruum  crat  in  ,     \:*  \ 

,,CJ  .  ...  .*?  i' 

lcaliciui  anim^' paicc  vim  dupliccm  reperiii:altcram»c]ua 

anaualia  ad  ea  qux  profuuc,  iacicarencur  ,  &  ab  eis  qux     •  - '  -  Vv^' 

vidciicur  nocicura,retrabcrcntur,quq  vis  c(i  concupilcen- 

cio:  leu  appecicus  concupirdbilis:&  alceramquiA  nicexc-  . 

ciu:  fabmouere  occarrencialiei  con&qtiendx  impedimcn^ 

caiqux  vis  eft  icaCsoinx  fca  apjiectcas  ir«(cibtits;Ex  quo  ^'*f*'*^^ 

iaceUigicur  commuttc  difcrimen  imcr  vqramque  appcti-  ^^""^^ 

tum  qiip^d«ibi0dm^  qood  ille  dicacur  ccndtce  ia  honu  ftnfuitU. 

iciliU(e^b&^  fenfibik  qiMneflias  ^ 

dyGttle  A^miiiu^^ 

.tilitacem  p6riik^^^ttS4fuiS^dtfiicul(^tibtt$  o^ 
ei(que  fiipcrat.raBtcrea  cx  eo  vtriufquc  difccimcn  inao  - 
tc(cit,c|uod  noanunquam  irafcibilis  palfioncs  rcpujuaic 
videantur  motibus  concupifcibilis  ,  quia  concupifccntia 
inflammata  plcriimque  i;am  fcangLC|&  ira  acccaia  cou- 
cupifccntiam  minuic. 

Tercio  quxricur,in  quanam  corporis  parcc  refideac  v-  j.oiJBai^» 
tcrqt|Cdppccitu&fenfitiuus.Re{pondeo  iirxcaeoruaiieft-  tM. 
tenctatn  qui  ynum  ab  altero  rcalitcr  diifcrrcexiftiinanc,  .^«««wt/- 
▼id«civaldeptobabilit»c«iaaphantafiafic  in  cecd>ca»ira.  ^^'>^fl*^/f' 
fcemiaaft    corde^  coocupiiceactiiiiiitefioia  h^ote  ,coU  i'^*"*^»'^^'* 
lecftndaoa  eflfc.:  Ycl  iam  naconeni  >  kafceaci^m  ta  pcac^ 
co^sycoacapiiceiniafii  ycs6  ia  ab  doaiae^Q^ia  camen  /Pr^^t  (j/ftr 
peobabilias  cffe  iiidico ,  vokHB  eb  akero  realicer  noa  ili- 
fHnaui,fed  tantum  formaliter,  ica  vt  vnus  &  idcm  reipfa  9*^^/9^* 
appccicus  fub  vna  conlideracionc&  rcfpcila  quarundam 
paifionuin  dicacur  concupifcibilis,  &  f^b  alia  conddera-  ^tnfirm*^^^ 
rione  refpcAu  aliarum  pallionuiu  irafcibilis  nomiuecur. 
Hinceandem  vtriquc  icdcm  m  coriHc  collocandam  clVc  . 
acbicror.Experimur  cnim  omncs  adccl:uf;  fiue  irxliue  cu- 
pidicacisaliquamin  cordc  pcrturbationem  excicarc  ,  in 
iM^tte  moK  unM9sk|^ 

dp9iim,omni&mqpiiBvitaHum  opcraki^Mlttm 
^  eoque  valde  congruum  c^  ,  Tcifi  eo  taitquam  in  arce 
«ppetkttf  ad  feruaodem  vitamj&  pcricoia  proM|pmdt^ 

•  s|t«M^4aii tefidMoi. "  ^  V •  •  • '  •'^i^-H*^^^'^  ^  ' 


.  .  Digitized 


7^  TSKTXAS  PaiCT.  £rHX'<2AB. 

r 

•         Qv  AE.S  T  I  o     1 1. 

pafior^m  in  A  Nimi  pafTio  (!':finitur  a  morali  piulofopho :  Morus 
i  nttedc^  appetitLis  fcnfitiui  ex  apprchciifione  boni  vcl  mali 

fifmit»      cum  aliqna  murationc  ncwi  narurali  corporis ,  vcl  quod 
corlcm  rccirlit,Adio  appetitus  fcnlitiui  cjrca  bonum  vei 
inalum  opmacum,  id  ell^apprehenfum  tdiiudicatum  vc 
Cale  a  phaiitaliairel  xdimaciua/ 
p0fSm»$lit    Dicicur  motns  vcl  adio,  quia  ci^m  in  animo  triafiot». 
M8mk       pocentia^feu  facuitas  habicus  ^  a^ieipaffiones  auce  aoi-* 
xni,nec|8e  fint  potenti«yCikm  non  perpecuae>neq;  habi tasf 
ct\a(I  anteqiiicon^ahacur  tI}us  habitus  (xpcnumerd  e>r« 
cicencQr;  rcftatvtfidca&oneifueadusvelmocuseias^- 
^potentiae  (eu  fiiculcatis  i  qua  ociancur,il^  appecituss^ 
Cm^  ^•fitiui.AppellanturamempafItones>tuqu^appetftuf  dum 
f****''*    operacur  paticurab  obic«flo,cu  ab  ipfo  trahi  vicicatur,ciiin 
cjuia  opcrarioncs  illx  cum  iciuu  quoda  dtilnris  .lut  volu- 
ptatis,  c]ux  lunt  corporis  p.ifnonesjconiundx  fnnt,  tum 
•        fjuiaalicjuriin  corporc  paflioncm  cxcitantrappellantur  > 
tiam  interdd  pcrturbationc<;,c]iiia  f^^pcimmero  rolentani- 
mtm  pcrturbarc  nili  rationc  cocrceantur.Additur  in  fu- 
pradidta  dcHuitioae^curcabonri  vcl  malumopinacumyvc 
^vTptru     per  ohiedum  diftinguatur  ab  a^  yolucacisiqui  eftdrte 
Ufau9  ptr  bonum  vci  malum  racioaecognitam:iUud  eciam  i  aoo^ 
^^^''***^nulii$adiidtar(cumali<jaamutationecoe^   non  na- 
curali )  ne^uc  eciam  ibleot  exdcaci  paffiooes  abiG:|nefUi« 
quaexced^cecocporis  immacacione^prielertimqacMdm^.  ^ 
gem  illummotamquoiiaturali^cr  cor  modQdiiatatur 
^  modd  concrahicuriNam  fi  a^his  appctitos  fenfitiui  ad  fii* 
gam  rctradtion^mquc  fpedtcnc,vt  cimor  S>l  tri{litia>maio* 
rem  quam  parfic  cordis  contradioncm  aflicicnt:  fi  vcro 
*         pcrtincv)nc  ad  profccutionem  dclcdlationcmq 'cvc  amor  • 
&  la:citij,maiorcm  quoqucquam  parfK^corchs  dilatatio- 
.  nem  s;i2'icnt.   Mitt«.)  ali  is  mde  confcqucntcs  corporis 
mm^«ur  ir."^*^^^^^°^"  >     quodtimore  languis  adprsccordia  con- 
eppttt*  fiigiat  y  ira  vero  &.  luroie  ebulliac,  Sc  ad  extcrnas  partes  . 
f«,/rrtyrtmf,vbcriti$  d  ffundatUT.  Ju  qao  di£bn)nt  a^us  appettciis^' 
tr ^pfitfim  ienfitiui  ab  adibu^  appetitus .  r«ionalis  feu  volunutrs» 
^*^^*       ^paz txkk cozpore  funr mi^s  feccctji  ycf Ittcimikai- 
■   '  r  ^  quieco 


Digitized  by  Googlc 


-7  1 


Tract.  II.  Oe  Pa  ssiaN.  Anhcae.  71. 
quieto  corporc  perac^untur:  licct  |onnunquam,intcrac- 
nicnte  appctitu  fcnfitiuo,  cx  adibus  rationalis  appctitus 
corporisimmutatio  contingat.  ,  , 

Quoa  vero  fpeclat  ad  originem  pa(rionum,*6onf!atcx  Du^pr^tif 
praeccdentcquaeftionc  cas  abappccitu  (cnfuiuo  proxime 
oc  pcr  fc  orin  ciim  fmt  motas  feu  idtas  illius  facukads.  /'•l'*''*""'^ 
Vcrum-cluo  alia  fimt  paulorcmotiora  ,  prarcipua  tamci/''**'''^*''* 
paffionum  principiajaltcrum  infitum  in  iiomnie,  ncinpe 
pliantafia  fcu  opinio  fcnfus,alterum  vero  liiffitum  neii3'-»c  , 
obiedam  quod  cadit  in  fenfum.Neque  enim  vnquam  ao- 
pccitusipfeexcitaripo(]et,nifi  prius  imao;inatio  feu  phk- 

cafja  obicdi  fpecie  impuUa  fuilfct.Ex  quointclligis  tum 
obicdum  cxtcrius  cum  fenfum  mternum  ,  nerapc  phan- 
ta(5am,concurrcre  cum  ipfo  appeti tu  ad  cxcitandas  aninu 
perturbationes.-quLbus  excitatis  contingicipfum  racionis 
iudicium  adeoturbari,vtctiamin  ipfo  rationali  appetiai 
fimilcs  quodammodo  motiones  indelibcrat.x  nafcanturi 
ficquc  homo  totus  in  belluinam  veluti  naturam  decrcnc- 
raus,omni  in  re  malc  opinatam  nifu  feracur:ficque^paf- 
(loncs  non  funt  phantahar,  opiniones ,  aut  pr^epoftcra  ra- 
tionis  iudicia,fcdcx  (cnfuu  opinionibus  nat(^pr<^poflcra 
ipfaratioQis  iudicia  pariuc.Si  quarras  cjuodnam  fit  pra;ci-  r,  r- 
puil  fenfuiui  appecitus  obicdum^an  boMU  fcnfibilc  cxpc- 
tcndum,anvcromalam  fenfibilc  fugiendum?  Refponde-  7tfB,n/tu 
tur  cflc  bonum  expetcndum,  quia  malum  fugimus  obti-  ^ 
nendi  boni  caufa.  Hincetiamappctitus  didus  ab  appc- 
tcndo,id  autem  quodappetitur,  quatcnus  appctitur,  bo- 
num  cil: :  &  inordinatus  amor  fui  qui  omnium  perturba- 
tionum  prima  &  cxtcrarum  vcluti  radix  merito  iiabccur, 
circa  bouum  &  opinatum. 


An  omnU  f^jftopt  vstiofa,     nunquam  cadat  in  vi-     '  -  ■ 

V  ,       rumfapientem,  . 

•  '\  f    .  .     •  ■  '  .  .  . 

V  QXAESTIP  !  ^^,  ;  • 

SToicis  philofophis  olim  vifum  eft  pafnones  omncs 
vitiofas  cflTc,*  quofdam  veluti  laboratis  animt  mor-  />...^.m « 
bosrldeoque  in  virum  fapientem  caderc  nufonam  Quod , 

liphilofophiil{i,perpairiones,non<iuallibetmotioaes      '  ', 


appctkus  intcllcxcunt  ,  lidtutbnlcntM 

pro.lctint  extra  limitcs  ratioius,  animUJa^M^afjWM-^ 
■  flcduDt,averoncquaqiu;Tivit<cncurab;rralk\  v»'^jj 

m.MriUf     VMikmqUiBCUnque  Stoicorum  uicns  tjent,ycracltP 
^^a^'  ripateticorJim.kh6«.am  Platon.con.n.  kr,:cnt.aipa(  .  ^ 
Mhf^el^-  neiquatenus  iiaiaraUtcr  fluunc  a  luo  pnuapio,  ncmpi 
'•"♦^"•^appeHtu  fei.fitiw.nequeb"""      raora!ita,ueque  ma> 
lM,led  ad  v«um«Me  eflc  inaiffereatcs  i  cjuatcuus  autct^ 
.  imperio  «^iaai»& w>lantatis  fubjaccnt ,  tuaccUe  bojias 
vel  malas  ftcuftdAm  cooditioncm  objpd»  c.rca  q-..od  vct- . 
fantur.vel  finis  xd  ^ucmtKdiaantur.  Qaoa  (i  '^^«"l  ^2 
nonnu  nq  u  ^  .11  cxceiere  vidcntur,  tanc  pollunt  arpttaug» 
tione  no;inun<iua..n  aclhifeito  modo fa^^ubr.»«empet|«* 
tuncoi  bonx  funt  &  ,neritoria.Itaqi  UcotjU.  »M«,»«»«r» 
tus  nc  ponlnt  radicitus  exiirpari,quodnatuWeft,a»WI»B 
:  tari  tamen  polIunt.Sc  veluti  c.tcumcid.,quod »tt«W««^- 
Q,i6diKitur  non  o:.inis  piir.o  iit  vit.um  fcu  peccWWtt,; 
JSi*t:prS«urr  f«mu.n  qu.a  .d  cu.o  bcne  vcl  .nalc  vt.  ppfl«.. 
J/^rtm»  ^„s,«incftcxfemalum,fcdp3lhocft  c)ulmod.  Cu- 
r*^*"-    oiuot  enim,timent.!xtantur,aoicn[:queboni  &  mali  s  led 
riUbcnc ,  iki  ««wlc .  ftcut  lipminis  liu  r«^a  leu  pcruerla 
»•    ■  Voluntas eft. Sdcwvto: Nc.no tcneDirad  culpa.n  n.i.  p»>- 
'•      pria  voluntate  deflexerit,  non  cnim  cnmen  haocnt  q.«f, 
Fnferuntat  tekftautife  at  tatibm:  6ppi6s  «1«^^  ««^ 
antur  in  nobis .talfiona  i  aoniffiuriempetfant,*!*?* 
,  i  l>niciucculrfyittasarcapa<B«Mai  w^i»^^ 
'  pia...  matL.am  rerfet«r<<.  f«5isT.i«K^^^J«JC<g._ 
eftou.  painone  caruent  i  quate«oafi»eaJ«pl«««  l«5^i 
.  pemtW.tcmouenax,  ■  Z^J^ 

W'«    Potro,  licctvchement.orappet.oBwmotarp|B 
«fi.fiM  rum  rationis  .rbitrium  anteucn.t,  malum  quoddam 
^i^-"-  pofli».tiaia otdinatum naturx  ftatum  cxccd.cvt  Rouu  7^ 
IfuJidi  rn^Uim  h,c  faci, :  non  tamen  cont.nuo  .^.c.  pcH.., 
•^f"  *         loqucado,vitium  fcu  peccatnm.  Non  en.m 
'paffiS«^«<«'  no(lra^po«e  tecli«are  a  na 
motu  rationis  :  ptoindequc  nec  nob.s  ad  pcccatum  ..n, 

rariSoUKiri*.  ^^^•«-'f^i^^^rum** 
niel  ab  Apoftolo  n«a  mo,f6  malum     «>*?»  P^cati^^r 
« mem%cati  &  cotp..s  pcccatirw^  ^^^^^^ 

■  r 


Digitized  by  Googl 


Tract.  II.  De  Pass.  Animae.  75 
VcrHm  refponclccur  coiicupifccnriam  necefle  pccca-  Cur  itncu- 
rum,  nccnaruralcs  illius  motus  clfc  pcccata  :  ira  ramcn 
cam  appcIlari,c]uoclin  ca  qna^dam  (itcx  originali  pecca-  Jj^^j^y'* 
10  conrrada  procliuicas  ad  pcccatnm  ,      quiaipfa  per  '^^"'^* 
luos  motus  iiiclinac  rationcm  ik  voluptatcm  ad  inalura. 

An  re£le  ajjjgnetur  pujitonum  nuweriti, 
A  s  T  I  o    1  V. 

DVjc  funt  infigncs  palHonuFn  diuilioiics  communi  v-  /^,>^^^yf^ 
lu  rcceprxjaircra  gcnrra'is  a  Sroici:.  aariquicus  tra-  f-  ft9  um 
dira  in  qunruor  pr:rcipuns  ac  cartcrarum  vcluti  capira,  »»4  fieftts» 
c\ivx  lunt,gaudium,ciiilitin,rpcs>  &  timor  Omnisenim 
pallio  ell  ciira  bonum  vcl  malum  opinatum,illLu1quc  vclr^ 
prxfcns,  vel  fttturuni.  Gnudtum  quidcm  &  fpcs  funt  cir- 
ca  bonum,fcd  gaudium  circa  prxiens,fpes  veio  circafu- 
turumriccm  triftiiia &tiinor  circa  malum  ,  fcd  triftitiai 
circa  prarlcns ,  rimor  vero  circa  fururum.   Vndc  iftoruin 
cjuaruor  affcifluuin  caufas  ,  ac  difpoficioncs  in  quatuor 
prxdpuis  incertinorum  partibus  collocant  i  laetitiae  c|ui- 
dcm  in  Iplcnc,  triftiriae  in  fclle,  capidiratis  in  iccorc,  ti- 
jnoris  in  cordc  :  Cxtcrx  vcro  paffioncs  quoe  circabonum 
vel  malum  ,prxfens  auc  futurum  verfantur,  ad  has  com- 
plctiuerciucuntur  :  funt  cnim  ha!  quatuor  quafi  fincs  & 
comiTlcmcnta  cxtcrarum.  AltcraquiC  cR  maeis  fpecialis  ^*^J*^*^^* 
diuino  a  i*eripareticis  tradica  ,  hrin  minuciores  Ipecies, 
qiix  Itint  vndecim  :  lcx  quidem  cx  appctitu  concupiici- j^^i,, 
bili  oriund:ie,nempcam'3r,de{iticrium,  gaudium,  odium,  vnienattm 
fuga,  triflitia  i  quiixque  vcro  cx  apperiiu  irafcibili ;  fpcs,  p-^fi»nHm  • 
.  dcfperario  ,  timor ,  audacia  ,  ira.    Collio-icur  auccm  illc 
.patiionum  numerus  in  nunc  modum.    Pallionum  qux-  ^^^^ 
dam  rcfpiciunc  bonum  auc  malum  limpliciter  fpcCla- 
tum  ,  pertinenrqucad  appctitum  concupifcibilem ,  alijc  6  VrrfUnit 
bonum  aur  malumarduum  vtfic  ,  fpedaatquead  irafci-  » 
.  bilcm.   Illae  funt  fcx,  rres  quidcm  refpccluboni,  nempe  ^'^^^^^  ' 
.  amor,dcfidcrium  gaudium:rotidcm  rcfpeAu  mali  ,nem« 
pcodiunijfuga,  triiHtia.    Obiataenim  rebona  excitacur 
primiim  in  concupifcibili  amor  iilius>  quodli  earcs  ab- 
lcns  Cit ,  coniargit  defiderium  i  fi  priefcns  ,  dcledatio  fcu 
gaudium.Similicer  oblara  re  mala,orirurpriraumincoa- 
cupifcibiii  oJium  amori  concrarium  i  quod  (i  rcs  ^uani  ^ 
©dio  profequimur  abfit ,  oxitur  ftaciiu  fugadcfidccio  ad- ^  -  ■X 


.  :  ■  ^  . 

Uer(a>  fi  adeftyoatciutr  mfticia  leu  dolor  dfile&acioai 
Ptfimm  poficus.  Pa(fiones  ver6  irafi:il>alis  appecitus  fiint  quia- 
^K^^  qucduac  re(peduboni>  ncnipcfpcs  8c  <k(peratio3tres  vc- 
J****"     ro  rcfpcdu  mali,  ncmpe  timor,audacia>ira.  Oblaco  'cnim 

bono  arduo/i  quis  illud  fc  confccjui  poflc  iudicct,  proiic- 
iiic  flacim  in  irafcibili  fpcsi Si  vcro  putct  iUud  fe  non  poH- 
fc  confcquijcxiftic  dcfpcratio.Non  cll  autcm  inirafcibi- 
(  li  motus  circa bonum quod  iam  adcft  ac  poftidetur ,  quia 
bonum  quod  poffidctur  non  habct  lationcm  ardui.  Simi-- 
liter  maium  arduum»  auc  nondum  adeft,aut  iam  adc : 
noaliMBi  adcft,oc^arcimor  vcl  audacia:cimor£id  focmi' 
demns  kc  refbgiamus  \  audacia  >  fi  a^ediamur :  (]|iod  Si 
lam  adeftyconfursic  iraqua  animus  cxardcfcit  ad  pr^(cns 
malnm  cirocllendumj&.(umendum  de  illo  vindiiflain. . 
Qtmum  Quod  u  i^rdinem  omniom  palfionum  &aindtbn  viam 
fi^^^  generacionis£^reTefis>cradicurifteiD.Thom«x.i.qu. 
a4«arcic.).Prim6,inquit,occurmnc  amoc  i,  odium:(ecuO'- 
d6,dcfiderium  &  fuga:terti6  (pes  &  de(pcracio:quarcd  ti- 
mor  &  audacia :  quinto  ira  :  lcxto  &  vltimo  gaudium  & 
triftitia ,  quxconfcquuntur  ad  omnes  alias  priccedcntcs 
paflioncs  i.fith.cap.f .ita  tamcn  quod  amor  fic  pnor  odio, 
&  dcddcrium  fuga,&  fpcs  dcfpcrationc,&  cimoraudacia, 
&gaudiumtrifticia.  Hoc  auccm  ordmc  de  illis  {igiliacnn 
dilTcrcnuisproxima  (equenci  di(pucarioncsvt  prius  dc  il- 
lis  ^iue  pcninenc  ad  appectcumconcupifcibilem  a  deinde 
dc  ijsquac  (pe^tanc  ad  appecicum  irafcibiicm ,  dicamus. 
Ec  quoniam  controriorum  eadem  eft  difciplinajbinas  op- 
poficasfingulisqu«ftionibttscottiple&imur.  v 


avr 


VOSr E  RIO^B^  D  ISPirXATlO 

.  huim  traSatHs* 


Dc  poiHonibus  animse  fpcciacim.  t 
*  De  Am0ri  ^  Odio, 

V  Al  S  T  I  O  I. 


Q 


Vod  fpci^lat  ad  amorcm,quatuor  dc  ipfb  (igillatim 
C9iyi«cauda  (imc ;  pximum  cjus  racio  fcu  mttttra,dc- 


Digitized  by  Coogl 


-  »  .  ■ 

>  Tr  ACT.  II.  Dk  Pa  SSION.  ANIM  A£.  7| 

indc  parrcs  feu  (pccies,  tum  caufa;  rcu  onsjilics  ,  taadcm 
cltcaus  eiulilcm  fcu  propriccnccs. 

Primo  igicurde  a'.Ti')rc  ,  (^  Jxricur  quid  nc.  Verumnc''  "^i^i»*'- 
liic  ambiguicace  noininum  ]ib(^rctui>fcie'idum  eit,  quod  '^Ji^yj,  ^ 
liccc  ifta  c]uatiior,amor  ncmpe,diIcdio,clKiricas,  &  ami-  nj<r. 
ci cia,idem  c]uodammodo  (ign:ficenc,di{fcrLir  ramcn,c]avid  ^  . 
ainicicialiabiruui  fitimHcct,amor  &  dilc  :i.io  avilum;Cha-  • 
ncos  ncmrjuc  vtrot]Lie  modo  accipiacui.Rurlyk  amor,di-'      *  ' 
Ic:;llio,cliancas  quoad  ac^um  diffcrunc,(.]iTod  amor  fic  ali-  *  ' 
quid  communius  dilcdionc  &  charicacc.Nam  omnis  di- 
Jcclio  iccmquc  omnis  charicas  amor  eft;  fcd  non  c  concra,"    '  * 
omnis  amor  cft  dilcclio  ve!  cliarit  is.Sicque  amor  in  2c-  '^'^''^^dile. 
wcrc  dcfiniri  potcfl,CompIacencia  boni.  Dilcdtio  aurcm  ^*""^"^^ 
addic  complaccuciam  racionis  delc(flum  :  5icquc  definiri  atftrnnt^'*' 
poccft,amor  quidam  cum  racionis  dele<flu.Chaiicas  deni- 
quc  addic  ad  racioncm  communem  amoris  perfedioncm 
x]tiai^am,clt  cnim  amor  nou  cuiullibcc  rei  bonq,fedcius 
quam  magui  facimus.     ■^;    ,  • ^ .  . , 

Ec  quoniam  complacentia  boni  Ccn  appetibilis  tam  in 
appctitu  intelleiiliuoquam  in  fciiiiciuo  elfe  poteft  >  hiixc 
amor  alius  dicitur  incellci^iuus  feu  racionahs,  alius  vcro 
rcniiciuus  feu  animalis.  E:  quidcm  dc  illo  accipiendum  ^ 
cftquoddocec  D.Dionyf  Ub.  dediuinis  nominibusc,  4. 
amorcm  elfe  quid  diuinius  diledionc.  Ibi  euim  amor  i-  Dutu 
dcni  eft  quod  quid.im  raptus  rationalis  appecitus  cx  in-  > 
tuiru  diuiuxpulchritudinis  ortusidcirto  vcro  ncmpcfen- 
liciuonr.tlcrtim  accipienda  funt  e^quac  in hac  qua:ftio-  •       .*  * 
ne  dc  amorc  dicimus.  Ecccrte  poftenor  :ttc  propric  di- 
cicur  pa[fio,  uou  illc  prior  qui  potius  dici  debcc  volutatis  ,x  ^mort 
atfcclus.Cactcrum  ex  iiaccomplaccntia  boni  fcu  appeti-  L^uftqHun* 
bilis  qui  diciturumor  ,  lcquitur  mbtus  ad  ipfumappcti-  ^^^* 
bilc,diciturquc  dcfidcrium,&  tandcm  quics  m  eodcm,di- 
cicurquegaudium,dc  quibus  poftca.  .  ^ 

^    Sccund6quaeritur,quotupIex  iit  amor.  Diuus  DioHy- 
fius  quintupliccm  facit;  diuinu,  angelicum,  rationalcm, 
animalem,  naturaIcm,quorum  primus  in  Dcn,  fecundus^"*'''^'^* 
in  angclis,tcrtius  in  Iiominibus,quartus  in  bclluisiquin-  t.dmfit, 
tus  incxtcris  rcbus  ctiam  inauimatis  rcpcrirur.PIato  iaiMtutji^^  A 
Sympofio  duplicem  facit.imorem  in  homiue  ,  alterum  V. 
vcrum ,  alterum  adulterinum.  Ulc  dicicur  nifus  quidam  ' 
anlmtC  jid  diuinam  puichritudinem  euolandi  cx  afpc- 


TiRYzAB  pARr.  BtiiIcab.  • 

<ftu  corparalis  pulchritiidinis  cxcitatus:  Hic  ^eru  dicitur 
animx  (]uccdam  ab  afpcdlu  in  taiflum  corporalcm  prjcci- 
j   '        '  pitatio.Dcniquc  alitcr  diuiditur  amor  a  D.Thoma  i.i.q.  ' 

i^iartic.4.io.ai(pLorem.kmicicix>&  amorem  concupifccn- 
),Jlii4ife  tiae. Amor  cnim  in  duo tcndit ,  fcil.in boaum  c]uod^is 
Tult  alicuijdac  fibijtiue  alteri,  &in  iliudcui  vi^thoniiak' 
Adiliad  igitur  bonu  qup^qiiis  vult  alicui  habctur  ainor 
coQpQpifiMi^  aliquisvulsbQiiuha* 
betiiE.|iM^^  qilo  intellig^s  iUiun  ail^oi:^  eflc 

pro^tqdlKi^pftfii  id  qaod  atiiatar  amare  anudu^fiair  • 
plictter  &  ^  ifc  aniatiiriqiiiiil  verd  amarat  amos^  c6ibiiK  . 
pifceiitizjnon  nid  (eaiifd&m  quid  8c  propter  aliiid.  Vlil- 
»4»#- nota  hic  amorem  amiciciaeappcllari,ii6  quodipfe  amor 
€iud  cur  yif  amicitiac  fit  amicitia  qu3E  cll:  habicus,  fcd  quod  vel  iit  a- 
^«•r       £lus  aaiicitix  vcl  ei  perdmilis  quo  folcmus  amicii  pro(c- 
•  v^fauLT  ^"ijiscnimccfcturamicuscuialiquodbonum  volumus: 

■S^uSLi  ^'^  ^riamaiTinrpm  rotif iip! (rpnti.-p  appcllari  ,  non  qui^  a 

CQocupifixntia  oruar,  porcit  cnim  etiam  ab  appetitu  ra^ 
ti^fUdi  oriri^ied  quia  iiiu4  maxikmi dicimtticocupircere 
qiljMToitM^s  nobisdiiBC  etiam  fic  vc  dicamu  r  etia  iiiud  ^ 
bohuni  c^apifcere>  quod  alteri  volumuls  >  licet  miniis 
propriiA^icut  ille  niag^s  propric  dicitur  amot  amtdtiat 
quo  atiiini  aoiamtts  «  quam  quo  nofLpfosamamus :  Sic6' . 
^MtCaUlc^iifottf  tnagis  prppri6aporc6ncupi(ctii^ 
quo  Yoiumus  aiiquid  bonum  hoftri  cau(a  quam  aUefiut^: 
Vndc  ciim  aliqucni  amamus  noftr^  priuat^  vtiiitacis  auti 
dclcd^tionis  gratia,  dicimur  illum  amarc  amore  coneu- 
w4  »iri(i4    pifcctiae.Exquo  intclhgis  ciimjtriplcx  fic  amicitia  j.Ech. 
tft^lixy      c.i.vcilis,  deleClabilis,  6l  lionclla,duas  priores  fpccics  ir\ 

amorem  concupircentiac  degcncrarcquiain  illislic  bonU'  - 
amico  dcfidcramus  vt  illud  ad  noflLamdeled^ationem& 
vciltt^tem  jcfBranuis.Pprro  amor  quo  nofipios  amamus> 
^  quo  bonum  nobis  vQlumus  r  dicitur  v^ig$^^uiK>r  ^f^. 
v:    *  pius  ,  &:  fcrc  rum.itucihmalam  partem  ,J^|^t^  P^*^' 
^mtf      inikilieft  in^rdihacus.Huc  i^e^c  alia  am|p^4*^irio  m 

'  jmiiottii^  ieHbeneuple&t^,quobcibi^iiahm.;, 
^^**'^^  Yolttiiiiis»lic^att}lttminde  ^eremuscomniodQniiqaalis 
dMmuT^  cft  amor  Dci  crga  n05>lc  pareutum  crga  fiUoMtjamoreni 
wtfJtMf  fiM6-  indigencix  (^uo  bonum  alceri  Yolumus  ai^tsipritiatSB^T- 
ini^      tiiicacis  cauiaiquia  nempc  cius  opc  maxim^  iadige;^us>  . 

'/        '  V  "  .  /  qualis 


/     .  ,      Digitized  by  Google 


I  ■  ■  ■ 

TRACT.II.Db  PaSS.   ANtMAB.  77 

qualis  eft  amor  quo  homincs  Dcuin,&  libcri  fuos  parcn- 
tcs  prof<:quuntur  ;  prior  igitur  pertiiict  ad  amorcm  ami- 
citia:,pofi:criQrvero  adamorcm  concupi(ccntiac. 

Tcrtio  quxrirur,quxnam  iint  amoris  cauHc.  Prima  & hdi$eultM» 
prnrcipua  caula  amons  clt  bonum.  Ratio  cit,quia  amory^^^"*^^TJ 
importatquandam  connaturalitatem  vel  compiaccntiam  c^uift. 
2L(nantis  ad  amarum:  vnicuiq;  autcm  bonum  cft  id  quod  i. 
cfl  (ibi  connatutalc  &  proportionatum;  vndd  rclinquitur  '^onum. 
quod  bonum  lit  propria  caufa  amoris.  Secunda  caufa  eft  p^^^^^ 
pulchrum,quod  quidcm  re  ipfi  bonum  eft,cft  cnim  pul- 
chrum  vt(ic,valde  appctibilc  Sc  amabilc;addit  tamcn  i« 
flud  adrationcmboni,quod  cxeius  afpc^u  fcucognitio- 
nc  dclc<fletur  appctitus.  Eft  cnim  pulchritudo  gratia  fcu 
venuftasquaedam  >  qu.T  fcnfu  aut  rati«nc  cogoita  vchc- 
mcntiusadamandum  impcllit.  Hinc  cft  quod  amorpcr 
cos  lenfus  oriri  foleat  ,  pcr  quQS  pcrcipi  poteft  rcrum 
pulchritudojcuiufmodi  funtintcr  externos  vifus&audi- 
tus.   Cur  vero  illi  duo  fcnfus  cxterni  (pccie  pulchri  du- 
cahtLir,non  itcm  ca:tcri,ratio  cft,  tiimquiain  corumob- 
icdlis  vcnuftas  &  gratia  maximc  locum  habcat  ,  vndc 
pulchros  colores,  itemquc  pulchros  fonos  dicimus;  non 
vcrd  palchros  odores  tcl  faporcs,&c.tum  quia  illi  fcnfus 
iptcr  caiteros  funt  maximc  co^nofcitiui,  quiaeorum  vis 
liibtilior  cft  ac  fpiricualior:  quo  fit  vt  rerum  pulchritudo 
qux  fpiritnalis  ac  diuinx  pcrfcd:ionis  imicatio  quardam 
cft,vtprxclarc  dilFcruntPlatonici,  nonnifi  per  iftos  fcn- 
/lis  extcrnos  pcrcipi  poffit.   Tertia,  eft  fimilitudo  aman-  j.  Similitu* 
tis  &  amatii  ciim  nempc  amans  vel  a<flu ,  vcl  potcftatc  & 
quadam  veluti  inclinatione  fimilis  cft  amato,vtroquc  c- 
nim  modo  fimilitudo  optima  cft  amoris  conciliatrix: 
qui  cnim  a<flu  fimilis  cft  alteri  fuam  ipfius  imagincm  iii 
altcro  intucns,alterum  tanquam  fcipfum  diligit,ifque  cft 
amor  amicitise:qui  vcro  nondum  aAu,  fcd  potcftate  tan- 
liim  fimilis  cft  alteri,ipfum  amat,illiquc  vniri  optat,qu6 
poffit  ficri  particcps  carum  pcrfc(flionum  quac  in  ipfo  rc* 
pcriiinturiifquccft  amor  concupifccntiae.Huc  fpe<flat  a^  ^nmirum 
nimorum&  morum  quaedam  fympathia,qux  cft  occulta  &  m»r%m 
quaedam  naturae  conlenfio  ac  fimilitudo,  quac  facit  vt  a-  O"»/'^^^' 
liud  mihi ,  aliudtibi  pulchrum  &  magis  amabile  vidca- 
tur,Ucet  fortaflc  fit  i  parte  rci  minus  pulchrum  &  ama- 
Ii  iic  >  c^uia  ncmpc  ia  co  eft  aliquid  latcns  mihigrariuii 


Google 


quocl  miro  cjuo  Jam  modo  lcfe  vultii^c pr;\:icctim  dWN^* 
4i«^M(    cxpiinijcnicquc  ad  ipilus  amorem  p^^ricit.Quarta  amo- 
ris  caafa  cfl  amor.   Niilla  enim  cft  maior  orouocatio  ad 
.  -M     '  .    amandiim  qua:n  prxucnire  a'"jiaiuio  :  nimis  cniin  durus 
'       ci\  auimus  Ojui  dilcctioncm  ctft  non  vujij.impcndcrf  ,wo- 
^  '         iitrcpendcre.NcquetaucUtii  ami>r  i|i  jlli^n^ 

yt  csLin  ardearius  tedatBemasj.»&it  criam«i)Kyc  hi  l^iiikr 
:  mante  cemfiiiaram  red^ic  amabiliorcm:quefiiipa^#l^^l|N 
iTientips  aliquid  amaruJr»  cd  fcmpcr^ielius  acpreiidc^  ar 
^  «^abtiius  ede  ^icacur.  Addi  fOiSknt  ylciiiio  H»<w>pyfe 
•  ^^'^^^^»?^  ex-fitiiaClttc  i)a.curaU  ccmperaiiiewc»»^ 
^  'pjD^iir:quibuseidmcetsuioresAinchum<kes,iuj^^ 

^^imlis,  cor  calidius,  vc^ .  jiMr&rubctltor  fan^Qif  ^:4(iep 
.quUi^pc  facili     miti  iiacura  9  ad  anundqm  (utH|i^^ 
'  ^jiiDres.  ■    ■         ,  ^  '  •  y    .  .v.,>. . 

4^DyMi/->..  Qiiario  ,  qi?xiiriirqua:nam  fmc  amori^  proprictarcs 
jSfciiijti*  cfFeclus.  Primus  cfFaflimilatio  amantis  cumrca- 
^  iii»*»»  "^^^^^  >  cnim  in  codircrimcn  intcrintcllcdum  &  af- 
/rj/i^iM.  fciflum,  (juod  ir.tclligcn5  pcr  intc^diira  rcm  iibi  aiiimi- 
^  ^fimiU  Jati  at  vcro  amans  pcr attci^tum.jjQi-aiiiaiarmifimilaturj  &c 
,  cxpcricntiacou(Utcas<]uiiki^C9^inti]Rcqtta{umB^^ 
^vmm,  jotcft  ,fc  rci  amaisc  in  pailil^liBs  confbi^tti,  'Sgjunduf  ^ 
vnm/ieu  adAina|iq;4ee^^  diviivrc  ^m^:  ..>yim 

*   '  friancisci|iii.reamacay$&fr«c^ 

nynumquid  ctiniamaco,  qu64f  v€^p£os  fN(^r^'^ 
pcrpecuo  defidcret  TcniiisieftinbA>  amas^^ 
amaca,qua  anums  tet  amatx  pcr  intcllcdum &afil 
•        tmmobilitcr  adhxrct.   Ita  vt  amans  dc  rc  arr^tapcrpe» 
tuo  cogicct  >  iliampcipctuo  meditctur  ac  (itiar,  nec  tam 
^  _        feiplum  quam  amantcm  (eatiat  :  quo  fpcdlat  iliud  Pla- 
,    »        tonis  inSympofio  ,  Amatorumaniaium  inpropriocor- 
porc  mortuum  ,  in  alicno  viucre.  Ncquc  cnim  tam  effc. 
-  ?nimaincoquodanimac#^uiinittcaquodamat.Q^^ 
^  T'*    tus  efl,  cxcaits,  ^u«  ^fV  aniii|at9UiMEi  r^tus  txxxsk  fW-^S 

.  -v^^aomii^iiias  vuesifi£eifi(tts^r«CQ^ 
• !  -  x    V&  ^tetur  in  4mao>ii?2  qiio^ft;  it  vim  «w^i^wani  a-  . 
piinaB  vUmm^ipta  ^nima^  pr^fe^c^ 
l4f£».     .^f:?^^-  OujjBiiis  cfidWcft^oSyC^&iliWif,^  amat 

.  ' V  ^    •  '  •    ^  ©cm 


Tract.  II.  De  t^ASs.  Animae.  7^ 

nem  impedirc  pote{l,vt  contingit  in  amorc  concupifccn- 
tiae :  cx  quo  nafcitur  ciim  zclus  conjiignlis,tum  zeliis  in- 
uidiar,  vcl  ciim  nititur  amans  id  omnc  rcmoucrc  quod  a- 
mici  bono  aducrfatur  ,  vt  contingit  in  amorc  amicitix, 
potdftquc  dici  zclus  iuftitia:  ,  qualis  cft  iftcde  cjuoPfal. 
ZeliM  domm  tuAcomedit  me.Sc  Hclias  j.Rcg.ip.Zff/o  :(e-  jllij tfeSm 
l(%tus  fum  pro  Domin$  exercituum.   Suntctiam  prncter  i-  <w»«r« 
ftos  moralcs  cfFeclas,quidam  alij  naruralcs  &  pny(icl,vt  'iirMUr, 
•cjuod  amantcs  pallidi ,  macilcnti  &  fqualidi  fmr :  dum  e- 
nim  tota  vis  animne  ad  rcm  amatamconucrritur,illucquc 
intenca  eft,capicndo  dirigend6quc  alimcnco  non  fufficitj 
quoficvr  inopia  cruditatcquc  fanguinis  mcmbra  cxcc- 
iiucntur  &  pallcfcant. 

Quod  (pcflat  ad  odium ,  quod  nihii  aliud  cft  ,  quam  odium  qmd 
difpliccntia  qujcdam  circa  malum  opinacum  ,  vt  malum  Af« 
cft  y  cum  fit  amori  contrarium ,  &  contrariorum  contra- 
nx  fmz  fpccics  ,  caufce  ,  cffcft  us   facile  cx  i  js  quae  dixi- 
mus  dc  fpccicbus  ,  caulis  &clfc(flibus  amoris  colligi  po- 
tcruntfpccicSjCaufT,  &  cfFc^tus  odij. 

AE  s  T  I  o    1  I.* 

•  * •     •  •  . .  *- 

DEfidcrium  & concupifccntia idcm  funt  apud D.Th"  OifiJerimm 
r.x.qu.jo.  cum  hec  tamcn  difcrimincquod  dcfidc- 
rium  magis  propri^  pcrtinct  ad  rationalcm  appctitum,  i- 
concupifccntia  vcro  ad  ftnfitiUum.Eft  igitur  Dclidcrium 
(cu  concupifccntit,  Animae  paffio  in  appctitu  concupifci- 
bili  circabonum  opinatum  abfcnsj  diftinguiturquc  ab  a- 
more  &  dcIc6lationc>quod  cx  amore  nafcatur  &  in  dcle- 
^ationem  tendac :  &  licet  idcm  objedlum  quod  cfi  bonU 
ic  iinis,iit  caitir^amoris,de(fticrf  j,&  dcld^lationis  fcu  gau* 
dij  ,non  tafnen  fub  eadem  rltione  i  quatenus  enim  bo- 
num  adapcat  quodammodo  (ibi  appetitum  ,  caufat  amo- 
Ktri  ',  quatcnus  idem  bonum  abfens  eundcmad  (eattra- 
hit ,  caufat  concupifccntiam  quatcnus  dcniqae  prscfcns 
cuiKlcm  quietat,in  fe  ipfocaafat  dele^tationem. 
'  Concupifcentiarum  alixdicuntur  naturales  ,  aliaeTC-  Ctfuupif- 
*  ro  nbh  nacurales.IIIz  funt  eotuiif  ad  qua;  naturx  quqdam  antitnHm 
neceditatc compellimur ,  yt  fi  quis  longa  dcfeirus  vigilia  i.i«»<r4, 
f omnum  appcf  at>vcl  cTucicnfl  cioum>&c.haB  vcro  func  eo- 


IIC  N 


nm  qax  naturapcr  <e.iKitt  dcfidcxac/ctl  pro  irar.iontstr'- 
^itrio  deuderantoi::  Vnde  ciiatn  illx  dicuntur  irrationa- 
-  •  btles       verdratioiiabiIc.s ,  licct  non  fcmpcr  fiiit rcctas 
!  rationi  confornics  ,  liujuGnotii  iiiin  opuni  dclidcria Sc 

honorum ambitusj&c.  IILc  iinita;  funt^uatura  eaim  uon 
icrtur  in  infinitum  ,  tjuaie  cibum  cxpccimus  ad  ccrtum 
.     ylquc  rnodum,nc;npc  quoad  fcJcturfamcsihx  vcro  inli- 
nitxrunt  ;  nuliis  enim  fcrniims  iiuxnayaco«<c^tyn* 

-  .        "'•^io;  illa:  m  appcticufcnficiuo  Yt  plurimum',h^yero  ia 

appetitu  rationali  reftijcnc. Pquque  il^iHJlui%^Uliii<J^ 
'        njtfii  "^^"^^^?^"^*^"^^>^*,*cr6hominiruittpi5culiarc5^  '  '*  ,1 

ni^'  Ifiill    ^^^KUf  deridcriMmcxiidcip,^^ 
,  fwnu  '    *">^*?aw«c  vcro  cxboiiofiitHraapprchcp^  t^^JfP 
^     !^^^.  ^.'^^"««««««is.P^ibus  i^/iuc  appcii^^^^ 

caUaiorjL  tcmpcramcnto.fei?ieptius,(]iii  ycro  itiagrs  t&n, 
SF*clmdi»t^aL/x.  ^^^"P^^*^ inagis dpfidorant ,  coridanuus  tamen. 
pUty^  '  ^^J-^sq^oquchuiuspaHionis  ijdcinfcrmc  lum  t|ma^ 
"    "     \  -''JW*^  A.ddc  i{lu(l,c]uod  t]ui  vciicmcjuius  qLiippuin  cx- 

-  '  '    petunt,,  mircdifcruciantiu- dr>ncc  rcinc:cpctitam,tii^uiC'j 
.  jpj^^-.  -  S"^"^uriliinc (ulpiria,«;cirutus,lacry 

•   ^  f^^    ^i^^  fpcctac  ad  fugarti,  defiiiiri  potcft ,  Animx  paffio 
c     '        ,     ^PP^^Jt^i  cona^pircibili  circamalum  abfcns  opiaatijiii, 
•   codcjnquc  modo  diftiiigmtur  ab  odio  &  ttiiluia,quomo- 
; .  >     ^o  dcfidcrium  ab  amo|:c-4cl«tftta.  Eft  cnim  ini  Wigdi- 
ipJicentia  mali ,  in  fugarcccdlis  6  malp,^  ^iftitia  cjl|[ici 
•    .     mh.  ,  Porro  huiusp^<^is.«!»(5it^. jqflS^ 

ountw  citofis  fic  c^^  .  "  .  > 

Q^A  B  S  T  I  O    J  II.  .  ^ 

PChhrcmum  loeum  ordmc  naturiE  fcu  gcncrationis  tc^  - 
ncnc  ifitcr  omncspafHones  haisdua?>quia  tamen  pcrti^ 
j    ncm  ad  appccitum  concupifcibilcm,idcirco  prni^flc  iili<i„ 
— «luarn  dc  alijs  qiix  pcrtuienc  ai  appctitum  irafcibiLeiUf 
p.crtraaahimus :  &  cjuidcm  in  hac^u^ftionepriiis  de  4p*( 
tJm^r/t^  ^^^}^"^^;^^>icu  voIuptaccidcindAd^tuaitia/^  . 
&J!^AfZ:     Xi£od  i^^twr  fpc:lat  ad  dclc(^io|ncm,,5«i,w^ 
'.liOaif-    5^  m^M.  ^cleaat»o.eA^ai>i«^i^  ,  % 

;  id^pccitji.ibifit^pejc4f^^^ 


D\g\X\ze&py  Google 


Tr  ACT.  ir.  De  Pa  ss.  Animae.  8i 

.  tus  pcr  hiinc  mocuin  ad  aliquid  tcndac ,  ficut  in  defKlcrio 
,  Concingit ,  fcd  qiiia  appccicus  al>  ipfo  appctibili  pr xrciicc 
ciniaiucacnrliuc  afiicicur.   Dicicur  cdc  irt  appetitn  fcnUti-       •  ,^ 

uo ,  vc  liillingiiacur  ab  ca  dcicvflationc  (juaxjcpCLici^r  in.-  ^ 

appcticu  rationali ,  qux  iiccc  vcrc  i\t  dclcvtlatio  ,  non  ca-'^'"'  . 

nicn  liicipotcftpropric  pa(lii):Appelhu':ra'.itcm  hijKide- 
Jctitatioratiouis pcculiari  noinincGaii^iium.  Exquoia- 
rellifxis  fraudiuin  ellc  fpecicm  di-lcittacionis  :  vM  licuT  orau-  ^2"  ^''•«*;'^ 

ciiuiTi accipitur  propnc  pro  iola  raci;>nali  '^^'^^-tationc:  ^^^^^^^^^ 
ii-c  voluncas  vt  plunmuiTi  pro  fcnfitiua  d^mraxac  vfurpa- „1^.  * 
cundelci^ario  pcovtraoUv^.AlM  vciouominaaddciccta- 
XiODcm  pcrtinciitia  funt  iinpohta- ab ctKcctibus  dc!;da-      *  "* 
tfonis.  Lartitia  imponifira  dilacationc  cord;s  ac  diccrc- 
ruc  Ixrtitia.  Jl^cultacio  ab  cxcciioOTus  fiirnis  intcrni  t^au- 
cli  j^it^nujuc  iuc'inditas,hilaritas  vciO  Ipccialiccr  a li^nis 
iardtix  in  vultu  apparc!uibus.  "   *        '  ^ 
Sccundo  dc  delcdacionc  cjuxriturquotnplcx  fu.  Rc-  ^ '  '-^'^*' 
fpondco  dciCiftationum  iicut  &  concupilccnciatum  ahas 
cfle  uacuralcs,  alias  vero  non  naruralcs,  fjux  dici  p'>liu!U  ^ 
rationalcs.  Illac  (tinc  appccicus  fcnliciniiJix  ^^^^  ^p?^^^^-  /T^deU^^^ 
ctis  intcllcctiui.Illd:  fiunc  rcmpcrcum  aliqua  immutatio-  tit.  dtltad^ 
nc  corporali :  har  vero  non  itcm,(ed  lunt  limplices  motus  t  onum  4»§ 
voluntatis.    lllx  (liut  corporalcs  (5c  rcnfibilcs  :  ha:  vcro 
ipirituales  &intclli?ibilcs.  -^Licec  aurem  Ipiritualcs  dc-  r 
Jcdtactoncs  lccunptum  le  &  ablolutc  Imt  majorcs  corpo-  ^^,^^  ^^/^. 
ralibus  ;  nihilominus  tamcn  corporalcs  quoad  nos  6c  (c-  a.itt^.fiifi" 
cii  ndum  cjuid  funt  majorcs  (pintualibus:  cum  quia  fcnii-  '""^*  • 
bilia  quoad  nos  lunt  magis  notai  quo  ma^is  auccmbo-  * 
num  prxfcns  pcrcipicur ,  c6  niajorem  caulac  dcIe<3:ar\o-     ^^^  j. 
nem;cum  cjiiia  rcnhbiles  illx  dclcdaciones  fiunt  cum  ali-    /  ' 
cjua  immucatione  corpora!i,non  aute  fpirituales,  nifi  pcr 
accidens.   Inter  dcleclacioiics  auccm  fenlibilcs  majorcs 
lunc  exqux  fiant  fccundum  ta^um  ,  quiacarumobjcila 
func  magis  fcnribilia.  Aliter  diiiiditurdeletftatio  lcu  vo-  B  tsffiHtfU 
]u)>ras  in  puram,  &  non  puramfcu  mixram.  Ilia  elt  qux  ^'^'•/''*'*  "* 
conftitutis  animis  &  corporibus  compctit :  haec  ve- ^ 
rononniii  cxalujuaaut  animi  aut  corpons  dcprauatio- 
nccontingiti  idcoquc  ab  Ariftotclc  7.  Ethic.  appcllacur  • 
ergricudinalis  &  conrra  nacuram  :  (ic  enim  conltacexpe- 
..ricntia  nonnulla  , verbi  graria,  pocuin  aqux  argris  corpo- 
cibus  fmninaiu  dcicclatioaein  ad<arc,^ua;  faa^s  corpori- 


ix         Ti&TiA£  Paht,  £THXCA'1«  ' 

bas4ittimllafii  >  aat  cettc  per  cxiguam  yolQpcatcm  aflEc-l 
]lint:qa;e  fiint  prioris  gcneris  delc^tationcs ,  dici  pofTunc 
naturalrtjpoftcrioris  vero  gcncris  non  nacurales>lcd  alio 
fcnfu  c]iiani  iu  pciori  (iiuilioncvc  patec.  * 

%»u^pemim     Xcrcio  (ii]a:ricur,qu2cnam  fintcaufx  dclc(flacionis.Pri--l 
«uU&^      *^  prascipua  cic  bonum  piarlcns  cogaitum,:ocumqac 

iiwA.       fimul  apprchcnfum.Nafcirur  enim  voiupcas  cxpcrccpca 
I  Bt  um  coniuncnoncconueiiicDtis.  Secunda  caufa  deietlrationis  i 

f  rtf/«»/         bpetauosfiue  ea  per  quam  coQleqaimur  booiun  eon» 

i.  ftMt;  ii^iii^iis  ^  (luc  ea  pcr  quam  iprim  boni  confeMQpnai 
percipimas.  Qgare  omnis  delcdacio  ex  altqua  operatia» 

ly^mM.  ne  conlcsqaitar.  Tet|;iadeiedatioitts  caolaeft  varienMb 
ijuia  eniin  hamanaJiQcns  rerantmalcanini  eft  cnpidaod^ 

jf    cofarioreram&ccefeibletobiedbtii  aciiantcai4W^ 
I  apfa  rd  le  maltiformis  varietace  ipia  tanqoam  fimili  f&A 
4.  TfMtniu  obledbuar.  Qiiarca,prxremi'dolores  per  acctdeiis  deie» 
dVationem  pariunt,qu6  cnim  maiora  func  maia  qu;c  cua- 
fimus,co  dcleccabilior  \ic!ccur  c(Ic(]uics  <5c  fecuncas  c]ua 
^  ^       fiuimur,quarc  iucunda jcmpcr  cflc  folcc  practcriti  iabo- 
>■  ris  rccordatio.   Quincojdclciftationcm  pariunc  tiim  mc- 

mona  ciim  fpcs.quia  dileCtatio  nafcitur  cx  agnita  poficf^ 
fionc  boQi :  McQioria  aucem  prsccrica  bona  polBdeaturi 
fiuntquc  vcluci  pracfentia^^  vero  futura:  maiorcamcn 
ex  ^c  dcleif^io  nafcitar)|faia  quM  fiitara  fimt»ycnd  aii* 
.  quaadoefi*epoffant>noaitemftasterita. 
4-  Djfml-    Quartd  faciitar  ,  qainam^e&dasdeledmHW 
'f         fcu  lacticia;.  Primas  eft  cordisj  It  vifcemm  diiatatio»  va-e 

s*  c»d»  di.  fn»m,  hac  autemcordis  dilatatione  fe^mie 
^Em^-      (aaguinis  ad  exccrnas  partcs  diifbfio:  Secundus  cftfimiii 

t^imim»  tas  corporis  ,  pracfcrtiin  (\  inodcratafic:  tumquiaficmo-^ 
icftiis  &  curis  rclcuacur  animus,cum  quia  moderata  cor- 
dis  &  vifccrum  dilatationc  fpiritus  fiunt  puriores  ,  quo 
fit  vt  Jatius  &  aiacrius  opcremur.  Si  tamen  nimis  pro- 
fufafit,non  mcdiocriccr  nocerc  poceft,imm6  quibuidam- 
prxfcrcim  fcnibus  mottis^aufam  fuilfe  legimus,quiapcr^ 
ipfiun  difliifis  ad  externas  partes  fpiricious  cor  naciuo 

%^ifm.     calote  repedc^  deiiicuitiir  ac  dcficic  Tertius  c&^BS eft < 
tifiis»  qui  non  exquaiibcc  deledatipne  ,  fed  cx  rationi|ii 

pr«ierttm»  finlicct  gaudio>fea  ketiiiaaafcitas  ^q*^'^^- 
incdi^fliitc  appcticu  fiuificiiiaxcduiidac-iiaooa}^ 

auceai 


;TR  ACT.  II.  De  PaSS.   ANlMAE.Jf,     «I  T 

autcm  rifus  diflipatis  rpiricibiis  Titalibns  excitari,tiinc  c- 

niin  cxiftic  motus  illc  oris  &:pedloris  oruLis  a  diaphrig- 

iTi irc  per  miirculos  ad  buccara  vf.juc  perucniciis.Quarttis  4-  ^^'y'^ 

cffcdl:us  ci\  opcrationis  pcrFcdio:  vlclcaatio  enim  iux:a  P''J'^^'^ 

Pljilofopiiiim  lo.Kcli.opcrationcm  pcrticir;tLimquiaipfa      •  • 

cil  bouiim  opcrationi  faperucniens,tu;n  quia  agcns  dum 

in  fua  adione  dclcdatur,  vehcmcntius  ad  cam  artcndit,  ^ 

caniqucdilip;cntiiis  cxcquitur.  [ 

vQllod  fpcdat  ad  n i.n:it*iam,  primiun  quarritur  quid  fic.  ^^.^ff*' 
Re(^ondctur  cllc  palTlonc  n  ani  cx  apprchcfionc  mali  ^.Jf/J,/^V 
prxicncis  ort.t.Qoa:  dcfinitio  intclligendacll  dc  trillitia  ,nnHtfi/ittm 
lcu  d  )lorc,(]:3atcnus  cil:  in  appcritu  (cniitiuo,  na  tri  '.'itia  ^it  dohryftd 

~       ■    -  -  -    -  ....  >mnt» 

ijl  tri" 


qujv-i  argruudo  illa  cjuq  ab  cxterioriratum  icmu  p 
uenit,n6  appcllatur  criihtiu.  Ar  vcr6omuis(^gricudo,fiuc 
iiicncjs.fi  ic  corpolis,fiuc  proucniaccx  folo  cxteriori  se- 
fu.fiuc  ab  intcriori  ,ima^inadone  ncpe  vcl  rationc,  vcrc 
porcft  dici  do!or..SoUis  itMturillc  dolor,qui  cx  apprchcn- 
lione  intcrioris  fcnfus  proucnit,  appcllari  folet  trillitia. 
Sunt  aute  plcraqucalia  vocabula,qucadhunc  aiiim-^af-. , 
fufla  pcrtincnt,vc  angor,id  cft,3egritudo  prcmcs.moerojrcj 
id  cfl:  .rgriindo  flcbiIis,lamcntatio  id  cfl  argricudo  cQ  c-»^ 
iulatu,niolcftia  xgritudo  pcrmancns,mcIanchoIia  xgri-  , 
tudo  diucurnitaccobfirmaca,^:  quali  in  nacuraconucrla. 

Secundo  cjuxritur  quotjplcx  fit  dolor.   In  gcncrc  du-  ^^f^f^^^^^^ 
plex  cft.alter  cxccrior,aItcr  vcrointcrior ,  vtcrque  enim  ^^/^y 
eft  niotusappctitiv.t  virtutis.  Sed  in  hoc  dilFcrunt,quod  D9'ari»iem* 
dolor  exterior  caufctur  cx  malo  coriiundlo  corpori  pcr  ^«p^f^» 
fenfumcx:criorem  apprchenfb:  At  vcro  intcrior  cx  ma-  ^'^'^  'V'' 
lo  conumcco  appetitiui  pcr  lcnlum  intcriorem,liue  pna-^/^jp^ 
taflam,fiuerationemapprchenfo.  Rurfus  dolor  intcrior 
cjui  propri^  dicitur  triftitia,  in  quatuor  fpccics  diftribui- 
tur:funtautem  hx,ncmpc  mi(cricordia,inuid!a,  auxietas. 
&  acedia.    Milericordia  eft  dolorquidam  animi  ex  alic-  . 
no  malo  contrad:us.  inuidia  cft  dolor  anirai,  cx  alicnd 
bono>quatcnus  xftimatur  effc  nobis  malum,  contraftus, .     t  •. ,  x 
in  quantum  bonum  iftud  alicnuni  nos  priuat  noftro  pro*', 
prio  bono,  vel  proprium  noftrum  bonum  minuic ,  vcl  x-^i 
ftinjatur  nobis  aliquo  modo  obclfc.  Anxietas  cft  aniini 
.<]uacdam  opprcflio  cx  impendcntc  inalo  ,  aquo  nullum 


^4    *  Tbrtias  Part.  Ethicak. 

apparct  cfTueiuip.  Accdia  vcroacidit  animi  anxictatcmt 
inligncm  corpons  torporcm,iC3  vc  ctiam  vox  ipfa  prq  ni- 
iniatriftitia  prxcludacur. 
Dtfi  ultju     Tcrtio  qua:ritur,c]uxna  fmt  caufa:  dolotis  actriftiuse?  \ 
^uMnam  fmt  prima  5c  prxcipua,cft  malum  coniunftu,  fcu  pracfcns  co-- 
€M»jd  ''•^«'gnitum.  Sccuda  amorSc  dcfidcriCijcLim  rcs  amata  &op- 
rata  diffcrrur,vnde  illudSapictis,S^«  qm.  di^ettHr-t^ffligit 
1.     «»i/;f^.Tcrcia  cft  naturalc  corporis  tcmpcramcntu:qai  c- 
y      nim  melancholico  humorc  abadant,ad  rriftitia  (unt  pro- 
cliuiorcs,&  quc  {blenrmelancholicii  huitior^  ^ignern»  vt 
iludia,vigili^,xrumn^,&  alimenta  qu^dam  triditia  qoo* 
ciuc  pariunt.Qi^iarco  loco  tfiftitia  (ibi  ipfi  augmcdcaufa 
eftmam  quo  plus  triftamur,eo  plus  humoris  melacholici 
accumulamus,  &  fic  proniorcs  in  mrnrorem  cfficimur.  * 
4  dtjfcu-TM.    Qiurto  quacricur,quinam  Hnt  cffc(ftus  triftitia:.  Pr^ci-* 
S^Htnatrtfimt  pvms  &  gcncralis^cfFcdlus  rriftitiap,eft  nptabilc  dctriinctir 
•Jftam  trt,  ianitacis,tLim  quia  criftitia  naruralc  faifguinis  &  fpirituu' 
■^*"*'       dilacationcm  prrjpcdic  ,  tinn  quia  corporcm  &  (cgtiiticm" 
corporis  gignitrquarc  qr.i  prabtcr  modii  triftantur,  (qual-^ 
. /"**"''^'lidi,iaccnrcs  &  oriofi  func.Pnrccrca  fpeciaiis  cfFc<^lus  tri- 
—nttmt,     fticiar,  elt  lomnus  qm  cx  illoru  animi  cilm  corpons  tor- 
poroproucnii;vnde  illud  PfiiS.  Dormit/tuit  Anima  m$a: 
pr£  /  c//;#.Lu6lus  etia  fcu  ficcus  (pccialis  cft  cftcvflus  trifti- ; 
tiac.  Sunt  autem  a  natura  datx  nobis  lacrymac,vtnoftramf 
*  niifcriam  aliis  indiccnt  ,  ficqucin  iis  commifcrationis' 

>  cffe<flum  cxcitcnt,  quo  noftrac  ncccflitati  opitulcntur.  : 

7<Wi4      ^j^j  poircnc  hic  rsmedia  triftitia:  ,  quorum  harcfunc 
prarcipua,  dc  quibus  D.Thom.i.i.q.     nempe  delc^iatio 
quxuisjflctns  fcu  profuft  lacrym<^>amicorum  compaflio,'' 
vcricatis  confidcrario,  deniqucibmnus,&balnea.  Scd! 
hzc  dcpailionibus,  appccitus  concupifcibilis  fatis.  ^ 

De  fiei^  dejperatiom. 

Qy  AisTio  IV. 

^iifuj^ci*  Q  Pcs,  fcft  animi  paffioin  appctitu  irafcibili  ctrcaDOnu 
O  futurum,arduum  fcu  difficilc,  poflibile  tamcnvt 
bcacur.Dicitur  paflio  in  appetitu  irafcibili,  vt  diftingua-  ; 
tur  ab^ca  fpc,qu^  in  rationali  appctitu  cffc  potcft,quae  no 
ttft  pai&o.Subiungitux  cir^  bonum^YC  difUaguatur  a  me«  ' 


Tract.  II.    De  Passton.  Animae. 

tu  vcl  audacia,&:  aliis  paHionibus  qu9  funt  circa  malu:ad' 

dicur  fururum  ,  vt  dirtinguatui    gaudio  quodcftcirca  . 

bonu>n  pricfens  :  additur  adliuc  nrduuin  fcu  diflRcilc  vc   ••►^-  r  ."t 

habcatur,vt  diftinguatur  a  dcliderio  quod  cft  circa  bo;ni        .w/ ......  . 

futurum.abfolutc  :  noncnim  aliquis  dicitur  alupid  fpc- 

rarc  minimum  quod  ftatim  ci\  in  fuapotcftacc  vt  iiabcat:  .  . 

dcniquc fubditur  pollibilc  vt  habcaturjVt  fic  dilhnguatur  v 

a  dcfpcrationc,vt  patcbit  poftca. 
Caufx  huius  fcrmc  cxdcm  funt  qua:  amoris  &  dcfide-  CiufMjj,ti^i 

ri  j,fpccialitcr  vcro  bonum  futurum  arduum  quod  habc- 
ri  potcft.  Addc  ctiam  nonnuuqnam  cxpcricnciam  clfc 
caufam  fpci,  vt  patetin  cocjuifrpius  in  bcllo  vi<^loiiam  .  , 

cft  adcptus:alit]uando  vcro  incxpcricnciam,vt  in  iuueni- 
buscontini^it  ,  qui  facilc  fpcrant  fc  omnia  coniccuturos 
cum  fcnes  conrri  non  facile  fpcrent. 

EtFcdus  Ipeiiidcm  quoquc  fuiuqui  dclidcrij  :  Adde  ^ffMmJ}H*  .■ 
fpccialcs  quofdam  cfFcdus ,  cuiufmodi  cft  longanimicas 
in  cxpc<flando  ,  paticntia  in  fcrendo,  magnanimicas  m 
aggrcdicndo,  dcniquc  alacritas  in  opcrando.    ^  •  *  ^ 

Dcfpcratio  fpci  opponitur,cftquc  animi  paflio  in  appc-  ^irf^t  i$, 
ntu  irafcibili  circa  boafi  arduum  quod  no  potcft  habcri.  JP'^^'*»* 
Vbi  nota  pallioncs  appetitus  irafcibilis  aliteropponi  in- 
tcr  fc  qua  paflioncs  cocupifcibilis,inucnitur  cnim  in  mu-  ^'^P^'* 
rationibus  duplcx  contrarictas,vna  lccundum  accclsu  ad  ruutt$  in 
contrarios  tcrininos,&  cac5trarictas  rcpcricur  inccrpaf-  ma», 
fioncs  appctitus  concupifcibilis,vt  intcr  amorem  &  odiu> -  t*" 
dcfidcrium,fugam,IcXtitiam,  trifticiam:  altera  fccundi^m 
accclfum  &  rccci-fum  rcfpcdlu  ciufdc  tcrmini,&  talis  c6- 
trarictas  rcpcricur  intcr  paftioncs  appctitus  irafcibilis,  vc     '^*  '  **"  * 
inccr  fpcm  6c  dcfpcrationcm,  vtraquc  cnim  circa  bonum        .  ,  * 
vcrfatur:it6mqucintcraudaciam& mctum,vtraquccniin  \  \ 

circa  malum  vcrfatur.  Sunt  autcm  dcfpcrationis  oppoli- 
tx  caufx  &  cfFcdus,&  caufis  &  cftcdlibus  fpci.^  j.  - 

« 


AE  s  T  I  o  V. 


NOnnulIa  ficuc  dc  cxtcris,ita  dc  timorc  fcu  njccu  fi-     .  ^ 
gillatim  cxplicanda.Itaquc  primum  qiuericurquid  ^'^A^ 
fit;  Timor  fcumctus  eftanimi  pallio  circa  malum  fucu- 
rum  arduumfeu  di&ilc  coi  refifti  ponic.  Vbi  nota  intcr 


-    *  '.  i 


Digitized  by  Gc: 


i 
U 


Tertiae  Part  Ethicae.  • 

daciam  confiimat  a:ftimaciomajons  boni  con(cquendi 
^       &  minoris  periculi  fubcundi,  tum  fuperucnicntis  auxili) 
'    .  %•  ■      cxpcclacio  :  dcnirjue  naturale  corporis  rcmpcramentum* 
'  ^       audaciorcs  cnim  funtquibus  pulmoi^es  fangninolenci, 
cor  fcrucns  &c  cxiguum:  vis  cnim  ad  anguftfas  rcdaitta  fic 
acutior.  Ebrij  rjuoque  &  iuucncs  ,  c]uia  in  ijs  cxigua  elt 
'  mali  impendcncis  arftimatio.Qui  funt  frigidiori  coclo  na- 

ti,  folcnr  cdc  audaciores  i  qui  vero  calidiori  timidiores, 
caufam  ferunt  antipcrillaiim  :  fimiliter  qui  nimquam  cx- 
,^        pcrci  funt  pericula.Tandcm  qui  omnibus  aniuuntjinter- 
.    *       dum  vidcntur  audaciorcs  ,   6c  c  concra  oui  in  maximis 
•   '*      vcrfantur  a:rumnis  :  illi  quidem,quia  arbitrantur  fcpoflc 
fuperarc  omnia,hi  vcro  quia  nihili  ducunt  omnia. 
g^inam  #-     Effcdlus  audacix  prxcipuns,cft  confccutio  boni  opca- 
iitfdetn  tf-  tijdcindc  fuiipfius  arflimacio,  fircs  fcrlicitcr  fucccdat  :  (i 
vcro  ncgotium  cx  voto  non  fucccdat,indignatio,ira,prx- 
tcrca  cladcs,  calamitatcs.  w  ,  - 


A  E  S  T  I  O  VI. 


.   


i.diffituhat.  TN  H  Ira  primum  quarritur quid  fit.  Efl  igitnr  ira,  ani- 
£iuid  fit  /-  \J  mar  paHio  in  appctitu  irafcibili  circa  malCi  pracfcns, 
quatenus  cum  aliqua  difficultatc  rcpcllendum  dl  :  Sic- 
quc  ira  cft  pafTio  appctitus  irafcibilis  maximc  propria, 
vnde  ab  ipfa  appeticus  ipfe  denominatus  eft  ,  tum  quia 
ad  iram  tcrmirantur  omncs  motus  huius  potcntia:  >  cum 
quia  intcr  caercras  huius  potcncia:  pnflioncs  ha:c  cft  ma- 
chit^um  nifcftifnma ,  quia  vcijcmentifrima.   Objc(flum  vcro  irx 
cft  malum  pr.xfcns ,  arduum,  feu  cum  difficultatc  rcpcl- 
TfAm  4.    lendum.Cartcrum  iram  cifcunftat  plcrarqi  paffiones^prae- 
inrcHnftant.  f^^^-^^^y^f^^  quatuor  vt  plurimum  ,  ncmpe  dolor  dc  iniu-  ^ 
ria  actcpta,  fpcs  illam  iniuriam  vlcifcendi,tum  appetitio ' 
feu  dcfideriiim  vcl  profccutio  vindida:  ;   dcniquc  o- 
diun^  cius  qui  iniuriam  intulit.    Ex  quibus  duac  priorcs 
antccedunt,duac  poftcriorcs  candcm  comitantur:  Sicquc  - 
motus  ux  ex  dolorc  &  fpc  oiitur  ,  dumquc  iracus  homo 
,  jiititur  malum  vt  (ibi  pr«fens  apprehcnfuni  rcpcllcrc  ,  (i-  ; 
'  mulviudidam  dcmalofibiillato  appctit  tanquam  libi 

'  bon«m  i  &  eum  a  qui  malum  inttllic  ^  dcccftatur  &  odic. 

•  \        .      .  .  Qup 


Tr'A<:T.  II.  Db  PA.SSION.  ANI  W  AE.        8p        .  * 

Quofit.vt  D.Thom.dixcrit  obicdum  ir(;,partim  cflTc  bo-  o.Thtm^ 
miin,partim  malnm.Verum  in  hoc  diircntimus  a  D.Tho.  ^'^"^'t*" 
quod  proprium  obiedum  irx>  neque  vindidam  eire,      de  oi^^i 
<]uc  eum,dc  cjuo  rumcnda  cft  viiididia»  cxilli>nemus,  (ed  r^, 

inalum  pra:(cus  quatcnns  cum  difticultacc  rcpcllcadum 
cft.  ^ 

Sccmid6qua!ritur,c]uxnam  fint  fpccics  irxrAriftotelcs*  ^'^'"''''^* 
4.  Ethrc.f.  criaf.icic  corumqui  irafcuntur  gencra',primi  jj"^''"***^ 
gencrisjopT-iAtfC    ^^hvKm^  appellat,id  cft,jracUiKlos,&    *  ' 
procliucsad.nodumadiracundiam,qui  velleuiiiimis  dc 
cau/is  ira(aiiitur>ica  tamenn  facillimc  placcnturi(ecun-  '  - 

'.  di  gcncris  Tnn^^dt;  appcllat ,  qui  non  facilc  excandcfcunti  \ 
agrd  camcn  placanturciim  excanducrinti  tertii  gcncrisi 
^ctXiTfic,  appcUac  infcnfos,fa:uos,afpcros,qui  cicci^  vchc-» 
mentcc  ac  diu  ira(cann3r,ncc  vnqua  nifi  fumpti  vinididi  ; 
placari  poillnit.Iaxca  h(^c  tria  hominum  irafccntiu  genc-  ir4f#-' 
ratrcs  quoque  fpecics  ir«  ailignari  pofluntiEt  quidem  D. 
Tiiomas  j.t.qu.46.atti;c.t{.rrcs  irac  tpccicsaifignac.Prima  ^/^^,^^^-^^ 
vocatui:  fel  vcl  iracandia  ,  eftquc  primus  tmpet«s,&  ini- 
tium  iracundijE.  Alccra  fpecies  dicitur  furor  ,  qui  non 
^uiclcic  niii  fumatur  vindidta.Tcrtiadicitur  mania,  quar    .  . 
diucillimc  pcrmancti  &  vix  vncjuamplacari  poccft.  v 

Tercio  v]uacritur,quar  finc  cauLc  huius  pauionis.Prima  i  W^^^hM, 
Sc  prxcipua  caaia  cll  malum  Ijefuium  pr«4cns  quod  rc-  "^^^fii^f^ 
peili  poc«ll,pra:fcrcim,  fi  cum  illo  fcu  iniuria  illat^  3i^\l      ^  ■  . 
•  conccuiptus ;  vnde  eaangcntifam  quac  pariu»t  concdm-       j.    ' ; 
ptum,vt  funcdccrcclatio,coutumclia,  vituperatio,illufio, 
acri<io,&c.augcrctiJim  iriiii  citcumftantia  perfonac  co-  4- 
tcmnentisjvc  li  te  contcmnac  familiaris,filius,  feruus,aut 
^ij  dcquibus  fis  ben^  mericus.  Deniquc  iram  acuit  ti^-' 
turale  tempcramentum,qutire  cholcrici  fcubilioli  qiii  a*  • 
bundant  choleca>ad  iracundiam  proni  funt,pituicou  Ycco 
«grc  irafcuntur :  Eft  enimpituita  cholerac  feu  flauae  biS 
contraria.Addcetiam  coeli  uiu  anni  cempcftatem.  Nam  .* 
scftatc  6l  praefcrtim  diebus,  vcloquuntur,  canicularibus, 
facilius  irafcuntur  homincs.  '  .  ♦ '  \  .  ' 

.Quartoqu2ritur,quinam1fnt  cfFc^lus  irafe.  Imprimis  i*'0ij}i,iii 
iram  fequiturfcruor  fanguiniscirca  corcumaniaritudi-  '^^,>(^^ 
,ne  &  ddlorc:  dciadefequicur  diftufio  fangcinis  ad  extcr- ^^J"-^ 
«as  p^irtcs  ,  &  pratfertim  fpiricuum ,  qui  quaii auxiliarcs  ,^ 
copiocad  Yindi(^atnfunicadani>fefcoftccum:  certioloco*  u 

•  .    ■        ;  /  .        .  A 


^     ■   ' "  *  -  •  '  ^ '  • 

jrr  •      ,  TeRTIAE  PaRT    EtHICAI.  '  ^'T 

i'  '>      daciam  confirmnt  irftiiTjatio^majons  boni  coiiicqu^ffcli^ 

,  •    '  I,    '  &  minoris  periciili  fubcundi,  tum  fupcrncnicntis  aujtwj 

'f  ^  "  -  fc.  cxpecHratio  :  dcniquc  naturalo  corporis  tempcramcntilfti: 
i     r»  ■  audaciorcs  cnim  funtqijibus  pulmones  fanf^uinolcnt!, 

jf  cor  rcruens  &  cxiguum:  vis  cnim  ad  anguftias  rcda<5taTit 

?*       acutior,  Ebrij  quoquc  5c  iuucncs  ,  quia  in  ijs  cxiguaclt 
'    f    ■        mali  impcndcncis  arftimatio.Qui  funt  frio;idiori  coclo  na- 
»         '  ti,  folcnt  cdc  audaciores  ;  qui  vcro  calidiori  timidiar^l 

'  '  caulam  ferunt  antipcrillafim  :  (Imilitcr  qui  nunquam*c|:^ 

pcrri  funt  pericula.Tnndcm  qui  omnibus  aflluunt,intcr- 
'  *       aum  vidcntur  audaciorcs  ,   &  c  contra  c]ui  in  mnximis 

'   •     ^J'      vcrfantur  a:rumnis  :illi  c]uidcm,qui3  arbitrantur  fcpoflc 
fiiperarc  omnia,hi  vcro  quia  nihili  ducunt  omnia. 
^inam  t'     Effcd^us  audacix  prxcipuus,cft  confccutio  boni  opta- 
itifiem  tf'  ti,dcindc  fui  ipfius  orllimatio,  fi  rcs  foclicitcr  fucccdat ;  fi 
fiam>       y^j.^  ncgotium  cx  voto  non  fucccdat,indignatio,ira,prx- 
tcrea  cladcs,  calamitatcs.  ^  . 


I. 


'  De  Tr/t. 

j/  AESTIO  VI. 


*•  f 


*  j.diffitultai.  ir\  H  Irn  primum  quarriturquid  fit.  Eft  igitnr  ira,  ani- 
Sluid  fii  /-        ma:  paffio  in  appctitu  irafcibili  circa  malCi  prarfcns, 
quatcnus  cum  aliqua  ditficultatc  rcpcllcndum  dl  :  Sic- 
quciracft  pa(fio  appctitus  irafcibilis  maximc  propria, 
vndc  ab  ipfa  appctuus  ipfc  dcnominatus  cfl  ,   tum  quia 
ad  iram  tcrminantur  omncs  motus  huius  potcntio; ,  cutu 
quia  intcr  cacrcras  huius  potcnciar  pnfTioncs  ha:c  cft  ma« 
ohitUum  nifcft-ifTima ,  quia  Ychcmcntifnma.   Objc<5lum  vcro  irac 
cft  nialum  prarfcns ,  arduum,  feu  cum  difficnltatc  rcpcl- 
IfAm  4.    lendum.Cartcrum  iram  cifcunftat  plcra:q;  paffioncs,pr«- 
inrtHnpant'  f^^^^^^y^^^^  quatuorvt  plurimum  ,  ncmpc  dolor  dc  iniu-  '^;^ 
ria  acccpta,  fpcs  illam  iniuriam  vlcifccndi,tum  appctitio  • 
icu  dcfidcriwm  vcl  profccutio  vindida:  ;   dcniquc  o- 
dium  cius  qui  iniuriam  intulit.    Ex  quibus  dux  priorcs  ' 
antcccdunt,dua:  poilcriorcs  candcm  comitantur:  '5icquc  - 
motus  ira^  cx  dolorc  &  fpc  oritur  ,  dumquc  iratus  homo 
'   '     nititur  maltim  vtfibi  pr«fens  apprchcnfum  rcpcllcre  ,  fi-- 
'  muiviudidam  dc  malofibi  illato  appetit  tanquam  fibi 
bonwT»  ;  &  eumaqui  maluminttllLCj  deccftatur&  odic. 


Tr  ACT.  II.  Db  Pa-ssion.  Animab.      8p  ' 
Qnio  fic.vt  D.Thom.dixcrit  obicdum  ir^,partim  cfTc  bo-  O.Thtm^^ 
niiai,partim  mahim.Vcmni  in  hoc  diirentimus  a  D.Tho.  ^'^^"^'t^ 
«juod  proprium  obicclum  irx,  neque  vindidam  ellc, 
quc  eam,(ic  quo  faiiiicnda  eft  vindiftaf  exiiliincmus,  fed  rs,     /  / 
inalum  prarciis  quatcnns  cum  difHcuttacc  rcpcllcadmii 
cft. 

Sccand6qua:ricur,qua!nain  fint  fpccies  irxiAriftotclcs  *  ^'^"'^'^» 
4.  Echr  cv.  rriafdcic  corum  qui  irafcuntur  gcncrajprimi  ,^4, 
gencris,op^/A«?  appcllat,id  cft,iracundos,& 

procliuesadmodumadiracundiam,c|ui  velleuiiiimis  de 
caufis  irafcuncurjita  tamcn  vt  facillimc  placcncurifecun- 
di  gencris  TrtKp^i^  appellat ,  qui  non  facile  excandefcunt>  .5 
scgrt}  tamen  placancurcum  excanducrint}  tcrtij  gcncriSj 
^dXtTr^^  appcUac  i  nfcnfos  ,fa;uas,aifperost<]ui  citcli  vehc^ 
menccr  ac  diu  ifa(c!incur,nec  vnqua  nifi  fumpca  vindidl  ' 
{)lacari  poiUinc.Iaxcah^jccria  hominum  irafcentiu  gcnc-  i^dt$^ 
racres  quocjue  fpecics  irajallignari pofl'unt:Ec  quidem  D. 
Xhomas  i.t,qu.46.arcic.^J.rrcs  irae  tpccics  alfignat.Prima 
vocatur  fel  vel  iracundia  ,  eftquc  primus  impecus,&  ini-j^«i«, 
lium  iracunvHix.  Alcera  fpecies  dicitur  furor  ,  qui  non 
quicicicniii  fumatur  vindidta.Tercia  dicitur  mania,  qvix  . .  ^ 
diutirtime  pcrmanec;  &  vix  vnc]uam  placari  poccft,  ^ 

Tcrno  %]uxricur,t]ua:  fmc  cauLc  huius  pafdonis.Prima  ^^J^P'*''^. 
&  pra:cip'ja  caufa  eit  malum  I*fKUim  pr*4cns  quod  re-  '^^^fi*^t4 
pelli  pottflUprxfertim,  ficum  illofcu  iniuriaillata  adfit  ; 
■  concempcus ;  vnde  ea  atigenc  ifam  quce  pariu»c  conccm-  /  ^ 

pcum,YC  funcdccreclatio,cciftnmclia,  vicuperacio,illufio> 
derilio,&c.augcrctiSim  iriim  circumftancia  perfonae  c6-  4« 
tcmncntiSjVt  li  ce  contemnac  famtliaris,filius,  feruus,aut 
alij  de  quibus  fis  bcn^  mericiis.  Deniquc  iram  acuic  ndr-       •  .  / 
turale  temperamencum,qunre  cholcrici  fcubiliod  qui  a-  • 
bundantcholerasadiracundiamproni  funCjpicuicoRYcrd  . 
.  srgrc  irafcuntur :  Eft  cnimpituica  cholerae  feu  f!aua;  biH 
contraria. Adde  etiam  cgeU  fm  anni  cempeftacem.  Nam 
'  xftate  iScpraffcrtim  diebus,  vcloquuntur,  canicularibus, 
facilius  irafcuntur  homines.  :\  =  r 

Quarco  quaeritur,quinam1!nc  cfFedus  ii±.  Imprimis  ^*' Oiffl^nl^ 
iram  (equitur  feruor  fanguinis  circa  cor  cum  amaritudi-  -^. 
fte  &  ddlore:  dcinde  fequitur  dift^uho  fangdnis  ad  extcr-  ,>j. 
lus  p^rtcs  ,&praefertim  fpirituum,  quiquafiaaxiharcs 
copiae  ad  vindidam  funicttdaai>fefe  offcrunt:  tcrtio  ioco  u 


r  TirtiaeP^rt  Ethicae.  ^fP^ 

M     "  daciam  confinnat  xftimatiomajons  boni  con(cc|udil* 
I.       &  minoris  periculi  fubcundi,  tum  ruperiicnicntis  aujc^bj 
%•       cxpctlatio  :  dcniquc  naturalo  corporis  rcmpcramcntutn: 
•  !•       audaciores  cnim  funtquibus  pulmoncs  fanguinolenti, 
.  cor  fcruens&c  cxiguum:  vis  cnim  ad  anguftias  rcdadliafit 

?*  acutior.  Ebiij  quoquc  &'  iuucncs  ,  quia  in  i js  cxigua  ctt 
f  mali  impcndcntis  acftimatio.Qui  funt  frigidiori  coclo  na- 

ti,  folcnt  cffc  audaciorcs  j  qui  vcro  calidiori  timidiorcsii 
caufam  fcrunt  antipcriftafun  :  fimilitcr  cjui  nunquam  cx- 
,  perri  funt  pcricula.Tnndcm  qui  omnibus  aflluuntjintcr- 

.  dum  videntur  audaciorcs  ,   A:  c  contra  c]ui  in  mnximis 

•  vcrfantur  xrumnis  :  illi  c]uidem,quia  arbitrantur  fepoflc 

,       fuperarc  omnia,hi  vcro  cjuia  nihili  ducunt  omnia. 
^inam  #-     Elfctlus  audacix  prxcipuus,cft  confccutio  boni  opta-i 
iufdem  tf-  tijdcindc  fui  ipfius  asftimatio,  lircs  fcrlicitcr  fucccdat  :.fi' 
vcro  ncgotiumcx  voto  non  fucccdat,indignatio,iia,pr^- 
tcrca  cladcs,  calamitatcs.  • 


AE  S  T  I  O  VI. 


V 


iJtffitultoi.         H  Ira  primum  quarriturquid  (it.  Eft  igitnr  ira,  ani- 
yTi  /-  paffio  in  appctitu  irafcibili  circa  nialu  prarfcns, 

•^*»  quatcnus  cum  aliqua  ditficultatc  rcpcllendum  cft  :  Sic- 

quciracft  paflio  appctitus  irafcibilis  maximc  propria, 
vndc  ab  ipfa  appctirus  ipfe  dcnominatus  cft  ,  tum  quia 
ad  iram  tcrmiz^antur  omncs  motus  huius  potcntiac ,  cum 
quia  inrcr  csctcras  huius  potcncix  pn/lioncs  hxc  cft  nia- 
oyu&um  nifcftifnma  >  quia  vchcuicntifrima.  Objc^flum  vcro  ux 
Y*.  cft  malum  pra:fcns  ,  arduum,  fcu  cum  difticultatc  rcpcl- 

Ipam  4.    Jcndum.Cartcrum  iram  cifcunftut plcrxq;  paffioncs^prap- 
tinunjlant.  ^-^^.^j^^^f^sp  quatuor  vt  plurimum  ,  ncmpc  dolor  de  iniu- 
ria  acccpta,  fpcs  illam  iniuriam  vlcifccndi,tum  appctitio  ' 
fcu  dcfidcrium  vcl  profccutio  vindida:  j   dcniquc  o- 
diuns  cius  c]ui  miuriam  intulit.    Ex  quibus  dux  priorcs 
antcccdunt,dux  poftcriorcs  candcm  comitantur:  Sicquc 
motus  ir«  ex  dolorc  &  fpc  oritur  ,  dumquc  iratus  houio 
'    ' '     nititur  malnm  vt  fibi  prjefens  apprehcnfum  rcpcllcrc  ,  U- 
'      '  '  mulviudiaam  dc  malofibi  illato  appctit  tanquain  fibi 
bonnm  :  &:  cum ,  qui  malum  intdiUc  ^  dcccftatur  &  odit. 


Tr  A<:T.  11.  Db  PA.8SION.  ANI  W  AE.        8p  ' 

Qno  fit.vt  D.Thom.dixerit  obicdum  ir^,pattim  cffc  bo-  D.Thimg 
nnin,panim  malnm.Vcrum  in hoc diiTcntimus  a  D.Tho.  '^^'^'*t^ 
quoii  proprium  obiccliiim  hx,  nccjuc  vxndidam  cile,  ^^-'d0  6b^\ 
quc,cam,dc  cjuo  runicnda  cft  vindidta,  cxillimemus,  fed  r^,  ' 
inalumpraclcus  quatcnnscum  difiicultatcrcpcllendum 
cft. 

Sccund6qua:rirur,q'-iaenam  fint  fpccies  irxrAriftotclcs  V^^'^^"'^^» 
4.  Ethr  c.s.  triafacic  corumqui  irafcuntur  gcncraiprimi  ^^^Jr*^**^m 
generis,op^/A«g    )^iivK\i^  appcllat,id  cft;iracuiKlos,&:  ' 
procliucs  adaiodumad  iracundiam,  c]ui  vel  leuiiiiniis  dc' 
caufis  irafcuntur,ita  tamcn  vt  facillimc  placciitur;fecan- 
.  di  gcncris  ;r/Kp«c  appcllat ,  qui  non  facilc  excandefcunt,  •  - 

«grd  tamcn  piacanturciim  excanducrinti  tertii  gcncris, 
^d^stTT^^  jrppcllat  i  itfenfo$,fa;uos,arpcro$,<]ui  c«5r  vchc^ 
mentcr  ac  diu  irafcitncujt^ntc  vnqua  nifi  fiimpta  vindidi  ; 
P^Iacari  po^{iiQt.iaxtah(^ctria  hominam  irafcentiiigenc- 
lacrcs  cjuoque  fpccics  irx  a(!ignati  poiruntiEt  quidcm  D. 
Tliomas  i.i.qu,46.arcic,JJ.trcs  irar Ipccics  alGgnac,Pnma'^/^^  trtiird 
vocatur  fei  vcl  iracandia  ,  eftquc  primus  impctiis,&  ini-j^ww. 
tium  iracundi^Ci  Alccra  fpecic«  dtcituc  fucoc  ,  qui  non 
^uiclcicniii  fuihatuc  vindidta.Tcrtia  dicitucmania,  qucc  . 
diucilTimc  pcrmanct;  &  vix  vnquamplacari  poteft.  ^ 

Tcrcio  quxritur,qux  fint ^aufc  huius  paiuonis.Prima  ^^tff^^^ff^* 
&  prxcipja  catifa  cll:  maknn  l.»fK!um  prar^cns  quod  rc- 
pcih  pot«lhpra:fercim,  ficum  illofcu  iniuriaillata  adftc      ^  :' 
contemptus  j  vnde  ea  aiigcnt  iram  quac  pariu»t  concem-.      j*^   * , 
pcum,vcfuncdctrcctatio,ccatumclia,  vicuperatio,illufio>  •. 
dcrifio,&c.augctctiJim  ir!iiTi  cttcumftantia  pcrfonac  co-  4« 
ccmnentiSjVt  li  tc  contcmnat  familiaris,filius,  feruus,auc 
,aiij  dc  quibus  fis  bcn^  mcritus.  Deniquc  iram  acuit  ni--        ,  / 
turale  tcmpcramcntum,  qutirc  cholcrici  fcu  biliofi  qui  a-  \ 
bundantcholcra,adiracundiamproni  funt,pituitohYCc6  . 
,.aBgc^  irafcuntur:  Eft  cnimpituiu  cholcrae  feu  flaux1>iK  ^ 
.'contraria.Addcetiam  coeU  l:ju  anni  cempcftatcm.  Nam 
•  scftatc  &pr3efcrtim  dicbus,  vcloquuntur,  canicularibus, 
.  facilius  irafcuntur  homincs,  '  \— '  r 

.  Quartoqu2Eritur,quinam1!nt  cfFcdlus  irat.  Imprimis  4»'DiJJt«*/* 

iram  fequitur  fcruor  fanguinis  circa  cor  cum amaritudi-  ^^g.fg^tg^ 
pc  &  dolorc:  dciudc fcquicur  diftufto  fangeinis  ad  cxtcr-  ^'J^^^^' 

iias  pactc^  ,&pr2efcrtim  fpiricuum ,  qui  quafiauxiharcs"  '  ,^  ■ 

copi«  ad  vindidtam  fimicadam,fefc  ojfctunt:  ccrtio  loco*  u 


^    tf  TeRTIAB  PaRT    EtHIC  AS.  -** 

'     '       '     '1  •  ncftimsciomajorts  boni  con(equendi 

i  I,    '  &  minoris  periciili  fubcundi,  tum  fupemcnicntis  auxitif 

.  •'"■[  ^  ■ '     '  expedacio  :  denique  naturalo  corporis  remperamentiim: 

.'-  ' -w  •  •  *•  audaciores  enim  funtcjiiibus  pulmones  fanguinolenci, 
'["j    ^  cor  fcruens8c  exiguum:  vis  cnim  ad  nnr^uftfas  rcdadl^afic 

r' '        *  acutior.  Ebrij  quoquc  &  iuuoncs  ,  quia^in  ijs  exiguactt 

mali  impendcntis  ajftimatio.Qui  funtfrigidiori  coclo  na- 
ti,  folenr  effe  audaciores  ;  c]ui  vero  calidiori  timidiorcs, 
caufam  ferunt  antipcrillafiin  :  fimilitcr  qui  nnnquara  cx- 
pcrri  func  pcricula.Tandcm  cjui  omnibus  afTluunt,inter- 

dum  videntur  audnciorcs  ,       c  concra  oui  in  mnximis 

1  ^  . 


4. 

7' 


 '    —      .   • 

verfantur  a:rumnis  rilli  quidem,c]uia  nrbitrantur  fepoflc 

fuperare  omnia,hi  vcro  quia  nihili  ducunc  omnia. 

^inam  t-     Effctlus  audacix  prxcipuus,eft  confccutio  boni  opta- 

iufdem  ef-  ti,deinclc  fuiipfius  a^ftimatio,  fircs  fcelicircr  fucccdat :  fi 

ftilm.  ncgoiium  ex  voto  non  fucccdat,i ndignatio,i ra jprx  - 

terca  dadcs,  calamicatcs.  .  .,. 


De  Ira. 

j-  Q^AE  s  T  I  o  VI. 

.  -  .  .  -  .  .  ■ .       ,^  ' 

'  iJiffituhat.  |r\  E  Ira  primum  quairiturquid  fit.  Efl:  igicnr  ira,  ani- 
fit  l'  mx  palfio  in  appetitu  irafcibili  circa  malu  pra:fcns, 
quatenus  cum  aliqua  ditficultate  rcpcllendum  elV  :  Sic- 
que  ira  cft  pafTioappctitus  irafcibilis  maxime  propria, 
vnde  ab  ipfa  appecicus  ipfe  denominatus  eft  ,  tum  quia 
ad  iram  tcrmii-antur  omncs  mocus  huius  pocenciac  >  tum 
. '  quia  inrcr  csctcras  huius  potencia:  pn/liones  ha^c  eft  ma. 

0*#Vfr«w  jiifcftifTima  ,  quia  vchcmcntifrima.  Objc<flum  vcro  irat 
p     \    •  ijr*.  cft  malum  prarfens  >  arduum,  feu  cum  difficultatc  repcl- 

;    •  n'    Jendum.Ca:terum  iram  ci^cunftat  plcrxq;  paffionesjprar- 

'      '  fcrtim  iftac  quatuorvt  plurimum  ,  ncmpe  dolordciniu- 

J"-  .  ria acCepta,  fpes illam iniuriam  vlcifcendi,tum appetitio 

'  fcu  deficleriHm  vcl  profecutio  vindidnc  j   deniquc  o- 

>  '       dium  eius  qui  miuriam  intulit.    Ex  quibus  duat  priorcs  ' 

»  '  antcccduntjdujc  pofleriorcs  candcm  comitantur:  Sicquc 

motus  irjc  ex  dolore  &  fpe  oricur  ,  dumque  iratus  homo 
niticurmalnmvtdbi  pr«fens  apprehcnfumrepcllcrc  ,  fi- 
r"  /      *     mulviudidam  dc  malofibi  illaco  appetit  tanquain  (ibi 

bonnm  :  &cumjquimaUimiiutlUca  dcccftatur&odit. 


» 

^  »      ■  . 


J  by  G^glc 


Tr  ACT.  11,  Db  Pa-ssion.  Animae.  8p  f 
Qnp  fit.vt  D.Thom.dixcrit  obicdum  ir(j,partim  cflc  bo-  O.Th^m^ 
miiii,partim  malnm.Vcriim  in  hoc  diircntimus  a  D.Tho.  ^'^^"^•^*- 
auod  proprium  obicclum  irx,  neqnc  vindidam  eile,  ^^-  dtU*ta!\* 
quc/eam,dc  quo  fumcnda  cft  vindidia,  exillimfmus,  fed  ^4.  * 
malum  pra^fcus  quatenns  cum  difficultatc  rcpclleadum  ■  •  • 

Sccund6qua:ritur,qu3cnam  fint  fpccics  irx:Ariftotc!cs  V^^'^^''^» 
4.  Ethr  c.f,  triafacic  corumqui  irafcuntur  gcncrajprimi 
generis,op^/A«^  ;^^j7»;iyA«5  appcllatjid  cft>iracuiidos,&  ' 
procliucsadmodumadiracundiam,c|ui  vellcuiiiimis  dc 
caufis  irafcuntur,!ta  tamcn  vt  facillimc  placcnturifeciin-  , 
.  di  gcncris  Tr/xpWc  appcllatjcjui  non  faciic  excandelcunt,  ; 
aegre  tamen  placanturcnm  excanducrinti  tcrtij  gencris,  ' 
;:tct?v£;7«c  appcUat  i  afcnfos,faruos,afpcros,<jui  citct/  vchc- 
mentcrac  diu  ifafcunnir,nec  vnquanifi  fumptivindida  '  ' 
placari  poiruiic.Iaxtah<jctria  hominum  irafcentiugcne-  ^"^'^  ii^^tt^' 
ra  crcs  c|uocjue  fpccics  irx  allignari  poflunt.Et  quidem  D. 
Thomas  j.t.<]u.46.artic.J<.trcs it«  fpccics  alfignat,Pxima  ^Ugtrturd 
vocatur  fcl  vcl  uacandia  ,  ^ftquc  primus  impet«s,&  ini- jj^ww. 
tiufniracundix.  Alccra  fpectes  dicitur  furor  ,  cjui  non 
^nicicic  niii  fumatur  vindidta.Tertia  diciturmania,  (juaj    .  . 
.  diutiiTiin^  pcrmancci  &  vix  vncjuamplacari  potcft. 

Tcnio  v]uxritur,t]ua:  lint  <:aufj:  huius  paluonis.Prima  ^j^jF^^^ft^* 
&  prarcip  ja  caula  eit  malum  Ijefiiium  prarlcns  quod  rc- 
pelii  pot«ll,pra:fertim,  ficum  illofcuiniuriaillat^  adfit  '  • 

contemptus  j  vnde  ea  augent  iram  quae  pariuat  concCm-       5.    * . 
ptutn,vt  func  dccrectatiojccutuinclia,  vituperatio,ilIufio, 
dcri(io,&c.augcrcuiini  ir&ni  ctircumftantia  perfonac  co-  4« 
tcaincntiSjVt fi  te  contctnnar  familiaris,filius,  feruus,aut 
alij  de  cjuibus  fis  bcnc  mcritus.  Deniquc  iram  acuit  nrf- 
turale  temperamentum,quare  cholcrici  feubiliofi  qui  a- 
bundant  cholcra,ad  iracundiam  proni  func,pituitou  vcro 
scgrc  irafcuntur :  Eft  cnimpituita  cholcrac  icu  flauaebiK      ^  . 
contraria.Addcetiam  caeli  U!U  anni  tempcftatem.  Nam 
1  arft^atc  iScpraefcrtim  diebus,  vcioc]uuntur,  canicularibus, 
facilius  irafcuntur  homincs.        .    \  y 
.  Quarcoquacritur,quinam1!nc  cfFedus  irafc.  Imprimis  ^.  Oi^ttt/* 
iram  fcquitur  feruor  fanguinis  circa  corcumamaritudi- 
,ftc  &  ddiorc:  dciudc  fcquitur  dift*ufio  fangdnis  ad  cxtcr-  '^* 
ms^partcs  ,  &  praefcrtim  fpiricuum ,  qui  quafi  auxiharcs'   *  \^ 


copiacad  Yindidam  fumcudam,fefe  ortcrum:  tcrtiolocd' 

-     ■  .       :  -'  -  .  \ 


14    •  TiitTiAB  PjLKr.  Ethicai. 

« 

apparet  cffugium.  Accc^ia  vcro  addit  animi  anxictatcm, 
infigncm  corporis  torporejii,ica  ?c  cciam  vox  ipfa  pr^  ni- 
^  miatriilaiapr^dudacur. 

^  Difi  uLtxt    Tcrtio  qu2ritttrtqiuena  finc  caufa;  doloris  ac  t ri (li ci^? 
^uMnam  fini  Prinia5cprxcipua,cft  malum  coniiin^,  (ctt  prxfeus  co^ 
^>  ^•''''gmtttm,  Secu(laamor&  clc(ldcriu»cumrcs8mata&(^'^ 
2,    rata  diffcrtoryVfide  UludSapiCtisyS^f  x  qrn,  diffmnry^^sgit 
%,  '  ^iWMi^.Tcrttacftiiaturalecorporistemperanietiturqdie^ 
!•     nim  meiancholico  humore  ab&ilant,acl  triAida  (unt  pro- 
ctiniorc$,&  quc  {blentmelancholicu  huAior6  gignerqv  ?t 
ftudia,vigili9,cerumn^,&  alimenta  qiK^dam  triftitia  quo- 
onc  Dariunt.Ouarto  loco  triftitia  fibi  ipfi  augmcti  caufa 


cftinarn  qiio  plus  triftamiir,co  plus  iTumoris  mclacholici 
acciimul.imiis,  6:  ficproniorcs  in  mrnrorem  cfficimur. 
4  dtjpcu^Tty,     Qiurto  quxritur,r|uinam  dnt  effc(flus  triftitia:.  Pr^ci- 
S^stn.iTrfmt  piius  5cgencralis'cfFc^s  tri{litix,ellnotabilc<letrimctri 
4fft£im  trt.  ianicacisicum  (juia  criiHcia  naruralc  failgainis  &  fpiritoii^ 
•'^'"^       diiatationcm  i^rccp^^dfit  9^u^i^^ 

corporis  gjgriitrquarc  qui  pStct  modCi  triftantur,  fqual- 
^rr^^^^Miahiaccnl»  foccialis  cfeaus  tri- 

^J;:^^  ^'fririae,  cftromnus  qm  exiiior&  animi  cdm  corporis  cor. 

porcprouentc;ynde  illud  P(!ii8.  1>crinitMuit  MHimMtm4^ 
ffi.  iAdi'0.La€ttLs  aia  fea  fietos  i^ciaiis  eil;  cfie^strifti- 
.     tiac.  Sunc  aucem  ^  natura  datx  nolns  lacrymar,vt  nodranl 
[         .  niifcriam  aliis  indiccnt  ,  licquc  in  lis  commifcrationis 
t.        cffcclum  excitcnt,  quo  noftrae  neccnitati  opitulcntur. 

Addi  polFent  liic  rfimedi.i  triftiti.T  ,  quorum  harcfunc 
"  •    prxcipua,  dc  quibus  D.T hom.i.i.n.  ^g.  ncmpc  dcleftatio 
quacuis,fletns  foii  niofuni:Iacrym<^,amicorumcompairio, 
>V  '      vcricacis  confidetacio,  dcnique  fomnus,  &  balnea. 
.  lixcdcpalConi)>as^app'ecicuscQncupiicibilis(jui$>'^ 

,  Qj  Aii  s  T  X  o  IV; 

St^fitfiii'  Q  PeS}dl;animi^^Eoin»petinitTa(ctbfli  circabon& 
d  fiicitnim>ar(hrQm'feu  difncilc ,  poflibile  tamenvt  ba* 
beatur.Dicitur  paflio  in  appctitu  irafcibili,  vt  difHngUi- 

tur  abca  fpc,quie  in  rationali  appetitu  cfTc  potefl,quae  no 
eft  padio.Subuunguui  cixca  bouuin#YC  dUUoguacur  a  me- 

'       .       i*  vcl 


Digitized  by  Go 


Tract.  II.    De  Passion.  Animae.  9$ 

tu  vcl  auclacia,&  aliis  paflionibus  quq  funt  circa  malurad- 
ciiciir  futurum  ,  vc  cUrtinguatui  a  i^audio  quodcfVcirca 
bonum  pricfens  :  additur  adhuc  nrduuin  leu  difficilt!  vc  » 
hibeatur,vt  diftinguatur  a  defKlerio  quod  cft  circa  bo;u"i 
futurum.ablblutc  :  nonenim  alirjins  dicitur  alupid (pc- 
rarc  minimum  c|uod  ftatim  cft  in  fuapotcftacc  vc  habcac: 
dcni(jucfubdicur  pollibile  vt  habcacurjVt  fic  diftinguacar 
a  HcipcrationCjVC  patcbit  poftca. 

Caufx  huius  fermc  cxdem  funt  c]ux  amoris  &  dcfide-  Cmfsjpci,, 
Ti),fpcciaUter  vcro  bonum  fucurum  arduum  c]uod  habc- 
ri  poceft.  Adde  ctiam  nonnuuqnam  cxpericnci.im  clfc 
caufam  fpci,  vt  patcc  in  co  c]ui  ftpius  in  bcllo  viftonani 
cft  adcpcus:aIic]i:ando  vero  inexpefienciam,vc  in  iuucni- 
busconcini^ic  ,  cjui  faciic  fperant  fc  omnia  conlccuturos 
ciim  fcncs  concri  non  facilc  fpcrcnr. 

Etfcdus  fpeiiidcm  c]uoc]ue  funtqui dcfidcrij  :  Adde  ^(fMmf^^ 
fpcciales  quofdam  effe<^lus ,  cuiufmodi  cft  longanimitas 
in  cxpe(flando  ,  patientia  in  fcrendo,  magnanimicas  in 
aaarcdicndo,  dcniquc  alacricas  in  opeiando. 

Dcfp^raciolpci  opponicur,cftqucanimi  palho  in  appc- 
ricu  irafcibili  circa  boau  arduum  quod  no  poccft  habcri. 
Vbi  notapalfioncsappetitusirafcibilis  aliteroppoai  in- 
ter  fe  qua  paflioncs  cocupifcibilis,inucnicur  enim  in  mu-  t** 
rationibus  duplex  contrarictas,vna  iecundum  accclsu  ad  rttutM  in 
contrarios  tcrminos,&  cacotrarictas  rcperitur  intcrpaf-  meiM. 
fiones  appetitus  concupifcibilis,vc  inter  amorem  &  odiu,  »• 
dcfidcrium,fugam,htciciam,  trifticiam:  alccra  fccundiim 
accelFum  &  rcccf-fum  rcfpcdu  eiufde  tcrmini,&:  talis  cc")- 
rrariecas  rcperitur  inter  paftionesappcticus  irafcibilis,  vc 
intcr  fpcm  &  defpcrationcm,  vtraquc  enim  circa  bonum 
vcrfatur:it6mque  intcraudaciam&  mctum,vcraquccnim 
circa  malum  vcrfatur,  Sunt  autem  defperationis  oppuli- 
tx  caufx  &c  cfFct^as,&  caufis  &  cftcdUbus  fpci.^ 

De  metfi  ^  audAcia, 

Qjr  AE  s  T  I  o  V. 

NOnnuUa  (lcut  dc  caEtcris,ita  dc  timorc  fcu  mctu  fi-  V 
gillatim  cxplicanda.Itaquc  primum  quasricurquid 
f\t.  Timor  fcumctus  eftanimi  pafliocirca  malum  fucu- 
mm  arduumfcu  di£cilc  cui  icfifti  poflic.  Vbi  nota  intcr 


S6  Tertiae   Pars  Ethi€. 

cactcros  animx  inorus  triftitia  primiiiT),  dcindc  timorem^ 
%4tt(jun  t«- fibi  maximc  vcrtdicarc  noineri  palhonis.   Habct  auccm^ 
t     *      nt^uffts     f^.j.j\  timoraJiunJtam  Hbi  fpcm  alicjiiam/Iicct  valdccxi-f** 
,*  i***^^.      g(iam  vicandi  illius  mali  c|nod  imininct.  Qriod  li  malum"!^ 

cxiftimaciir  omuino  incuirabilc,  tiic  habctur  vcluti  prir-^  « 
l'cns,iici]uc  dcco  non  :am  c(l  timnr  c]uam  krifticia  ,  vndc' 
qui  pcr  iudicis  (cnrentiam  morci  addicunturmoa  tam  iU  ' 
'  Jam  timcncquam  dc  illa  rriihitur;  vt  docct  Philofophus 
7.Rhct.c.v.5c  D.Thoni.i.2.q.4i.nrt.2.   Addcctiamdc  iis  - 
aut  nullum  anr  vahic  cxi^uum  cifc  timorcm  ,  c]ua?  valdc 
diftant,cjuianon  cxillimantur  futuia.  Quo  fit  vc  mortcm 
timcamus  ,  c]uia  ilLim  longc  a  nobis  diftantcm  a^bitra- 
/  mur.Sicut  autcmTpcs  ad  duodcfpicit,  fciUcct  adbonum  ' 

cjuotcndit  ,  &  pr.-ctcrca  adid  pcr  quod  potcft  confcc]ui 
^  bonum  illud.ica  ctiam  cimorad  duo  rcfpicir,  fcil.ad  TOa- 

\  \  Jum  c|uod  rcfugic  ,  &  ad  illudquod  potcft  inflipjcrc  nia- 
lum:c]u6  ficjVt  non  cantum  pcina  infctni,(cd  ctiain  Dcns  " 
'  '  ^  potcft  cam  inn'^erc,tiineatur  ab  hominclicu:  a  prq-  ■ 

*    .  douc  non  tantiim  fuppHcium  mortis  ,  fcd  ctiam  iudc.K 

^  ;*  •  qui  ilhid  infcrrc  potcft,time:ur.   Sunt  actcm  multa,c]uac 

ad  mctum  fcu  timorcm  pertincnt,  vt  vcrccundia,  pudor, 
crubcfccntin,pa'.ior,conftcrnacio,  trcmOi,  horror,  terror, 
i  .     .         :]ua:  funt  vcluti  fpccies  quxdam  tiinoris  ,  cua:  (pccialcs 

jpfiuscfFeclus  indicant.  *' 
•  Diffteul-     Sccundo  quacritur  ,  qux  fint  propria:  fpccics  timoris. 

•       tas.  Rcfpondetur  aliuiifi  cilc  timorcm  naturalcmialium  vcro 

^•tupLx  non  nacuralcm.  Illc  nalcitur  cx  opinionc  mali  corrupti- 
finimtf^     ui,quod  rcpugnat  naturar,quia  illadcftruit,vc  mors,  tor- 
^?'*"^'*'*'  mcntLi,famcs,fitis,&:c.hic  vcrc)  nafciturcxopinione  mali 
num.        contriltatiui,quod  non  rcpugnat  naturx.lcd  dclidcrio  ap- 
pctitus,vt  infamia,paupertas,  parencumaut  amicoru  or— 
£,^lu  fft.  bitas,Scc.  D.Tho.i.i.qu.ii.art.4.  afFcrtcx  D.Damafceno,i^ 
nuiimnTm.  fcxalias  (pccics  timoris,nempc  lcr^niticin,crubef<:ctiam,'« 
vcrccundiam,ad  niracioncm,ftuPDrcm,agoniam.  VeriimV 
quianon  vidcntur  h:c  omncscllc  vcr:c  &  indiftin(fla:  fpc*- 
cics  tiinoris,idcircoillas  prartcrmictimus. 
}.l)ifficul.       Tcrtio  qua:ritur  ,  qua:  lint  caufc  timoris  i  Prxcipua 
iM.  caufa  timoris  cft  malum  futurum  quod  xgrc  potcft  dc- 

•.  •  S^fif*t    uitari  ,  augct  vcro  timorcm  h  rcpentinum  fucnt  ,  c]uia 
.  cM$f4  im*'  j-acioni  conhlium  pforripit  :  li  ignocum  ,  c]uiafic  maius 
cxiftimatur  cftc  quam  uc:fi  viciuum  ,  <]uia  niiiiacur  atro- 

cius» 


I  y  1 . 1  ^  c  o 


Google 


Tract.  II.  De  Pass.  Animae.      ty  ' 
cius.  Prsetcrca  multum  ad  '\A  confcrc  naturalc  tcmpera-  t, 
mcntuni,c]u6  fit  vt  qui  frigiciiori  fiinc  &  molliori  ccinpc-  5. 
ramciito,  fint  mcticulofiorcs.   Mitto  naturales  quafJam  f^^vutid*' 
antipathias  fcunaturx  tlifconucnicntias,  c]u6  fit  vt  non- 
luilii  homincs  ad  afpcdiumc^uoriindam  animalium,  vcr- 
l)igratia,fclium,mirum  inmodLimterrcanrur,  alij  foni-. 
tum  lonitrui  fcrrc  non  poffint.  Sic  ouis  naturse  inllinctu  ' 
mccuit  lupum,pullus  miIuum,forcx  fclcm,&:c.  .  ' 

Quarto  (.|uarricur,  cjuinam  flnt  cfFciflus  prxcipui  timo-  D-fficui 
ris.Vnus  cxprxcipuis  cft  contra(fl:io  fpirituunKx:  fancrui-;rf<.      *  ' 
nis  ad  pc(ftoris  partcs  intimas  :  natura  cnim  obtutu  nia-  S^fifint^^ 
Ji  futuri  pcrtcrrcfa(fla,vircs  in  arcem  vcluti  cogir.  Ek  ilio^*^*** 
aker  fcquitur,ncmpc  pallor,maximc  in  facic,  tum  criam  '^*' 
frigus  in  Gxtremis partibus ,  quia  vna  cum  fanc^uinc  ca- 
lor  ad  interiora  confugit.    Quod  (i  vchcmens  fucritti- 
inor,nafccturtrcmor  &  trcpidario  :  trcmorc]uidcm,c|ua-  ^ 
lis  acciditfcbricirantibus  :  trcpid;:tio  vcr6cLim  vixpotcll: 
cjuis  fubfiftcrc.  Poft  hoc  fcquicur  horror,  qui  cft  cutis  &  c. 
pilorumpcrtotum^orpus  afpcritas,  hinc  ctiam  fcquitur 
pcrcul/io  ,  quxfi  magna  fucrit,diccturconftcrnatio  ,  cx  C. 
quacxaminatio  ,  imo  intcritus  nonnunquam  lcquicuri  '^. 
quia  fcilicctnimio  fanguine  ad  internas  partes  cocuntc 
calor  naturalis  cordis  rcpcnte  fuftocatur.    Ex  ingcnti  c- 
tiam  acrcpcntino  timore  oritur  canities,co  quod  fubdu- 
clis  fpiritibus  &  calorc  natiuo  vitiatur  humidiun  illud 
c]uod  cft  alimentum  piIorum,quo  ex  vitio  cancfcunt  pili, 
ficuti  illopcnitus  fublato  contingir  caluitics. 

Quod  fpciflat  ad  Audaciam;  anima:  paflio  eftin  profc-  Dt  ^AmU-^ 
cutionc  mali  ardui,hoccft,  in  pcriculisaggrcdicndispo-f»'^. 
(ita.  Eftautcm  timorioppohta:timor  cnim  rcfueit  nocu- S"*-^/'* 
mcntumnc  ab  iplo  lupcrctur  :  atvcro  auciacii  ao;rrcdi- 
tur  pcriculum  vt  ipfum  fupcrct,  Ex  quo  intelligis  aufia- 
ciam  ex (pc  nafei  (olcrc.  Exhoc  cnim  quod  aliquis  lj>e-  \ 
rat  fupcrarc  malum  arduum  fcu  periculum  immincns,cx  ^ 
hoc  audadlerinfcquitur  ipfum  ,  ficut  ex  timorcnafcitur 
dcIpcratio:idco  cnini aliquis  dcfpcrat,quia tiract diffiQul- 
tatcm,qua;cft  circabonum  fperandum. 

Caufa  igituraudacix  cft  in  primis  fpcs,tum  ea  ,  qux 
(pcm  ac  dcfidcrium  cxcicanc.Eft  ctiam  maximus  ab  fub-  ^'-^^*'^ 
cunda  auda(flcrpcricu  la  aculcus  iracundia :  prxtcrca  ^^y^""^^''^' 


<S  Tertiae  P\RT  Ethicae.  it^-^kj^ 

')    'daciam  confirniat  a:ftimatioVnajbm  boni  coirfcqtieftdfe 
j '  ■&iT3inoris  periciili(ubcundi,  tUOTfuperacnicntisauxilij* 

[  m,  "     '     tii       cxpc£bacio  idcniquc  natwrale  <^6rporis  twnpcrannentiitos'^ 

J"  n  -  !•       audaciorcs  cnim  funt  c]ijibus  pulmoncs  fangiiinolcnti,;' 

.  .  cor  fcrucnS(Sc  cxiguumiviscnii^aci  aneutosrcda^Vafit' 

ij     '   '  '  acutior.  Ebiij  quoque  &  iuuenes ,  c]uia  in  ijs  cxiguacA' 

I  '  mali  impcntlencts  aeftimatio.Qui  funtfrigiciioricQclo  na^\ 

||         '  ti,  folciitcflc  audaciores  i  qui  vero  calidiori  timidiorcs#^ 

V  caufam  ferunt  antipcrillaiim  :  fimilicer  c]ui  nunquam  cx- ' 

r  ,  perti  funt  pcricula.Tnndcm  qui  omnibus  afTiuuntjintcr- 

'  .  '  dum  vidcntur  audaciorcs  ,  &  contra  c]ui  in  maxintis 
*  vcrfantur  a:rumni«  :  illi  quidcm,c]uia  arbitranrurfcpoflc 

fupcrarc  omnia,hi  vcro  quia  nibili  ducunt  omnia. 
ptinam  i'     Effcdlus  audacii  prxcipuils,eft  confccutio  boiii  opw^ 
iufdem  tf'  tijdeindc  fui  ipfius  a^ftimatio,  fircs  fcrlicircr  fucccdat  :^fi* 
vcro  negotium  cx  vpto  non  fucccdat,indignatio,ira,prac- 
tcrca  cladcs,  calamitatcs. 


:  r- 


A 


QjV  AESTIO  VI. 


udtfftultai.  ir\  K  Ir*  primum  quarriturquid  fit.  Eft  igitnr  ira.ani- 
StuU  fit  l'         rn»^  palfio  in  appctitu  irafcibili  circa  malCi  pra:fcns. 


'^»  quatcnus  cum  aliqua  difticultatc  rcpcllendum  cft  :  Sic- 

quciracft  pafllo  appctitus  irafcibilis  maximc  propria, 
vnde  ab  ipfa  appctitus  ipfc  dcnomrhatus  eft  ,  tum  quia 
ad  iram  tcrminsmcDr  omncs  motus  huius  potcntiac ,  tum 
quia  inrcr  csetcras  huius  potencix  paftloncs  ha!C  cft  ma«  ^ 
ohiiRum  nifcftifTima ,  quia  ycbcmcnti/nmai.  ObjciJlum  vcro  ira  ' 

3>«'  cft  malum  pra:fcns ,  arduum,  (t^u  cum  difficultatc  rcpcl- 

9Am  4.    Jendum.Csrtcriimiram  cifcunftatplcrvxqi  paffioncSjpr^- 
im€Hnll4nt.  £^^^/-^{^^  quatuor  vt  plurimum  ,  ncmpe  dolor  dc  initt- 
'  '    riaac^cpta,  Ipcsillam  iniurinm  vJcifccndi,tumappctiti6 ' 
fcu  dcfidcrium  vcl  profccutio  vindidac      d^fiiquc  o- 
diurn  cius  qui  iniuriam  intulit.    Ex  quibus  dux  priorcs 
antccedunt,dux  poftcriorcs  candcm  comitantur:  Sicquc 

motus  ir«  ex  dolorc  &  fpe  oiicur  ,  dumque  iratus  homo 
'    mtitur  mahimvtfibi  pr«fens  apprchcnfumrepcllcrc  ,  fi-  , 

*  '  mul  viudidam^  dc  malofibi  illato  appctit  tanquaiii  ' 
bonwn  :^  &cumjquimaluiiiinitliiij  dccclUtur&  odit^ 

■    .  .        /\        '^,       .  •  ,  QUQ 


TraCT.  II.Db  PA.SSION.  Animae.       $9    .  ...  ' 

Qnp  fit.Yt  D.Thom.dixcrit  obiedum  ir^,partim  cflc  bd-  0.7if$m§ 
nViin,partim  malum.Vcrum  in  hocaiirc«timusa  D.Tho.  ^'«•^•^4- 
ouoii  proprium  pbie(f^iim  irx,  heque Titididam riie,  nc-  dt*lkuSl^i. 
<]UC/6am,<ie  cjuo  fumcnda  cft  vindidia,  cxii^imcmus,  fed  r^. 
inalum  praclcus  quatcniis  cum  diliiculcatc  repellcadum 

Sccund6qua:rirur,quxnam  fint  fpecics  inc:Ariftotc!es\^'^'^''*» 
4-  Ethr  c.v.  triaf.icic  corumqui  irafcuntur  gcncrajprimi 
gencris,op7^/A«c  ;cjl^;£UAw?  appcllat,idcftjjracundos,&:    '  ' 
procliucs  admodumad  iracundiam,<jui  vel  leuimmis  dc 
caafls  irafcunturjitatamcn  vt  faciHimcpIaccnturjlecun- 
.  di  gcncris  Tr/xpWc  appcllat ,  qui  non  faciic  cxcaridcfcuntj'  ; 
aegrc  camcn  placancurciim  excanducrintj  tertii  gcncris, 
*^^ct?%€TuVappcllat  infcnfos,fxuos,afpcros,qui  citoV  vehc- 
mcnccr  ac  diu  irafcmitur,nec  vnqua  nili  fumpta  vindidi  '  . 
placari  poirunt.luxcah<jccria  hominum  irafcentiti  gcne-  iftit§* 
ra  crcs  cjuocjue  fpecics  ir«  alSgnari  poflunt:Et  quidem  D.  '^'"'^«•"fi 
'  Tiiomas  f.i,f|u.46.artic.J{.rrcs  irar  (pccies  aingnat.Prima^^/i'^,^^^— 
vocatui:  fei  vcl  uacundia  ,  eftquc  primus  impctus,&  ini- 
,  tium  iracundiflc;  Alcera  fpccicf>  dicitur  furor  ,  qui  non 
^uiclcic  niii  fumatur  vimiidta.Tcrcia  dicicur  mania,  (ju£  .  ,       ■  ^ 
.diuciilimc  pcrmanctj  &  vix  vncjuamplacari  poceft.  , 
•  Tcrt!6*]uxritur,t|U2r  fint  caufc  huius  pafiionis.Prima 
&  prxcipja  caufa  cll:  malum  Ijefuuim  prwt4cns  quod  rc- 
peili  poc«ll,prxfertim,  ficum  iilofcu  iniuriaillaca  adfit      ^  ' 
'.coutemptus  i  vndeeaaugentifam  qu«  pariu»cconcdm-       3.  \ 
ptum,vt  funt  dctrectatio,ccnt«mclia,  vicuperatiojillufio,' 
dcrilioi&c.auget  etiam  iram  ctrcumftantia  perfons  c6-      4^  '  "  V 
tcmncntis,vt  li  te  contemnat  familiaris,filius,  fcruus,auc 
alij  dcquibus  fis  bcn^  meritus.  Dcniquc  iram  acuit  nA^ 
turale  tcmperamentum, quure  cHolerici  fcu  biliofi  qui  a-r  f •    :  * 
'  bundantcholcra,adiracundiamproni  funt,pituitouver^ 
,  ficgrc  irafcuntur :  Eft  enim picuitft  cholerat  feu  flause  biK  . 

contraria.Addcetiam  cgeU  fini  anni  cempeftatcm.  Nam 
^  xftate  iScprxfertim  diebus,  vcloquuntur,  canicularibus, 
.  facilius  irafcuntur  homincs.  ,  . 

.  Quartoquaeritur,quinam1?nc  cfFcdus  iriC.  Imprimis  4«'Or(7E,i»/* 
iram  fcquicur  fcruor  fangutnis  circa  cor  cum  amaritudi-'*'^  ir*  x 
fie &  dolore: dciude fequicut diftufio fanjicinis ad extcr-^ ' 
iias  pactcs  ,  &praElcrtim  fpincuum ,  qui  quakaaxiharcs  ,^ 
copix  ad  vindidam  fmiieadam>fcfc  onccunc:  ccrtio  ioca'  i» 
.  •  .      -      •  T    .  \ 


•  TBRTIAk  PaKT.  EtHlC  Al.  -         •  • 

r 

.5*  ^    vfus  rationis  impeditar  :  vnde  contine;it  iratos  quxdant' 
4«      perpcrrarcqua:  pol^ca  nollcnt  egifle.  Poftrcmo  loco  (e- 
quuntur  figna  cjuasdam  exteriora  ,  in  quibufHam^Uiar 
obconcxactumianguincm,in  alijs,&  quidemFreqtfdD^Bt 
Tttbor,quod  in  ijs  mobilior  &  copiofior  fanguis  t  i%'cHpi-^ 
nibusfer^  palpitat  cor,vncIe  vox  ipfa  deficit :  prsetcrea  in 
quibuiHam  i^nefcunc  Qcult :  caDcfem  ^oi  ij»fi^^^ 
liuQetexcan4e^aint>VQa&V9ncur,&Ci  vc  oftctiidaiilf  fi^b^ 
m^to  delfieftos  ^  in|uriam  pafios.  [  '^^^ 

^jtffituliu.  Vlamofocoadhiberipo(IentremeiUa»qttibil)»am^^ 
rimrij^i  lipenicus  ^  antjlaicem,mitigari  poflic  ira.  Sicncigitar 
pcxciptlfei  irse  caafa  eft  opinio ,  vcl  perfttafio  injurix  fibi 


.  ilhtx &  contcmptus:(ic  optiraum  remedium  cft  depone- 

JTiJJJ'^   rc  cjuflnodi  opinioncm.Quod  fictfi  ab  injurisc  illatoe  re- 
dMM  ilUts  cordationc  animum  abducamus  ,  &  alio  conuertamus,  fi 
inmftM^fi-  pcrfuadeamus  nobis  nonfuiflc  ccptcmptum  qucmpuca» 
»t§u»^     bamus  cHcfi  confidcremus  amicos  noftros,asquiores  no- 
Ararum  injuriarum  ludices  non  tanti  illas  facere  <}i}ailt| 
nos£icin^u&.  Deniquead  tollendam  cjnfmodi  opiti^ 
ttem  confert  pr«  caeteris  fubmiffio»  hum  i  li tas  ^  a>nteM^ 
ptus  fui,tum  bonaacftin^acio  alterius.  $ed  luecffi  arilB&i 
paffiontbus  iacis.  v      '     .    .  '  t  ^ 


TERTIVS  TRACTA- 

TVS   HVIVS  .{/ 
'  ,,      .  partis.  •    ;  ' 

*     •  •  ••••.■>' 

....  Otyitiutibmtfyit^s.         ■  "•a  ■■ 

QVoniam  humananim  aftionum  fpecics  vulgopcii 
nes  victuces  &  vitia  diilinguuntur  :  Idcirco  iuuic- 
ceraam  moratxs^liiiofopbia;  partcm » <}ttC;.cft  4e  ipiis  a- 
dionibtts  hnmanis,  pcrtinct  tra(^acus  de  virtucibusic  n<» 
^lJaf'*'  ^^i^'     quoniam  de  virtutibils  aceuratifKeffedobi^^ 
AtmMiL  fideracio  t  doas  de  ipfis  infti^emus  difpttCatioacS^s^  alce- 
lam  de  ijs  gcnecacimUlteram  dc ijfdem  {peciciw»vbi|k , 
^coortdrcoti6tts  cardinid^bQs:  guibQRttrctam  dU^iiica** 
>  ooiicm  dc  riti)i  ac  pf cauisfid>jungcmil9* 


lyiiizixi  by  Googl 


,   PIR^IMA    bl  SPFTAriO 
!    >   De  Vixcutibas  gencucira. 

l  >      >  •■•>•.-■. 

"^N^  Oii  hic  de  virdjce  a^mos  <]uateaas  acQipiriir  j^^^^jL^ 
'        iaoikace&tt  nacuraU  poteciaoperandi,ncqj  ^uaiSB-  f^Niitnni^ 
nai  accipicor  proquauis  a^Honebona  &  redUircd  quate-  fim. 
nas  accipitur  pro  habitu  non  quidc  fiipertiaciiraj[.i  vel  .d^-      '  ' 
'  uinitusinfufiixVtjrttiiclpes^deSjcl^ritts^fKik^^ 
.  lirG4i|jm  fteqttcttci  a^um  repecitiooe,  acjijiufico  9  eo^uc 
dcftioo  lcad  mores  pfrtinente,quo  nempe  voiurnt;»in- 
€l|ttacu|:adoperanduin  coagruenter  reAae  rationi.Cuius  virtutuitfi^ 
dttpicxi|atacdefinitio:akcLa  minus  propria,  quxpoccfl  mti»  dufUjt* 
accomrapdari  etiam  inccllccl:iuis  imo  fbiricualibus  qui-       !•  •^^  * 
bufuis  habicibus  vc  dicacur,!qat)itus  pcrncicns  habcnccm 
&  eiiis  opus:akcra  vcro  magis  propria  t]ua  dicKur  ,  Ha- 
bitus  clcCtiuus  in  niediocritacc  coMfiftcns ,  ca  qua:  cft  a^  ^ 
nosrationc  dcfimtaprQtt.t  vitftrudettspralctiprcrit.  Cu- 
ius  dcfi4naQai$p«iraapartiaMa,ncmpe  (hj^HS^^  MfJL^t'^ 
lo9^<ngef|eris,  fttQcani^  vittu{f^i^ttt  8c  yitia <k  g9S|^'f«|N^'^ 
rc  habituiw.  SecudaparEicalao{nedAp&eledsutt$)(^  ;^  \ 

habicummcNraIeinakiLaceile#uaU«  eo  c]uodiaceUe^      .•  H 
fic^e  ractoQe  ottiaflibec  "^ad^^  tnoni}^^  ad  quem  pes.  le 
K&rturkibitu^  Tcrciapard<9ilii(iBmedi^^  lr.«!^  c 

fteps^cxclMlUr  vkia  orania ,  qive  lic^c  finc  habicns  mora-  ^ 
les  {Ctt  cledbiui  y  non  canicn  confiftunt  in  mediocritatc> 
fed  pcccant  in  cxcclTu  vcl  dcfc<flu  ,  ac  fic  virtutibus  op- 
ponuntur.Quarta  parcicula  adclicur(ncmpc  ca  qua:cft  ad  v%  '  .tlv.^ 
nos ratione,&c.)  cjua  fignificacur  virtucis  mcdiocritatcra 
non  cfle  pofitam  in  mcdio  rei,  fcd  rationis  prudenter  ii|^i 
dicantiscjuid&quomodo  agcndum  fit,quod plai^i^^- 
plicabitut  fcquenti  quaeftioue.   Nota  ver^^dofiftiaioae^l  Ifilii* 
JLanc  ccnuenue  omni  virtuti  mo^.^  ,,^iia  ^ijcci^i^ 
.^ttdeiptia  A  %tt«  ci^mfitvejiiicivmeftittrafic  reaulaqi- 
acrfcnm  Tirc^tamii  &  pcr  ipfam  Vir;us  hoc  loco^^ia- 
tar«i  AOfi  yicUcttrha^d^fifuciontpoflecooci^ 
■         '  '  T  % 


/ 


j       '  \  Digitized  by  Google 


p,  TlltTIAl  PAftT/ErHtCAA; 

«tiam  Hicercprudcntia  noncde  vimitcm  omnino  moffli* 
icm,fcd  adini'ellc(fliiias  peitinercquod  videtur^ilt^ 
rea(iirecumlibj.£Ui.  cauiioccriiiaseoumcicc.  • 

■    '       ;  % 

'  f^!^dlm  \J  "*  meiio  cofiiifterefemt  ontncs»  ptqci  jSfei 

'XJnfitT^  V '  mcft  i«teHigu«.l!liK!  ijrfiim  docet  a&expnedT 
ri*>'*  llie.C^^.lib.&.Etk.Vimtemi^airiniiieduipofit«^ 

*/  '  *  doiBebcaiiiasexipfe  Anftotele  cotll^nra^.  PrimMl 

•^uia  omnis  virtus  fcre  eft  intcr  duos  vitiofos  habicus: 
•^uoru  alter  cxcedit,altcr  vcro  deficit,  vt  liberaliras  intcr 
'  prodfgalitatcin  &auaritiam:Dcindcqiiiaobie<firi  virtutis 

cft  fempcraliquid  medium  intcr  cxcellum  &  defedri,yc 
'  cib»s  (]ui  cft  obiedlii  tcperantixjdcbct  cfTc  medibcris^vc 
^fttltlkm'       nimius  ncc  parcior  lit  quam  ratio  poftulcc.Vnde  du- 


'  #te  F^^^  dicitur  vircucis  mediu,alcerum  CecuiMium  cis^ 
'  4iiim  <)uod  cft  illud  prius:ji^rer3  vcro  (ccudum  obie<fhim, 

I  ^uod  ed  idud  poflcrius  >  &  <]uidem  de  poileriori  medio' 

jmipienda^ft  poftt ema  pdrtieuia  fupradidl^  de&tiif Mie. 

: Vt  aattm  intdUigas  <]<iale  fitiftQd  pofttsKods  ^^esfs 
miBdittm  de  quo  prf^cipUit  cft  difficdhaMlotatidttni  tlft  ex 
;^ixiftptele  loco  citato  diiplejR:  did  medtonu  dteciim  £ci 
IMlMiilM-^edium  rei  fccund&m  qiibd  aliquid  a  parti^  Ve9l9tt{ttidr- 
l*"*»       *^hrtiduobuscxtrcmiS,quomodopanis  duarum  libcllartt 
medius  eft  inter  pancm  vnius  libcllar  &  panem  trium  li- 
X.  Sbmi  bcllanimraltcrum  vcro  dici  medium ,  cjuoad  nos  fcu  ra- 
,     cionis,quod  refped:u  vniufcuiufqae  noftru  ncqueexcc- 
'  dicnequc  deficit   quo  modopanis  vniuslibcllie  dicitur 
Httdium,  quod  habica  rationc  eius  qui  ncc  am^iioii  nec 
towf/infclpaticibri  cibo  indigec.Eftaucem  incer  vcrqmqtue  ift^iwit 
'  41iiid  difcrimem  quod  iiliild  idem  fit  apudioiiilttx^oc  ve^ 
fd  non  icem«qilianMpd'pro  varia  perfbnarofii  oiiidttio- 
,  -jferiilnndemtttatQi^ExMpIigt^tiaiciinpoitioq^ 
^CfitipffoefQstempcramaiCdconuenit^wemril^i^^ 

^mpetamenii&<jaloritaddee^uendnmti8  e{l,hinc 
|>e  fic  vt  qaod  refpc^u  vnius  mcdium  habetnr,  relpe^n 
^cciius  dcficiac  auc  excedaciquarc  non  immcricd  medt& 


Digitized  by  Google 


Tra  CT.  III.  De  Virtvt!  ^V^ITilS. 


i^ud  appellacur  mcdium  tjuoad  noi.  Appcllatur  autcm 
medium  rationis,  tum  iiaia  a  reda,  hoc  cft,  fapicnti  (cii* 
prudcnti  ratione  affignatur ,  &  ab  eadem  pro  circunftan-'* 
tiarum  rationc  mutatur,id  cft,augetur  vcl  minuitur,  tu;  ' , 
cjuiapofitum  efl  in  <.|uada  rationc  fcu  analogia  Scpropor-',,  ^  ' 
tionc  rei  ad  pcrfonii  quam  folius  eft  prudcntis  dignofcc*' 
fc.  Mitto  quod  mcdium  rci  ab  Ariftotele  dicatur  mcdiCi  h4tdium  «c. 
Arithmcticum:  medium  vcro  racionis  dicatur  Geomctri- 
cu,eonuod  in  illo  Arithmetic.i,in  hoc  vero  Gcometrica  ^'^* 
proportionalitas  locu  habeat.  Cum  igitur  alienmus  vir-  gf^^tiris- 
tutcm  in  mcdio  confiilcre  fccudum  6bicd:um,hocintel-  cum, 
ligcndum  cftde  mcdioquoad  nos,feu  demcdio  rationis 
cjuodiuxta  redlamrationcm  fmc  cxiudieio  viri  prudctis 
pr^fcribitur:ni(i  forte  in  iuftitia  pr(^fcrtim  commutatiua, 
quar  homincm  non  ad  fcipfum  ,  fcd  ad  altcram  ordinat, 
icico  non  in  mcdio  quoad  nos,  (cd  jn  mcdio  rci  confiftit. 
lam  vcro  qucri  poteft  an  omnis  virtus  in mcdio  confiftat  . 
vtroquc  modo,&  fccundiim  obicclum  &  fccundum  cfTca- 
tiam.Cui  dubitationi  duplici  conclufionc  fatisfict.V 

Prior  concIufio.Omnis  virtus  pur^  moralis  cft  in  mc-  y^^^^'^^ 
dio  fccundiim  obicdtum.    Ratio  eft,quia  bonum  omntp^'^^^^^^^^ 
quod  regitur&  mcnfuratur,fitum  cft  in  adarquationc  ad . 
liiam  rcgulam  ,  vt  non  illamcxccdat,  ncc  ab  ca  deficiat> 
ficque  in  aliquamediocritatcconfiftit ;  atqui  obicdum  ^ 
virtutis  cft  bonumquod  arcftaratione  dirigitur,proin-  ' 
dcquc  fitum  eft  in  ada:quatione  ad  mcnfuram  rcdse  ra- 
tionis;qux  adorquatio  cum  fit  qualitas  feu  commcnfura-' 
tio  qu:Edam  iatcr  cxcciTum  &  dcfedum  ,  nihil  aliud  cft 
quam  mcdiocritas,  qua:  quidcm  non  in  indiuifibili  pofi- 
ta  cft,fed  moralcm  quandam  cxtcnfioncm  habct.Loqui-  • 
mur  autcm  hic  de  virtutc  pure  morali,vt  prudentiam  cx- 
cipias,quae  cum  fit  ipfa  fui  mcdiocritas,C£etcrifquc  virtu-  * 
tibus  modum  prae(cribat,cumquc  ipfius  fit  obiedUs  virtu- 
tum  mcdiocritatcm  iraponcrc,  non  vi^ctur  in  ca  re  pcn- 
dcre  poflc  ab  obicao.  '  '   "  ^  ;*' 

PoftcriorconcIufio.Omnisvirtus  moralis  exccpta  iu-  Pofi'^f 
ftitia  confiftit  in  medioquoadclfcntiam^d  eft,fita  cft  in-  "«''^^/^»^ 
tcrduos  habitus  vitiofos,quorum alterpcccat  in  cxccffu, 
altcr  vcro  in  dcfe£tu:quod  notum  eft  indudionc.  Sic  c- 
nim  libcralitas  cft  iatcr  auaritiam  &  prodigalitat5,forti- 
t^4fi»  inxfL  viuu  up^djjta^s  U  audacid;;:fic  ipiia  prudcncia 


V 


\  « 

\ 

I 


Digitized  by  Google 


54  Tbrtiae  Partis  Ethic. 

.  intercalliditacem  &imprudctiam  (eumentis  hel>eH|lilifi5 
Vcrfitur.Iuditia  vero  cxcipimus,quia  quicquidfic^oiicca 
ius  fiuc  adcxc^um,fiuc     dcfe«fiumvcrgjat,  fcmpcrio- 
'  iuftitta  paric:quo  fit-n'iuftitix  folaopponatur  iniuAitia. 
N»Uh       £ft  aut^m  nptafidum  qu6d  virtus  i uter  duos  v  i  tio^bs  iiap- 
bictts  media ad  vmim  magis  accedic  quan^^Ki altenun»vt 
^ .    .  '  liberalitas  raagis  acccdicad  prorligalitat^  qoima^  aua'^ 
ritiam:  cuius  rei  ratio  cftjquod  vnum  extremorum  victo*» 
•    r)im  magis  A  reda  ra;ioQC  dercifcit  quam  altemm. 

fm  qtiMnimMnimifsrufifH  viriutis. 
v  AS  s  T  1  o  111. 


Sftijltnjius'         Onftans  quiclem  c'^  npii^l  Pcripntcticos  fentcntia, 
fitsnm  0fi9i'  \^  cum  virtutum  aliac  ^nt  in  jntis,ali^  n»orum,rcu  aliq 
iocel]cdtiialesialta:morales:Iilas  in  inc<riicuf^iua,lias  vero 
in  appeticiua  atiitiucparte  fcu  racuitareeollocaodasctle. 
Vcciun  citm  appetitus  duplcxfit  in  hotpinc,  alter  racio« 
nalis  qui  dicitur  voLincas,aItcr  fcnfitiuus>  ilque  cum  cj5- 
dupifabiii^  ci\m  irafcibilis:  ambigirur  vcrt^m  iUae  in  ap- 
pctitu  racionaiijan  vec6  in  (eipficiup  refidcanc^Ec  quidem 
de  iuftitia  conftac  illani  in  (bla  appcticu  raciotiali  tnli- 
dtflc.Toca  auccm  diftc  tltas  cf^  dc  tctnperautia>(brti|udi« 
ne  &  nmilibus  vtrtutibus  ,<iuarum  munuscft  animiper- 
turbationcs  edom.irc  :  dc  quibus  quidlenticndum  ficdu- 
^  plici  conclufionc  ftntuimus. 
Mfrlwcti     PEior  conclulio.Virtutcs  omncs  moralcslcxcipio  fcm- 
jjilMlMr I  pcrpriidcntiam  quae  non  cft  purc  morafisjin  appctitiua 
•       "  eaquerationali  animar  parte,  hoc  cft:  in  voluntatc ,  rcfi- 
dent.    Probaturitum  quia  virtutcs  moralcs  infunt  in  ca 
^  ;anima?  potentia  ad  quam  pcrtinet  elcdlio  &  libcrcas» 
ciun  dcnniStur  habitus  elediui,fintqttc  adtiohiim.  libci^a- 
'  inmprincipia.  Acqui  ele<flio  &  libertas  pertinent  ad  ra- 
tionalcm  appcdcttm ,  cum  eledio  fic  adus  clicicos  ip&as 
▼oIuntaci's«&  nbcfcasficfbrmaliCQriniplamiet  voiuiieacc: 
t|^m  quia  voltin^s  non  mcdiocremexpcricuf  ditiSciUia-'  * 
;  tcmdrcaaiflusfi»rc!cqdinis>cempcrauci«»5efimiliam# 
iAm  iffiat  liabictts  dcfidercnicttr  in  poteiitits  propcer 
j^tficultates  quas  paciuncur  in  operando^  dcbcnc  neccf-  . 
jfariQ  admicci  habitus  illarum  vircucum  in  appccicu  ani. 
fff^*    mae  x^^iooali.  Si  obiici^s  tocam  ilia  cUmculcatcm  . 

'    /  •    •  ■  ■ 

^  /  Digitized  by  Gc  , 


TRACT.  III.De  VlRTVTXB.  &  VlTIlS.  9f 

oriri  tx  rebellkuie  infcrioris  fcu  fenfitiui  appetitus , 
luntatem  aiitcm  fatis  ex  (c  prociittem  cflc  ad  eiufaiodi  a-  j^„ff^^ 
AfS.  R<ijK>nyd(eolicctdifficultasmagiia'«  •  . 

C3eMs|«riiiodirefiil«mia  appecicus  fenU^^  ' 

ta«iiiidi|^  ctwm  er  in4cterini 
ilios#att'>  ttpoisi)inMKm% 
nct  >  aeerimprompc^  prQc4<^aacft  potcftatc  iiiicri«ti- 
baspoleiitijscircajltosaAiisimpcicte 

Poftef ior  conclufio.  Admfttciidifimtiii  appctittf  teli^  f^/hmtr 
fitiuo  habicus  cjuidam  corrcfpondences  ifi  habitibttS  W^  g*^^*^* 
tutum,cjui  rdidcnc  in  appccicu  racionali.  Probatur,  quia ''••^?'*'» 
appetitus  fcnficiuus  magnam  pacicur  difficultucem  circa<^' 
adus  forticudinis  ,ccmpcranci9,&  fimiHum  virtutum,nec " 
facilc  racioni  circa  eofdcm  adus  impcranti  obfequicun 
quarc  ncccffarij  funt  ineohabitusquibusfacilc  mcline- 
tiitad^iiifinodiadbs  ,  &  racioni  circa  iilos  prompcids 
€>|Recii^mt>CimEikn  iicechabitas^ilU  vircutibus  fubfea-  if^ii^^i^ 
uianr,non  camen  propric  4icttolt'tittutcs,quia  non  funt  * 
liabitus  facultAtis  cht&iw^  tc  Kferw^ajttfiMi  fiutt 
rakspropci^dite.'       ^  (}  ^  .      .  v 

SHtdiir       finf  virtutes  quA  v»lg9 
•  ^  '  .    •  appeUantur.  ^  •'^1: 

■■ .  .••9-^  AE  s  T  I  o  iy.,::;-,.x;:.^.^,^' 

Vlitates  liat  vulgo  QndiMe^  appcllantut ,  \^ud4  4- 
qQe«iadiiiodum(btdc^iiibtts,ficiilisQflitii$rne< 
lalts  vitac  honcfllis  lc  fiMoaitas  faldatoi.  Soicnt  jrop  ^»"1^/. 
quatuor  a(Bgnari,vt  fcribitD.Tkonias  i.*. 50.^1. a|oc.i.  ^  Ejptvif» 
nempc  Prudentia  qux  ad  racionem ,  IttftitiaqOflt  ad  va«  metheM^ 
luntacem  ,Tcmperancia  qu«  ^d  appccitum  concupiiqt-»**^  g*^ 
bilem  j  Forcicudoquac  ad  irafcibilem  pcculiari  quada  ra«**^ 
lione  pcrtinec.  Colligicurautcm  quacernariusilVe  virtu-    ^   '  ^ 
tum  numerus  in  hune  modum,0|nnis  vircus  moralis  la- 
t^fumpca  veladrationem(pc(ftac,vcl  adappecicum:Si  ad  v 
lationcm  fpe6tat,erit  prudenria ,  fi  ad  appccitum  ,  vel  i- 
^    pruminclinabitadboniimracionisalienum,  veladpro- 
•Tpriumsfiad  alicawm»fctitittfti¥ia:fiver6adproprium  vel  • 
:  illihofuiaduerfattu;ailtpf9(iraso^ 

mffv^Vj^  vei^&bitttt  fcinpetaiinai viH^idcni  bono  aduer-      .  . 
M^appetiwiiafiDentiae?  >  &dicatalebo9am  verlalii. 
mfo;tici|do,  nofca  lcge  apudJDMiuaTbomam  Ip^  fu^  • 


I 

I 


Digitized  by  Google 


^6  TeRTI AB    PARl  .  EtHIC AE  * 

^rr^f  ^  p|.\  (^itato.   Eum  vcro  intcr  fc  natiirx  &  dignitatis  fiinul 
flm  viltu  "^^^"^*^  rcruant,  vc  primo  loco  ponntnr  priidcntia  j'  cum 
f«#w  #4f</»-  i'J-<vt  cxcerarum  virtutum  rfi»ina,  &  abipfa  tanc]u.im  a 
f>4titum  i;,.  propria  fui  normac.ttcrje  virtutes  iliiigantiir.  Sccundo 
ttrje,       vcro  locofcquaiur  iuftitia  ,   i]i\x  vcrfatur  circa  boaiim 
communc  &c  ad  plurium  vtilitaccm  pcrtincns,ciVm  cxce-  ' 
rae  virtntcs  circi  bonum  pcculrnrc  &  ptoprium  vcrlcn- 
lur.  Secjuitur  tcrtio  loco  tcmpcrantia;  cjua:  idcirco  forri- 
tuHinc  antcccdir,  (]uod  prius  f\z  natnr.iabilmcrc  a  malo, 
quam  bonum  fidcntcr  ai^^rcdi  ;  cft  a.nem  icmpcranti;c 
mucusrippctitio;^cm  auocarc  an  incojifidcratis  Scpcrucr- 
(Is  cupiditatibus.    Vltimo  loco  fcrjijiturfortitudo  ,  c]uaB_ 
confect  ad  bpnum  quodlibet  fortircr  &:  citra  mctum  osnit 
ncm  profcrjucnilum.  Ecquidcni  Lxc  diuilio  virrutis  moi 
ralis  In  cjuatuor  virtutcs  card:nalcs  cft  diuilio  gencris  m 
cjuatuor  pr.rcipuas  fpccics  ad  (]uas  c.urcrrj  omncs  vcl  caa* 
quam  inferiorcs  (pccics  fcu  parrrs  fiibjctb: ,  au:  caruii'»;^ 
dem  partcs  potctialcs  aucintc^rantes  rcuocantur.Polfct" 
adhuc  gencralior  virtutum  diuilio  tradi,ncmpc  in  eas  c|u^ 
ad  Dcian  ,  nua:  ad  proximum  ,  <S:  qux  ad  ncn  pcrtincnci^, 
rslitrvi  h*  ^l^^  nac  brciiJ  Apoltoli  monitionc  contincntur  aa  lit. 
tumd$ut/ip,  c.i.y4/>^iir«//(infjuit)er^//A  Dfi  ifr  Saluafort4  f7o/iri  cmnW' 
bt44  homtntbt€i  erttdiprjs  nos  "ot  ahnc^^^.ntes  iwpietatcm  (j* 
ficuUria  defideria  fohrie ,      iufic,     P'^^  vtuamtis  tn  hoc 
fdculo.Sobnc  ncmpc  quoad  nosiiufbc  quoad  proximos,&  ^ 
pic  quoad  Dcum.    Vei iim  hxc  virturi:m  cliriOianaruni 
partitio  non  moialcstantum  quxnoOris  adibus  compa- 
^    rantlir,  fcd  etiam  tiicologalcs  fcu  fupernaturalcsqu;t  di- 
•^'''*^V'*''uinitus  infunduntur  cx  mcntc  Apot^oli  complcAitur:;^' 
•  'quarc  ad  nollrum  infUtutum  non  pcrtinct.  Poficnt  ctiaiti  " 

virtutes  diuidi  in  lcptcm  fpccics  oppofitas  fcptcm  vitijs  .^* 
capitnlibus.  Vcrum  ad  ha:>  quatuor  cardinalcs  tanquaiiv*  ^ 
praccipu.-is  8l  gcncraliorcs  fpecics  rcducciKla!  funt. 
^iduhiiA      Cactcrum  cuca  prxdidVam  virrutum  moraliumquadri-  > 
^llntf      piircitam  diuifioncm  difficultascft  ,quomodo  intcr  illas  ^ 
annuiucrcrur  prudcntia.    Rcfpondctur  nomcn  virtutis 
moralis  hic  lajviori  fignificatuaccrpi  non  pro  ca  fola  qu^ 
in  appctcntc  ftculratc  rcfidcr ,  fcd  pro  ca  quie  ad  mores 
conformandos  pcrfc  &  proxim^  atrinct  i  ncque  pruden*  - 
tiameritointcrmora^csvirtuccsannumcratur,  tum  qui«  j 
'  ip£a-  cft  mdrum  rcgula>tum  quia  pcrfc^lio  prudcntia?  noii 

abfoiuitur 


Tr  ACT.  III.  De  VlRTTTlB.  &  VlTITS.  97 

abfoliiUur  intra  fines  intcllcdus  ficut  csctcrarum  virtu^ 
tuin  puii^  intcl!cdualium,fcd  rcnyiriturad  completiicn-^ 
cuin  prudcntix  rcdlitudo  in  .ippctitu.  •  %      •«^^^'^^^.^  Av* 
*^3^§^ytrhm  virttites  moraUs  fint  tnter  fe  conriixA,  ^  „ 

-^vQj^  ^  V,    ^  viftutk 

yT  fenfum  propofita!  quxdionis  planc  intcIligas,no-^^^^^  ^^.^ 
tanduni  cfl  ex  Ariftoc.y.Eth.cap.i.  virtutcm  mora-^/,;»., 
iem  in  triplici  gradu  obtincri  pollc.    Primo  qindcm  m  i, 
gradu  contincncix  ,  cum  adluic  pcrturbarioncs  animx  i. 
funt  vchcmentesjillis  tamen  refiftimus  :  altcro  modo  m 
gradu  temperantix,cumpaffioncspaul6  funt  pacatiorcs: 
deniquc  rertio  modo  ingraduhcroico  ,  cumianiitaco- 
i^ibitac  funt  acrcfrcnata: ,  vt  raroadmodum  &  vix  rcpu- 
p;Mcnr  rnrioni,  c]uos  virtutumgradus  nonnuUi  vocant,in- 
cipicntium  ,pro(icicntium&perfedorum.  Quodigitur 
Ipcdatad  virtutcs  ingraduhcroico  ,  non  eft  dubitatio 
<]uin  omnesfimulcohnexse  fint.Ciimcnim  virtutcsinco 
giaiii  omnem  poftulcnt  cxccllcntiam  quam  in  fuo  gcnc- 
ic  habcre  poiTunt  ,  omnes  autem  virtutcs  mutuum  fibi 
i)r.uik-nt  auxilium,  &  aliae  alj js  pcrfe6lionem  adjungantj 
Jiincfit  vt-virtntes  in  cogradu  fibi  inuicem  cohxreant. 
Dc  virtutibus  ctiam  in  gradu  contincr.tix  non  ambigi- 
tMr,quia  experientia  conftat  multo's  ftfc  cxcrcerc  in  ma- 
tcria  c]uarundam.Yirtutum,won  vcio  aliarum:  ficque  fibi 
aliquos  habitus  comparare  finc  alijs. 
"  Vcriimtotadifficwltascftdcvircutibus  in  mcdio  gra- 
du  ,  nciupe  in  gradu  temperantix  ,  vtrum  virtutcs  in  eo  ^**  ^»^^  ^ 
giadu/int  ita  interfc  connexx  ,  vt  vnanon  poffir  habcri  rp^^y^yn^^ 
•fiucaliis.  MifTaigiturScqti  opinioncnoftra  caquc  com-  a^rti^fto" 
munis  fententiaeft  remita  fc  haberc.Probatur,quianni-^4^^^ 
nis  virrus  fuis  expletanumcris,  prudentiam  quot]uc  pcr-  ^aafirm^r 
fedam  fibi  adfcifcit :  Atqui  perfeda  prudcntia  nullaeft  tnr.  f 
cxtcris  virtutibus  deftituta  :  Ex:  qtlo  concluderceft  om-  ^ 
nes  virtufcs  quafi  communi  vinculo  prudentiae  intcr  (c 
copulari.   Hujus  argumentationis  major  propofitiopa- 
tct  cx  trita  virtutis  dcfinitionc  ,  in  qua  ad  rationem  vir-=  r 
tutis  prxfctiptus  a  viro  prudcnti  modus  dcfideratfrr 
Quod  autcm  prudcnria  iHa>  pcrfcda  cfTc  dcbeat  cx  eoi  ".^ 
conuincitur,  quodvtquis  pcrfedc  tempcrans  habcacur,* 
ftonfat  cftn  rccl^  iudicct  in  ijs  dii-ftculintibus  qux  ad 
materiam  tcmpcraniia:  fpeftant :  fcd  oportct  vt  in  quju- ' 


SZ  Tbrtiab  Part.  Ethicae 

ais re  €px  (cfc  obculcric  tcM  ieiitiat>  atque  integrntn  Ib- 
rae  de  ce  oblaca  iudidum.  MinorcjufdcmraciocihadticU 
nis  propofitfo  foadetor  >  qoia  nifi  yir  pmdcns  c^tcerarum 
TircuCQm  pnefidia  adoocet ,  vix  potenc  (mc  pct&^mn 
^jBin6m<)aeiudicium  de  feburagpndis ,  cuim  liquidi  ccmh 
^ec  penuf bationes  nifi  TtRUCum  ope  cohibeaficuT  >  rati»» 
ncm  excaccarc,  &  accjuam  rcrum  xftimacicmcm^  fine  qua 
prudentia  nulla  efV,peruertcrc.  Cum  igitur  nulla  virtus 
polfic  elle  fmc  prudcnti.i  ,  prudentia  autcm  abCjuc  ali js 
vircutibus  elfc  non  po(Ht:hinc  fic  vc  nulla  vircus  poffit  cC- 
'  '  fc  pcrfc<fta  abfquealijs.Hoc  auccm  omnc  intelligendum 
cft  dc  vircucibus  c]uae  ad  communem  huius  vitae  ftatum 
pcrtincnt ,  vcrbi gratia,de  quacuor  cardinalibus  vc  vulg6 
vfi^rpancur.-non  vcro  de  alifs  ^ttatadcminentcm  vitx  fta- 
tu  m  fpe Aant>  fine  <]ttibiis  aliae  m  (tio  genexc  pcrfe^  cife 
fioffiiQt.  *  , 


S£C  F  ]Sf  D  A  DlSPrTylTJO 

ImiHs  traSium. 

I?  R  1  M  A     SJE  C  T  I  O,  . 


De  Pradencia. 


Qv  A.S  8  TXO  I. 

fimid  ft  r\  Rudentia  caetcrarum  virtutum  princcps  ac  ODiodcta- 
prudentu  If  trix  optimi  dcfinkturab  Arift.  Habitus agendir  Tcrus 
Md^ntH  ^«n^iWi^^tte  circa  ra  quflc  tx^  homini  bona  aut jmala. 
itfinkuf!  I^icitur  ( babicus  vcrus )  ciKmirt  conftet  pruita^^  cflc 
*   dc  gencfc  habitnnm  intcUe^totum  %  cum,  TMMmBl»- 
cur^  fiKv^  mencis  habicibus^Occciam  ab  inccrcis.  E^- 
tur  practcrca  (habicus  asendi  fca  pra^icqs)5vc  diftiopi** 
tur  cum  a  thcoricisjVtmnt  fapicntia^^intclligcn^ajfcicft* 
tiajcum  a  fadiuis,vt  funt  arces.  Addicur,  (cum  raiionc, 
fupple,re(fla)hoceft,ex  iudiciointegrojfano  &  affcduuni 
impctu  minimc  perturbato.  Intclligunt  ctiam  nonnuUi 


.1. 


'    Digitized  by  Gopgl 


Tr  ACT.  III.  Db  VlRTVT.  &VlTHS.        99  ' 

dx&tt  iiabkus  priukati^ab  habicapbiiofopht^ji^aiisi^  • 
«^odnein^iiie  exoacurafit:i  coniutidus  fn  ciamlxS^* 
CAtdiiu:  vobzntacis  >'  no^-fecoiftq.  ^DeniquefiiblUnglciif 
e9ii'^tBt iiiochomliu  bona  ve£fnal|i )  la  «{ub  diitia- 
guUcur  pni4cn^ai  phiybfiM»hia  nscurali  i  mifle  lic^c  dici  ^      ' ' 
pofic  habicQS  vorus  ugfnii  cxm'  cactone  abloluci  >  noa  ^^S/f^ 
cimcn  ett  citea  ^  quc  fimc  homtni  bona  yel  mal^.  Adde  ^^* 
diainf  perhancpaRiculam  opcim<^  didiogui  prudentiam    '  ^ 
a  philofophia  morali,qu6d  philofophia  moralis  vcrfccur 
circaboiiU!n&  malum  in  geacrc  >  prudcnua  vecocirca  . 
bona  &  mala  iu  parciculad. 

ScLiqua:res  hocloco,ciimprudentia  verfcCLir circa  agi-  OidduHh 
bilia  111  parciculari,quaj  concingcnnafuntiquomodo  dici 
podichabicus  verus,ciim  rerumcontingencmm  nullafic 
ceoa  vecicas.^  Rcipoodetur  veritatempradenciaenoacile 
pofipm  in  conformtcace  iacclledus  cpgdofceptiscum  re 
^pgnica,  jfed  in  ad^cquacione  ^xtioaH  ailappecitum  rc(fla, 
YcfccibiC' Ariftotcies  tf.Ech^.i^am  appetitus  rcditudi* 
nem  f  i  rcuccs  in'eo  refideiices  jll|«(ianc.itaqq|C  iicet  habi« 
cc^  prudend^  veriecur^cdi  obieftom  concitgei^  >  erit 
camen  verhsfiref^o  appcticui  c;)i^ormctar.  Q^u»  c&Hi 
prudentta  vtfitperfeda  ,  cattcras  vircuces  (tbi  adinn£bas 
necelfino  poftulec,hinc  fic  vc  vir  pcrfcdt^  prudens  ex  in- 
tcgro  &  fano  alFcdlu  dc  rcbus  agendis  iudicec,  ficqueiu- 
dicirum  viri  prudcacis  fulcraipcr  pia(^cc  vccum,^  > 

^  -V'  > 
M      §lHtdnnmfi$fHbi$£fum  circM  qmd  v$rfati$f 


COnftat  cxpcaedidis  fubicauiti  in  quo  refidet  pru-  ''^J*'  '^*^' 
dcnctaefle  inccUcdttns.  ^uo<^ver6  fpcdatad  fob-  'r^^^ 
ie(£lam  iQ^||a  quod  vec^u»r>d«iae7^ 
md9Caquariimpn0t,eft>aAiU«lfic  tni  .  l 

calare.  RcfpoiideKatliceCobie(9niliptadeiitiaesentc^  . 
tim(pedacam  fi|idiqoidTmaec(ale>  vi^cec  h 
quod  rcAa  rationc  eil  agendum;  Nihilomtnus  caiii^  pru«  ' 
dentiain  vnoquoque  particulari  homine  fpedlata  circa  oyUMni^ 
res  iingulas  duntaxat  ver{atur  y  (icque  obicclum  pruden-  ' 
ciaeabfolut^  &  fimpliciter  dici  debetparticularc.  Kztio fMtHcnUn^ 

7CC^Cttrpr(Miwu]^i(e^^^  l 


TEltTIAE   PaRTIS  EtHIC. 

^uia  ad  prudcntiam  penincc  noa  ioiuin  confideracio  ra- 
tionisjfcd  ctiam  applicaiioadopQ^,qui  finis  c(l  pra^Hcse 
s        rationis.  Ncmoaotcm  *pt^  poteft  vnum  ad  aliud  appli- 
,   carc  nifi  vtrumquc  in  parcieulari  perfpediim  habiiexic^ 
£c  quamaisracio  fic  pamb  &  prindpaliccr  reram  viii- 
ucrraliMm » poccft  camcn  per  lidsrttum  pcudenciae  vniiicr* 
lalcspociciasadpanicalarffsa^oncsapplicace.  Vbi  ad-» 
ucnefiibicidifm  iftud  pradencke,  lic^c  titparcicularc,  id 
f ftnon  vntucrfalc,  pofle  tamen  dici  communc  ,  vcl  quia 
adplurium  vtilicatcm  fpcdac ,  qualc  efl:  fubicclum  pru- 
dcnriae,  politica.',  vcl  nrcononiix,  vel  tjuia  rcferturad  fi- 
ncm  conimuncm,  vt  cumaliquis  aO:us  prudcntix  ad  to- 
lius  virar  inftiturionem  pcrcinct  i  vcl  quia  prudcDUa  vcr- 
fatur  mccrdum  fimul  circa  plura  particularia. 
Trflerhrdif-    Poftcrior  dilficulcascft,  ou  rubic^um  prudeiitiaefic  a- 
jiuitm      liud  afubicdocactcrarum  vivtntum.  Rclpondetur,  lic^c 
flicmwB     fubicdum pn^lencia)  no  fit  rcaliter  JiUcrfum  a  Ibbic<fto 
.    rcli  quarum  virtutam^cCEecameufprnialtcer  diiltn&uiii: 
.lcaqiielicec  idcm  \igibikpolHc  etCt  obic&um^  matftiale 

Kuden«x  Iknul  &a!ccnus  viRilcis»iionramcn>(abead£ 
rmali  racionc,  fed  dicicur  pertincrc  ac  prodcntiS  ^ua» 
^enus  eft  d>ie6h]m  rationis  fub  rationc  vcri  pradHds  ad 
■alias  vero  virtutcs  quatcnus  cfiobiedlum  appctitionls 
fub  rationc  boni  appctibilisrVcrbi  crratia  ,  tcmpcratc  vti 
cibo  &  potu  ad  prudentiam  fimul  &  remperanciam  pcr- 
cincc;aa  prudcntiam  inquam  ,  quatcnus  iudicat  in  qua- 
nam  quantitatc  pro  cuiufquc  tcmpcramcnco  fumi  dcbeat 
<ibus  &  potus,ad  temperanti|m  vcr6  quatcnus  iaclinat 
voluntaceni  ad  fumcndum  ciufmodi  cibam  &  potum 
ioxu  mdnluram  a  pcudenti  ratione  dcfitfttam. 

QSTA^  s^r  ro  III. 

MuUiphK  7?  Tfi  ciufdcmfit  facultatis,ncmpc  rationis  pradiccc  in 
^Himtin  ka-  JZj  a<fhi  cuiufqucvirtutis  modum  poncre,non  taracn  c- 
f^^f^trffM-iufdcm  cft  habitus.Non  cnim  pcr  cundcm  habitum  pru- 
ffuUmtT*  dcntix  nouic  aliquis  fcruarc  mcdioccitatem  in  fumendo^ 
cibo^lc  jpouMl^aya  p«<Mm 

'  .... 

^  Digitized  by  Googl^ 


^       TitArt^VniDi  VtRTVTIB.&VlTlIS.  lOl 

fi[ms  facttilucliccc  dc  circmnilaaciis  alicuiiiiig^^^l^i)!^'  ^ 
que  modo  ia  ea  icruancio,  non  can^cti  ftatim  eindefll  ^ 
cilicaccaj  cxpcrituKUijajftibus  aliariim  virrutumlSfiaito» 
'pus  e(t,rmcuiquc  proprio  habitttpruciciiri«  5  &tejQcya 
Vntts'j .  fcilmultiplcx  fpccie  habitus  cft  ih  viro  fiSUi^'^  *  •  • 
nqjt^inne^  jotcft  dici  vnus  gcnere:^.mo(logoceft(fi(a^v!  .  \  ^ 
iaiiiiiia^ttdd^eciemniciplcic  ci&vattm  gcncfc.      •     V  t . ,  .\ 
;  'Allf«jA|octer  iHos  .muUiplices  habicus  prudentix  -^***^ 
ttclf^itthldi^ficalicjttis alitts4if^      cartcris  omnibus  e- 
mincntior  qui  fefc  applicct  addirieenjos  quofais  qua-  ^ 
rumlibct  vircutum  aAiis,di{putatur  hoc  loco.  Probabi.  ^'^^^J^* 
lior  autem  vidctur  nobis  corum  fentcntia,qui  totalemii- 
ium  fcu  eminentem  prndentise  habicum  explodunt  cari-. 
quam  inuciiem  &  fupcriluum.   Sufficic  enim  ad  conft^* 
tucndam  mediocricacem  in  qualibcc  adionc  iudiciuoi., 
natttsaicDx^^iciimcttm  aliquohabitu  /pecialiprudcjir  * 
%sc,  pi»fenimci^momnishbiicftaa^o  ver^iircicc^ 
^^OTareafiqii9d  *obif4faim.  \  . '  '  •  v 

'  , 

:.     .yi     ...    «ViitT^t-tf    IV.    '      ;      '^v  ' 

PRadentiat niinnus  in  genete  cft  per  fe  de  mediis  tafli ' :  1  ' 
trtm  riTC  de  ns  qutf  funt  ad  finem  difponetc.didjaenf.  '  ' 

do  nempc  ahas  virtiucs  moralcs  citca  iBjr^u  ad  euoqi  ' 
fines  obtmendos  accommodata  :  ne  putes  prudentiaoi,'  '  "  <  ' , 

yrxftuucrcfinemvirtutibusmoratlibus^4emmpertina  i 

adnaturalcmrationcm&iyaderefim^qafefehabetad  '•-■»* 
piddemiam.vtiMel^miaprinq^ 

tioiim.  Viai««m-pni!Ient.a  a^dirigat.*&j  yirtutes  w«  ^;,. 
fcirca  mcdfa,  ttla  pwftareiehjKJp^t,^^  eonrultare  Jf,JL. 
Ibainquirete  rt>5*«j?!tf««!**«e«lwu4;«klterum  eft  dc-     «•  -il^ 

«lUod^lw^  6ft  pt*cipere  yt  <jqjp  fimt  i„. 

«iin  aaim  ttt»  iniMBWiiu  mterna  quadam  locittiowfi 
4enanciat<jmd  agendum  fit:&  ciuidem  hic  poftreiwSI 


|.  Pnf^'^  Ria  ia  vnaqiiiaque  virtntc  moniU  partium  gcneri 
gtnirM  in     J    foknt  a(ligna£i,vtrcrit>icS.Tiioai*ta.c|.48.art.vnf' 
^^"''^-  co* Alias  cwfn  (licuntur  partes>iiitc2raiite$«^uae  fubicd», 
.  sdixffx^f^^ci!  Integrantes  appcTlanjtUr^on  qui^d  yir- 
^jmiKb».  rmcm(^iicon(HtU£^reu6omponan^  ^  *  ^  ' 

|.  Ptkmt*'  perfc^jnripfio^  x^^>s  a6^um  ucceiEvio  it&i 
;      .Stii>ie4!^  ver&ibotexquxru&iUaVirttitc  tSquam^ 
•       Vics  fufj^gencre  fubiiciuntur.  Dcniquc  potentiales  partcs 
'^func  qu.Tvirtutc  &  poreftate  in  caclem  prxcipua  virtutc 
V       contincnturj&in  quas  ipfias  p^iE(;ijpua?. ^yt^lii  v^^U 
'         ;     vis'&  potcntia  di^ribuitur.  "     '  * 

fMUf  init»     Qvjod  f^cdac  ad  partes  intcetantes  prudctix,  trcs  gc- 


nerales  a  quibufdani  folcnt  adignari ,  nepe  &piencia4cjl 
meinoria  praetcritorU|intclligencia  prxrentinnH&  prou}^'- 
^      '  denciafucurorum,iuxtaiIludDeut.^i.G£f^4^y^««V«^j|^^ 

^  uijimm  froMii$rint:Sci  omniuin  opttmi  D.tliOiiNSaO^; 

cit.&  q.(cq.nempc  4^.art.i.&  (e^u^cilm)  oiJt^  tnSMAik 
•panes  iiitcgraDtes  prad^nti^:c|uae'  (iint  incmoria,iiRreHt  • 
geQtiajdocu^ii>(oiehia>c^ 

cautiarqQarUm  quinquepriores  adprud5ti$qt3!acenuf<^ 

habitus  cognofciiiijus  >  rres  varo  poftcriorcs  ad.can^cjn 
T>ia  tn  <t4-  quatcnus  prxcipic  &applicat  cognicioncm  ad  opus.Tria 
^iTM         autcm  in  habiciicognofccnte  fpcclari  poHuntiprimuini- 

\pfacognitio  ad quam  pcrcinetmemQria prxccritorum^ 


taudiendas  &,capic&dasaiioruh;i$;utc6s:ras^vel  fit  p^  r  9%. 
lienttouem>ad  ^uod  percihcc  folercia,cuius  repecittaiu^} 
«boraeScco^itatio.TcmQfpc^i  poceil  cognitionis  y(uf 
^ijua.ia  aitiSuf^am  pia^CQ^  jpiens  tatiociiiadoaAfU^ 
.  progremm^  quein  irfuiii  co^nitionis  pejt(uuit;^^p.Yt 
|itcp|]^  pi!ffdencia^fctd6prisci  tribus  iii(^^|^traDrj|^ 
ittis^rduidentia ,  vtrcsfucuras  adnneiiQ^^i$»mmodatS 
diiponacideindc  circurafpc^ioncvc  ncgQ^idmm  circuni^ 


TrACT.  III.  DB,VlltTVTlB.  aclriTlIS.  10| 

YC  i  mpedimcata  ^qa^  acfidere^polTunt ,  Jqtlinct  ac  rcm(»^  ' 
uc;^t.  '     *  .  •  ,     '  ' 

Cix  AI  s  T  I  o   VI.  '  . 

'  ^  ■ 

Artes  iabj[ei^flefitte(peciefi  ptodeiitie  pofTunt  aMots 
Jt;  £|Sfccipuas  tcu©caij:  qiiarnmakcrtirtttafcujur<j;  rao-lMnftai 
f es  priuatos  mcMcratur»  dicit(irc|ue  foHtaria  &u  priuata}  ^ 
akera  vero  fpcdlat  rcy men  aUcn|ns  multitudims ,  quae 
quadruplexpaiiitut i D.Thoma  i.i.qu.  49.  nempc  rcgia, 
pQliti|ca>  Qeconomica  yA:  militaris.  Regia  cft,qua  is  qui 
muluttldiDt  prked,  ipfam  prudcnccr  modcratur,  ad  quam 
-penincccujufuismagiftratus  pr iidentia  ,  tumetiamca  '  < 

quamAriftotelcs  vo/xo-S-iT/xiju  appciiac  icgiflatorum  pro- 
pria,Policica  cftpropria  rubdicorum,qua  prudcntcr  fe  <7c- 
xunc  Rcipublicq  tiucs  obtcmpcrando  Principicommuni^ 
boni  gratia.  Oeconomica  fpcdat  rcgimen  famiU«>qu« 

aliacUinijsqmprxfunt,vtinparentibjasacdominis:i^        -  • 
liain  ijsquilubfunt  vtittUbctk«54^^ 

!lisfpcdatadmuItitudincm;wil^Uiij,Q^  *:> 
ciaie  negocium  beoi  pfd^ibi  eaufasi^.ii^mpuspjl»^^ 

4i-4«-i.iu^,.;»*«^a«ikiftdflttMa^  , 


•  Sni»m»fin9  fm$s  fitmistis  fr^^nffii^  : 

QiAJl  f  T  X  0     VIvL'     .  , 

PArtcs  potcntialcs  prudcntia:  fcu  virtutes  adjuna^  Vtrtmtn 
prudcntia:  funt  trcs,ncmpe  Eubuiia,  fyucfis,  &  gi>o-  -«-^'•"'^4 
mc.  Nam  qucmadmodumtrcs  func  ados  ien  officia  pru-^***^  V 
dcntiac,  vci  fuperius  diximus,  vidclicctii«|uifitiomcdio.  r!L#:.  *  * 
rum:  ludicium  dc  mcdijs  inuencis :praeci|tto.fiue  impe^ 
iiura,vt  eaquac  iudicacaiunc  efficiMcut.  In  «lontmvltt-  *; 
mo  prudcotiaf  mmaiam^  elucet.    ita  ad  b^tria  facilc  " 

cxaa^qoeprarftaada  ms  funtbabitas,!0«mpeEubttlia^^^  ' 
cft,o^ima  dclibtiaodt jratio ,  qu«  pecciQec  ad  media  fa- 
ciUuittenieQda.  Synefis^ii cft,  pcr fpicicntia  in  iudican-  Symtfit. 
Migo^  pemnctad  bene  iodtcaodum  dc  ijs  cmx  hcrc  ali- 
.^"«Wwufcot;  Gi<»WAdefcfwcncia,4w  \ 


ad dcfcrenduiniudicium  dc  ijs  quac  non  funclcgc 
l       -acccm|inata,a:  tameninpraxim  vcniuncinqmb 
ioroccurritditficultas.    Solct  autcm  illudetiam  < 

?iea  afFcrri  inccr  fyncfim  &Gnomcn  i  quod  ryncfis  fit  : 
ama^iiKUcaiidiratiofectmdum  lcgcs  communcs  ordt- 
aatias  :,giionic4cr6ooiiitcm,fedcius  fic  iudicare  rccun- 
dim  alctora  homanae  racioni^  principia.  Fcrunt  ctiam 
'  gnoidca*«^iSrikiiim,^(Wa^^ 
^  M€M#^#bo«Bierte&  ,\ 

^^^^Q^NI^A  SECTIO. 


teffM4«ff.  T  V«ttmltttim«b0OVfatu<dicitur,  appcllatunt  :  a 
Sw»--  I  iiiftov«iA4btt«te»«tt*Jttaium<ft.Efc^cralu- 
niiiif»       iiicia  ,  int«tl^m<m  pwinttDtalcs  citra  coHcrooctUaiii;: 

J»-^-  prima^nonmcMft  rari^VS*^^ 

probabilkcr  arbitcamur)sWO*€fi*^fft^cAm^un  j*b^ 

riquc  tcmpcranriam  ac  forticudincm  ininfiiB^^^if 
tc  colloca(ient,vc  fci/ttiux  patti«  mpfi«.««**5m«.<Jffl: 
nesvnoconfenfuiuftitiam  m  voluncatc  pofuerc  vrlMt 
'     ;     cxtcris  virtutibus  fcdatiorcm  ,  U  rauOni  viciniorcm. 
Quodautcm  racionc  objcaifit  ca:tcrisprxftantior,cxcp, 
) c»Slac',4aiioif«ftitix  propofuann     ,  non  tam  propr^ir 
•  «ilira^bWfluimalicniscommodisconrul^ 

)ftA93^tjkA^^^'^  cfttftiffifiiUtts  i  c6  dittini«R 

\  \  ^"Eft^£m>jSJ^ufticia5^ 
rl^iL  >en«c  vini<i«fcu  pro  vkwiimi  «li^ 

-     iniuftitiamproquolibetse«e«*Ki)r^^        .  . 

Digitized  by  Gc) 


> 


Tr  A  C  T.  III.  De  Vl  RT  VTIB.  &  VlT  IIS.  XOf 

Vcrum  hir:  iii{lui.r  acceptio  impropria  cft,  &  vniucr-  Ptjlen»^ 
falior  quim  p.ir  lir^iicquc  cinm  iic  iuftitia  ab  aliis  virta- 
tibus  liifkinguerccur.  Altcra  igicur  migis  propria  accc- 
pcio  iullicia;  c(l  pro  eo  duncaxac  gcncrc  vircutis,quo  pro- 
bc  ad  alios  affccli  ruinas,vude  ornni:»  iuilici:^  propric  dU 
£lx  fpccics  ab  Adftorclc  dicicur  elle  <vpo;  iJifov  y  id  cft, 
ad  aIiaJ,fcu  propcer  aliuJ. 

Icacjue  iuftitiam  propric  fumpcam  dcfcribit  Ariftocc-  luftkUdt' 
Ies,c]ua  apti  (inic  homincs  ad  res  iuftasgcrendas,qn3que/if^^c, 
iullc  agunc,&  ca  optanr  c]ux  iufta  fuuc,  lcd  Iiarc  rudis  cfl  AccmAtiiif 
ififlicidC  dclincacio.  Paulo  accuratior  cft  eiufdcm  aiuris  ^*^' 
pcricis  craditn  dchnicio,v:  dicacur,Conftans,5c  perpctua'*^^^** 
voluntis  lus  fuum  cuicjUi:  ctibucndi.  In  cjua  dctinitiojie 
(pcr  voluutacemjvccxplicat  S.Thottias  i.i.(^.;8.art.i.nori 
cf^  intclligendaipfaanim.r  facultas,  fcd  pocius  ipfiunncc 
facultatis  adlus  pcr  qucm  dcfcribitur  habitus  :  hccnim 
confnetum  cft  opcimis  authoribus  habitum  pcr  adlum 
dciinircvt  ciim  dicit  S.Augull.Fidcs  cftcrederc  quod  n5 
vides.  Additur(conftans  &:  pcr^ctua)vt  intelligas  aduin 
illumab  habitu,  cuiuspropriaeft  conftantia  &  pcrpctui- 
cas  pro(icifci.Deni(]uc  vltimo  loco  additur(ius  fuum  cui- 
quccribucndi)vc  diftinguaturadus  iuftitiae  ab  aftibusc^- 
tcrarum  virtutumpicr  propriumipfius  obiculum,c]uoicft 
ius,fiuec]Uod  iuftum  cft.Cxterumquiaiuftitia  noucft  a-  4i{^  ^ij^ 
d:us  propri^jfcd  I\abirus,polIct  adhuc  aptius  in  hunc  mo-  ^ifiMr  d.fnim 
dum  dchniri,  ncmpc  Habitus  quo  quis  pcrpccua  &  con-  t-ntfi$m^  * 
ftanci  voluntacc  ius  fuum  cuicjue  cribuic. 

^£nam  fint  partes  integrantts  iufiitU. 

ABSTIO  11. 

DVo  func  qua:  ii^icix  inunus  cxplcnt  ,  dcclinarc  a  j-^^y^Vg 
malo  i  &  faccrc  bonumriuxca  illud  Pfal.  DeclinM^  nmdu^UfU 
rntilo,^  f^c  honHm.Qno  Iocq,vc  cxplicac  S  Thomas  i.l^  ^ 
q.  49'  arc.i.  bonum  &  malum  non  eodem  fcnfu  accipiun-5 
tur  quo  in  caeccris  vircucibus  vfurpantur(nara  virtucesv- 
niucrfjc  id  communc  habcnt,  vc  quod  bonum  redlumquc       •  . 
cft  confedcncur>&  nvilum  cuitcntjicd  co  padlo  accipie—  *. 
da  cfl'e,vc  bonum  idem  fit  ac  altcri  dcbitum,ma!um  vcro        '  ^ 
idem  quod altcri  noxium.  Ipque  faccre  bonun) ,  vc  dl  FMm[itfi$' 
pais  iuliicix  ,  cftaecjuKatcna  uicri  iu  ii$  qya?  pcffjpcnV  ,  ! 


Digitized  by  Google 


dc 

^      '  tcram 


7':-  ^4  '^FSf? 

Toi^         Tertiae  Part.  Ethicae.         V  " 

*  ad  alrerum.DccIinarcautem  amalo  cft  ncmini  iniuriaft 

infcrrc,c|u6  fpciilanc  illa  iurispra:ccpta:Altcrum  noti  lac- 

re,&  Tuum  cuiquc  tribuerc.  Vbi  ciim  audis  partem  al- 

■am  iuftitiae  cfle  a  malo  declinare,fcu  nemincm  lardcrc, 

.cjiue  putes  panem  iflam  iuftiti^  in  ocio  veluci  inertem 

iiicete  'f  fed  potii^s  iii  quodam  affe^  voluneaci^^isdom 

omiipabiecipertiiciofuiil  repudiantis.Cxterum 

>  paitealiiftidisfifie  j^n^ulisy  Atie  fpecialisi^lp-- 

yiiuiltes)  ^atcmm^e.eofiiihf^ 

^fiiiiiftftipftsltaiiimcnn  illud  priuMemj^^ 

'  ^ewisic'iii(pofitiua :  hotVit&poftenus ,  ncmfc^Dus^ 
J%f6ntmy  Cit  a^s  nobilior ,&  parsiutfttthe  vekti  Jfprmal^ 
It  cpmplctiua.    *  •   .  .  .    -*       >  f 

r»..K§lUAnam  fint  pariiffiMsSid feu JpecUs  iuft^^  *  . 

hifikU  Vftitia  ingencrc  diiplcx  cft  ,  authore  Ariftx)tele  y. 
^2fir,^rMffy4.X  £ch.caa.aii:era  gcneralis  fcu  legalis  dicicur,altera  fpc- 
^<r^i-  ciaiis&ptiuata.  llia  diciturqoaqiisjjrobc^dlus 

cttra  alios  publici  bptttgcatia ,  ba:c  vero  qiia^ti  ptipb^ 
amSias^ft  erga  alios  propterbontim  ipfotum  propiluttl. 
itaque  genenais  ipedatbonuni  politi#>  fpecialis  bonm 
cujuique.  lUaeftvmvttd&ikqiisiiamobMe;#^ 
^  ^  jitUleslegfcs  fedecaiis  ppliticie,  h«c  wdi ae^iiitacis  eSfer- 
*  ( * '  '  uanciaiii  rebus  <liftrib|teniii^ant  c6iimdien<llt«  0|a  legii 
pKccipuc  authoritate  ducitur,  h«c  ma^s  :«quaifcate  pcr- 
tmiufliM*  Tonarum.  Cui  duplici  gencri  iuftitia  tUs  qf oque  duplcx 
refpondet  apud  Arift.f .Eth.cii,lus  vnum  kgalc,  alccrum 
aequalc.Eodem  {pcd:at  luris  diftributio  a  iuns  pcritis  tra- 
dica  in  ius  publicum,&  ius  priuatum.Publicum  dcfiniunc 
quod  adftacum  rcipublica!  Ipc^at  i  priuatum  vcro  quo  ' 


^  '\  ad  (ingulorum  '?cilic(iccm  pertinct.illud  eft  obicdum  ii^^- 
/    •       fticiacImfis»hocverSobje<^umrpecialis.  Ver4mdeY- 


Clfoqiar  U^cc  iuftiti^figiliatim  idt^^^  <iictadmn  eft 

«/?t4Sr-  O  Pecii:s  harc  iuftitfaf  tto  generalis  cifahlteaus  ajppfd* 
•St%,       Q  iacur;(9CucraUf  qOidamAeiaiiuodlkip^i^^ 


<^    '  .  •      Digitized  by  Googl 


Trac.  III. De  Virtvtib.  &Vitiis.  i«7 

gcncrc,ficenim  nocfTet  iuftitiatrpccicsoppofitafpcciali; 
icd  cjuod  bonu  pliiribus  commune  primo  &  pcrfc  fpcdct: 
I.cgalis  vcro,quia  ad  ipfam  pcrtinet  xquas  icges  codcrc 
&  codiras  obferuare.Et  licet  intcrdum  Ariftotcles  vidca-  ^  • 
tnr  inmicrc  iuftiria  gcneralcm  effe  candem  cu  vniucrfa    '  * ' 
virtutcrcu  cumomniCivirtutum  cumuloihoctamcn  non  ,..,^:y 
dcbet  iic  intcIlifH  ,  quod  iuftitia  legalis  fu  omnis  virtus,  .  ^     , . 
Icd  quod  illam  omnis  virtus  comitcturivix  cnim  quis  Ic- 
galpin  iiillitiam  pcrFcdc  potcft  cxcrcerc,  nifi  aliarii  vir- 
tutum  Iiiblhiio  Foboictur,  Addc  quod  obic<^um  per  fe  &  Okitffmm 
proprium  iuflitix  legalis,quod  eftbonum  comuncfit  fi-  »«V^i:i4^ 
inul  finis  ad  qucm  corterx  virrutcs  vltimo  rereruntnr,  Ii-'5*'*« 
cet  non  fic  proprium  illirMm  obiciflum.Vbinotaobicdii 
iuftitix  lcgalis  non  cllc  bonum  quoduis  pluribus  c5mu- 
qc;fcd  bonum  communc  totius  Rcipublicarildqaeprouc 
Iiaberipotcft  rcligiofa  quadam  obferuantia  coium  om- 
mumqua:  iurc  publicoiancita  funt.  Poteft  enim  alia  ra- 
tionc  bonum  commune  procurafi,  vt  cam  affedlu  quoda 
pietatis  parcntibus  &  parrine  fuccurrimus.  Eft  autem  iu-  ^^^^.^ 
ftitia  lcgalisduplex  :  altcra  nobifiorin  n^agi^^ratibu$,^/j']J^ 
principe,ac  prarfcrtim  legillacoribus,  quac  fpccialitcr  no- 
mochcticadicirur  ,id  cftjegum  conditrixi  altcra  Hunu^'^< 
prxcipua  in  Aibditis,vtinciuibus,populo;,pIcbc.       ^  . 

\ 


J 


•  •    , :  .       Qj^  A  E  s  T  I  o    y .  •  '  .  Y. 

HAbitu  iuftitise  (pccialisdiftingui  ab  habitu  iuftitiac  i^^^^i^ 
gcncralis,vcl  cxipfius  obicdo  iatcliigicurqudd  cft  #/f  tkufimm  ■. 
iusxqualcjcum  obicdu  iuftitiae  gencralis  Ciz  ius  Icgalc.  9uJH'U  Ift"  ; 
Vbipcriiis  xqualcintclligirur  idomncquodiuftu  cft  cx«»*^*«    .  * 
aqualitatcqualcincommutationibus,  vt  in  vcnditioni-  ,  * 

bus,cmptionibus,&:c.rcperitur:  pcr  ius  vcro  lcgalc  intcU    \  '* 
ligitur,id  omnc  quod  lcgc  pr aefcrtim  ciuili  cautfi  cftpro    *  •  ; 
cocius  Reipublica;  bono:  Vt  func  ca  qu?  pcr  lcgcs  suptua-      /    ***  , 
rias  &  (imilcs  ftaf uuncur.Ec  quidc  dc  ifta  fpcciali  iuftitia  ^ 
maximc  accipicda  cft  iuftiti^  definitio  in  gcncrc  cradita> 
&fupcriuscxplicata,ncpc,Conftans&pcrpctua  voluntas  *    '  .  »' 
ius  fuum  cuiquc  cribucndi:vbi  vidcncur  lurifconfultilo-      *  • 
qui  dc  iurc  atcerius  cuiufoue  proprio  fcu  priuato,  • ' ' '  * 
,  •  V  X 


TC8  TfiRTIAE   PaRTIS  EtHIC. 

jfuim  fpiM'    Qvio<^  frcdat  ad  fpDcics  fcu  partcs  fubiedas  Iiuius  fpc- 
/«  iujU^i*    cialisiuftitjx,cl\iaeab  Arirt.^.Eth.c.i.  non  iinmeriioalfi- 
'*       giiantnr,Diflributiuanempc&Comjiiutatiua  :  c]uaruni 
Dt!t^i'jr:uma       pofita  cft  iii  diftribuentlo  honore,pccuniis  ,  prxmiis 
c  mfnui4ni'  ^'pocnis  intcrcosc]ui  iix  ciuili  (ocictatc  vcrfantut:  hacc 
vero  totain  cnmmiitationibus,  paifbis ,  rebufquc  contra- 
^t{hikuttt»*t  i^gpcii^  coniiflit.  llla  pcrfonarum  maximc  lationem  ha- 
ttont^  ij"  bctjhaecrerum.  Illa  imprimis  pertinet  adrcgem  &  magi- 
mttmam,    ftratusj  h^c  vcro  ad  omncs.llla  pluribus  funui  ius  tribuit: 
ha:c  verovni  duntaxat  vcl  alteii.Dcniqueilla  proportio- 
ncm  fcu  anaIogiamgcometricam,hqc  veroarithmcticani 
fcruat.  Ratioell,quod  in  diftribuendis  rcbus  habcnda  fic 
CommHtati  r;?tio  dij^nitatis  &:mcriti  cuiufquc  ,  ita  vt  id  quod  tri- 
•'f*  buicur  ht  maius  vel  minus  pro  pcrfonae  digniLatcrat  ve- 

^nthmifi'      in  rcbus  commutandis  habcnda  fit  ratio  acquahtatis 
acccpci  &  debiti  fcu  redditi:  ita  vt  id  cjood  redditur  fit  ar- 
<]ualc  fcciindum  proportioncm  arithmccicamci  cjuod  cft 
acceptum,in  quo  locum  nonhabct  pcrfonx  mcritum  vel 
dignitas.Itaquc  in  d'ftributiuaiuftitiacomparandx  func 
rcs  Cnm  pcrfonis>cx  qua  comparacionc  nafcitwr  gcomc- 
trica  proportio.  In  commutariua  vero,res  inter  lccom- 
pu:anrur,ncmpc  tcs  acccpta  cum  dcbita  (eu  reddenda  aut 
jtt4  ^uphx.  rcQditarvnde  nafcitur  anthinecica  plbporcio  Et  quidcm 
t,/?  ♦«v4»]fr#  huic  dupliciiuftitix  rcfpondct  ius  duplex  ab  Ariftotclo 
^^  tiM  du'   traditum  l,f .Eth.c.4.  alterum  quod  vocat  cT/itvtJjutwT/jtoy, 
y<x.  rcbus  diftribucndis,  altcrum  qu<»d  vocat  ^tof.BcoTr^oy, 

in  contrahcndisncrgociis  pofitum.Eft  autcm  diftributiua 
.  iuftitia  duplcxraltera  rcmunerat;ua,qux  honores  &  ma- 
gii^ratus  ,  &  alia  id  geii/iis  bencficia  pro  cuiufqucdigni- 
tatc  Si  meritis  diftril^aicialccra  primitiua  ,  qux  fimilitcr 
nocenicSjvr  par  cftjuppliciis  allicit.  ^ 
jiftittd  9om.     Quoniani  autcm  iuiHcia  eomutatiua  tota  tWin  cosn- 
mutacionunis  po!ica,uicirco  tam  varia  ellc  poteft  qua  va- 
Commutn    ^^^c  cftc  poiTunc  conmutationum  voluntariarum  fpecies. 
ti9nes  vlun'  Dico  voluntaiiarurn,  quia  funt  commutacioncs  quxdam 
^•TM.'        inuoIuntaria»,qux  miniis  propric  dicipoilunt  commuta- 
tioncs.  Voluniaria:  commutationcs  fiunt  cum  res  aliqua 
cx  confenfn  vtriufque  parris  transFcrrur  inalicnam  pcr- 
fonamcum  racionedebiti.Dico(cum  ratione  dcbici  jli  c- 
nim  omnino  cransfcracurabfque  vJla  fpc  compclationis, 
«rita<ilio  Utpralicatis,non  iuTtitiae,  Potcft  autcm  aliquid 
w  p  rxdi- 


.  Google 


I 


^        TrACT.  III.  De  VlRTVT.  &  VlTHS.  Ipg 

pr.Tdiflo  modo  transferri  tnbus  modis  gcncratim  ,  cx 

cjuibus  cxiftunt  vario:  fpecics  commutacionum.   Prinv)  '(i>7im yrAti§' 

ipodo  potcft  rcs'omnin6  non  modo  <]unad  vfum,  (cd  ctia  »"^''^*rts 

quoaddominiu  cransferri  acccpcaqquali  rcnum-ratiouc,^^'''*'' 

vndc  cxiflunt &  vcnditio  &  cmptio.Sccundo  modo  poccft 

res  transferri  tantum  quoad  vuim.  Et  (]uiriem  i\  vfus^ra- 

tisconcedatur  in  rcbus  c]ua:  frurtum  aticrunt  ,  crit  vius-  - 

fruclus  (1  vero  vfus  concedatur  in  rcbLJS  cjux  non  frucli- 

ficantjdicecur  mucuum  fiuc  commodatum.  Q^d  li  vfus 

non  crracis  concedatur:  in  rcbiis  mobilibus  dicetur  loca-  . 

tio:in  imiTiobil  ibus  vcro  conducbo.  Dcmque  tertio  mo- 

dopotcil:  alirjuid  transfcrrijica  vt  nccdominmui,ncc  vfus 

alteri  concedactir>fcd  tancvim  vcl  vc  rcs  ipud  ipfum  con-  , 

feructur,vc  uidepofico:  vel  vc  fatisfiatobligatioiii  ,  vc  ui 

pignorc&fidciairione  contingicibisadaefrnpliccin  pol- 

licitationcm  quam  non  anteccfnt  pccitio  pro  niflijnis, 

fiipulacioncm  cjua:  cft  promilfio  praeccdcncc  ipfius  pro- 

miflionis  pccicioncj  tran$a(flioncm  ,  quae  ftipulatio  quae- 

dam  cft  circa  rcm  litigiofam,fcu  inqua  Iispra:celiir.  Dc- 

niquc  pacla  omnia,conucntioncs,&  contra^lus  innomi- 

nati,pcrtinent  ad  iuftitiam  coramutatiuam.  » 

Porro  commutatioacs  rnuoluntariae  dicuntur  quar  fiuc  CtmmtUMtii: 
iiobis  inuitis,  vtciim  quisinuitp  domino  vtitur  rcopcra'"^"»'*»^»», 
vel  pcrfona  alterius:quod  conting^it  auc  occultc  auc  apcr- 
tcpcr  vimiindc  furta,rapinac,vcncficia,cladcs,  contumo- 
Jix,  ad  ulceria,rapcus,&c. 

§lu£n4m  fint  partes  potentsales  iuftitu, 

'    *,  Q^ABSTIO      VI.  V 

PArtes  pocentialQS  (cu  vijccutes  anncxx  iufticiac  ifunt  Pjrfff  »*f#W.' 
hae  pra:cypuxircIigib,piccas,obfcruantia,obc  dicntia,  »uf 

vcricas,gratitudo,libcralicas>affabilitas,  amicitia,  dc  qui- 
bus  figiliacim  aliquid  diccndmn cft. 

Rcljgio  cft  vircus  ,  qua  quis  rcctc  afficitur  ad  Dcum 
colcndum  &  vcncrandum ,  cuius  vircutis  obic<fluin  noa  ...  ^ 
tamcft  Dcus,quamipfiusDcicultus,licecDcusquatcniis  * 
colcndus  polfiraliquo  modo  dici  ciufdcm  virtucis  obic-  '  }  ^ 
^um.  Vbi  nota  faniflitacpn  &:  religionc  non  nifi racione  StnRifM  &  *^ 
diftinguii  quod  rcligio  dicaturquatcnus  homo  dcbitum'*''!»^».  -  •;  ' 
cxhiboc  famulaciim  ia  iisquxpccaiiaxicer  percincnc  ad 


'Ny    '  Digitized  by  Google 


iio       Tertiae  Part.  Ethicae. 

cultum  diuinuin,vt  in  votis,racriiiciis,oblationibiis,  &ir 
fiitMit       Sandit.is  autem  quatcnus  homo  non  fblum  hxc  ,  icd  c- 
,      tia  aliarum  em^tiiuiji  virtutum  opcra  rcfcrt  iiiDcum.-ctjf- 
nim  ea  quar  ad  Deum  coIc!i(itin^  rcfcruntur  ,  habcbtur 
fancfla.Nora  ctia-T)  pictarcm  rton  raro  tum  pro  jrcligionf, 
S^ui/tmp-d»  cum  pro  fanfflitate  indilcrifninacimaccipi.  Caftcnim  j^c- 
^tUtiint'^  ligionis  adlioncs  nonnullae  proprix  dicuntur  ,  pcr  Cjuas 
'    homo  immediat^  ordinatur  ad  Deum ,  vtfunt  adoritiqj, 
racrificium,&c.  NonnuIIac  mihus  propria:,^]U3E  mcHiaiiti- 
busaliis  virtutibus  cxcrccfatur,  quomodo  vt{ita'tiopDpil- 
lorum  &  viduarum  a  D.Iacobo  c.i.ep.cano.  dicitlir  reli- 
gio  munda  &  immaculata  apui  Dcum.   Porio  adlioncs 
Iw-I  religionis  proprix  (imt  adhuc  duplicis  gcncris  :  qusedam 
terni.,       interiores ,  vt  dux  iftar,  dcuotio,  &  oratio:  quxdam  vcro 
'  cxtcriorc$,n«mpc  adoratio,racrificium>votum,iuramen- 
tum,adiuratio,kus.Dcuotio  cfl:  a«f^us  v<)Iuni.iris  pnratoe 
adpra^ftanda  ea  quscadDci  cultum     gloriani  fpc<5^nnt. 
Dratio  c{l  pctitio  dcCcncium  a  Deo.  Adoratio  eft  nua  non 
Extfrni*     foltim  mcnte  ,  fcd  ctiam  cxterna  corporisiignificationc 
t)co  rcucrentiam  cxhibcmus.Sacrificiunriate  fuitptarti: 
quod  varias  fpccies  continct,  eft  oblatio  rci  aliaiiu's'ifx- 
terna:  Dco  tcligios^  fad:a  qiia  nbs  ipfius  impcno  fiibdi- 
^    "    .  tdselfcpronteriiur.  Vptum,cft  delibcratapromi(rid'<Jea-> 
liquo  bono  Deorada.Iuramentum,  cll  affumptib  diuini 
norhinis  adalicuius  rci  cOnfirmationem  rcligiosc  fadii. 
AHrUratio^  cft  inuocatiHdiurhi  nominis,  quaquempiam 
dcprccando  aut  compcllcndo  ad  afiquid  faciendum  aut 
nonfaciendttm  inducimus,L2m,cft  aflumptio  diuintno- 
minisin  vocalicantu  ,  &:hi  funtpraicipui  aftus  rcligio- 
nis,quae  cftpriina  vittns  ahnexa  iuftitia:. 

Scquipur  Pictas,  pcr  quam  fangiiinc  lundlis  patrixcjuc 
■•i''f  ^ ' »    officii^m  &  cultum  cxh i bemus"  ,  qaam  alij  charitaie.li 
mfilun^lipl^clldrc  V  cujlayictatem 

Obferuahtia  cft  per  qiiain  iis  cjiii  dignitatci  alicjud  j)re- 
ccIl6ht'fi6tiorcm  cultumcj;  'dcf<^rimus,  quomb^o  oblcr- 
<•  ohej^en^  iiantiam  cxhibcttius  viri^  dd^is,jprobis,  &  pcrfoniiith  pu- 
\m  blicamgcrchtibiis.Obcfehtla  cft,qua  voluntasprotnpta 
•rm$di.  ^  'facilis  rcdditijr ad  fu'pcri6'tis  prafeccpta  implenda. Vcri- 
•-  ^*-  .-••^  ias^cft  qua:  q\jis  verbis  fa^is'tilem  dcmonftrat  qualis 
^.Gri)ui9ivi  fc  cft,  Gratitudo  cft  vinus  qUa  iis  qui  dehobis  bcnc- 


\  Digitized  by  Google 


TrACT.  III.Db  VlRTVTIB.  fi^  VlTHS,     lll  \ 

itenti  Gua gratias  non  foliim habeinus  Sc  agimus, (ed  e- 
dam  c&m  poflumusyreferinras.   Libccalitas  cUcitor,  qua  7«  ^^^^ 
quis  dirpenfat  pec»iiias>&  cai]us;  pecuitijs  arftima&miQ  ^^^j^ 
bdaos  /fas  fibiifuiffoe  9t  ali  js.  Amijfiiicas  efi  qua  quis  in 
communi  tiominum  confiieta<line  mediocriter  ^Sc  vti  de^.  ^  > 
cet  (cliabct,ftudcc(iucqaafitnm*poteftomnibttsbcmgne  ^  ^ 
obfccjui.Amicicia  virtus  eft,qua  aliqui  mutuam  apcrtam-  ^,'^  jlmkl* 
qoc  bcncuolcntiam  hv'ibcnt,&  fc  iiiuicemboriis  affici  vo- 
lunt.Ex  quo  intcllii:!cre  ell  difcrimcn  inccr  afKtbilitatcnx 
&amiciciam,c]uociharcintcrnotosduntaxar,illa  vcro  in-      '  -  ' 
tcr  quofiiis  ctiam  ignotos  ccrnatur.  Deinde  quod  hacc  in  > 
aife^u  raaxim^jilia  veioin  fcrmonc  &  vitac  confiictudi. 
nt  maximi  pofi^  ede  videatux.Sed     de  parcibus  iiifti*'  ^ 
theiatis.  /  .  '     ^  . 


QVaBS  T  VII. 


CVminftiiiacircaiiisnrerfeors&iiiftiticadttsfit-ias  ^ 
ipfiim  reddece  >  loco»hic  poftiilatvc  deiorenoittii-  ffmJH 
bit  diflcramus.  Verdm  quia  fiimma  eft  lcgis  8c  ioris  con- 
fcnfio,vt  vnum  abfq;  alccro  non  poffit  intelligi,pr^(crtim 
cum  lcxfit  iurisregula  ,  immoutipfa  iuris  conftitutio, 
idcirco  priiis  dc  lcgc  diccndum  eft,  dc  qua  tria  explican-'  \ 
da  fiint,ncmpc  quid  fit,quotuplcx,&  quomodo  obligCt.  '* 

Quod  igitur  ipe(flat  ad  primum.    Lcx  in  generc  opti- *  T/nfllhiy"- 
dcfinitur,  Rationis  ordinatio  homini  quid  agcndumi'^,/»^,, 
quidue  non  agcndum  fic>  oftendcns,  iu  conamunebonum'itiiM(//lri!rj». 
inflituta.Cuius  defioitionis  cres  fimt  paices  eieplicahdac:  ^firi' 
Primo  igtcur  dicttot  iex  (  rationis  ordinatio )  vt  intelli*)^ 
gas  Icgcm  cfle  opus  ratiofniii  (ea  inteiligentiae,  cum  enim 
prophom  fic  xatianis  impeRtre  >  .fic  ^cem  lex  re^  ra^ 
pfacdpiendi  atquc  prohioendi  ^  qood  «diinpethim  petti^ ' 
necirkiteediKaciirneGdft  eft.  SeqmdftaddiCQr  ( ko-, 
akini  quid  a^^dom  fit  qmdoe  notfagendom  oftiendens)' 
quibiHifveitoincprimitur  ipfius  lcgis  munus  ,   quodcft  * 
iubcre  bona,vctare  maia,fim&lquc  tria,quas  ad  idud  niu-  yHm 
nus  necefllariafunt  fubindicantur ,  nempe  lcgis  ipfius  x-  iimm«'JI^ 
quitas ,  auchoritas ,  &  promulgatio    aequicas  quidem  in  rM. 
tantum  adrationcm  lcgis  pcrtinct ,  vt  nifi  arqua  fit ,  non  ^"^^K^^ 

fic  4cx,  Audoiicas  cciamncccfiacia  eil  >  vc  aiiquara- 1^"^*^ 

V  4  , 


0li         Tertiae  Pari.  Ethicab 

tionisbrdinatio  vim  IcgishaS^^t :  quarcnon  cfl  cu}HlU|  ^ 
^  ,      ,  bctle^cs  con-lcrc,  fcfi  ejus  qui  poteftatcm  linbeaB^  ifem*  . 
pc  veJ  mulrjtuaxnis ,  vcJ  perfoncc  pubiicx ,  qux  imiluta- 
Hiniscuram  gcrit.   flfeniquc  nccciTiria  eft  prouwigatTo  ' 
fcu  fuflficiens  dcclaratioejufclem  ordinattonis  ,  atio^gi}.  . 
non  oblignt  ,  nec  proincic  rationcm  lcgis  fibi  prop^iS 
vcndicar.  Tcrtio  dicicur  (  adcom!r.une  bonum  ihflitu^ 
vtfciat  finem  inftitutac  1'^gis  cflTc  bonum  focictatis,  hri- 
mana?, 

^JiffieuiiMi.     Qood  fpe^f^at  ad  fcciTndum  :  Lex  vpincrfim  &  latd  * 
fumptajuxca  Diuum  Thomam,!.!.  c]uaeflio.5^f.  biparti|0 
diuidi  poccft  in  legcm  a:tcrnam  ,  &:  lcgcm  participatafn., 
SjS^tHpliH  tex  vcLoparticipatAiuxtacundcm  tripartiro  diuiditurin 
/^**  uaturalcm,humanam,&  diuinam.  Rnrio  prioiis  dinifio-, 

nis  in  2etcrnam,&parricipatam,  cx  co  pccitur,  cjuod  ctin«i 
l^x  Murnm      (it  rcgula&  mcnfura,  duplicitcr  potcft  cllc  in  alic]u<i| 
UtimMta^^  vno  mpcio  Cicm  in  regulantc  &  mcnfurarttc  ,  aiio  modd 
ficut  in  rcgulato  &  menfurato.Efl  igiturin  diuina  mcnte 
tanqqamin  regulantclcx  qua  peus  ipfc  tocum  noc  vnir, 
•  -  ucrhim,  ac  prsefertim  r^tionalcs  creatums  gubernat  ac 
dirigit  :  Et  quia  diuina  ratix>  nihil  concipit  cx  teciiporc, 
Ipxilfa  {cmpitcrna  effe  dcbuit ,  &  quafi  ab  omni  a:icrni-^C 
>yc  diuino  vcrbo  cdida,&  in  libro  vit.x  xtcfp^  fempit^t- 
jiis,charn(fleribus  defcripta.  Cumque  ocnnia  qu£c<liutn5C 
prouidcntia:  fubduntur,  a  Icgcilla  «tcrna  regulcnturac 
inenfirentur :  hmc  fif,yt  omnia^liquarationc  Ic^iri  x- 
t^rijfim  participcnt.  Sed  intcr^aEtcra  crcatura  rationalis 
modo  quodjuvi  exccllcntiori  diuinac  provid^cntiac  fubja- 
v^f:t;5  vndc  oinl^is  alialcx.qua  homincs  ad  fincm  iiuc  na- 
tnralcm  ,  fiiie  fuperi)atuinlem  dirignntur ,  paiticipatio 
^'^^^''"'rquardamcftlcsis  xtcrnar.  ^ft.autcm  Icx  participata  tri- 
P'^  >  ncmpe  naturalis,  humana,&  diuina  ;  quarum  du^ 
priqrcs  dirigunt  homincm  in  ordinc  ad  fiocm  oaturilcmi 
poftrcma  vero  in  ordine  ad  fincm  fupcrnaturAleni. 
Slmi  dtffe      V t  auccm  intclligas  qu!  difFcrant  intcr/c  lcx  n^tux^ 
tmtUx  «4-  ^  humana  >  fcicndum  cft  qubd  qucmadmodum  corum 
1^^^^   pnncipiorum  >.^as  pcrtincntad  vcritatis  contempJatio- 
nem,qua[:que  thcorctica  dici  poffunt, alia  fuql gcncralif- 
fima  &  luminc  naturali  notiJfima,  ^lia  vc^o  rainus  gcnc- 
ralia ,  &  minus  nota  ,  quac  cx  gcncralifiimis  vt  thcore- 
ticx  ratioais  dcducuntur  ;  iia  corum  principiorum  qi^ar 

pcrti. 


Digitized  by  Googl 


Tract.  IILDe  ViR  rTTi3.&;Vtrit8.  m 

»^ica  <iici  poiriint ,  alia  funt  noiiffima  ^  gcncraHinma  m  . 
<^ib*as  Jcx  iiaturali!^  cft  polita  :  alia  y^ri  min^s  n$^ta  ,  & 
♦t»ii>aiig<rncrali4  ,  quaecx  illis  gcDcraliirimis  yi  rationis 
pra<a!C«  4caccuncar,!n  qoibos  Kixmati^  lcK  cft  pofwa.  Ex 
^o^tcUigcrccfljcjjesihtimafias  nojippffcajucrfatltia-f 
turae  (kcr-tis ,  licct  plcruus^i  ip(ic intc^  jfe  diftcntiant  %  Sc 
publ icx  vtilitatis  cau&  iiucrdum  immutati poffiht  &  ip- 
fi<;di,ciim  lcx  naturalis  cadc  apu J  ouiiies  fjrnpcrtxiftatv  .  ^ 
.  Ccercriinilexhuinanaclianplex  :  alia  fxculam ,  ad  f«?jj^ 
q«am  fycclat  ius  gcntium    ciuilc :  alia  Eccicfiaflica,  ad  nsitiftf*»  ' 
c]uam  fpcftac  ius  canonicujn.   Lcx  frcularis,  qux  yul;^o  /.iW-iJ/» 
ciuilis  appcilatur,ca  eft  qua  ii  potcftarc  fxcular' cO:  infti- 

tuca,iiimitam^b  imperatdfcf^,  vel  aiio  principe,  vel 
ctiam  arcDublica;hiasriflracu  ,  aut  aliqug^communicate: 
Ecclcfiaftica  vcrc)  qui  ab  Eccl^fiaftic^pJtcftatcinftiiu- ^^'(^fi^ 
la^,mmiriKh  4  qoaiili%fcpa',Epifcopd^ 
tpj  clicirar^^l^^  , 

aquoJI^^BataJlcgcm  diuioatHr^tcnus^  Wttcti  na.  Um  ^4 
turali  &humana.aiftiuguitur  ,  clcfkiri  potcft^aqux  a  ^^^'^^J^ 
Dco  hominibus  ti\:  reuclata ,  vc pcc  cam  a<Jftncmiapcc-  ^  „ 
naturalem  honwncs  diri<^erentur  i  cftque  ca  cluptcx,^Itc-: "  .-^, 
ia,v;ctus,alcera  noui.  lila  a  Deo  pcr  Moyfcn  Ifraclitico 
populo  :  hsec  vcro  per  Chriftumomnilnis  hommibus  eft  /,^^ 
a<l  falutcm  promulgaca.Porro  vcraquc  continec  <]u.cdam  uhm  qM-  ^ 
pieccptaqux  dicpntur  dstiurc  naturali,  quialicCc  aDco  ^••^^^^' 
fiQl^ilt^claca,p<4£iot^4?icn  a^ixoc^^        naturali  lumi-  j^J^f  ; ; 
W^^ipi».  yt,in  v^tcri Ifsgcpaec^t^ i|W|aUaDeji^loj;i,  jf^j^im^ 

^ai^etiiimqua?dtqintiit|{c:ittrcpofit       <jiMc  nonpo*f<iif.  v 

Miplip^  vttm^mn  piaccepca  c«r^  v 

nvmiali^&plcraquciudtdalia.:  Ii|  KMV|j^iio  Tcffikprat-^  ' 

cepta  fiddl  4t  Saaamcncoruim  Scd  hiec  wWb  ^i^^ 
lcgum.    '  :  '    '         •,  .>.:-.?:.■ 

-.Tcrtiadilficultascrat  dcnbligationclcgum.  Tcnen- j  rfijpfw^M'» 

dum  ieitur  cft  lcgcm  Jttcrnam  non  obligare  nifi  nuacc-  ^*^*** 

fttts  pcr  Icgem  participatarn  innotclcit.    Dcmdc  lci^em  ^^^JJJ[^ 

naturalem  ^  diuinam,qux  (iicicur  dc  iurc  natuialijooli-  fj^oMfJki 

^cvmi^  $  nifaliaagcxcpxomuigacioacprxccreaui 


?.4 


U4         Tjs^JiTiAB  Part.  Ethios. 
quft  fit  per  himeil  iiatura|e.^ 

politie4m,fiue)ec€)efift^a^iaQd!c^^i^ 
gaca  ;  deinde  vfiS  nieepta  non  derbgata  pejr^^onclattj^' 
hhriaik    conruetadincm>ncc  inuiQcibiliter  ignorata.  Le^ei^  dil^ 
uina  pr.xfcrtim  cuangclit:a ,  quae  cft  de  iurc  pofiiEtuo ,  yW^ 
.  .       •        primum  innotefcitobligat : &{bla  iiiuincibilisijnoran- 
I  '    tia  cxcuHitab  ipfius  ob(cruationc.  Carterum  licct  nati^f* 
ralis  &  diuina  frsqucntcr  obligcnt  jwl  mortaie  ,  npn  t^" ' 
mcn  fempcr:  humana  vcro  runc  obligatad  mortale  cilm 
tatis  c(l  intencio  lcgiflatoris &iQ^^at>deiade  cum  res 
^      N         qUcxiubeoir>vclvett«if^ft  magiiiliww^ 


■mti 


ambio; 
ioco 


l^pksxft-ttort^ptteiiW^^  ^ 
■^«ffc/^i^-.mftiimctertio  quotuplcx  fit  ius  propri^  di<fhim.  ' 

Quod  igitur  fpc<flat  aH  primum,nomcn  iuris  cft  valdc^ 
'  •guuin:nrimiim  cnim  valdc  impropric accipitur  pro 
vbi  ius  dici  folctjvc  ciim  dicicuraliquis  in  ius  trahf*/' 
^  .   Sccundo  pro  porcflatc  feu  authoritatc  aliqua  ,  vtci\m^ 
,  3'      Domiuus  dicitur  habecc  i^s  in  leruos.  Tmio  pro  iegam  ^ 
'  omnium  coaceruationc    qaomodojll^  ndmenacdpi^^ 

.'t^     t^iniMvocabuiQ^l?iQ>radeiiiria  y  qnx  ijbitcodeS^' 
.  ^     ivtti  Legum  omniimi  pc^iria:'^  <^tti^ro  lcge^^q^alt^ 
*  ;itift^<)iiDiti€NlQ^a^^^ 
...  ^  ]ralc,gcntium;&  dlijfeA  'h^^f^^ 

g<fj|wN»  itt^oiaxitii^  prop^^ao^^tiis 

•'rebo$fcuaai«ilttto*4%t#iia^    qUdinodo  ^^^^ 
itls  clfe  aheri  defeituth  rcddcre ,  &  tpfum  ctiam  d^^i||lr 
/•  «.  . quod redditurjius  appcllamus:formalitcrver6prdawiiF*^ 
.  /fiif,  ^  ^P*^      rcperitur  iti  rcbus  &  actionibus  mftis ,  pne-' 

fertimque fn  rerum  commutatione  Sc  diftributionc,quae- 
v<     ^  »  que  ctiam  in  rcbus  dandis ,  accipicndis  vcl  diftribucndis' 
•  5'*  r*  "   abaequo  iudiccponitur  ,  aucquopiam  hominc  iuftofcr- 
'     lutar  >  qnomddoin  iftisioqucndi^ormoiill^vfurpacur, 

tim  dici^tN{dis  itts  ftetttgf^^ltiajptiltelart^^^ 


ijigitized  by  Google 


TkAcy;  HL  Di  Virtvt. jkyiTxis. 


uc  jTicntum  yiud^^^  '  ^ 

jc^min  co!T!fTUitftribne;uiie  (it  fa(fli,vt  contingit  iii  aclio-    V  ' 
nibiis  qu!".^a^:)rx:iii^m  vel  fupplicium  ex  lc^e  clcbstur. 
Vbi  pcr  merirum  intclli^imus  id  omae  pro  quo  aliqui4 
iurc  cx.girnr:  •^jcr  c^cbitiun  vcro  id  omne  quod  pro  mcri- 
lO  tribui  dehet. '  Ex  quo  intclligis  iiis  idem  elle  rcaliwr  ^^jjjj*^ 
/  cum  dcbito^quatcnus  dcbitum  cTl  arqualc  mcrito. 

Vc  autcm  intclligas  quomodo  vcrum  fit  cjuod  dicitur 
^ds  cx  Iegc5c  Fadaua&i:  fccundnm  eft nobij^coum  A'^ntif^'^ 
Jum  a^am  iuftitix^  qm  ^h^rtona  put>Hca ,  ncmpe  iudice 
txercetttr>  comparari  poffe  demotiftca^ab  fy I logifmo  tn  4 
quo lex cener lo^mrmaions jropofitioni$»fa^niver&  ^ 
«niciQUS )  «feniqoe  iittconcluttoiiiSi  vcgai^t 
gjjfjno/        .  ^  •         ?  ^  J 

£r^*  ^«;i^4^fj/r  A4//<?.en  ius.  •  *- 

Quod  fpcdatad;tcrtiam  dirticultatem.Cum  vnicuiquc  ^^jP'""^^! 
lcgi  lus  vnum  correfpoudirai;/  cft  enim  lexiuris  coniti^ ^^fUmJk 
tutiua,):  fiinc  fit  vt  ius  eodcm  fcrmc  modo  diuidi  Iplcac, 
quo  lcx  ipfa.    Eflaucem  tradita  a  iurifpcriris  haec  iur^ 
diui/io  inpubiic^in  Sc  priuacum.llluddicitur  quod  ad  fta»< 
t»m  tptiusrdpttfclicas  p^  fpe^^que 
Jegalcm  :  liQ|vc?d  ad /ingulorum  vtnicac<in^jM*Kpc^  . 
fBpd^tque  ad  luftitia^^s^  Rnr^imjwiua^m  f^^^^ 
if\cx  afngnatucpc^  ^ttjC^Piraie^im^te  ^  (UuH^  . 

J^iii^  yeA^^ngtd^cttrafis  i^tio  hiccp  pmi^s  Eoiul«:  .  \ 
iiSijcpjaiHtuic;;,  Twnm^ooi^uc  quod  qujfquc  popuittl  .  ' 

jCOnllituit.Iiii  autcrii  ciuilcaut  fcript&m  iftaut  non  fm^mU 
^fipt^rp  Scriptum  dici  ^oteft  quod  aut  lcge  ftatuitur,^^^2I212L 
jl^pjicbijrci^  aut  pj:incipum  placU*'*^"'*''''^ 

C|5,  aut  MagillraiU4if^edi«5lisj  aut  refponfis  pr^cntiamj  ■  ** ' 

ji^on  fcnpcum  ycro,qubdjab  .antiiccflbrib.i^*  ^ 
c^pfuccuciine  firmatumeft.'     *  '    .^-     '*      .    .  * 

JBftctiam  apcillima  iuris  diuifioinrtacaralc  &,pofiti-  JifiM^^ 
|iuijl^iUuddiciturquodc{la/iatura>oinmb|6(qttem  \ 


0. 


116       Tertiae  Part.  EthicAk. 

prcflTa  pofitiim  cft,ncc  nifi  vocc,aut  (cripto  promulgatuni 
nominibus  innotcfcitiEftqiic  iftud  duplcx;  ncmpc  dir"** 

.  ii!im,&  lwmanum:Illuda  Dco  immcdiatc,Kocabh< 
nibus  cofl-itutum.Rurfum  4iuinu  eft^rcl  vfctus,vcl  noi 
quod  vcrcri  vcl  nouo  tcftamcnt®  continetur.Humanuflt 
vcr6,aut  ciuilccft,quod  a  potcftatc  ftcularii  autcanooi^- 

.  *um,  quod  a  potcftatc  ccclcliallica  pontum  cft. 


PartiSttft»  f<- 
ffanHAfn 
MnuctLi$, 


f 


TERTIA  SECTIO. 

Dcfortitudiiic.  .  ^ 

Qv  A  £  S  T  I  O  1. 


FOrtitui^o  &:  dignitatis  &  naturx  ordinc  tcmpcrantla 
prxccdit :  Quanto  cnim  prxftantius  cft  honcfta  ag- 
p^rcdijquAm  turpia  rcfngcre,  &  quantii  maioris  eft  animi  *- 
forritcr  dolorc  /uftincr?,quam  a  voluptatc  aKftinerc,tan- 
tofortitudo  tcmperantix  prn:ftat  :  &:  ficut  bonum  malo 
natura  priiis  eft,(ic  prius  cft  bonu  vcllc  aggrcdi  quod  c(^ 
fortudinis,qnam  a  malo  rcccdcic,c^uod  cft  tcmpcrantix; 
ncquc  cnim  a  malo  dcfle(^limus,niii  alicuiusboni  gratia: 
&  quamuis  fuga  nialiprofccutiancmboni  ordinc  cxccu- 
tionis  antcccdat,non  tamcn  ordincintcntionis.  - 
Vt  au^tcm  intelligas  in  quo  pofita  fit  vis  &  ratiofortf-  ^ 
tudinis;  Notadum  cft  fortitudinemduplicitcr  accipiipri- 
mo  quidcm  proomni  animi  firmitatc  qua:  in  cuiuflibct 
virtutisatflionc  rcpcritiir,  quomodo  non  eft  virtus  d  ca:- 
tcris  diftinda  ,  fcd  potiiis  condirio  ad  omncm  virtutem* 
rcquifita:Altcromodoaccipiturfortitudoproutfignificat;. 

fpccialcm  quandain  animi  firmitatcm  in  fufciptcndis pc-  • 
^;;^  ^';^  nculis  laboribiifquepcrfcrcndis   quomodocft  (pcciahs 
'l^  V vi"us,  definic^urquc  alb  AriftotcFc  i.Eth.c.7.&1.c,<^-  .. 
diocritascircamctum&audaciam.  Ad  cuius  dcnnitio- 
nisfintcrifecntiam  notandum  eft  ni'ctum  k  audaciam  du-  ; 


FQftUudt 
giCpiruT. 


d*finttw 


plicftcr  dccipi:  ^rimoquidcm  pro  vitiisextrcmis 
qu«  mediaconfiftitfortitudot  a  Ucro  modo  pro  paffiom- 
dtaturvirim  hus  appctitus  irafcibilis,  quomo<lo  accipiuntur  in  fupra-.; 


Tfiplicinfdo 


'  tins  Mli^id  di(fla  dcfinttione.  Notandum  eft  prjctcica  virtutcm  circa: 
Jiquid  Ycrfari  ttibus  modis,  vaotanquam  circa  ahquid; 
*  .    .  H*.        .  tugicn- 


vtrftrim 


Txact.III.Db  Virt  vtib.  &  Vitiis.  «7 

filjieDduin  :  ijuomod^didpoccftforciuidoialcemim 
proprt^  vecfati  circa  mccum  3c  audaciam  iti  priort  accc« 
pcioiie :  altcro  modo  caaquiatn  circa  aliqtiidairigcnduin  ^  . 
ac  cemperandum:(juomo4oibaicudo  dicicur  magis  pro- 
prt6  verlari  circa  mecuin  lc  «iiilaciamf  in  poftcrtori  ac* 
cepcioneiceftio  modo  caiiqttaiiiciccaaliquid  ampledea-^ 
dumlquomodo  £irtii!adpdidco£eciaarpcoprii  wfitri 

circa  laboccs,doloccs,&  pericula.  ,  ^« 

•      *  . 

§luinimfint  fortitudiHis  M^mK 

.  Qj/  AB  S  X  I  O     II.  '  -    '  r 

FOrticuHinis  a<^as  duo  funrprqcipui,nempc  fuftlnerc,  j  ^Stnfii 
&  aggrcdi ,  Cum  eoim  foxcicudo  cicca audaci a  &  ci-  litndinH. 
morcm  vcr(eeur:cimorcm  rcprinxU^difficttlcicem  fuftinc-  fr^li^t  fu(!$. 
doiandaciam  vef6ipcriculumca«ret^|CedMftdo,  modc-^*'^*  ^*^»». 
latur.  ,  £x  his  autcmduobas  pjsoaftantior ^ft  (aftinencia'''^-^^' 
qudm  agv^rc(&o>vcdocet  AriftoceUtf  vSth^i^.9.  ^S.TIio-^     ^    ^  * 
mas  x.t.q.ii^art.^.  Ecetuinihagis  arduumeftciniorCce-  /. 
primerc,quod(TCluiKneWo,  quimauckciamtdmna^  . 
quod  a^^^L^^rcHicodo  fic  :  Nam  iplttmpcricuIiTmjCiiiod  cft 
obic<il:um  audaciae  &  timoriS)  ciim  cx  fe  confcrat  aliquid 
ad  rcprimcndam  audaciam  ,  nihii  camen  iuua.c  adcohi*      '  ' 
bendum,{ed  potiiis  confcrc  ad  augcndum  timorem, 

Porroincerfpecialesadtus  forticudinis  principem  lo-  ' 
CUrrl  obcincc  apudChriftianos  martyrium.  Nam  forcitu-  ^^fi^J^ 
dinis  cft  firmarc  animuni  in  b  miio  concra  timoxcm:Mar-       ,  , 
tyr  auccm  ficmacur  iil  bono  iidei  &  religiont»  cotiEra  ti-    >. . 
morem  rci  omnijim.acerbifnmx,mixia^<}aefocnndoio- 
&xYtdelicec  niorcis.  Qu6d(i  obiicias  marcyiriam  videri  oAtSi^,  . 
pocius  adm»  cKaci^els  quam  fomcttdinis  % '  iuxta  illud  . 
loann.i^M«ffr#ifi  hmiiUBttm%m*igm9hti¥$tMm»imJi 
fttmn  p09t4i  ^uis  pr^  smi^ /ksf  .Re^ndct  D.Thomas    '^'^*  . 
a^'.ti|4are.i-l  Martjnittm  efle  a^tm  vtduiqa^e  virtuti£< 
cbaricatis  quidcm  vt  it^perantis.fortitudtriis  fera vc  cli- 
ciehtis.   Charitas  chim  inclinac  ad  a(itum  martyrij  ficu^ 
pri»nLim  Sc  principalc  motiiium  pcr  modum  virturis  im-  ^  ^ 
pcrancis  ,  f jrticudo  autcm  ficut  mocmuni  proprimn  pcr 
modum  vircutis  clicicncis.'  Cenfctur  auccm  ac^us  aliqais 
^(TcCius  vircucisproprlus  aqua  elicitur.  Cum  tamcnab 
^fca^  ficcaccpcocedac  maccjrciaai^binc  ^  n  vcciuf^ifir 


Mhkmff4 


iiJ*  Tertiar  Pars  Ethic.   '  A^rr'> 

inauiicilaciaus»^  qittdcoi  maxicn^  charicacis,i^||L  ij 
Ioatm.tf.iwrMr^iC^r.  o^^quodcapcdai^eis.i^flq^^ 
qm(qoeper(binamaliqumaii|acc,  quaiit|&  pro  ca^jQ^fll^ 
gls  amacam  ccmtcmuic  8c  magi9<^a(iim.wt{^t;^/m4|^ 
cyrdiuioi  amoriscauia  vicaoi  fxojpAam  conccnMl  ^ij' 
mocccm  cum  acerbiiGmii  dokttilms  cdaimi£k|i& 
ciffimi  amplc^ur.  v*    ./     -«  rvAk 

^     t        • '  *}i 

.     '  *  '  •  '   1      •   '  4/.  V 

QvA£STIO     IIL       .  s/" 

Y\  Artes  FortituJinis  fiibic(fla!:  feu  fpccies  null<^afligiia| 
JL   cur  ,  c]uia  virtus  ha:c  verfatur  circa  matcriam  vald^ 
^>  s'^'*^  "'*''*ipccialcm,c]ux  plurcs  virtutiTi  fpecics  conlbtucr^  nequir. 
4.  ix^itKi '    P^ccs^  vcco  inccgcauces  .qu^ub  aiia  coufideracione 
f»mtmdmi  poccuciatrs  appclbncur  9  quaom  func  i:  ncmp^  ^4^9Hh 
'  MMiXM*     i£u  magiianimicas^m'agnificentia,paricncia  ad  c]uaai^!^ 
^   .  tineKconflanda.  Qfiifl^  exduplici  a^uforcicudihisnc^«^ 

Jpeaggccdt  &  fii(tiuierecciIU^nctti%   Nam  dul^cxillijf. 
pfioxss    rfggrcdiendum  r  ^uar  veco  poOreriorisM  i*^ 
^aendum  d^fi4^ancur«  Ad  aggrediendcmX/CiMili^^d^Bl  . 
'^'       VUBC  neccnaria  :  quorutri  ^^^sliim  percinecadanimiit^i^r ; 
r  ^       paracionem>9b  quam  ponitur  fiducia  icu  magnanimficas* 
^^^^1^'^  qua  quis  paraco  prompcotjue  aainxo  cft  ad  res  arduas  6c 
'S?**""**!  "ifticilcs  aggrediendas :  alterum  perrinct  ad  operis  ctFe- 
^        .  ^ionem,nimiram  vcanimus  in  requam  fcmel  aggrcfliiS-^' 
cftnon  fuccumbac,  fcdfcmpcrgcnerosC  &  magaihcc,vc. 
'  ira  locjuar,fc  gcrac  in  operaado,  ideoquc  ad  magnanimi- 
t  ,   carcm  addi  dcbcc  maguiiicencia.      ii  quidcm  hac  dux  . 
"  Vt0:ocesadin|ccri^mpi|g0iliac(?mfoj^^  ! 
4^pci;icuia  r^erantui:,eruut  paries  ititbgcancft&^ 
Jlis  a  ijllfa  (ic  ipfam  forticudineiu^qu^  ntfegcant  &  comr/-^ 
/  '    pommc  :  qutodfia^aU^sefi^tra^u^cDadBri^ 

m|Bc||lwmilj^eft  »:n4d  fumptus^^^ 
'     x^Kpj|;Cc^.f9mcttlmis  pocq^ 
frtintkt,    dmic  cocam.  fbctitodinis  tim »  8c  tanaen  ad  f^^iiQ^m 
illius  habitum  cxigmicur. Ad  fuilinendum  verd  dtio  fimi-  ^ 
liccr  defidcrantur j  aicerum,  nc  animus  nimio  impendcn-j,, 
V      cismali  timoreconftcrnatur ,  quo  fpe(flacpacientia  ;  cui 


.9  #  % 


Digitized  by  Googl 


TrA^CT.  IIL  D»  VllLTVTIB.  &yiTHS.  Iip 

^abfantcxpe£Ut«cuinemmdiucaraareioidgn^expe-  ftrfim* 
mzio  triftithun  afierat>ia^nitllnd  Sipltniisjjpss  auA  dif>  ^^^* 
firfur  Afflmt  smmMmi^i  eam  jeqoamniiter  ferendam  pa- 
tientia  defideratur;  altemm  quod  ad  fiiftinendam  rcqui.' 

ritur,eft,nc  cx  dtntarna  rerom  molei^arum  perpcffionc  a- 
nimus  a-^ritiidine  clidatur,qu6  (pc£lacpcrlcucranna,cui 
acljungicurcon'>anLiaquamunicur  ,  vt  difHculras  cxali- 
quibus  cxtcrnis  impcaimcncis  fubortas  cxlbrbcamus.     '  . '  * 
Quodautcm  diximus  dc  duabus  viftutibus  rcquifitis  ad  /jts  vtrtm^ 
at;23^cdienduAn  jidem  fcnticndum  de  duabus  iftis  virtuti-  ^'sdui  p^f- 

^^:flari^ad  ruftincndum,Patientiainquam& Pcr-^"*  .""* 
leamnna « {cilicec  quatcnus  fpcdant  ad  matefiam  ^^J^lSi!^ 
pecttliaremi^rtitudinis  ,  eiTe  p^utes  ipfitis  integtantes^jj^J^^ 
quatenus  aucem  circa  alias  materias  minus  arduas;  ver-  ditmifidt^ 
iuncar,eire  jpartes  ^Jufilem  potcntiaies  ab  ipfa  ^uidem  di- 
ftinAas^idei^tamen  conjund^.  IcgelMaamthom.t. 

» » ♦ »  .. '  - 

»  •  ■  ' 

.  Q^V  A  RT  A   S  EG  TI  O.  . 

:  •         Oe  Temj^ieramia/ 

Qv.AI  S  T  Xp  i. 

•  '  •■'s 

TSiQfetttntia  dici  poceft  ^Oaelibet  victn^  quatenus  in  ni^ff^ 
^ooitfsamnMmotttflmmftcaac*  VttAm  fpeciali-  HsdiiHm 
ttr  jienU^is  proptii  accipicur  pro  ea  tant&m  viicute  qast  t^^h 
iHmodenfiKiis volopcacibiiseftpip&4.  Qu^te non  male 
db  Atiftotele  3.  Eth.  cap.  10.  dennitor  nidBocrirascirca^'^'*^ 
fcnfuum ac  pnefcrcim  tadus  gaftufquc  voluptatcs .  Quac  ^ign,  * 
defcriptio  vc  facile  intclligatur ,  notandum  cft  ficuc  for- 
titudinis  ,  ita  quoquc  tempcrantiactriplcxobjcdlum  af- 
fignari ,  ncmpe  fijgieudum  q*od  maximc  eft  rempcran- 
cia,  aut  fi  mauis,  nimius  cibus , potus ,  &c.  dirigendum, 
quod  ell  voluptas  imprirais  feniuum  6c  aacuralis  carum 

cupiwas  ^  ^fP^BB^  '  Oeni^Qc  expcten- 


rfuin  ncmpc  moc?cratuscibiis,potiis,  &  ca^ccracjiiTmo^i, 
'  cjua'  pcrtinenc  tum  ad  iniiiuidni  cLiai  ad  {peciei  conferi^ 
tioncm.   Cxcciftm  cx  fupradidka  dercri|uioiic  iritclliS||^ 
tcmperantiam  non  vcrfari  propric  circa  yolnptatcs  tjuii^^'' 
Jibct,rcd  circa  voluptates  corporis  duntaxat,  pra:(crcim? 
queeas  cjuae  ad  guftum  &:  tadum  pcrtincnc  i  qualcs  (Imt  i^-.i 
<juae  cx  potu  ,  &  i;ebus  vcnercis  capiuntur.  SuikcqiAj^^  | 
ftiuitaodi  volapt:atcs6Q><;fCCQS  ai.ijorcs ,       (unc  riiicQ^^^ 
ra;  coy^di^orcs  ,  .vitp6tei^         indiuidiii  ,  y^^^^- 
{pecici  ^jjii^uationcm  percincant,  licct  nonfit 
duin/i^as  etiam  aliprum  iip6ixm^.9f^Jtp]!A^ 


rtfw^AA*         Vm  tvia  pavtiiim  gcncra  in  qualibctvirtute  Vtplu- 
ft^f^*^  \^  rimum  rcpeiiantur ,  rabjc<fliux,  intcgrantcsiR  poi-  '  ' 


y^teotiales :  Quyl  Ipc(llac  ad  paitcs  fubjccliua&huius  vir- 
*ttiti$i<]ttacuoc  nttmeraatttr,  nbmpe  abitineatia»  CJ^^^i^^^^ 
cadiras  >  ^  pudicida:  qttarif|n4iuep£iorcf  <jyr<;ai^^ 
ad  vidQJ»,dux  vcro.poUetioi-cs  circa  caqux  ad  gciicra*  : 
tio^em  petciQca(ii(>ccupantdr.£t  quidcin  abUt^^^axiftc^ 
ca  cibam»(bbrtctas  cfrba  pi^Sun.:  ca^us  (]ux  eii  tri^fei^"  ^ 
ncmpe 
/  rci 

^mft9  Partcs  i ntcgrantcs  du^x  ^unt  , vcrecwndia  &  honcftas: 
<|uarum  illa  a'turpibus(k  inhoncftis  caf^tatibusrctra- 
•  >  hichxc  verc)  ad  ea  c]ux  dcceijc,;iilicit.  '  '  •  " 
P*f^sp§^  .  Dcni<]ijc  paitcs  potcnciales  quatuot  prxcipurc  nimip^ 
^*****^.  ^^aaturiS^fiMWiia*.  op.  i+t.nempe  continencia,  clp^. 
.*V  menci^j^i^ta^^Sc,i;^W 

.  ,fiftimjB$  jra»$  j|Jcjd^ 

•  pcrWfrgajfuy^^  . 
^uajl^i^ fjr  fiii^ime  conoiliafitup  quarta  cfl:^gii4#i., . 

,  uac ornitcus  qui  corgiiSfiKygljil^um^^  fl^odcracur :  dteni^i^  . 


^  Y. 


cinnandis  follicitudini  modum  ponit.  Scd  li2ec<ic4.YAC-  •  '  *  "  ^ 
tu^busCardia^ibMsbtcuiceruronolkoinl^iuio,,     \  . 

HflA    D  I  S  P  rr  AT  lO^) 

Voniam  contrariorum  eadem  cft  difciplina ,  idcir*  M^n4»m  ' 
Vz[.  co  ratio  do6brinaB  pojpbaiac>vc i<}uiadc.turtutibus.ha^  .  *»\  \ 


ienj^}»»  ij^tttkf^ft, vitiuniyf&caiKm ic  riwKtinWtji!!  .  ^ 
ftiWut><]ui4.^i^i|^  fi(  habitus,  peccilliijRi,  ^  ' 


*  WMHiioftri A  vfiicpcntafir,  Secante  hotaii jjMiicfecftmiina^  n»tandMm 
*ilim  iic  criplex>nacuraic,  arci^ak»  ^jnorale,  vicium  ^  nuilmt^  iri. 

peccuum  hic  dioi  jnalain  genere  morumr  Iic(^cdcfe<flu$^'**^  ^  • 
qui  in  rebus  nacuralibus  6i  attificio(is  reperiuntur ,  non- 
jiuncjuam  vitia  nommcncur.   Tertio  nocandum  eft  ma-  N*f*9dmm  > 
lum  in  gencrc  morum  poflc  dici  triplicitcr  ,  ncmpc  vcl  /* 
dcnoni^naciue  tantiira,c]uomodo  lingua  malefilici  doiola 
ieapci;tt^ira4iciuic  »*'Vel  cfiiciQQCcr^.quomodof  oimiuiK 

pcw^imsliiiquiaite  T''^^ 

Sdmtmotttaa^Bi^  p^  ^ 
icuncoc  mitxmwimi^  >  diiiateinpc  iali«blblMBs ^  W-'  7^  ^  ^ 


'  4|ibos  ''^t0oxiik6»^^       >,  rcp6iiMr£aaaalufit  defofr*  \  . 
ttitastfbimlitidrjtobt^  ^ 

kiaii>itti6i^iimMȣ0^  ^ 

t|aia  ncpe  ipfa  cft  ca«r(a  cur  pecccmusaiu:  ccrcc  pcr  aliud»     '  '^U:  . . 

•  liempe  racione  habituum  6c  a(fluum  vitioforiim  qui  in  '.f^ 
ipfa  formalicer  infunt,  His  pofitis  ,  potcftdefiniri  vitium        V  • 
quatenusopponiturvirtuti,  Habitusclediuus  a,  m^dio- 
j^ricatc  dcflcttcas,  Sicutautcm,YiKUtiiiiijficetiam  viiio- f*^^  . 


r 


T I  Ji  T I A  K  4?  ▲  K  Y «  £  t  H  X  e  A  il 


.  t 


fedes  eft  fbtftVcilafcaslilkc» 

dx  oppofinexdpiasiCttii&^iefidid  -^"-^ -^* 
craria>ca  aucem  utcoq<k^rioturn 


iciflo  incfle,  &  abcodem  fcfc  viciifim  cxpOTCrcag^fiDt, 
hinc  flt  ,  vt  idcm  fu  virturum  &  vitiorum  oppoStc 
fubicttum  in  quofunc.  Et  ficut  bpnis  habicibus 
luncatc  rcfidcntibus  ilij  in  appetitu  fentieii|Jcrd 
ficcxiftimandumcft  Hc  malisfeuvitiofis.j' 

Peccacum  vcro  aut  cft  adus  mdcbitijs  ,  cuiurihpdftfsft 
oi^iaef  eccacttar  ad^uaU^^jpmiinonis^aucdmifno^si^ 
4^ici  quod  dicicut  peccacum  omiffifnis  >  j|uc  faicenj 
renciaiaiHctie  dcbitx,quod  eft  peccatum  • 
S  A;>V/f||04il  geneii;;  dcfinu^  Vcilaixcaiiamtqui 
'  •iifiaa  rcguUV^ikEi  pra^«rmi(Ib  p^ 
Mi£4cracia  pecrintt  ad  TIie9loguin>& 
iAiflioms,qu64fnf  A^nonua  eftX^uod 
omidionis  quodjcft  notii!s,potcft  fic  d 
luncdrius  rcccdcns  .1  dj  jina  rcgula.Dicitur  (^adus 
ftinguaturprimiim  a  vitio  cjaodcll  hrjbitus,deindca  m«t- 
ft  fola  carcntia  rGtlitudinis  in  aftu  vei  habicit,j 


pcccWitl'*' 


iitiaqu^eft 

deniquc  a  peccato  originali,&  ab  adaali  ,  quod  diciiUP " 
omifiionis,  qux  omnia  non  confiftunt  in  aAu.  Addicuc 
(voluncarius  )  id  eft  a  voltQicace  deliberaca  eiicicu|^  v#i^' 
imperacus:quare  quod  fieciil  noftra  volunc^atcjne^a^ 
llca  voluntace  cft,peccacam  iton  eft>imd  quod  A  volQqa^ 
ci-eftabfquedelibcratiaMpeccacum  nonel^equecmm 
fMttntii  taoe  cft  iii  noftxajKiieftace.  Stibtungtcarifcisacdena. dt^ 
--^^ijiij^W^la)  niifCclUgasadc^oiicdi 

MMftum  qutnaam  oui  didcos^cilpniMi.  «aOwAlMfdaM 
inuij6a9msdBbs.  I  rtinjjlpTrfltil^T^f  per  ifi  ifimu»  regu- 
iafH-iiireiUgimus  quoduis  ffxcefielun  obUeans  ,  Buc 
Deo  immcdiat^  ,  hocelt  mcdiadce  nacumi  lumine  vei 
prudcati  hominum  conulio  deriuecur.  Eiufmodi  cnim  * 
pricccpca  func  rcgulae  humanarum  av^ionum  aquibus 
cum  dccii*ciuU|CiU^  (^biU£c^cuiUi|C^c^  • 
vicio£c.  '  •  r;  ■  ' 


4  ' 


f- 


■JK.  \ 


DJgitizecl  by  Goc 


pria  aii]fiicur'in  adtbis  au^  eiia  habitibosrtiafltaiiisi^  i^ljl 
il!iaIufa>fiuedefoiiiiitas  mbfalis  i:epc£tatar.£x<)aQ  itiK^^*' . 
ligif  iion  hic  cain  quam  cdUtam  virioniin  auc  peccacorS. '      . «-    .  . 
CmdeAtlf,atiam  cleficicntCTn,vt  ira  loquar.  Rerpondetiir  W'^  ^  ^ 
veram  i&  folain  eiufinodi  caufam  cfTc  liberu  hominis  ar- 
Ditriu  m,(]uoci  c]niafinitum  &  crcacum  e{l>ac  proinde  cx  ^ 
«ihilo  oriruhim,  idcirco  nihili  paiticcp.s,proind6que  de-      . '       ►  - 
fcclibile  &  labile  clTe  poteft.omnis  cnim  deFe^tus  parri-         '  - 
cipacio  qucda  nihili  Gft:QuGfic>vt  omnis  crcatura  natura        l  •  '  ' 
fua  dt  pcccabiUs>  tum  quia  ex  nihilo  e(l,cum  q^iafuaru 
adioii^xegui4c(ienoapprcA,  vipQdccaztcrnafle^i^i^  • 
^cUca.  tnccr  crcacurai  autcm  fola  racionalis  cfl:  moraliter 
pcccabilis.Etquauis  Dtis  dici  poinc  caufa  ipfiuff  babitus  ^I^^^J^ 
aac  a^uf  ^yj  dii:ieur  vittoiiisqdoad  rul|^aciam,yt  Ickj^u- ^^«^7 
cujCattpn«rame«iiUiii  pot  ^  ^ 

idBoque  dici  non  pote(^c;|iiia  vit^^  peccatc^quia  Vitiu  ' 

peccatiiim,v^(ic4nciudunt defprm,itateili«  ]l^>(|^tti|lEiiiils         \^  ' ' 
Dens  iiil^s  "de  cattfis,pc):mitacfikda>  non.camen  adthoc      ,  .v  ' 
jsudi  dici  poccft,  vc  fus^  probator  a  TTheologik. 

'    '      <  ^  ^Qv;Ai8%ro^  III.  '        <  .^. 

NOtandara  eft,  lio^t  natui^  hdaittis  icaeira  tnia  ^H^m  k^. 
rationc  tamcn  duplicc  conftitui ,  al teram  lttii|>a|g  '^' ' 

fcu  fcnficiaatn  ,  akeram^rationalc  feu  incclIc(fliua,honW-*'.  ' 
n^mque  fccifindum  natura  fenfitiuam  propcndcrc  ad  bo-   '     -  _^ 
num  fcnftbilc  cjuod  alit^uado  diftat  ab  honcfto,aliquado  . 
vcro  nonrfccundum  vero  nacura  intcltc(fliua  inclinanai       .  ' 
donu  rationale  &  honeftum.  Qoo  pofito  ad  quarftionc.mi  *      •  - 
yfopoficam  rcfpondcofequcntibus  conclufionibus.  "  '  '^v 

Prima  coochi&o.  Cctcum  eft  vitium  ctfe  concra  natu- 
ramhoittinisracionalemr  vitittmeniin^feinclinacatil     .  " 
adum  viciofum:acqaiomiiis  vitiofiis  >  vc  fic>  a  ct^ta^' 
tiaitilcflcaic. 

«    Secotida  cbhclofio.  Picipotcft  aliqna 


( 


.V-*  ^TvTF^si^fJ' 


(  .  .  114  Tertiae  Pars  Ethic. 

•  •  »  cife  fccundum  naturam  hominis  fcnriciuam  ,  non  qtioa 
/.  homo  pcr  naruiam  rcnliriuam  inclnietur  ad  peccacum 

formaliter^fcd  quia  peripfum  fcrtur  per  fcinbonum  fcn- 
.   •       .       libiiejquod  vt  plurimiim  rcpu<^nathoneftati  >  Jicct  non 
•^  vK    .»•>.      feratur  in  id  ipfumquatenus  repue;nans  cfi:  hone^^at?. 
'  •  ^Cm/«/?».      Tcrtia  conclufio.  -Abfolutc  &:fimplicitcr  vitium  eil 
'  '  '    *        contra  haturamhorainis,quia  repugnatnaturali  inclina- 
,  Pr^htmu  cionihominisjvthomocfb.  Probaturjquia  naturalis  in- 
clinatio  hominis  ,  vt  homo  cft ,  ca  cft  qux  fit  fccundum 
^       .  -  \.    reftaiti  rationem,  nihil  enim  magis  compet-ithomini>\^ 
' " .  /        .  •  iiomo  cft,quam  recla  ratioiat  vcro  inclinatio  c^dx  cft  ic- 
'  .        i*      ctindiim redam  rationcm  ,  ficfcmpcr  in  bonum  honc- 
"  *       •  ^  .    ftum  j  vitium  vcro  inciinat  pcr  fc  in  bonum  delcd:abilc, 
'*  *  's^  'quod  repugnat  talibono  :  quarc  vitiumabfoIut<}&fim- 
pHcitcreftcontranaturamhominis.Addequodappctitus 
rationalis  habct  naturalcm  inclinationem  ad  virtutcm^ 
*  \pi  -y'.  .  idcoque  omnes  qui  funt  famt  nicntis  virtutcm  laudant: 
, ,    V     at  vero  quxdam  e(l  in  appctiru  fentienre  inclinatio ad'o- 
\    ^  ."• » '  bcdiendum  appctitui  rarionaii  tanquam  fupcriori,  ideo- 

que  talis  appctitus  in  hominedicitur^ib  Ariftot.  aliquo  . 
niodo  rationis  particeps  *,  Ergo  cotns  homo  abfolutc  & 
fimplicicerioqucndo  inclinatiir  ad  virtutcm,ideoque  vi- 
^  •       tium  vktuti  pcr  feop|iofitum  ciit  abfolutc  contra  natu- 
K«4,        ^^^^  hominis.  Nota  tamcn  qiK>d  quamuis  appcritus  (cn- 
tiens  oaturalitcr  inclinetur  ad  obcdiendum  racioni;quia 
.    .1*^      ramcn  propcnfius  inclinac  in  bonum  fcnfibilequodredq 
v»  -  '         '.^^'ationi  vcplurimum  aducrlatur:hinc  fit  vt  poftcrior  ha:c 

•      j,      f»  '  **     Jnciinatio  priorircfpondcrct.  Quod  autem  ranca  (it  vis 
-       .  .  ,    appctitus  lenuentis.vt  (cnlibilium  bonorum  blandimen- 

V  *  '*     ^  tisallevflusjfupcriorcm  appctitum  fccum  trahat  fqpillimc, 
'  * .      *  .oritur  cx  mifcra  conditionc  naturo:  lapfiu  pofi:  pcccatum 
ii[  *•  <    ^    .  ■ '      4primof uni  parcntum.  *       '  \ 


\ 


t 
t 


\  *} 


^■^' .  •      .  •^v^»':  .r  -  t  -     • »  * 

Vm  duo  in  peccaro  confidcrati  pofliut:  altcru  quod 
cft  pofitiuum,  vidclicct  adus  voluntarius  circa  ob- 
■    *'     •      1    icdum  dclc^abile:  alterum  quodeft  priuatiuum,quod 
^  '^. '  S  ''V-c  '•*'Cft  carcntia  rcditudinis  debit^^.iJIud  dicirur  a  Thcologis 
:  *  .  '  .     «ouucrfioad  crc3tutam,hoc  Ycro  auedio  a  Dco.  Hocpo- 

:  .  .  tito. 


Di^itized  by  Qppgle  * 


T^act.III.De  ViR.TVTiB.&Vxriis.  115" 

'  fitOjCiua^ftio  cft,  a  qucmam  pctatLir^propria  pccctiti  ciiiFe-  [^f^ctnulr^ 
rcntia,an  ab  co  quod  in  eo  pofitiaum  cft  vcro  ab  zo/i,A  cnain' 
(juod  priuatiuum  cft.  Rcic(flis  igitur  dc  re  propofit^  p^-  ram, 

.  gnantibus  fcntcntiis  ,  totacontrouerfia  videtur  inluinc 
niodum  poflc  dirimi.  •  1 

.  Prijiia  conclufio.Pcccatum  in  gcnerc,vt  pcccata,  vidcr**^*"'^**^'^  r. 
tur  maximc  couftitui  pcr  idquod  in  ipfo  priuatiiiiim  cfl:,       ^  ; 

vt  quod  in  co  poliriud cft ,  fit  vcliiti  matcrialcjid  vcro    '  , 
quod  priuatiuum  cft/it  formalc.   Vnumquodquc  autem 
maximc  pcr  idiconftituirur,quodinipfoformaIc  cftrhinc  ,  \ 
▼erc  dicitur  pcccatum  cHc  nihiU  ipfa  enim  a<Sus  volun- 
tarij  maIitia,priuariocft,proindcque  nihil  cft.  ^ 

Secunda  conclufio.  Spccics  peccatorum  conflituuntur 
acdiftinguuntur  intcr  fe  pcr  proprias  ac  fpccialcs  diffc-  ^'IT^^'**^'^ 
rentias,qux  difterentia:  partim  podtiux  nartim  priuatiuc  T^t''!^?!? 
lunt.  Namque  ipecialia  peccata  nabent  quod  nnt  ipccia-  tiu4  p.trtim 
lcs  quidam  adlus ,  id^uc  pcncs  fpecialcs  ordines  adobic-/>f»»4iM 
<f^a,&:  prxterea  habeiu  fuos  fpccialcs  dcfcdlus,  idque  pc-P''^» 
ncs  ipcciales  regulas  a  quibus  dcficiunt  peccata. 

Quo  fit  vt  vnumquoiquc  fpccialc  pcccatum  confti- 
cuatur  tale,  proindcquc  ab  alio  diftinguatur  per  quid  po- 
fitiuiim,ncmpe  pcr  fpccialcm  ordinem  adfuum  obie<Stu,  ^*^^ 
Sz  cciam  pcr  aliquid  priuatiuum,nfempc  pcripccialem  rc- 
cellum a  diuina rcgula :  Vcrbigratia,crapula&  ebrictas 
qux  funt  fpccics  guIx,pofitiue  inter  fc  diftinguunturper 
diucrfa  obic<fta  ,  ncmpe  quod  crapulafit  circacibum,  c*'. 
iirictas  vcro  circa  potum:&  pr.Tfterca  difFcrunt  priuatiu^, 
'  quod  in  vtraquc  fit receflus  i  diftiiidis  &  fpcciaiibuspr^^ 
rcptis  tempcfantiae.      ^  '   •  "    >  <  ,  «  f^"  7*-  j 


i. 


VtrumhMtHSvltiofmfofttfimhonuSi^  *  % 


V 


e  contra, 

,  r 

Qyy  AE  s  T  I  o  V. 


PArtcm  affirmantcm  amplcditur  Scotus  aflcrcns  vnu 
cundcmquc  Kabitum  modo  virtutcm  modo  vitiuin  , 
.  cflTc  pofle,quod  vidctur  hoc  cxcmplo  confirmari.Si  cnim 
is  quiobtinuit  habitumabftincndiaciboobMahomcti-  , 
cam  fupcrftitionem  ad  Chriftianam  fidcm  couertaiur,  fic 
4ib  vcriDciculcumaciboabftincat^cxillo  codankabi-  ,  >  ■  , 

•  .  ^     ,      ^  J  . 


tu  (entict  proinf^titudiQdiBl^-jl^tUtcjH^ 

prauam  nnem^nonc    $iiir  tMOnefto>ftcaue  tatci 

7*^f^ ,  • '  tra  li  quis  fide  afl  Mahofiieticam  fopciteilihcrffi 

ferat.Venim  tcncnducft  vitium  non  pdfle  mutariintir- 
.  tuccm,necc  contraico  quod  vitiu  cil  hahitus  pcr  fcincli-^ 
nans  ad  adtum  malum,virtus  veio  ad  acftum  bonu.  Itacj; 
liabiriis  ille  abftincndi  in  Maliomccano  non  tantiim  in^ 
.■  '  clinatad  abftinentiam  a  cibo,(cu  ad  abrtinentia  cucircu- 
ftantiis  quacperfe  adlu  illu  dehoneftant:c  contra  habihjs- 

Mppctantii^  inC.hriftiano  inciina;  ad  abftiDennam  c«q 
xircunftamiisquseA&amiilumpcrre^^c  . 
^Mtwrn  ^  Ad  excmplum  allatumYcrpondctur  ^-iii  Mithtoietino 
«jpf.  ^praeterliabitum  i!lui|i'riipcrftitioruii)  natura1ua<#ralutnj, 
^ijiMt       «laplfoluntas  uiclcftatur  ad  ruperftftiosd  ai>ONiicn^Mii> 
jftf^      eflle  aiium  rubordinatujri  tiaWtum  i;i  appi»^ta  Jkni»eite; 

quo  rcpria^itlur«fihriit«^  iq^«titilb  iqin  &t  6i  flCqti^ 
hottus  ncqu^  oiiitas  tft*  '&tite  rcfpondcmus-  Kciftcatem 
abftinendf  in  eo  c]ui  conuci^is^llet  adfijdcm  ,  oriri  cx  i- 
f|o  habitu  fubordinato  qui  potcft  virtuti  rubfcruir^j  noii 
fecus  ac  vicio:  non  aucem  exillo  viciolb  t^ui  in  rupcriori 
animi parcc,ncm|(t. vdhintatc reiidcb;^^ .  . 

vinpfus  fit  fikr  tiMitpy^  ^ 

DVplili  cpiflclufion^  quacffio  ptojjolfe  cxpficatur. 
Priorconclufio.  Adus  vitlotoiailifoi  (im- 
Yo^'"^  y4icitct,cft  pciprifibicu^  Cum.cnim in  rebos  moralibui' 
^nbin^    Aonidii  &n:i^Cf ti^ittb'  pr«fctlim  pcti  Mc^xdlas  ail*- » 
' '         tm  fit  Inispr^fntcir  qifttti  cft  haHcoa:  hincfic  «^m^^^ 
.  ,    -    '  liabitttls  dcfpe<idk«rit ittalitii%<f^us,    coa^  iiicSib  kaMf^ 

rnsdiciciflr  vitiofus  c]uia  inclinatad  aAum  vitiofiunnam,   •  ' 
^     .        vcropropter  quod  vnuaiquodc]ue  talc  ,  &i]ludmagis:  i 
^     ,  »i.  S^^"^^       habitLis  fit  vitiofus  propter  afhimvitiofiim  ad  ^ 

*  \  '  '  '     jticm  rcfcrtur  ,  ccrceipfc  ad^us  erit  pcrlc  &  abIolutc  dc- 

feriorkabicu.  Addc  ctiani  nuod  liabitus  non-filnt  tain 

•  .  voluncanj  quam  ai5tU5 ,  ideoquc  non  habitus  ,  lca  adus 

proprfc  mcrcnturveJ  dcmcrcatm*,^  ci  conie^uic^i  ^rc- 
.       jm^cor  «tiai^  Tcl  puniiattitc^  *  ' ' 


Digitized  by  Google 


'  -  Poftcrior  conclufio.  Habitus  vitiofus  fccundCnn  ^'"'^^  (.j.^^jjjj"'^  • 
'  cft  pcior  ad:u,:umquia  ciufmodi  habuus  potcftacc  plu-  «^^^^ftifV 
rcs  ad:us  malos  continct  adqaosinclinat:tuni  qaiadifS  V. 
ciHus  dcponitur  habitus  viciofus  guain  adus:  tumquia       i*  \ 
plurcs  a^QS  pcr  quos  comparatus  mcrit,prTfupponit.  Si  ^^*** 
obiicias^pcccacocaii.fic^pdlariab  habicu,  pcccantcin  . 
•  v>ecaab«6auteca|nea in  (acris  littcris  peccacqccscaiuiua 
«Mliiianitetertimos  habeii  Kcfpondeo  twccicorem  ryohJit^iitfif, 
unt&sxk  pidgter  kabi^am  ,  fed  eciaoi  pioptec       fcc*  '  ^ 

.•5iiciicerttQpeci|0$ficappcll;i£i..-  ^ 


•  »     :    O  V  A£STIO    VI  L 

PRimacoficIufio.  Habitus  &  a(flus  vhiofi  dircd^  op--  i^CmcIuJU»  • 
,  politi  adlibus  propriis  virtutum  infufarii  nonpolfunt 
-(imul  clTc  cCi  ciufraodi  virtucibus,vcrbi  gratia,inndclitas  :  • 

vcl  adlus  inftdelitatis  non  poteft  fimul  clTc  in  eodc  ho-  » 
miiic  cum  habitu  fidci.  Idemquc  diccndum  dc  habitibus  * 
■  8c,  adibus  diredi  oppofitis,(iim  ^ei  cum  charicaci:eft  e* 
niin  niaiiaiUonsas  inccr  (e  cootcaciecas  >  ica  vt  fe  mutiii 
iaftantipedaiant  ,  vc£is^itemtTlbeoldgi.  Quo.fitn|-^  ' 
liecMUin  morcalc,  nunquam  Cttm  aracia.eire  poiTic.  ^ 
•  Secunda#>nEclu£o.  Adas  mocaUsviciorasL^cft.eflf 
fimvd  cu  lu4ica  yinacis  oppofico  de  i  eontrfi^Qm  ^Wtai^  Mmm. 
ttsfimitl  com  oi  gH>ofico  habtca  vitiplb.  Vtcumi)»  ocpeciC-' . 
ti^ifiitispatecyniis  quid^min  pcobishooiimDOs  ^f^^JM^  * 
peccatanonnunquam  inciduncipofteriasinimprobisqui 
quofda  virtutii  adus  intcrdum  cxcrcent,  &cciaiTi  in  ii$         '  ^ 
quieximprobavita:  confuetttdinc  ad  mcliorcm  ftacum 
conucttuntur :  in  iisenim  mancnt  adhuc  vitiofi  habicuc» 
qui  nonnifi  repeticis  frcquentcrcontrariis  aiflibus  fupc-»  » 
cancurXartcrumquandiufunt  inuoluntarijciufmodiha-   v    ..x»  * 
bitus,non  imputantur  ii  culpa,fed  etiam  potius  (i  qa^de 
cuipaex  infirmitatc  contingat  ipfammmuunc.  /  " 

Terti^i  cooclufio.  Poce^eiip;||»bicus  moc|ilis  vttiofiis  ^  CIhkA^» 
Ctthabicu  vircntis  bppQ^toio  i^radu  reraiflb ,  non  tamea  ^^»*"  P^f' 
ifiecada  incenloA  Pcior  pars  conclafionis  pi;obatur  expe-  ^*»f^fi^ 
fi^tia^Namis^yitii^affaetusa^mehWyitasi  ' 
gemooniiectitttic  a       iucipic  ^^vittttcamexecctc^ 


Digitized  by  Google 


*,  TeRTIAB  PaRT  CtHIC  AE. 

•  adhuc  prorfus  abotcttt^  <>]^  1 
^nultum  debilitenmt  >         ili  eiafilMPcli  I 

ft/limr  pofitihabitu.sfimuIte|*ttB»t«r  ingradurctigri^^  ^ 
^•r/rnc/..  p^^^  pcobaiht>  dui a  quo  magis  h^^ltMM^ 

emfiltiKiciis  M«  ia  graidfi  iticen£>« , 
r  oppofitttsfit  valdcrcmiiTus  aut  oiinninoeittftt^tf*^''»'^  ' 

\,C*»thJi0»     Quarta  concIiilio.Non  potcftadus  vifiofusfimul  ctim 
tnkaUiw*^  a£lu  vircutis  clici  a  voluntate  ,  cjuia  non  poccfl:  caHcin  fii- 
.f  culcas  fimul  acftu  Ferri  in  oppo(ita  ,  Hccc  canKa  adns  cx- 
ccriores  vircucis  &  vicij  pofTinc  (imul  fieri ,  vc  fi  cjnis  vna 
^manu  pecuniamalterius  fiirripiat,&  a^tcfa  manu  fiiam  i- 
.  '     :    fc  pecuniam  crogct  :  &  tunc  voluuta»  cacito  cjupdani 
•  '  to^lWu  fcrtur  ad  ir tr«fiHioc  i  licc t  tiof^^^ 

•  .L.  .         *    l  ,\        .    -      '  ^ •,•.4  * 

'J/r\  VjBfii hab^uffp^  a<flus  di^  1  nguutitiir ,  hiiite" M- 
\        '  T\w^  tiorum  fpecies  cxpeccatorum  vaiijs /pcciebus  fa- 
"   '         wl^colJigi  potcrunt  ,  qiurc  peCcatorum  dlwifiones  ali- 

*  .  <]aoc  ma^s  prxcipiras  hocloco  perfcqucaiun      ^     ^  ' 
•  uDiuiJU     Prima diuifio pcccati  cfl:  in  onginalc  Sc  a<n:uale.  Illud 

dicitur,(]uod  propterlapfumprinii  homiiusvnicuic],  no- 
^Hgf^  ^*ftrumabinftanii»onceptiOBMS^iteiafi:itur,'Confi{luqBein 
.  {^-   . '     fttCatk  juflitiacorigiHalis^ 

taitte  q^aedaft^in  h^^  homnt^^M^^ 
flli|t}C(ttrtp6e^j|^ucin  gii00iSie6aiB^^  - 

j     •«Hidicat':  hoc  vero,quod  cjuia  gratia  non  pnuat,  ftec  ae-  . 

*  tcrna:  mortiatijudicet,facilc  veniamconfe^jurtur.  Illud 
contra,  hoc  vetopraerer  diuinam  rcgulam  eft  :  <]uarc  c]ui  - 
peccat  mortaliccr ,  facic  contra  praxcpcum  ,  quia  oppofi-  • 


t6r  pr«c(:cp:um,quiaaliquicl  facit,  quod  liccc  iioivfic  con^^ 
prncccptum^noa  camcn  ccndit  in  hncm  prxcepti.  • 
Porro  c>:  pcccaco  mortali  pcrpetraco  duplex  efFe<5lui  EJft£f4» 
la  anima  rcInKjuicur  quorum  acutrum  fcquitur  cx  pec- 
fa^a^^^i^U  y  ncinpcrcaufsqulpxquiconh[\icincotali'^^^f^^ 
^acpQtili  gmijc    ^kitia:  diuinje,3c  rcatus  pcsna:  ;?cer-^' 
nx  raciotte  ciijus  aQima  obUgf^uc  ad  paenam  a:tersiam^^:^^  . 

iieiidi|)(e  aucrliai  d!?o  ij.«,/ccrt|Ucrfio  ad  circ^turam  iknif^ 

eftleasf^tna^acennadKVtii^  v^^      >  refpondctqHeaV 
uetiSoni  a  Dco:aiccfsiv€ro,pa?nafen/tis,  qaieft  fcmpijccr-  j;" 
JUiscruciatusinFernalis  ibmmj?,  refpoftdccquccanucc- .^,  >^ 
fioiii  ad  crcaturam.    Ciim  iouur  mortale  pcccacum  rq*    \^te€4ti  ; 

mi:ritnr  ,  fcmpcr  tota  culpa  tollitur ,  non  tamen  tempsr 
omui^  rcacis  pnnix  tollitur,  l.ed  posna  xtcrna  qux  dcbc-         *** . 
batur*,  in  tcmporal^^m  commutacur  ,  qux  velia  hac  vita'^'  *         •  . 
pcr  debicaui  f^sfaclioncm  folucnda  c<l,aut  in  purgaro- 
rioppllobicum ,  njft  ;ndulgcntiarutnbetfeiicioabiltiul-  ' 

i^ortiiatisfadioni^oMigf^tionc  lib«^ 

eaMoCus  Thcologi,3c  p^^^^gf^^  '       ' .  7 

, 

^  ofnU(#ttf^|:^ixiv^^  pr:xccpfori^e%6€Mra,ali*,t^ 
^^(naaj;itta,qi^  ^i^yB 

ViHM  mHm^^^^smi*  dSi^. '  alia  verd  ncgatiuci,rqiux  alir^  v  > . 
(|Mid faceEBprciilH^>^u4e  cft iftii^.J^**  9t€iJm  <fe^.Cuin^" v  * 
pcccanim  cft  contr|  negatiuum  prarceptam ,  fcmpcr  cft  ' 
peccarum  commiiiioaisratjvcio  quado  ei^concirapraccc-?     '  ^ 
pcum  affitmatiuain,aliquando  ellpeccatumomiilionis, 

ciim  cautum  omittitur  idquod  prxcipitur,vc  fi  quis  omit-  >^ 
^tdcbituni  Dco  cultjin  red dcS|;  aliqiian do  pt:ccatum  ^ 
<;pii|mifii{iurs?ciim  p«rpccr4cur  cotrariunicjusquod  prx-  ^  .  ^ 

cipuur:  Vt  fi^^qqis  Ocu4^(C*M«.eW  "  '  »  '  '^" 

jlpUiQC^.  Vt  pluApiin  iu|«i6ipCKca£«t  qM«^fi|M|»coiicr^       ;.  _^  . . 
praE.cc.pta  ^<Hrini^|||^/i|nt  omiflloncs  qon  comim^  y  -      ,  C 

\  .^^pij§r.ca  diuifiopcjpc^jcfti»  didbioi  &  Ijjidam  A^i-ccmr' 
^iicojp/eoin  pcccpoyii  fm^k^^M  operis&t»on  <)uo^ 

£nt  peccacacordiSiCjUmfn  ,  qu^  foloio^o  af&Au  cpm-, 
mictaiicar,  vtblafphemiamenraiis ,  mateuiltentia ,  $lc. 
alia  vcco  cordis  iimiil  ^  gxis  cani^ii  >  vc  dccraifliOi:cs> 


» » 


Digitized  by  Google 


'f*         Tertiab   Part.  Ethic ae, 

injunap,comiTiinati«jj».  vcri  cjo»  hcm  tancikiii%^ 
mo  concipiuntar ,  aw  orc  profemnttfr ;  fcd  etiam  ^ 

f    .  QSinc6;diiiidimturpec^tiiittdaA^j^^ 

^    Sexto  ratidi^perfbnarum  in  quaspcccaniui  pcccattna 
^'P^^3Ctonftitmtur;aIiucl  cnim  dicitur  eflTc  contra  nos  i- 
pios,  quodoppi^nicur  maxime  fortirudini  &  tcmpcran- 
'  9«  »  aliud  contra  proximos ,  quod  opponitur  idftitix  Bc 
snifericordix :  aliud  deniquc  contra  Dcum,quodopponi- 
.  tur  charirati  &  pictati ,  deniquc  illa  tria  genera  pcccato-" 
lum  opponuntur  tribus  vtrtutum  ger^ctibus,  ^uibus  rc^* 
,  ordinamurcrpnos,pmximuni»^t>co^  " 

/ '  /  Scptimo  tatioae  eai&rum iataiiarw-ex  quibus  na^ 
c^eur  pcccata^«;na  pecca^rum  genera^fligaantur^^tf^: 
mm  alia  dicimturcxigm>ratia,qu!xex  ignaHuftia^i^a 
culpjrisiilipixyccdantiau^  iiliBlilicate,quae:clk  fdkgf^ 
ct  aliqua  airims|ei#|bati4>i!eod(i^teff  s  alta  de^i<}iK^ 
inafitia,  cjuatt^x-fliEliberata  aninff^Vollintatej^^ut;^^ 
Trtemeoti^flionc  fcicntcr  &  prudenter  perj^eti^tnt. 
^OAauodeniquc  vulgo  diuiduntur  pcccata  in  (cptctii" 
^  illa  qua: communiter  dicuncur  imortalia  ,  licct  non  fatis 

,  '  «pt^^ciim  pleraque  cx  illis  non  finc  exgencre  fuo  morta-' 
lia.lc^d  tantiim  vcnialia,quarc  mciius  ab  alijs  dicutur  Ca* 
pitalia  ,  quafi  omnium  pcccatori^  tam  vcnaliam  quam  . 
inoralium  fontcs  &  cdpita.HaicaUeem^.peccataiflo  ar- 
tificiali  vocaboio  (Skii^ia)  (ignificantur,  nctnpe  feipetbi^ 
^uaritia,^uri^in^<^^ctl9r;i|i^^;l^  autem 

^  o  rria  priora  ittntina^^prci|pil>hemp^>(b^ 

ae  iuitttda>di6  quibi«(ffiiid  foa«,i«dui.c.».  yik0if\pii^i^ 

.acgf^iijffi       g4l<t5ftf»,Porta4e  Y^^t^Mmi  age- 
'xe  noiiefiblimus  iiiftitati,  fcd  ad  TheiR^s  UfKt&mtti 
\  fimmiil&j5,qui  dccafibus  ^nfcicntis  diUerunt,pertinet. 
.    Et  hacc  funt  qu^  dc  virtutibus  &  vitijs,atquc  aaco  de  rc- 
. .  bus  Mo^alibus  dicenda  kabuimus  ad  Maiorcm  Dci 
' .^Pptimi.MaximiglorMun. 


^^,^^  £        &ERV  M 

^  ■  iinentur.  •  '      ,  ^  .  \ 


Vbi  numcrus  paginam  indicat. 


A. 


Cedia  quid.     V    '  '  ' 

Ailio  piQnis  liiimaiia  eft  proptcr  fincm 
Aaionescorpor<»qiia*ia^  v;. 

^plii^olbpno  <  V     V  * 

Adioim  huioahK  homtatia:  tn^itia  quid  fiot  5f  ,  i 

A&ioois  huriiawe  bo^Statcm;  &  matitiam  qiijaniai|i  cao^  ^ 

.  Aaus  amorisDtidariiogpidilo^^ 

luncrtrius  .^'         r  '  '  - 

Aclus  fpontan^ci,  natura^jp,&  violci^ti  quoiaCM  mftir  Ir 
difVcrant  '  •       ^  ^ 

Adlas  aliqui  humani  in  adlu  fignato  fuuC  iadifereiltet* 
nonaut^m  in  aifluexcrcito  5^ 
A<^tuumia??rnonim  non  autcm  externorum  bonitas  &        ^  . 
malieiA  ciua!  pctitiu:  cx  obiedo  cft  cadpm  cumca  quac    .  .  ^  '  .  - 
peticurcxane      •  '        ^    '  .  .  ♦      ..  ..  -  . 
Adoratio  auid       .  "  V® 

Adidrati9  quid  \ 
.  Affabilitis<iuid   '  ^,  .     .     .  '  -  ^  " 

Agcrc  propter  finem  duobus  taM&  didtii^    •     ,  ij 
•  Affcrcproptcrfiottoomnibttsllbttscommuiie 

Amor  amidtiic  A  Wipifiwaa*  qui^^ 


lea«^c 

V 


/ 


Google 


Amicitiaqiiicl  ys 
Amiciria  triplcx,vcilis,(lclc(aabilis,&iucunda  7^ 

ferac  -  75 

Aoior  abuiKlaiitiat(ca,benettoleAttSj  &  ini|gr  indigeiitt^ 

Amoris  definitio  ^  7f 

Amoris  muitiplexdiiBfio  .  ;  ibidL 
.Amoriscau&  77 
Amorispropriecates&efie^s  7$ 
Ang^U  ft:h[omine^€[uomodo  voluntatcm  pofllncmoue- 

rc  • '  ,  ^  ,  4* 

,  Angcli  boni  fuaJcnt  aliquid  liominibus  illumiuando in- 

tcllc<fbam  '  >  "  49 

Angcii  boni  ^'maliporrunt  alic]uid  hominibas  fuadcrc 

immucando  phant:aliam,autrcnfum  cxceriorem  4^ 
Animx  in  hominc  portio  duplcx>lupcrior&:  infcrior  68 
AnimxporcLo  infcrior  duplcx  >  anitiialts  &|iata|gHs> 

ibidem. 

Animx  facuItatummuIciplcx)diui(io  .  ibid./ 

Animas  (enfiriuflS.ties  &£nicates  prccipitf^  cognolciciaaf 
appcticin%Kl66o  mociUa         >  '  ^    '  -  -  *  ^it 
Aaxiecas  qdid    ;      •  f  .  J  . 

Appctitto  omni|  hominis  voliincaria ,  dk  pr opcer  fiaen 

Appeticus  renfuiuusciiiidficin  hominc 
Appetitus  fcnfitiuus  duplcx,conSupifcibilis  &  irafcibihs, 
,     i!c  vtri»ifc]ue  in  animali  neceflitas   '  •  68 

'  Appcticus^cnf^iuifOncupifo^iiis  &  irafcibiUs  dificrcn- 
tirc  ibid. 
^ppctitus  fenfitiuus,  concupifcibiits  &  iralcibilis  in  qua 

cprpolis  narcerefi^lBant  * 
Appccitns  (enfitiui  aSits  ab  a«^bti$j:acioflg^s  appccitujs 
•^SwaiododifFcranc  ' 
'  ^^Fpecitosfb^ttiiaoUeftttmpiscxpfiu^ 

' pecembmi '  .  ,  ,     -  ^  V     '  :  ^ 

Appetictts  du0lex>iana»iyc  elidtns  ^  ' .'  \  f 
Appetitii^  mhajus  ccipiex>iiai;{iundisianifl^  «ciatioiia^. 

''  lis'  '     1   ■       "      \  ^     .     1  •  ™d.; 

Appetitus  rationaliscurpoflritferriittoWcAllh  appeci- 
tus  fcaUtiui,  non  c  cootra.  -  '      .  ibid. 


1  N  D  E  X. 

Aj^petiti^s  ren&ciaus  iii  homine  cuir  dicacur  in  moliini 
pcopen<ierc » hem  cur  roccct^r  cQncupitcencia ,  pecca* 
tum  &  fomes  peccatt        \(        /  Ibid. 

Appecitus  ienficiuus  quomodQ  movpk^  voluatatem  - 1^ 

tftudacix  defintcio  ;  .  '     i  v; 

Audad^caufx  &effeftus  '  IS 

*  .  *     «  • 

.Adrj  Eatitudincm  naturalem  rc<iuiruntur  ianitas  Sc 
^        JO    mocicratirdiuitix  .    ,  lo 

Bcacicuciinis  defcripcio  a  Boctio  ibid. 
•  Beaticudo  cftfinis  vlcimns  in  confufb  omaium  hoitii* 

nttm  i    .  1-7 

Beatitudo  luimana  dupiex,(bcmalis  Sc  obieditta  ibid. 
featitudo  bominiMbie^iuaquid  .  17 
"Beadtudo  obleaina  Sc  finis  vlciMtisqabmodo  di&rant 

JBeafitudo  hominis  obioftiua  in  quo^dnenda  ibid. 
jBeatitudo  fotmfiiisiiattt£a!is  Itomi^tiinqua  pofitaj  ibi- 
dem. 

«  1  Bcatitudo  foimalis  rupernacuralis  fuiurx  vitae  in  ^uo  C\t 
pofita-  '    '  "  ^  21 

.  £eatitudo  fuperaaturalis  li^us  vitsin  quopoficafic>ibi- 

•  dcm.  ' 
BelUia;  fuas  adiones  infiiiem  non  poirunc  dirigp^cfed  a 
**    beodirif^untur  \        k  *     '  *5 

.£oni  delcripcio  qua  dicitui:  idquodomaia  af^ctnaCyq^* 
'    ponitur  T  ,  ....  ^  - 

Boni  racio  foroialis  €ftcoiuieM^ti;|>pKoprietas  veirdap- 
.  ^ .  petibiiitas  ■  ibid. 

JSonimultipij^diiiifio  4  ^  •  '  imx.Sci^ 
'30QIUII  &  itfalamfiBCttQ^  ad  eaiiikm  lacui|atem»iicet 
\  .  non  ad  eundem  adum»  't  •  .  .  11 
^Bonum&^nisiim  fiiifiKidietei/fbrmaliter  12. 
Bonum  &  finis  fccundum  a6^um  non  func  idem  realiter 
ibidcm. 

Bonum  &  finis  fccundum  potentiam  funt  idcm  reipla  ij 
Bonum,vt  a<flus  appctitur,habet  rationem.fiuis  ibid. 
.Bonum  cognitum  quemodo  iefe  ix»i)cat  ad  aAnt  voiim- 
-» -.catis  .         .  \     ■    ^  • 


I  N  D  E  X. 

E!ic:rx  S:imprrntx  voIuncamacUoacs  quon;iodo  iofcr 
feconiicnjaiic&diffcrant,  S9 
Eiicicam  voiuncatisaflionem  circafincm  triplicem  eflcj 
.  »empe  volittonemifruicioQcmi  &  inten^ioaem  proba- 

tur  ^  '    .  • 

EJtcicam  voluntatis  a^ionemcitca  media  triptic^n]Lcire> 
-  ii6iiiptele^{onem,cm}iefifijm  "7? 
Eliciti  a^us  voluacacis  DojOTttQC  cffdimpcml  6%^ 
£chic»ciirdicaci!irmoraiis  t^iio^lfta'  t 
'£cbkamicttrsb.(>rdinepra:cedic  occorromicam  &  politi- 

cam  •  ^ 

Exccutio  proccdic  ordinc  fyjitlictico  cicca  ca  qux  funt 

adfincni;  6i 


S.  ■ 


FAc(»lcatHtm  moittrr  quld  fic>&  qttoc  mo^is  accidac 

Finis  ac  h^dmm^^^nt  idilififi^i^vec  *  ii 

Piftisft tKipum & fecuiidt^m^dliam^^tioii Affi;  iicm  reali* 
cet  *   "  •  .  •  ibid. 

Fit|is&bonam(ecaQdi\mpoceiitiam  ittiit  idm^ealkec 

Fiftisduplcxncccpcto  ^     '  ^     *  ^ 

Fittis  m^kipfcx-dttii^o  "''  »  jlbtll 

Finis  vicimus  U  vcrus  ixumanarum  adioaum  eft  Deik^ 

i6  •  • 

fi"his^ vlLimus.opuiatus  liumanarum  acliooum  eft  varius 

ibidcm. 

fkiis  vlciraus  &  beatitudo  quomododilFerant  iS 

Finisc59gQicioduplcx,perfcd:a^imperfodla  ,  4^ 

FcBlicicaSjvide Beatitudo.                          .  * 

ForticudinisdefinitiQj&duplcxacccptio  n6  ^ 

F6rcii}tfdiaisdao  adds  ^rsjbcfpm  i  fdftri^^  fic  ^gci^ 

./  117  ^  .  -  . "    ■  .  • 

]fercica<iiiii$  'qQacaor  fuac  pa^sincegrlQC»Jk'F0C€ii'. 

■  ttates  • 

Farticadotciia^ctaiiciicftpraill»^  ' 
f  ruitio  be^wimf  iatrm^etfacttjl^  .19 

Fruitionis  aiiplttcacccpfib;  '  ^  . 

foSPfdcfiuitioAab  oito&iri^ilii^lMU^        "  >  «80 
■  ■  '     ^  Babi- 


• 

JJigitizedby.Google 


•'l  -•         ■•  -  I  N  D 

« 

•<         .  H.' 

1 

HAbitus  definitio,  ejulquc  cxplicatio 
Habi tiis  voluntaci  con<icd^dos cflc  ii|  Qxdin^  ad  a- 
dus  moralcs  probatur  '  l  ibii 

Habituspcrqups^iS^apqpixfi^mr  jj 
Habiw  nequc  Colxupei  fcjc  primum ,  aat  ibluip  per  xld^^ 
xffimh  iMperp^^jit^colk^Ujir^mpfo^acquiricttr^ 

Habittis  (pti^  ititenQpribus  a^us  ^ugctur 
Habict^s  coacurri^  efieOiui  ciHn$^ukaceadolicienduni 
•  ;adura*  .  ibid. 
M^biCQS  non  pofnrocdeperdi  fola  aduum  ccfTatione  4^ 
l^abicus  viciofus  non  potefi  fieri  bouus,ncc  j^.c^^itta  M 
Hominem  eifc  iibciiaibitnj  piobacur  '  •  .  ' 
Humanaadio  cft  vel  clicica,  velimperara  59 
Humana:  adioncs  qjiaB  dicantur ,  cauuu<iuc duplc:^ dcfi- 

^umanarum  adioiaumjrincipia  >  partgg  fc  fyfyri^tfjlig 
affignantur  •  '  :       "^*  '^'^ 

llumanartun  a^onum  prinditi;»»  l^sii  ali^ 


»  t 


jcdrna. 


I Dem  teipe^  ejtlfii^m  qsioiiMydo^olEc  ciTe  inoiieftt  - 
,   dcmotond  !xif 
Igiiorancia^-diutatji^ti^oluiitaiiijB^ 

Ignoran,^^^  .^aid       .  .      .  .  ibid. 

Ignoranttaquapnam  caiifct  inuoluntarium 
IgnoranciaiuiiiaacuiaUsaou  poteft  cailfarcln^oluntar 
n«»n  /  r  .  ibid, 

Ignorantix  multiplcx  diuifio  /i.5| 

tmaginacio  quojnpdoad^^^UsjppiJit  i«unuwci..^  4^ 

Inipciaie  quid  .     '.  '   /   •     "  ' •^rf  '  - 

Jinperata  a(fkio  voluntatis  quid   '  >'  " 

Impcrata  voi|^cati  s  attio  cft  interna,yei  externa  ibid. 
I^Def^    eijicita:  aaipi^es  yg^U9t|tia  quoiQod»  intcf 

fc  eonueniant  &  diifcrant  t  iini^ 

JfS0mi  adus  &g  dcnomiiiaiitur^i»  ^iPfff^^  y^^^Wsit^ 

'^rarioiiis  ^    .  . 


1  N  D  E  X. 

%  .  Iittperio  rationis  (juinam  adus  in  liomine  fubdaatur 
^  Iinperium  duplcxpoliticum,  &  defpoticum  - 
Impenum  nb  vfii  quomododiftiogfaatur 
Impcii Q m & a&tts.impcrstus jbni idcm a^s .  ' 
Intellc^uaiis  ereactitac  ^uomodo  pr6piAuni'^gerc  ^xf^- 
'^tertfrncai      •   y,       *     •   .  >  .  if 

^  IntellQftus  quomododic^ttrprinppiamhumanaruma- 
•  diondm     -  -  *  ^ 

Inteiiedusrqaolnodo  mroue^  voiuixcatem»  <8t  i  vofoiii^ 
moucatnr  '  V  "^i^ 

.   Intdlcdus  a  bono  angclo  duobus  modis  potcft  illumii. 
nari  '        '       '  4^ 
Intentio  (olis  agcntibus  pcr  rationcm  conucnit  60 
Jntcntionis  duplcx  acccptio  -   .  . 

Inuii^ia  quid  ^  "  .  ^ 

Innoluntarij  definitio  '  :  '  '  5^ 
Inuoluntariu du]>lex>peririolentiam  & i^nplantia  ibid. 
Inuoluntarium  vioflentumquid  '  ^  ibid, 

;  Inuoluncariumper  j^iotantiamqtiid^  ibid, 

.   Irse  deiiaitio  '  ^  *      "    ^  •  " 

Irae;(pecies>cau&9e|feAus,&reme<Ua  .  ^9 

^   Iwm  qiiftpam  p^flionesQircunfUnt   ^  ,    *  '\  '  ihid. 
luris  mqkiplex  acccptio  '-144 
1  uris  propri^  di£ti  'multiplcx  diuifio^ .    .    \  ' 
luramcntumcjuid         '  -'.^  lio 

lus  duplcx,  publicum  &priuacum  ,        '  '  lo^ 

lus  propric  didum  quid         "  C  '  ' 

lus  quomoiio  ex  fa(fto  &  lcgc  nafcatur  '  *  ibid. 
luftitia  inter  virtutcs  moialcs  piuna ,  tumrationc  fubjc- 

di,cum  rationeobjc<fli  '  .  '  "  c- 

Iuftiriaduplcx,Icga!is  &  priuata        '  '  10$ 

^  luftitia  gei|d»iis  fculegalis  q»ud  >  &  qualenam  fit  tjns 
objcdum  '"'lu  .      '  lo^ 

luiiitjia  Ipcciaiis  lea  pnoata  k        qtt$»iriodo  diffiua^ 

B^ria  f^eaalis.dupkx ,  4iftfibi?tiu^ ,  &jconunutji(ifia 

luftiria  ^(hdbtttkaVeomaii^ 

luOitifcduplcxacccptio  *  ^'^^ 
iuhitue  deicnpcio  &  dcfiniup     -  '-7       -     <  loy 


'  '  Dipitizetiby  Google 


luilittae  partcs  intcgraiiccs  du3e,decliaarc  amalo,&  facc- 
/rcbonum   '  '  '      '  lof 

luftitiarcotnmutatiuae  &  diftributiux  fpecics  ,  io< 
luiUtixparccspQfcncialcs.c^^uxnamfinc  '  if^. 

LAasvtrcligioQisadioquid    .  ; 

Leglsdcfiuicio               "  -    '  ui 

Legismukiplexdiuifio  ,   •'^^  iij 

quarn^m  LcXobligcr^                   ;     \.  IbidL 

Liberaltca$»quid^  .              /'          /  ' 

Liberiatbicnj  defcriptioexDittoTtoma  )r 
ail  Libef i  atmtri|  Tfiim  quale  iiidiattm  xadonis  rccjurra^ 

\  tvk  ^  '  ■  -  '  \  ■  .  34 
Xfbertas  a  ncceffitatc  confticuit  libctum  arlrftrtam  31 
tibertas  a  uecellitate  duplex  contradidionis  &contra- 

netatis  '  ^ 

Libeuas  contraciccacis  ^uplex  «.quoad  adum ,  Sc  quoad 

obicctum  54 
Liberratis  &  Hberi  multiplc^c  acccptio 
Liberum  arbicrium  <^ui  d     '  ibid.: 
Liberu  m  acbicrium  ^uomodo  at>  inceUedu  &  yoluauce 

difFerac  *    •  '  3» 

Liberum  arbitrium  quoad  pocenciam  feuiiabicum  noa 

pcndecarationcfed  tantiim.qttoadvliim  |V 
Liberu^arbicrtttiti.dariinhomineprQb^nc 
£ibetitmai:bicciammanetinip(badtt  *  '  /   :  f4' 

'  *  -     •  -  '  ■ 

MAli  mulciplexdiuifio 
Mart^rium  c(l  adus  ^brtittt^inis  &  charicacis  ny 
MediumdupkxsfeauiuUbii  eiTencimn  |clectttidi2mc»bie«" 

'MlsdittmAeQiidttmobiediimd>ipiexj|idlt£it^  i'* 
bid. 

Meinbra  ext^a  poffiiat  monerl  i  iblciappetita  ftfifiii- . 

MecttC  aliqualiter  ^au£it;ittndbm(;aritim 
M0CttS.a;irfe  Tiraor    '  .     ♦   4   r  -  \ 

Miiaricoidia  <^uid  . 


Y  ,i 


l 

1 


I  N  D  6  X. 

,    Moralis  diTnplinanon  ell  ars  propri^  didla  ,  titquc  pm- 
dcntia,rcci  fciciui.ipropric  dida  .     i.&  feq. 

"  ^  Moralii;  fcientisc^obrcif^um  quodnam  fit  4 
Maralisphilof^phiiE  fincs  -  ibid. 

Morali  >  fcv enti.ctripartita  diuifio  in  Ethicam  ,  occono- 
micam  &  politicam  unde  fnmatLir  .^^5  t 

Moresquot  hnt  ^       >  j    '  .  *  f 


o.  • 


1 


•»  y. 


OBcHicntiaquid         .        •     ^  '  i?o 

Obfcruantia  quid  .  •  *  .  '      .  ibid. 

OdiUm  CJIII(1  •   ■  *  ■• 

Occonomia  cur  triplici  (bcictatc  conftetjfcilicet  dcfpo- 
tica  ga;nica,&  patrica  .  6 

Oratioquid  '    .  iid 

•     •  I 

PAiTionem  omncm  non  cfTe  viriofam  triplicitcr  pro- 
batur  ...        -  .  ,7J 

Paffiones  ex  Cc  nequc  bona:,neque  malfe  «^V  "  /  71.71' 
Palfionesappctitus  irafcibilis  &  concupifcibili«quomo- 

do  intcr  fe  opponanc^r  ..  71 
Pafiionis  dcfinitio  /  " , '  70 

.      '  •    Paffionum  quaenam  fit  origo  *  /  ibid. 

I     .    W      .   Pcccati  morcalis  duplex  cffcdHis  ^      11  ^ 

*..  '^-     rn  Peccato  duo  confidcranda ,  vnum  pofitiuum,  alteriini 
l*'   •      *  .•  priuatiuum  114 

,  *  ^   Pcccatorum  (pccies  quomodo  inter  fc  confticuantur  & 

"^-        dftinguantur  .    '    .  , 

'      pcccatorum  multiplcxdiuifio       •    ■      -  ^l^-^ 

Pcccatum  k  vitio  &  malitia  quomodo  diftinauatut  « 

•  Peccacum  in  gencrc  vt  pcccacum  pcr  aliquid  priuatiuum 

.  •. 'V      confticuitur  .  *      .     .  .  ,  .  2.1 

^    '*   '  ^  .  Phantafiaquomodoab  Angelispollit  immutari  4^ 

j  .  '         Philofophiac  finis  foclicitas    \    .                 ^  '  *  • '  I 

k  '     ^  ,  Picta&quid                        *   ^      r      •  <  ..      f  iio 

*  •  ;''.  ,  PoIitica,Qeconomica  &  Ethicaprsftantior       »  -  •  y 

•  f    j     PijTi  jgia«orum  nairac  opeiauoacsab  iffisnon  fiujit,  fcd 

'  '  .  "^id^monibusl   *  '                  .  ;  •   ;  «  4^ 

'  '     .        •-  _  »  •  u. .  .  V, 

.  .*••'...  .    (.  %  ; 


1  * 


Digitized  by  Google 


I  N  D  E  X.  •  : 

f  fucfchth  Itefetitut  finc  maraii  difcipli lu  * 
pf4idenci  a  cur  iiltfer  virtatcs  moralcs  aanuincrcruc  ,  97 
I^rudcnti^  qu3cdanv  mtthcra  '        '  (  i  » 

^radenti^  definitio  -     ,  ,         .  V  ^ 

Pructe|ili«vcritas  inqubftrpofita  f  *7 
Prudcntiac  fubicaum  cft  patticurare  ^  ^s.r.  ^VT 
Pruacnti^  fabieaum,qadmodo  differat  a  fubie«oc«ife- 

rarum  vircutum  .  • 

lubitus  cft  muUii>lex,ucc  datur  vitas  caetcns 

cminentior  '     •      -      •  > 

PrudcntinE  tripl:x  atflus  >  . 

Pniaentia:  parccsoiftoinrcgrantcs  ^  -jL^t 

.Prudcnti«ttarccs  fubiedxaux  l  ,  -    r  ^  ' 

Prudentiapartcipotcutialts  trcs,  fcihcet  Eubuha,  lyuc- 

fis,&o;nome^ 
Pulchritado  cur  folfim  a   fu  &  audi^^crapiatur.  77 

Efta  raiio  quid  . 

Religionis  tjuinam  fint  a^is 

R,cipab!icx  form 

'  Danocracica.  ^ 

SAcrificiiimquid  C 
Sanditas  quomoao  a  rcligionc  difFerat      .  it>w- 
Sienfitiuasappecitus><;;ii#  Appctitus  fenficmus. 
Scnfus  cxtciior  ab  Angclisdaobus  modis  potcltimmu- 
.  tafi.      >  *  •         .  ,  ■  ••  8* 

Sp^cidsfinieio  it 
%icaU&&cff«te  ^ 
SulUncmiiiprfftamiorcft  aggreluonc 

.  •  ... 

TEmpcrantix  ^uplex  acccptio  '  ^ 

TcmpeTaiitia!  acfcriptio   ;     ;       .         '  w^- 
Tcmpcraiitx»  tiiplcx  obieaum,       •  - 


RcligioqUid     •  ^  r 
Relif^ionis  tiuinamfint  achw  }  Z' 

Rcip^ab!icx  forma  criplcx, Moilttdlica^  Oligarditc^ 


^  I  N  D  E  Xi 


JTcmperaiitiap  partes  Abic€tae,intcgranfcs,&  potentiaJG^ 

Timoric de^Qiiio  *       '  ' 
TJmoris  rpccics,cauC^^  effeaus  .  87 

TriftitiiEdcfinitio  *  ; 
Triftitixquatuorfpccics  \  •  *''^tibi<L 

Talli     cai^^a  cfiedus  &  rcmcdia  .         '  -  84 


VEgctatiuatfaciiltatcsnonfubrunt  impcrio  voionta- 

Vcrirasquiif  \ 

Violentuaicao&tiniioluntanam  -  ' 
Virtusfjuomodoconfiftatinmcdiocric^  '^91 
Virrusomnis  purcihGralis  cft  in  medio  fecundumobic- 
Aum  •  .  93 

Yirtus  omhis  moraiis  cxccpta,  iuftitia  copfiftit  in meJio 
quoad  eflenriam  *  '  '  ibid; 

.  Virtus  circa  aliquid  tribus  modis  vcrfatur  '  ji^ 

■  Virtutcspurc  nioraies  rclidcntin  voluntatc  '^4; 
'yT^LitescardinalescuriicdidsE  «^j- 
Virtutcs  niorales  inltripUpi  <ri  adu  poftunt obuneri  ■•  97 
y J  rtutes  moiaics  in  Jjuo  graSu  fint  intcr  fc  conncx»  9$ 

lu  Virtutibusmoralibusrriapartiumgencra--     -  |o| 
Virtutis  dupiex  dcfinitia  - 
Virtutismultiplcxdluirio  \  '  9^ 

Virtutamadlioiic^  non  funt  i^fa  ftelicitas  ,  fed  tantum 
.    rationesadcam  acquircndam  21 
wrttttum  iia))itus  funt  admutendi  in  appetitu  reiiTitiuo 

Virtutum  cardinalium  quatcrnatxus  numcrus  coUigjlcur  * 

Virtutum  cardinalium intcr  fc  ordo  naturat  ^disnitati^ 

Vitia  quarationcmaladicantuir  '  ■  v  '  jil  > 
Vitiarcfidcntinvoluntate  \, 

Vitia  quompd0func,cooi^&le<;andAmiiatittim  ibid; 
Vitij  definicio 

Yitjbruincai^keftlibcitim^^  itj 

'  /         ,  '    r^.  ...  ^  Vitioiitt 

^  .  •  •  «».^    4*  .  .    .  •• 


Digitized  by  Googlc 


'        *   I  N  b  E  X. 

Vitiofus  adus  quomodo  Cit  pejor  habicu  ^  •    •  ji^ 
Vitium  apcccaco  &malitia  c^uomoclo  diftiftinjmatur  m 
Vuium  rimul  cum  virtutc  quomodoellc  polfic  .  117 
Voluntarium  tum  lati  ciim  ftrid^  fumptutn  quid     '  49 
Voluntariumomae  m  homiiie  eft  orauiaci^  libecumi-. 
bidcm. 

Voluncaciumciccafinemnoneftdelibetatam.  '  50 

•  -'•  f/uis. 


.* 


•  -  • 


■ 


-V  ft  .        '  '  ' 


1 


) 


\ 


Digitized  by  Google 


PARS 


SVMM^.  PHILO: 


SOPHiCiE, 


ica: 


JDJE  REBFS  NATVRA-  " 

diutfa,  •    /   •    ,    >  ■  ;■ 

Cutn  duplici  indicc  locupleuilimo. 

rOMFS  TOSrERlQR.. 


« 

,1»    »1   ^     /        •  "  • 


<  \ 


Digitized  by  Google 


« ■  f> 


Digitized  by  GoOQie 


.1NDE;X  .  PERi  GRDINEH. 
•   EoRVM  QvM  In  Hac  TfiKxiA  *J  • ; 
;  SuirnnxPhilpfophiaepatt^^ 

"  bus  natutahbus  contincQtur^  vtv  ' 
:  numcrus^aginitx^inclif^^^^  . 


turali  Philoipphia.  'X     .n  ./ 

Pr^facio.  '  ** '  i 

QHfdiumfit  ohieElum  Phyfic£.  •  \     '  4  Qg^' 

ifimaparsPhyfic^,dcc6rporfenawraliincenece-  ' 

Vxxfziio.  . .   ^  6 

Primus  traifcatu^  huius  parri*,dk  Princi^^ 
Pnma^difpucaciobiiiosTradactair  ^lte  princi|uis  ,  / 
'  rerum  naturalium  gencracim.  ;       y  ^  .-"^  * 

^otfiglfxfit^cep^m^  .  7  \  jQu^il 

y^^Hmfri^iadebentefficontraria^        ^  '■'5Qujr 

.$ecundadirputatjiohuiustraaatii5:l>efrij*(e^    , . 
p.:'  inipecic.  * 


'^tufUxfieaccepiio^ateria.  -    '  '  *  '    u  Qu.i.; 


Di 


Q^^STIONVM 

<5u.j.    QMidfitforma.  '  *  / 

^tfomodoexra^eriana(ianturfirm(€m     ,    '  •  '9 
-^^7* '  ^Homodo  alf  ageme proitu^  '  2,0 

^ilJ^»  j      zWi^if  dijpofitionibw  in  nmeriam  infr^du&u 

^rmaeidemvnmtun  * 
^ili:^*   ^fimdextr^materiameppoftnt.     "  [  H 

.  De  ,P.b.i  V  a  t  I  o  ne.       V    ,  I 
Qa.zp.  J^idfitPriuatiopi;^  anfitprineipimuirpfi^n^tf^ 

/  .      compofito  natuidi.    •      .*  «^'       *  i  .  ..  ^ 

Ig^  .  ^id&fmtifUxfitHam  "'^  -''-)  1 
Qu.i,    ^nvtri^entotwf^mipiofuprd^Sd^^n^     defi-  ! 


4  #  •  •* 


nkie  conHemdt 

«U.3.  '  Qummmm  m$tfi$m  natnra  fit  primipim  p.affir 
S^%mn&^iiMmilaikum:-         ^  . 
ii4«  •        fi^  compofitPim  naturaley  &  qtiomodo  ex  mate" 
♦  .       ria&firmaeenfiet.     '  '  Jt 

u  ^         totumphydcum  difiinguaitita fitispart^m.,  Ji 
'  -  Vm^ij^ant  res  naiurales aif  amficiofism  ^'^*  }4 

Ou.2.    Puotuplexfitcauja.  ■         •  •         '  ** 


*  V. 


I  Digitized  by  Google 


INDEX; 

Sccunda  4irputatio  buiu»  tfadatus  ,  ile  fingutis  '  ^> 
'  *  caiirarnm  generibus.  • 

Qjiidcj^  ^HotHpUxfncauJkejficicrjs.  >'  ibid.Q^y 
'      plHresfimul efic4Hji  tomlii  ek(/3e^  ef  Qu.^. 

QHxnam  fint  Ifecidtes efj^cieutis canfitproprietates.  Qn  $l:  * 
Qnid  (ir  (jjHotuplex  fit  finis.       '  44Quu6^ 

uinfinisfitcaHfaficHndumejfeifertedi^re4de:49^ 

't^cryfictmdurnejfeohteUiHUfn^^inteUi^bile.  45QU.7- 
QHAnarn fintpr<tcipH<z finalis  caufit pr^ieMes*  46  Qtiu<|« 

Tertiadirputatiohmusfn^ltacu^  \ 
ddens.  •  ,    .  ^ 

dentur caH/k^er4ccUem^^  ^     ;  470!"»" 

QHtdfint  c4k  ^i^^^r^^  Hni.  Qua. '  v 

TcrcittscradlatusimiH^pfirtif  f  dji^xompumbus 

propriefi^tib^s  reinu^^ttt|Cf^^^  ^  > 
Prima  difputatio  hmus!;n<SbfcU3^^ 

&infinko.       "  '         •  -  :  • 


*  -1 


^olim ijHantit4tkb^0fiio  fil^tii  ttfifi^iQ^^ 
tfirmtditerextenjk.      .  ,  -  '    ji  J^*  ■  • 

'Anterminicjuantitiutsfintreales.  ^  '  V  "5iQUfl» 
AncominuHmexf9lisindiuifibtlihi0Oe^0i%  J^^QiLj» 
..^»  ^MTiiitMni fiediHifibUe  infimtmk  .  55  Qu.^J 

QHid(fr  jHotHplex  fit  infinitum.  S^Qa^f»  a 

Qmrnode ifffinittan cogm  iM*Qa^6m 
AndemrMttJaltemJucripoffttinfini  ''57Qu.7* 
Secundadifputaciohuiuscr;^acu<«  I^f  t^ocoya^  ,  -   .  ^ 
cuo.  -  '  '  ~-  ^  ' 

•^.1/^1  •         •  •  -  "      •^'f        .-v  -.sfT  ■  •    •  .       ^  1 

iQnidJit  locHS.  vv        •  ^pQu.^ 

Qt»$^lexfitlccne^  ^^Q^^^ 


.  .*  r 


Q^VitSTIONVM 
Qttac.}.  e/^^  dito  corpora  in  eodem  locoy  &  idem  ^rfpu  iuJ 
duobus  locisejfefojfit.  6i 
Q11.4.    ty^n  detHrvACHurn.  '  .  6z 

Qu.5.     Anmotus  ihvacHofieripoJfit.  6} 

Tertia  difpucatio  huiustradarus.  Dc  tempore. 
Qib'*     QuidfittempHi.  ^4- 
C^i'    Quomodo  difiinguatur  tempHs  k  rnotu.  65 
Qli;3'     Quomodo  intelligenda fint  nonntdla  ternforis  attribH\ 
ta.  66 
Quarta  difputatio  huius  tradatus,  De  motu- 

Qu.iil  fi^  motus  y     an  reWe  ab  Ar^otele  definia^HY^ 

^  ttern  ^uid fit  tjuies.  67 
Qa^2.     Q^^iodomotpudifiingHaturaterTninoinqHem  ten^ 
dtt.  '  6c} 

Qu^  Quomodo  motHS  didinguaXur  k  fuhieElo  fetimobili.ji 
Qu.4.  An  motHs  in  tribtis  tantum  categoriis  ycrfetnr*  yz 
Quj.  Quomodo  motus  incipit  ac  definit.  75 
Qu. (>.  An  Utio  feii  mottis  lofalis fit  inhdfiue  in ipfo  mohi- 
U.  •   '    ■     .   '  .  74 

Qu.7.  Qiunam fint  prAcipuA  lationum  differemia.  .76 
Qu^8.  An  ^Hidejuid  moHetur  ah  alio  moiieatHY,  78 
Qup..  AnmqHens^rnQbiledeheanteffefimHL  •  *  80 
QiLio»  QHalifnam  debeat  effe prirtiHs  motor  i^xta  <i/iriflo' 
telern,    -  .  ^      .  8z 

Sccunda  pars  Phyficse ,  de  corporc  Naturali  ina- 

nimato.  ^ 
Praefatio.  /  Sj^ 

Prtmus  traftatus  huius  parti$:Dc  Mundo  *c  Gce- 
.      •  |o.  ibiim, 
.Prioi:di({5Utatip  huiustra(5fcatus,4c  Mundo. 

Qu.ir  QHidfitmHndtis-i^^y  i^nrfitvnus.  84 
Qu^z.    ^jAn  mundm fit  ab  dterno^  85 

Qiy*^         mndHs  al^  ^^terrw  effe  potucrit.  8(J 


/ 

.     '  Digitizeci  by  Google 


^ifcmcdo  Mmdtu fuerit prodn^Hs*  87  Qu. 4^  ; 

^uAn^onarn  i^funi^  inceperit,  &  d^^rus fit.  ^  Qu.^. 
Pofteriprdirpucatiohttiiii^T^aftaQ^^  ^  <  . 

i^Ufnamfit  materia  Coeli.  .  ;  ^91  Qij^fi? 

Qumsimfit  fonM  (^aeli.  9^  QS{«^  ^ 

j&Cmli^ewimerfidifiinguantun  94  Qu.^, 

^Qmnam  fintfrofriemes  Coelorum  ex  farie  matc- 

QmnamfintfrofrieWisCqdQT^^  ' 

QMmamfimxip^^^psinamt^^  /  57Qu*£J  , 

'  An Afira fint eiufdemratioTM mniffi^ nhib^^^ 
AnAHralumenaSoUr^HenfHr.^'  JpiQQ:^,^ 
Qu^moiiiifiilUdifiingu  IQ^Quui^' 

APPENDIX  PRifiCEDENTIS  / 
,       ,  * '    Gcographica,      '      ^  :  '  \ 


Pnorpars^iuasInfliti|]tip||$^ 

De  SfhatmMim  circuUs  ac  diuifiotte^        .   loj  Cap*i« 
Z)#  quinfue  circHlk » f0tail4ifMrra  infigniciiiimi  - 
&  Zonis.  105  Cap.JU 

altisterra  circulisyparaUelis  ^  climatihm.  107  Cap*3|* 
IHcirttAisnmriiiams^vki^ 

tu^ine  locarunLf  -    -  ^9J^Caj^«4» 

'  Poftcriorparshuiuslnfticauonis*      ;  ,  ^ 

5)^  V4r^x  tertaincolis  ratione  Zonarum.    ;    iii  Cap.  r- 
(  *SievaTifs$enain^olis  rafionewnharHm*  l13.Cap.2J, 
»  V^varifijerraimliaraei^nefi^  .u^Cap  jJ 

De  Terra  mfgpiwdinem  ekifim  ggnfxali  iiHhfZz^^i^ 

Jme.    !  .     .  ;  ^  .  \    -114  . 


■> 


Digitized  b 


A 


QViESTIONVM  * 
Stcundus  cradacus  huius  parcis^Dc  £lemen(iii^ 
.    Primadifpucattohaios  tcaifhitus.  DeNattti^Jlir- 

propnecatibus  elemencuiura^gcheracuii. 
QtM.    Q^idfitelememnnLj.  ^     *  izo. 

^u.^  j^^^  ^  fiUnam Jint  primdi  ^Holitntes  ElernentO" 

•  «  ■ 

tkor  prirn£  (jHxUtntes.  123 
Q^S*  Qiup^^MtJira^pudita^esriietricis^^^^ 

Qu.  6»  Vtrkrn  elementa  in  fuis  lecis grattitent  (jr  leHite?vL>^. 
i  fen  anfm  ^Hgrauia  (jr  i^nia.  ^  j  ^itf  - 

Secunda<lirputatio|uiius  Tradatns  ^  ^  4eymr 

.  •   iDutacionibus  clemcntorom. 
"  De  Actione  Et  Passione. 

^^^]   AnalEtietfmfkmfit^magerite  anv 

Qu.2^  jinj^rnileagatinfimite.  ''■'.<  ^J^. 
Qu.j     AniiemagatinfeiffHtn^*  '  *  I}t 

Qu*4t   .'i^  ^^^^^  ^gtns  dnrn  agit  repatiatur.    '     •  •  *   Jijz  ^ 

Dc  Gjenerapone  &  Corruptionc. 
Qa.y.    QHidfntgeneramil^eerf^tie/.'^^^  ij4 
Qa,^   ^^narnfmpnncfpia  caHjk  ^Hmini  generatiQ- 

•  '  ^   '  '  »ar;'         .  •     ^  •  .        .  .ijy 

AneerrupiiermittsfitgeneraMalteriM*  '     .  ifiT 
.Qu^S,    t^ry^zw    cmuflibet  rei  natHralistnteritHfiat  refolH- 

•  \        '  ]Db  ALTEitATIONE*^  •  ^ 

to.^"  QiS^^  ^P^^H>  qUdmamciHs  cmfafiml  ^ 

'  ■  •  mini.  '  '  .  V     *  -    -V  ■  ^  '^'  .   ij8  * 

Qu.  10.  Ap^^teratipfit  motm  centirmHs  ^ fHCcejfimeim  135^ 

Qtt4i«  QHornodo per  fitcceJfiHam  alterattonem  iittendantHr 


1! 

by  Google  I 


^   -INDEX.  - 

•  f^id fit  &  ^mdo  jiatmixM*^      '       /  ^41  Qg^iz* 
j4nelerf9^tit^4neitntinmixi0.  \'  '  143Q11.15. 

Qmd  &  (jHotupUx ir^  rehus  mixtis  tcr/jfcra- Qu^i^ 
^mentiima^  '  ^  •.  144  .  ' , 

.  .  Tcrcia  di^ucacio  hnius  Tra6tacus,Dc  fingulis     «  % 


p.E   Ig  N  £« 


j49^deturiffgu  Elemnmrisjitpra^  j^CQa^M^- 
AnMnnis  ignis  fiteiufdem  ratienis  dc  ffiecieL    147  Qu*  i« 
^  •  De  Ae  re.v  ■  ■  ,   "  ^ 

An  airfitprimjmismidunu.  14I  Qu;}* 

lA^erMtnrafuafit^tididWianveri)  fi'igid$ts.  145)  Qu:4- 
jln  re£ti  trtpUx  aens  regio  difimgHOtwr*  -  .      150  Qu^J» . 

^^a^ttafitprimfimfiigidHni^  •  '  '  Qo.tf* 
,^naqmfimHl  cHmterragUimTnvnmne^ia4j.  xjx  Qu:,7« 

D.B  Jeril  A-*      -  . 
-  QHjdis  &  ^HOnmfitferra.  rji  Qij^l^ 

Tercius  Tcai^cus  buius  parcis>  dc  corpocibi4s 
^ '  V  mixds.-        ,   ,  \       f ;,  ■  ^  ■/ 

Prior  difputatio  huius  TradtatOSfc   Demixtis  - 
.  impcrfeitisfeu  Metcoris. 
QfUd^amfint  propri^  Metma^^'  fiiigumgmtira^  Qfc^ 
les  eorHmtaHfi.  „  i|4 

■  '  DeimpreflionibusigQiciS.  '  ; 
XhCim$en^^4fmi^dimali^^^^  M5Q&^^« 
DefitlgHrec^  fiUmine.    '  •  ,  157  Qu.j  - 

tgne fiitHo^faHQrf/PollHce  &  Helen4*       158  Qu.4.  • 
QMdfimijr  ft^vkriaeiHfinodiimpreJfion^  Qq^$ 
^^^arijs  celeribMs apparemihm  in  aereyvbidehia-  Qu.  ^# 
tHyWragine^(^  cohortikHs  armatis.  .  ^9 


Q)l.8>    De  Iride^lacteo  circula.         ;  X4f# 

DE  IMPRESSIPNIBVS 

haniidisi  ■ ' 

Qu.io.  ^^^^ftMi/aygra9iedHlaygUcieyrorey& prHW4.  i6l 

Qu.ii.  ^^f^fjidtne  maris,eiffffHe0!iH&  rejicxu^»  ld| 

I)efiniism(irfiiiminHmprtgineM  165 
Dc  iroprcflionibus  ficcis. 

Q21.14,  I^cTcrrdtmotH*      /;  <  /  166 

PofteriordifpucatiohuiusTiadacuS;,  deMixcis 
pcifcdis.  \.  ' 

Qi|.  I-  J^^^  (^""  (jHotHplexfke&rptis  perjiSemixtm^.  ■  x68 
QiL-f*  QHidfinTyO'  qHafrhnn  caufashaheaht  rnetalla*  169 
Q«;J»  Q^tnMnfmt  nietallorHmJpecifs- ,  &^iunAM  fin4j 
cmmunes  eort^affeUioiies.,  .  '  .  170 
Qib4t  Qj^^'^^^^^  fi^^  genera  lapidnf^  %     qHanan\  ^orHrn^ 

Qu^^    t)$felicjHi$corpmhmmixtis^  iji 

,        '  T(crciapaisPh.)Iicxd9C.Qj:pQrc.ania)AtQ. 

Praefacio.  ,  I74 

ratim. 


anim^fic  naturam  pcrtincnt.  ' 
QU;X.    VtrHynanirnartHedefimrtfoleatj*  :  175 

Qu.^i  y^t^:mmimaJkaaHfj0tm 

partistantW9U.  •    •  *7? 

Qu.  j.    y^/'^         corpcris  partes  infirrnf^tHr  alf  anima^ijt 

Qir^.  frtmfidmmf4r($Hf»m^ 

corpare  defider^*  . .     •  *  |^ 

Qay.    Afltna  u^ntHrafiiUanirmm^g^ner^^    '  ' ;  . 
Q^^  V^^tSiMmirkimAiv^tm^ 


Diyilizua  Jy  Qoogle 


•  :        •  INDEX 

nobilior  anima  dettTimtmcontineax.  ^£4  Qg^Th 
fint  flmes  firnut  fmuUes  in  <jmlibef  vinmf  Qvu  j^. 
grxter  totalem.  i$5  ' 

A^interemte  ^nimaliremmeat  prrna  corforeita-  Qu«j^.  i 
'r   tif^a^tfkbcedktpmaekdaMem  18/- 
Vtrum  omnts  arii/najit  indmtfebiUs^  188  Qu.iO- 

Vtis  ^okn^  gcneranm* 
AnejMfinqHe fentgenerales  anim£potenti£i  .      15)0  Qi:!- 
J^fidenam  manmr  fiu^idmes  rniivtfi^        ^  ii^id.  Qi]^% 
Qminodo  facultrttes  anirmz  ab  ipfa  differant,  QH-  3  • 

in^  f^^amfeiln^tio  refedeantanivna  faiodtates.  194  Qlt4*, 
Q^medefotemia feu factdmei  amma  in$erje  dp*  QQ:S* 

jiinguantm.  '^'  "  ■  195  ' 

Sgcondtts  ua^us  Uuius  pamS|X>e  Aiuau  V<ge-  /  ^ 
nmi^.  "197 

Piima  difputatio  huias  Tradatus  ,  De  fiVJultatl- 

bus  zaimx  v^getauitis  genetatitp» 
Quotnam fint facultates  anirnA  vegetantkC'  3t^»C^I*, 
IXeG^tieralilnfirHrnemofk^  ' 

tii^nempeciUareMiue.  '    ':  ''  '^I99^.  Jfc^- 

Secunda  difputatio  huius  ttadatus ;  De  £icultatc 

alend].  •  / 

ipfa  faadme  muriendiy  eiuf(jua  eldeQem^pf  QSffi 

alimento^'  *  -  '  '  '  '  *  zoo 

''Qmdnam fe^fy^inffl^k^  . 

•  ditie  ahmmtimii^:-  '  , 

pehutptsfacnltatis  aBHynemp^  i^t^titi^j^^ij^m  - 
fiat  inam^maltbHsfr^^eHfim^  ,   .  ^  "  '  ^  ^ 

pefuat$(erfrin^Mmwriftui»     v    ^  J       ap5  Qi3U4* 

Defacultattbns  ad^nir^i^y^  ^?7Qi-J* 
i?<  l^ifiL^.mnrte^       r  "^'^         ^  :jo8  Qi^» 

D^&nie&Siin  '  kixQu.ri 


Jijflili^ed  by  Gopgle 


QViESTioNVM       ;  ; 

Qu.9.    DefantmteO^morhB.  ^ 

Quao.  perelpirai$mte*\{  ^5 

Tei^ia  dirpmanoiuyus  cradaau^ck  faci4 
crefccndi.  '  .  ' 

Qu.2.    FtrHm  accretto fiatfccmdmn  omnespartes  vitiemii* 

Qu.3.  Vtrnm  dtctetio  fit  rnotHi  cmifmts*  iiS 
Qu.4.    VtrHmpojjit^iquis  totovmtemforccrefceYe,  219 

Qu.5«    /^/nv;»  idtmttttifiero  vsttens  tm  vittt  temfore  ferfi^ 
Heret.  '  ' 

Qu;6.   ytrHr,'^  noHd  cjnmtitas  ac^ir^uurfer  rarefkclipnemy 
fj^^ferctmdenfationemdeperddtur*  - 

■      Quatta  difpuutio  huiustradacus  •  defacWtat? 
,  ,       generandu  .  ^ 


Qu.1.    Defimine.^  . 

Qu       Djtgei^cy^^.¥>^^^ viuentiu?n,  ;  /  ^ 

; ,  Pjrimad^pacatiohiiiustradam^iderenfuinc^ 


muni. 

• 


Qjj^ '      T^wj^r/  fit fiteulmt  ttBiua^an pajfifta.  iz^' 
ytri^nadfenfuum operationem admitten4^fintjpc'^ 

ciiffttas^ocantfittemim^es.  ^ 
Qu.i.    Quednamfitobie&u;nfenfu4  &  ^uotuplex. 
-  Qu.4.    A^ftnfpu^rretcircapYopriumohie^lurn*  . 
•  tou  f.    An^f^fhmensfenfUfUeUdt^finfum,  :  ^5^. 

Qs-iV  .^''^  fitttf^fif^  ,  &anfimmfdmSfeeifiinfm^ 
'  .  htfuie. animtuttihm.   •  •  157/ 

Sccuttt 


r 

«< 


Digitizedjpv  CiC^Ogl» 


Sccundadif^u«iUoiuuustta<aatiis.-jde6fflfibus-  . 
,,   exietms.  -  »  .  , 

:Prim»Se«5Ho,^d<  ilhWncratiin.  ■ 
"      >  ,     .  5«cundafc(aio,dcvifii. 


^ev^^^if^  nempev0ce&Echo.  S^f; 

^aatoKe  miitmjefi  MuUtionc*    ]  L  cC 


r  •       '■■  ■        '  •  ■    '  .  •  ■       .  • 


I>e  iintS»  odoratus  nernpe  odore.  itfiOa», 


QiUiuafc<^o>«legufta» 


»  ■  -  • 


Oigitized  by  CoogU 


Q^^STIONVM  INDEX. 
Qij .  j.    ptiornodo  anima  Jeparata  intelligat^, 
Qu.6.  ' 

QiL7. 


QHJinarn  cogncfci pojfmt  ab  ^mimafeparata.  504 
'VtrHtn  admittenda fit  fxcultM  rnotrix  m  anima fe* 
paratn*  -  /  305 

Quomodo  fe  hahet  anlnia  feparata  ad  rnotnm  dr  lo^ 


4 


■  \ 


T 


I 


SchematSe 


Prtmi 
de  C 

rc  N; 

li  ge 


Sitmmx 
philoip- 


Sccuf 


J  pars 
«ft  Vhy- ] 


1.  . 


V 


9^ 


t 


!  « 

! 


*  ^ 


\  • 


Digitized  by  Google 


TERTIA  PARS 

SVMMJE  PHILO- 

  SOPHIC^. 

M  ■  . 

.    '  i     *     *  ' 

Derebusnaturalibus.      ■  , 

QJ^t/^riONES    P%OOEMIALES  \  \  \ 
DenaturaliPhilofophia.         '    ■        '  . 

PRAEFATIO.  -  .  1 

^-^^P^rsPhylioIogiaiTicompIcdicur,quxvtc^ 
omnlum  fcientiarum  latilfimc  patens  ,  fic 
rcrum  cjuas  cotcmplatut  tum  vacictatc  citm 
■^»'4i^  pulcliricudinc  omnium  eft  iucundi/fima.    '  ' 
Eftocnim  pra^flicx  fcicntix  c^tcris  ncccffitatc  .Sc  vcili- /j»^»^,-^^ 
•  tatcmctaphyficadignitatc,  machcmaticx  demonftratio- 
num  certitudine  prarftcnt  i  ccrtc  Phyficacafdem  omncs 
iucunditatc  longe  fuperat.  Nc^nc  adhuc  ei  fua  dccft  in^  - 
tcr  cartcras  fcicntias  dignitas &.vtilitas  ,  dignitas  cert^      •  -   '  • 
tanta,  vt  fi  mctaphyficam  fuftuleris,primastcncat  j  vti-^^.,^.^  , 
litas  Ycro  fumma,  ciim  facil^  fit  cx  rcbus  naturalibus  o- 
ptimc  pcrfpc(flis  ad  diuinas  afturgcre  ,  quo  nihil  homini 
optabilius  clfc  potcft  ,  fi(^uidcm  innifibilia  Dci  (  inquit 
Apoftolus  )  a  creatura  mundi  pcr  ca  quae  fada  func  in- 

tcUcdla  ,confpiciuntur,  fcmpitcrna  quoc]uc;ci«svirtus 
&  diuinitas.  Porro  vt  in  pracccdentibus  ,  ica  &  in  hac 
partc  priiis  de  ipfa  fcicntia  quaih  dc  rcbus  illi  [^{\  fubic- 
<^is,nonnulIabrcuitcrexplicanda  funt.  Primiim  quid  fic, 
&  an  fic  vcrc  fcientia,  dcindc  quodnam  fit  proprium  ciiK  . 
obie<^lum  :  tandcm  qua  mechodo  &  ordinc  jradanda  Cf^ 
fcuquot  inpartcs  diuidcada. 


Digitized  by  Google 


Qy  AK  $  T.  .  Pr  O  OB  mJ 

'  *'         >.  QVA»ST16  L- 

-  ^  ^      Tfi  noincn  ipfiim  a  vocaDulo  ^tir/c  j  id  cft  ,  natura 
/i$diMiU        '  <lcriuatum,  cxpiima  fui  imporitioncpardnyniiira  Ik  . 
^  fcu  adic(5liuum,cx  communi  tamcn  loquendi  confuctu- 

dinc  apud  Latinos  fubflanciuc  (umicur,  pro  ipf^  rci  natu- 
ralis  (cicncia ,  quse  alio  nominefubflanciuo  Pbyfiologia 
AUQcupacur  »•  de  4)uaii|iac  qujcricuc  aa  iic  veri  ^  proprid 
iaencia.  < 
fbjfiiM    Mif&s  igiturperfutthocQsi^vccenimopinioaib^^ 
^.ftk^onmem  recum  omdium  ,  praelercim  quas  nacaraliahi 
,  ff^imr.  iocneiam  i  medio  toltebanc  y  c6  quddomnia  plani  in 
iftccrto  vcluti  fluftuarc  arbitrarcntur ;  Aflcrimus ,  cLim 
niulta  in  rebus  natura.ibus,  fme  fccundiim  fc,  fiuc  ctiam 
^uoad  nosccrtafinc  &mdubitata  ,  dcquciis  vcrsc  no- 
cioncs  haberi  poflin».    Pliyficam  qua:  ccrtas  ciulhiodi 
notitias  coixipk^cur  »  ycrd  ac  propri^  cfle  fcicntiam. 
A        Confirmacur  >  ^uia  is  caiidem  fcire  dicicur»  ^ui  effc(fluiu  * 
.  '        per  propnaim,  ^genuinam  iius  catt(am  nouu.  Ac  Piii* 
^  Jo&piius  nacurausplurimos  nktune  efftftiis^per  ver^ 

t  xplorQm^caalas  tenec :  Exempli  graciayOmne  corpos  efle 

'  ^  mobile,qaiaeftaacaiale}Omikcorpusfuccefliuemttta« 
rc  locum,  quia  nequit  naturx  vi fimul  in  duobus locis  cC" 
TrfiiM»^'- fe :  6c  fimilia.  Ncquc  obftat  quod  a  Phyficis  mulia  pro- 
fitQnio€*ur-  babiUtcr  duntaxatteneancur,  &  pluraforcaffis  ignorcn- 
Htw*  -     tur :  idenim  nou  fcicnciae,fcd  lcicntis  vitium  cft:  multa- 
.  _  xum  cnim  rcrumcauUa;  >  licct  vcriilima^  ac  dcterminatasrj  . 
^     '  philoffiphis  noaiiuaLfu^t  perfpedkas  :  qud  fit  vc^aullas  . 
.    .adluic  moctalium  icic^ncian:^  vllam  fuis  omnibus  numto* 
>^sab(olttcamfqexic.afljbcttta$.  Adde  quod  vt  aliqua  to^ 
taU^s  diicipIina  v^£  dii^tttC  i%Qna>^^^  ' 
ia,  licet  noaomnfa  fn  tIla<fert6C;iancur>  &:perv«iras  , 
V  "  ^:aufas  damonftrcntur,licct  nonav4e6accuratas:nequc  c-  | 
'      -    i  niin  adracioncmfcicntia^propiic  diclo:  rcquiruiULii  fcm- 

pcr  accuratxdcmonflrationcs  ,  fcd  talcs  quales  rcruni  I 
aatuiaoperatun  Vcriimobiicics  fcientiam  habcri  tan-  i 
.ti^jdcrehilspeirpqcuis  &^aflaacibQs  »  Phyficamvero  i 
>i^uorL^parceia  rerum  corrupcibilium  ct>nccmjIatiGK 
iicpfatow|#fitfmtno  de-ipib  recufulnadje  nafceaottm  & 


.   •      Qj  AISTIONB8    PROOEMIAIES  J 

pcrcuntium  orcu  6c  intcritu  cx  infticucQ  dillcrGrc.  Rc-' 
f|>ondctur  fcnrum  maioris  propofitionis  non  cfTe  quod*^'''*'^'  / 
_  icicntia  habeatur  tantum  dc  rcbus  natura  fnaincorrupti-f;^^^J^ 
bilibus  &  immutabilibus  i  fcd  quod  fcicntiarum  dccrcta/i^Mi  f^nt ' 
indubitarafint  ac  fcmpitcrn^  vcritatis,fcu  quod  propall-i>wniiiuW- 
tioncs  cx  quibus  conftant  fcientific.x  dcmoftrationcs  fint^*       ;  r 
ciiifmodi,quamuis  ca  dc  quibus  fiunc  illae  propofitiones>  '  VA. 
caduca  fint  ac  mutationibus  obnoxia.  Sic  igiturdicimus  * 
caquxin  philofbphia  nacurali  feruntur  derebusfluxis 
&  mucabilibus  ;  iudkia  non  cffe  fluxa ,  fcd  certiffima  dc 
conllanci/Tima  (icut  corum  qux  dc  oitu  &  intcritu  rcruiii     -  ^  •  '* 
naturalium  doccnturi  i  phyficis  vcritas  fempitcrna  cft; ic 
omnis  ortus  &  intcritus  cxpers:Excmpli  gratia,ha:cprq-  •  t*' 

pofitio:Omnc  mixcum  cft  diflbIubiIc;velilla:Omnc  ani-  . 
mai  cd  morralc,  perpccu«  cft  vcricatis ,  dc  rc  camcn  cor*  ' 
ruptibili.  Addc  quodrcs  illa:  corruptibilcs  nonconfidc- 
rantur  in  par^iculari>fcd  in  communi  a  phyfico:  nequc  c- 
ni:u  de  hoc  particulari  tantum  mixto,  fcd  dc  omni  ^cne-  '  , 

rath»  diciturquodlit  diffolubilc.Vbinotapropofitioncs 
fcicntificas  ,  non  tantum  conftarc  vniucrfalibus  abftra- 
<5lis,YC  ciim  dicitur,homo  eft  rationalis,fcd  ctiam  confta- 
rc  vt  plurimum  vniucrfalibus  coIlccl:iuis,qua:  nihil  aliud 
fi2ncquam  indiuidua  vniucrfim  &  collc<fliucfumpta :  vt 
cum  diciuir,Omnis  homo  eftmorcalis:  Ica  vc  non  fic  ab-'?^*^^'^  , 
furdum  conccdcrc  fcicntiam  habcripoflc  dcindiuiduis^^^!*'"^/'^* 
vniuerfim  fcu  collci^iuc  fumptis.   Immo  quamuis  ohic-J^J^Jj^^t'- 
<Slumtotalis  fcicntiaefitfemperaiiquid  vniucrfalcfierita- 
mcn  potcft  vc  pars  aliqua  cocalis  fcicncia:  vcrfccurpcr  Cc  ^ 
circaobic<ftum  aliquod  particularc>cLnn  vidchccc  pofito 
rcrum  ftatu,vc  cft,  non  pofTunt  cfle  plura  eiufdcm  natur« 
indiuiduajquarcphyficus  dc  hoc  noftro  folc  luna,  fingu- 
iis  coelis  &  quatuor  clcmcnris  ex  infticuto  diircric ;  pro-,  , 
poficioncscaracn  quae  de  calibus  obicdiis  fiunc ,  func  vni- 
ucifalitcr  vcr^:ExcmpIigratia,hsecpropofitio ,  Quoticf- 
cCiquc  Luna  incurrit  in  vmbram  tcrr*e,concin<^it  iclypfis» 
cft  dc  re  particulari,  &  tamcn  vniucrfim  vcra,  quodfa:i«  y 
cft  ad  rationcm  fcicntiar,  ..  .  ^ ,  .      .  *  , 

C:jtcrum  qucmordincm  interTheorcticas  tcnearhaec 
fcicncia>quomodoiccm  dicacur  /na,  &  mecaphyfica*  fub-  -^i 
alccrna,facis  potcft  inLcUigi  ex  iis  qux  inicio  noftrq  Sum- 
mx  pracfaci  lumus  ,  5c  pr^efcrcim  ex  quacftioac  ^uinc» 


primar  di  fp uradofiis  prioii  traftatus- terti«  pactis  nofine 

Diaiccticj,vbi  ca  omnta  cx  inftitut®  explicauinms. 

^  O  V  A  B  8  T  I  O     1 1« 

Vseftio  ha!c iiitelligitur  dcilibicao  Phyficae  totali. 
J^^^^*^'"       3c  adx^uato.  Quanam  vcrofintconditioncstota- 
cbuamm   lis  obiedi  alicuius  (cicntis  cxplioaromcft  Ibco  proximi 
fkjficM  tf  cicato  noftrac  dialcfticaf .Et  Kcet  de  rc  propofita  variat  fint 
Pcripateticorum  fcntcncix  ,  quod  alij  dicantobicdluni 
,Mfr«        illud  cde  cns  mobiIc,ali  j  fubftantiam  naturalcm,alij  cor- 
pus  mobilc,ali j  corpus  nacuralc  *,  Nihilominus  tamen  iii 
jcnodo  loqucndi  potius  quam  rcipfa  vidcntur  dinencirc: 
Aam  idcm  de  iis  Yodbus  iignificatartpoftrcmttft  tamen  lo« 
^    '     ^^cndi  modas  cft  aptior. 

Q^rc  tencndum  cft  obiofiiuni  Phyficx  proprii  lo- 
^  '  '  ^^saSb^efTc  corpus  natt!rale  vt  nattualc.  Dicocorpriss 
sobenSfTci  fiibftanttam,qttia  rcsvnaquzqut  debcijfpro* 
ximogcncrec5cprimi  ,  idcoqucaptiusdixeris  homincm 
clFc  animal  r-tionale ,  quamcns  rationalc  ,  aiic  fubfVan- 
tiam  rationalem.  Dico  naturalc  non  mobilc  ,  c]uia  rcs 
*  aptius  exprimiturpcrfuam  differcntiam,  quam  pcr  pro- 

priecatem;  Ideoquc  re^ftius  dixcris  homincm  cfTc  animai 
rationale  quam  ri/ibilc :  atqui  nacuiaic  cft  propria  diffe^ 
xcndiobicdi  phyiiologix  ;  mobile  rero  proprictas  don- 
taxat :  idco  enim  «liquid  eft  mobilcs  i|ttia  natnrale ,  noai 
ficbntra.  Sttbiidb,vtnaturalc,iiepQecscbrpttsnatuc&* 
Ivi^quoquo-modo^ftatamypertincrcadphyficttmifientm 
^eifletttr  vt  ens,pcirtinebit  «d  mctaphyficum  i  n  vt  &nabi- 
le,ad  mcdicum,  ac  vero  fi  vc  naturale,  quatenus  conti- 
necprincipium  motus  &  c]uictis,ad  phyficum.  AppcUa- 
mus  autcm  hic  corpus  naturalc  quod  conllac  naturadu- 
^  plici,  ncmpc  matcria  6l  forma:hji£c  cmm  dicuncur  motus 

ic  quictis  principia.  .    *  ' 

Sic  ig^urcxplicatanoftra  fimtentiiA  probatur  hacfir* 
tlluu&0  ;Tn^i^fi»^a  rattopc.  lllud  ccrfcttirtotalcjliibie^aum  alica^ 
firth»      itts  fclMitiae,  ad  qQod  ^natcum<)ut,in  illaffcicM^il  ^  tx  in^ 
Att»c»««6bttitar  I  pcr  lerclerQiitttrtanqttam  i 
'         c^ttf  vcl  proprietatei,  irel  partes ,  fmc  componentes  fioe 
ftbie^limlpedcs:fed  taleeft  corpus  naturalc  in  phyfi- 
*       iiaaiea  <|uirimcio  tra(^autui,  ncmpc  matciia,  forma, 
/  .  AacuiaA 


^  naturd^dficieHs^fimSygeiieralia iiint  ipdus  princi'pia:Q^-  " 
citas  ir)ec6imottts>  locttSytem^us^sfit  eittfdem  propriecaces:  « 

>JDeiiique  co?huivelementa,c«tefae€|ue  inanima^.  k&n^* 
ouc  (Virpes ,  i)futae  animantes  &homincs  fiint  eiufHcm- 

rabie<flx  partcs  fcu  (pccics.  Ergo  naturalc  corpus  tft  ob~  _  ti,*iiiii 
ic(^um  Phyficx.Ex  cjuibus  iutcliigis  non  omnia  quxpcr  '•••''P^ 
fc  conficlcrantur,in  piiyfica  elle  corpora  naturalia,fcd  no- 
nunquam  cflc  cor»m  proprictatcs  vcl  principia  fiucin- 
ieina>|(iuecxtcraa,qu6fit  vtdeDeoetiam&Angelis^ua*  ' 
tenus  iuxta  Ariilotclis  opinioneip  efle^ua  funt  motttQi|^  ' 
ccsleftiuiii  pxincipia^ia  Pbjffiolpgia  per  ie  diiTerapir)  . 
»     ,  •  ^ 

Qv  iL£  S  T  I  O     I  II. 

^  * 

1S  ortio  in  tradcndis  fcientiis  naturxfimul  &  dodrin«^^^^\^^-jj 
accommodati/nmus  cft  ,  cum  a  iimpiicionbus  ^i^^tmirdinA 
quas  fiuit  magis  con>po(iu>y  t  a  principiis  adea<}u«  eyiisiyfyiiigfa 
eoaftattC|&  fimul  ab  vniuerfal ioribas  ad  mitius  ▼niuerla- 
lia,vt  i  generibus  ad  fpeeies  fit  progreiTttS.  Quemordi* 
nem  ieu  methodiunfi  vnqttam  in  ap(jua»  roaxintdifi  hao- 
partephilofophicexadiiiimjliianauit  Aril^^  '  .  ^ 

'camdcmplandBeoduceteaiEbimas:  SicettimArift.pri-  ^f^ft^f^^ 
nmm  in  ofto  libris  pkyficorum  de  principiis,caufis,&ge-r/i«</Mi  ti» 
Bcralibus  proprictatibus  rcrum  naturalium  diffcruititum/^^^y^ 
ordine  partini  fynthccico,  partim  analytico  ab  iis  princi- 
piis  vniucrfalibus  ad  fingulas  fpccics  corporis  naturalis 
cjuac  ex  iis  conflant  explicandas  (Ikogrcditur  y  Ita  vt  prt* 
mum  didcrat  dc  corponbos  inanimatis»^  &  quidem  prius 
4e  fimplicibas  ,  coelo  nempe  3c  clemcntis  in  libris  ^  . 

calo  &  libris  orttt&intetittt:  pofteiius  Ver^  de  coni- 
pofitis  ia  libii^  Meteororttm:Tum  acjcedic  ad  corpora  a« 
nifliata  »  de^^ufbttsac  prxlertimde  ip(b  vitx  princi^io» 
aiempe  anima,  generatins  Jk  eompeadiofitts  dtuerit  ia  Ii< 
bris  3e  anima,&  iis  qui  dicuntur  parua  naturalia  ,  fpccia- 
lius  vcro  &  fufiusin  libris  dc  plancis  ,  &.  incclfu  anima- 
liumiltcm  in  librii»dcIuiloi:ia,dc  gcncratiofl€,&  dc  par- 
tjbusaniinalium.  ^^^^  -\ 

Nos  autcm  facilitatis  gratia  Pliyfioiogiam  noftrara  ^^iJ^  ^w^ts 
ms  paaes  diftribacnuis.  Prwacntdecorporea^MUi^^^^ 


4  PiiiMAE  Part.  Physicae. 
in  gcncrc;  vbi  He  communibus  principiis  &  afFcdionifcus 
rcruni  naturalium.  Secunda  crir  dc  corporc  narurali  ina- 
jiimato,vbi  dc  mundo,caelo,  clemcntis,  corumquc  variis 
mutationibus,  tum  dc  mixtis  corporibus,  vr  metcoris,  & 
jnetalHs  nonnuUa  diccntur.  Tcrtia  dcniquc  crit  dc  cor- 
pore  narurali  animato,vbi  dcanima  tiim  gcncratim,tum 
ipcciatim  de  vcgctantc  ,  dc  fcnticntc  &  rationali  accura- 
lc  dilTcrctur. 


PRIMA  PARS 

P  H  Y  S  I C 


Trtt  huim 
frimdpMftm 


De  corpore  natuYali  ingcnerc.        ; •  * 

* 

Pr^  f  a  t  I  o.  ^  . 

Vo  N 1  A  M  tria  folcnt  dc  rcbus  naturalibus 
gcncratim  cxplicari,vidclicct  carum  princi- 
piajcaufa:  &  proprietatcs,  idco  trcs  funt  hu- 
ius  partistradlatus:  primus  dc  primisprin- 
cipiis  rcrum  naturaliumjfccandus  de  cauCs, 
tcrtius  dcproprictatibus  gencralibus  carum. 


PRIMVS  TRACTA- 


TVS  HVIVS 

-  partis. 
Di  TrincifiU* 


Tf4f 


TRadatus  iftc  commodc  diuidi  poflc  vidctur  in  trcs 
difputationcs  :  quaram  prima  crit  dcprincipiis  rc- 


/f»u*.i»r/,  ^*^'"  natnrnlium  in  gcncrc  :  Sccunda  dc  iifdcm  in  fpccic» 
*  ncmpc  matctiajforma  Sc  prioationc  :  Tcrtia  dcniquc  dc 
NAtUta,  quac  rci  naturalis  priacif ium  optimq  dici  potcft.^ 


FJLIM  A  D  l  S  P  rr  A  Tip^ 
Defiifiripiis  rienim  tiattK^inm  getier»fiim«    ♦     . . 


E  vodsambiguicttcIa^ores,auotnammodi$|^  r^*^^ 
cipij  noipen 

varpcturapad  Phaorophosp^iiasac-J^^   ; '  ^  -  , 

*  cip^,  PtimuAi  jgttur  principium  ladt  yul^ati  ace^ckM  - 
iimiitur  procuiufquc  rciaut  aiMiinis  initio>  qui»iio4^      ^  V 

diicimus  iii  ynoquoque  motu  eflc  principium  tiMbiilim 
fincm  :  quomodo  itcmexiguaportio  a  quaincij^it  cuiuC- 
libetq«antiratis  extcnfio  dici  potcft  illius  quantitatisjYt 
magnitud[inis>tc,mporis,loci,motus  principium.Sccundo 
jto  co  i  quo  ros  iacipit ,  i^>ii  tan^aam  a  iui  partc ,  fc4   * . 
can^Uiam  ab  eo  a.quo  pars  ipfa  priBiaincipit:  ^uomodo  J  - , 
puil&mn  di^tor  pQffcipiiii^ 

tcmporisi.irclciiunjb£b0itts«^  Tcrtio 
principit^ttaccipitur  prodimk,' ltaii|t<i^^  ,  / 

(caufa ,  vocctur  principium  ciufHcm ,  pratfcrtimquft  ^ 
cicns,quomodorcrum  omnium  prindpium  cflcDeuiyiA*: 

principium  moralis  omnisbonitatis  aut  malitiaf  cfle  fi- 

ncm  dicimiis.Quarco  latiiis  accipitur  principium  ^.Mct.TnV  .  ■ 

c.  I.  pro  co  omni,  f  ndc  aliquid  aut  eft,  aut  fit,  aut  cogno-P>*w*»^,X*!  ^ 
<iitttr.Inqiu»9ceptionetrijiJ%nificanturpri  y 
^ncra,  ncmpc  jp^ncipia  co^apofitioni.s,  ecncrationis  &  v  v   .    ^  , 
~  cognitionis,  cxqttibiisiesY<bi  conftat  iSicodc^onitur,        - ,  > 
▼tjf fit  fcWBcncrftur^vcIinnotcfcitjf^  , 
]^^tpnncipiorttmpaktttioinc;omfl^a,qu^di^     '   .  v 
principiaco|nitionis(eufcientise:3cittCompIexaqiisil-^  • 
cuntur  principia  rci  fcuobiciVi.  Deindc  incomplcxotOfll.  • 
in  principia  gcncrationis  fine  quibus  res  non  poteft  ficri» 
&compofitionis  fmcquibusres  non  poteft cflcintegra  n 

feu  complcta:Tbi  notanon  tantum  principia  complcxa* 
quxfunt  axiomata  quasdamreu  propofitioncs  indubita*        ,  '  7 
taevcritaris>(edetianftiQCoplcxawat4ampoin^  • 
.  cipiacognitionis,(}aateattslmciQtf  ptateogim  . 

*  j«ftrcicuiu(piaingcncratio  Telnaiiiii'concipi,  cftwm^  , 

|ft«4.foMfCtdiic^^  V 


.1 


•  .      .       *        ■ '  ,  ,  '     .        Oigitized  by  GopgU 


ita  dici  poiFunt  principia  cognitionis  ,  vt  fimal  vcrc  fint 
.  principia  rci,  non  itcm  complcxaqiix  fant  tantumprin- 
^        fCipiacognitioAiSyverbi  graua>mate£ia9forma>&pciua^ 
^io  >  ica  fuDir  pnneipia^^eiieiaiiatiiis  renun  naturalium» 
'  t      ^uia  ab  ipds  pen Jet  pninis  res  naturalis  in  fieri>  vt  &mul 
aici  poffinc  ^incfpia  coonitil>iiis,  oura&ieillis  iioii pp- 
tcft  intpUigi  feu  cf nipipi  ipfa  generadkk.  Sic bactua»f]uaB 
^  cfl  principium  compofitionis  renim  natii^lium  >  poceft ' 

,  .  etiam dici  principiumcognitionis,  quianonpoteftfciri  ♦ 
.  f^nid  fit  corpus  naturalc  ,  nifi  prius  fciatur  quid  fit  natu- 

ra.  Idcm  fcntieniiumeft  dcprincipiis  c[uce  in  aliis  fcicn- 
fjttf^       parum  gcncribus  reperriuntur.    Notandum  cft  fimilitcc 
auxdam  prmcij^ia  generationis  efleetiam  fub  alia  confi- 
dcf atioae  pcinfipia  ^onipoficionis;  >  vtpote  flne  quibus 
res  neoue  generari  >  ne^ue  genici  conftare  poceft  >  ctiiuA  < 
.  jqddiliint  in  rcbus  naturalibus  nuceria&form^  >^cex 
'  1  /  iei^uencibtts  pacebic.'  Caeciqrum  in  ifto  ccs^tii  a^mus  de 
*  '  /pnncipiiscum  generacionis^cii)n!^:eciani  cotnpofKibms 
*i:cruifinacQraiium«  '  .    ;     - ,  v 

'   Vtrum  ucie  definiantur  frincifia  rerum  naturaliMmn 

^  -       '\    J   Qj^ABaTio  II.       '  : 
'        ......  ^  -  * 

"  T\  R^ncipiorum  nacuralium  duplex  defcriptio  coltigi* 

r  tui  dc  Ari(toc.<y.&  7.l.i.Pi;yfic(^^^^ 

^pitM.    >3c  fc  mmcemAiec  esc  «Us  ii|nt,fcd  ex  ipfis  omma.  Fo{^« 

.  i^ior,ex  quibus  priin6]»qr  fe^  npn  per  accidens  resnacil*  - 

j^alcs  conftant  Sl  fst&x  lunt :  prior  i^ibtlf  principiis  gene- 

rationis,nempc  materia:,  fornia',  &  priuationi  :.poftcript 
vcro  duobus  principiis,compofuionis,  nempc^atcriar  & 
formsc  duntaxat  compctit.   Ec  quoniam  hic  agimus  dc 
V     ptinpipiis  rerum  naturalium  ,   maximcquatcnus  (unt 
ppnfipiajjCfi^aciQnis  jxorumidcirco  priorcm  expiico 
,  .      defcriptioncni.  Inqua oetandbeXanc  ctcs  particulat  per 
pf^  tiiflr  ^***^  pci^icipia  a  cxteris  rebus  (ecernUficur.  Prima  eft 
\0jtm^      quoM(npnexieinmcem}ft4undaqilod(iiiin  e^  aliis)  cer* 
.  tia[quodexipfisonmiafint.)&etp^^ 
]       cluduntur  imprimis  ^tuor  elen)^ta>deiiide  aliacorpo- 
.   ra,qux  intcr  fc  vicifnm  agunt  & patiuritut,  fictjuc inutqa'^ 
\  '  .  "      tranfmucationc  fiant  ex  i'c  inuicem.  Pcr  feciindanlex- 
.  fli;dtmwabhapidciiiucioiiccaQX^  quap  cxptincipi is 
"  ^    "        ^  r"    *  ■  V  r  conflanc^ 


I 

I 


^  ,        Digitized  by  Gooole 


•  eohftant,vc  funi  omnia  planc  corpora  naturtUa,iIuc  clc-^^ 
mentajliicctiam  coclcftiajik  eorum  partcs.  Deniqucpcr  T 
rcrtiam  cxcliiduntur  rcs  fpiritalcs,  &  acci(ientiac]ua!uis> 
CX  quibus  nulium  naturalecompofitum  exiftir.  Particu- 
U  aucem«£x»inferta>  diiciimenponii  inter  principia  .^'"^'^'^ 
tum  naturalitim>  ircaufiis  ciccemas,  ncmpe  ctficientcm,'j^*^*JJ^ 
,^.fin4lem,fic  e^emplaremineque  enim  proprie  loqucndo       .  - 
/aiiquiddidtiirdcji^efleJiucfieri*  Sed  e£cieQ«'eft  id  a 
qao ,  finis  propter  quem,  &  exem|»!ar  adcaias  imisgtia-'  ,  <  ^  - 
iicm  qaippiam  cfficitur,acYeropnncipium'cft  id.cx  cjao       .  >  ^ 
rcs  conftac  vei  gi^nitur.  Prxtcrea  lixc  cadem  particula 
Cgnificat  liabicuilmcm  tiini  parcis  tum  tcrmini  :  Ita  vt       •    ^  - 
fupradiftx  dcfcriptionis  fit ,  principiancque  ex  fc  inui- 
cem,  ncque  ex  aliis  ,  fiuc  tahquam  cx  partibus  ,  fiuc  tan- 
€2uam.^ex  cerminis  ciTetled ex  ipfis  vei  canguam .parcibus>  . 
^  vel  canquam  tcrmmis,  omnia,  fupplc  ,cdrporanacaralia 
pendere.  Quo  fenfu  praedida  dcfinicio  cbntinec  non  can* 
jcAmprincipiageneracionts,(edeciamcompQficionis>^as 
>^bmniacoile&iuiftunpcapcripfamexprimantof>analon  « 
gicctamen,  ita  vffbrmaim^riAiis,  deinde  mate|ia>  ti^n^ 


t  • 


j)iiuatio  rainusprxcipuc  cxplicetur.       .  ^ .  .f  i  ^  >  ' 

,    ■  ■  •  ■    ■  -     QVAIST  I  O     lll^r^m^  ■^•^ 

ITa  cfTe  cx  infticutofic  pcdbat  AriftoceloB  ciq|^.  ^IHlX  Ur4|l^«^ 
phyf.  £xea'qQi|^ttsfiancomnia>fiinccoiicraria :  acquiA''^* 

}»rincipia  fiintca  €K  quibuf  fluntomnia  ,  crgo  principia  ^^'^^ 
unt  contraria:  (jaodacdpicndiuii  eft  dc  principiis  gcnc-  ^'^riulli' 
'rationis,  quse  (iinc  veluri  ipfius  termini ;  &  praeteiea  no-«i  «/^«/u. 
men  concrariorum  gcncracim  accipiendum  eft  pro  no- 
,  ininc  oppofitorum.  Sunt  enim  fupradiclaprincipiagcnc- 
racionis  piijfica:  priuatiuc  oppofitarprobitur,  quia  priua- 
tio  &  adlus  opponuncur  priuaciue  :  fed  principia  fcu  tcr- 
mini  a  quibus  pendct  omnis  phyfica  mutatio ,  fc  habent 
Tt  priuatio  &  a6lus,quod  patet  indu^tioac  fai^a,&  ex 
gacnriquflcftionccIariiisifmotefiatjexcmpUgraria.  Ge*  -* 
neratio  cftiiominfs>ci^mcxiioahoniinefit&omo 
;&caIe£M£tiocbntingit  c&m  exnoncalidofitcafidtu^ 
^ :  tanc&m  prioatio  a^ni  ^  femue^  fcd  etiam  ipfa  materHl 
"  <)uatenus  ^^u  Vel  forma  carct ,  eidem  priuaciu^  opponi- 
.  cux^U^a j^riiuuQ  ^ maceiia  ioccj:  fc aoaof poosuijux; ;  vc 


Digitized  by 


•  »  etiim  Principia  dicantur  |^ra:dido  fenfu  contraria  ,  jopn 
cft occcflc ,  vt  omnia  quouis  rcfpc<flii  fmt  intcr ifc  opfiofi» 
ta!  Porro  jiontantiim  Ajiftbtel^,principia  eflfe  contra-  . 

tia,fedctia4  addit  ipli jrima  c||icrariaifle  priacipia  ia 
%Hntra»i4,  ^^^^^  remmphjfficarum;  Nan^^ca  aue  pnid||^M)m^^ 

fiae  m^ria  priuata,  &  ipfa  fuhtoiitij^MQ^ 
'  donfirmacur ,  quia  priiiu.cwia«*^^ 
•  V  qux  font  omftiuni  primi,ac  prbiodje  !fmtii|aiinj!^p^  > 

*  cis  priiifquam  in  accidcntibusquxWi  compO®0.aj^^^^^ 
'       niunt  dcindc  prius  in  fiibftantiis,in  heri  c{uimitrra^6  . 
cflc ,  ficque  prima  com^anaiUftt  princifia^c^etatiw^. 


nrwwiwAr     dcvlla  rctanta  oplnionum  ▼ariefatC^WJ|p> 

Atq.ff»p»fi'  V  cft  apud  antiqno^  ,  quam  dc  quaeftion^fW^owfr-.' 
•jfriiw.iiiiVcrinn  illa  omnis  fcnccniiarum  multuiido  ad-tjuat^- 
^  vcluticlaflcspotcft  rcuocari.  Pripacil  corum,quivhttm 
tantum  rcrumommum  principiimi ,  illudqnc  immobilc 
•*  f!ofilcrc,vt  P|u:mcnidcs  &: Meli^lus ,  fc-d Parmemdcs  kni- 
Wm,Mcli^<toV<^d infiiOciimiil^dcflfcarbitiabatur,  Sf- 
^  ^  ciin<Udftc<^ttmcrtiiviii^rcru^ 

ia&dcfue  iiiobile^^fcVolu^^  ,  ^3»  vel  vniip|*-»-^ 
incntis,vel  quippiam;  di\|crfuiir  ab  illis  aaigfmiM;?^ 
nim  Hcfiodus  tcrram,  Thales 
■  rem,Hypa(rus  igncm,alij  aliud  poflRtllnt;  Tm^ 
rum  «ui*plura  pofucre  rctum  naturalium  prinap^;wfl|i: 
infiniw*  qux  absillis  Anatomi,  id  efl,  infc(flilia<ii<:cban.' 
ian  l4tqiciHJ6s,Dcmocritus.   Qaarta  eft  eorum .qui 
^    «lora  quom  rtmmnacuralium  principia,eaquc  finitapo- 
•  |tieKC«Sic4atCCa  Calda&s  dttPjppfuit,ncmpe  hicem  &  tc. 
HcsbrwOtuHnacpi^  ma,ncmpc  ^uam,acr«p,  ignem: 

^erum  prindSroUb^^ 

rfianitcr  exprcfllt  rernm  principia,ncmpc  mcf^flda:^, 
^fmitcrUm ,  quamuis  inccr  idam  &  materW^d^o  a- 
'\  l^^wiinjcaiiun^rxi  ^  naiuiam  iiitcr^j#c  yidc^^ 


*  t 


Digitized  by  Google 


.    TrACT.    I.      De     rRlNCI?115.  11 

Veriiitt  m  uaupugnanuttJH  opinionum  varicute ,  &  ^^Mifi/i 
lerum.obfcttritatenoafinemagna  laiideTentatem  ^^^c-^*  •^l* 
ctitus  Ariftot«trfa  ftatnit  mttm  naturaliitiii  principia  prt-  a'mM,tfi!r 
ma^^mpe  materiam,(brmanii  8t  ptittaciodem:  qiic  ex  i-  ijf,pfwt^ 
pfa  rerum  natnralium  generatione  In  hunc  modam 
phyficis  (bfcnt  colligi.  Ommsgeneratto  cft  alicuius  rci'^ 
prodncflio,  pcrq-iain  ali/quid  incipitcfTc  quodanrca  non^'' 
crar.  Illud  igicur  qiiod  dc  nouofit,en:  tcriniiius  adcjuciTi 
tcndir  gcncratio,dicicLirc!ucforma.  Verum  curn  non  pof-    '  . 
/iinus  concipcrc  alicjnid  ac  nouo  produci ,  nifi  antea  noft      •  , 
fdcrit ,  hinc  necelle  eft yt  gencrationcm  pratccdat ipfius 
tbrmx  producendx  priuatio,  qu^  cflccrminus  iquoip* 
fiuagenerationis.  £t  quia  nihil  nalism  f  i  fieci  fcQ  produ* 
.  <i  pojBeftex  nihilo>  ideircotertiomquippiamdefideraturj,^^^^.  * 
ct  qup  ferma  ipfa  gignatutjdcin  quoretipiai!nr><}uod  gc-  fniMi^b 
'  nerationis  principium  dicitur  materia.  Sic  igitur tria  col- 
liguntur  rerum  naturalium  principia  ,  quorura  forma  &  MMnrk* 
pruiatio  funt  termiu^  oppodtuJVlatciia  vcxo  commuae  v* 
iriuf^uefubicvflum;'  " 

Quxrcscur  caufa  efHciens,aut  ctiam  iinalis  non  adnu». 
HMretui  inter  pri  n  cipia  genccationis,ci^m  nihil  nifi  ab  a-^ 
liqttoefficiente,&  propter  alioucra  finem  gencretttr.  Re* 
im>ndco  illas  cauus  dict  quidempoflc  p^n^tageneta* 
tionis>  6cl  extqrna  tantum»  oon  intcnuiyflpit  m^igi  s  pto^ 
ipi^  dicttohtr  principia  ^cnerationis  »  quialhat  ifli  coii«  i 
ii^nftiora:  generatio  enim  phyfica,  quatenusmotatioin* 
cludit  in  fuo  conccptu  habitudinem  ad  terminos  oppofi- 
tos  &  fubie<^um.Eft  cnim  mutatio  omnis  formalitcr  pro- 
ccffus  ab  vno  adaliudin  aliquo  >  id  cft  a  tcrmino  acjuo 
ad  terminum  ad  qucm  in  fubiefto  fine  a  priuatione  ad 
formamin  materia. At  vero generatio,vt  fic  feu  quatenus  . 
mutatio»  Qonihuoluit  fomtaliter  reipedfaimidcauiaoi 
efEcicntera  aut  faalQin » Mmeam  iaoUii:  fttaMwV' 


SECF  NDA    D  I  S  PJ^X 


Depdiicipiisiiilpcdc.  .  .  Wit; 


N 


^otuplex  fitueififo  mMiifkl'.  V4i  V'  'i^^ 

Otnisrt  ipfiim  matci  ia:  valdc  am b  1  a^ii lint  cftjncOTe 
cnim  vno  modo  riimitar.Ec  qaoniam  omnis  ainbi-* 
'  |uiias  adhibita  diftindionc  tollitur,  aliquas  macerijc 
ftindioncs  fubiungemus  ,  vc  candeni  conltcc<^^||KOa^ 
>     ^      Jnatcriaf  gcncrcfcnnofit.  '         *  r ^  • 

Primiun  igitur  mitcria  l«i  fiirapta,  diaidiwr 
Jl^ir^  quayth  qiUjA: ctrca  quam.  Materia  ci^  qtia><i^ 

,>i.tar  jlA  omnc  cx  «juo  tanquam  cx  fobicao  fit  t^|ai<i;Qri^ 
\  ^  modb  cx  aifro  g t  ftarua ,  t%  la^M ikus ,  capnH^<»  »1^^^ 
'    tl*  ^''«'jt^gulis  fitdomhsiftcx  variofadtbariiinAl^ttprtt 
*      gcncrc  fiemcdicinalis  potio.Materia  in qua  diisi#6irS^*y 
quo  tanquam  in  fabicdto  aliquid  incft  ,  quomodo  tabula 
in  qua  aliquid  dcpidum  cft  ,  materia  pidurx  j  &  charta 
in  quaquippiam  cfl  fcriptum,  materia  fcripturxdici  po- 
teftrfic  docuimus  inmorali  philofophia  intcllc(^um  cflc 
fubicdum  prudcntix  ,  votuntatcm  vcto  cflc  fubicdum 
i^ftiti^,&  ca:teraruin  virtutum  nipratium.  liacie^j^- 
3  •        '  i^a  qikm  dicitur  id  lorahe  circa  qwod  agcns^  i^^mA  opc- 
tarufinlfmuni  quiHlablignocomburituriq 
cimusaimdnes-mcniisdirtg^  fobr 
ieaton,vtl  obic6tum  Dial€a:icx;<^uod  dc  Abicii^iO^qpiufli* 
bet  habinis,potcntix  vcl  acflus  dici  potcft,ac  praecipui  de  *. 
obicdo  habicus  vel  adus  pradid.  Vbi  nota  candcwima- 
-  -  ^ .    tcriam  diiicrfa  confidcrattonc  ^dici  poiTc  matcn^^  ^ 
^   .     ^ua,in  qua  &  cucaquanu    ^      '  '  ^ 

J«ii|rrr4  ex  Se^undo  matcria  cx  qua ,  diftinguitut  in  matcriam  al- 
l/J^^l^teiQtkmis&ccomoolitloms.  Illa  cficitttrxx  qoa  non  mfi 
tw».  . ;  ahcracalor  ^raiitoudnafit  aliquidfiuc  rcmow|k  media- 
1.  C0mfifi.ti^n9m}i6  ejt jquatui»  demottia^icuftcur  ficri  mi^ftar 
*  fiu«proxiiBi&imincdi«S,qRomd4^^  S^W^ 


Digitized  by  Google 


Tr  A  c  T.  1.  DePrincij^iisi,  ii 
tufplancxjhscc  ycrp  diciturcx  quacomportcnte  abrcjac 

(fAmatcriaftatiia^yldijpidesdomas.  • 

ToiPdotfinitcria,  pracfcttim  ca  qua;  dicitar  couippficiQ-  Uati^U  rJ^ 
nis  ia  rcbus  phydcis  ,  didinguicur  in  primam  &  (cciIn^^A«Nf«i»- 
daiti.  Prima  dicitHr  id  quod  primum  concipimus  ingrc->'** 
di  compofuioncm  rci  cuiuftiue  naturalis ,  fpcifl^tum  ab-  i. 
fqUc  Tlla  forma  (luc  fubftantiali,  fmc  accidcntaria.    Sc-  Af^fm^ 
cunda  vcro  dvcituripfamct  prima  ,  non  tamctl  nuda ,  lcd 
a6hi  aliquo  phyiico  ,  {itie  (ubilaaciali  >  fiuc  accidcQtario 
pt24ita.£c  ^uidem  de  m^eria  prima,qu2t  cft  materia  ex 
qua  gcneratioois&tompofitionisphyhcaB^deinccps  (cr- 
Hioinftituetde. 


M 


S^id  fit  msimd  prim^iO*  quarept  ftdmit' 

•  '  .   .     tendn.      '  *  ^  ' 

Qv^A  B  S  T  I  O      II.  •  . 

Atcria  primapropccr  ccnuitaccm  naturx  adco  ab-  ^ff^T^ 
ftmfx  confidcrationis  cft,  vt  vix  qi(td cflct,  ({atac-'*'"*''^^ 


re  pomcttite'  vtieres.  Phik>fophi«  In  hoc eeacjlM^,^ 
ma quas twefKivipilmiis.c^mn^  vidcmus  »  Victci  , 
aacem^ignorama^.  l^LCiimaici&waitf^^ 
Sixhtl  pei^ffi#tiis  in  ipfa  cocipcredeVufoiiQSi  £  ca^  (^- 
ftAi  parcipere  Velimas.  Qoare  Ariftotiele^eikm  negaciti^ 
tc  cxplicac  i.M.cc.c.^c.8.qu£  pcr  feipfam  ncquc  quid,ne- 
qucQuantum,  nccaliudquippiaincoiuna  diciiur,  ^uibus  '  * 
«nsdctcrminatur.        '^'  .    *        ^       '    "   ^^*"^-'  - 

Accuratius  vcro  dcfinicur  ab  codcm5.Met.c.t.&  i.Ph.  ^^^' 
.  c.^.text. Sx.piimum  vni ufcuiufquc  fubie^um»  cx  quo  in-  '^'•'^ 
fito  &  pcrmancntc  fit  aliquifll  per  Cc  8c  non  per  accidcns. 
Dicitur  (fubie^flum)  Vt  difttQgiiacm:  i  forma,cx  qua  Iiccc'***\ 
fiat  aliqaid  pcr  fe>non  tamcn  tanquaih  ex  fubie^.  A44i*- 
tiu!j[primadi}vc  fiscenucar  i  quaois  maceria,  <[i^  nqfi  eft 
prima,  A^ldkur (cx  quo  infito  &  peri^abentc  fic^Uc|ai4) 
yt  ckilftingiiatar  i  prmtttionc ,  qux  non  pcrmanct  infita In 
compofico,(cd  pcradla  gcncrationc  tranfit.  Dcniquc  fub- 
iungicur  (  ex  eatieri  alujuid  pcr  fe  ,  &  non  pcr  accidcns) 
hoc  cft compofitum  quod  cx  eaconftac  ,  cffe  vimm  quid       .  » 
per  fe,&  nonpcr  accidcnsjvc  diftinguatur  materia  ph.yli- 
ca  a  maccria  arcis^u^  eft  fubftantucomplcu  esQ^uaiiOA 
lic  vauai  ^ppiam  nifiper  ac«ideai« 


Digitized  by  Gopgl 


•  »  1 


'»4.    '1^*1  M'Ai    pAltT  I  J^/>3Kfirif>''i^^ 

jfiUtmAU'    Poflc!:  etiam  cx  variis  AriftotcHs  locis  ef&ticialiswil:'* 
''♦matcrixilclciipcio  tradi,  vcdicaciir  iublLiuti^incom^cj^ 
ta  in  potcntia  ad  omnes  formas  Qiiod  fic  fQbftancia  pa- 
'  '         tcCj,omnc  cnimcompplit!!^  na^jjraJc  futftatiare,^^^ 
"  > .      cx  rabiUntiis  cotifl^reMCi^rcpnflacaHCcm 

'  '  <K)mpleca;<iMRfna  auifem  ^  pars  0^us  coi^lpo^ 

ci/Deniqucquo^&iftpoceQciaad  otnnet^^  ^ 

,  '       ek  lequcnci  qliicftionc.  '  . 

'  .      Rcftatvt^dliibita  rarioneprobemusadmittcndumelfi^ 
'••f^*!*^  fe  in  rebus  phyhcisciafmodi  matcriam  p4mam.  ^atio 
^a^^jji^  harcducetnr  ex  naturali  rcrum  ^encrationc.   Ex  nihilo 
^^^i^4i^^uicquam  gigni  noapotelt ,  vc  conitac  cxpcnentia  i  crg^*^ 
mtMML    ex  aU^uo  priaBexiftence  quod  uv.r^  genica  xeo^^c  i  \ 
t^ilil  remaneret  ,  oon  cflct  verumdiccrc  quaftdo  i'^^' 
/'         coituejticar  in  alf  rcm,i4  ({^od  era^  ifm$  fubifd£i^|j|B|(^ 
0£(e  a(frem«  Afi  vero  id  ex  quo  praee^fteitce^  &  ijfcCe 


^^«/  %  iilca  rcmanence  &  aliquid  >  nihil  ^iudeft  qoj>yjpj|>fli^^ 
i?r '  .    .  J?eq^e  enim  iftuA  eft  compofitum  ptaceidfteRi^  * 


,        ....  tt*i(?nr 

.      ,    ,  nifi  ex  co  coinpofico  percunce  alicpid  gigni  poffit.  Niec 
'    i,       focmaquoqueprxcedens ,  cum  non  polht  pereuntc  prap^  , 
ccdenti  compofito  remanerc,auc  cii  raccedcnteforma,fi-..! 
mulftare.  Quarc  ncccflccfl  ,  vt  pereunte  praeccdenci  ' 
compofito  ,  ac  limuifxcici^  eiufdep/compofici  foru)^ 
(      ibla  eiufileni  comppfiid  uiaceria  rem^ancir.  Confic^n^tt^ 
^iiji^iitilbeciaciftd^pm       .Y(KlEl>i^;racia qua^do  ix^App^m 
0tft^H,  ligno  excipuurrgnis»  nequehgnumoiilQiiid  S 


'^nis,  nequehgnumoiilQiQd  mjSM 
fe3  igi  ,  necjuc  ignis  e)c  nibiio  pror(i^  fieri  iiil^Ugittm  ^ 
quare  neceffe  eft  vc  inccihgamusaliquid  ligni  rebianelre» 
&  ex  arit]uo  prxcxiftcnce  ignem  ipfum  conftare.Illud  au-  * 
. . .  ccm  nihii  almd eft,quam  ipll  ligni  maceria,qux'fola  cx li-  ^ 
.  gno^ereunte  non  alihi  quam  in  ipfo  igne  cxcicaco rema-  , 

nct.  Cum  autempars  iliapocenrialis  cx  qua  fimulcum. 
^forma  cp^ftac  coi^moficufn  noi^  fic  cx  aliis  pai;cit^(^iDh|V 
iicis  compotita^ne^ecurprogreirus^i^iQ^pb^ 
rcd^  mcacofprtmuioa  uihie^^^ 
<  #tt  eaiitiiuicK^uam  reperiacUF tuid^^tttft  Hsr 
dieb^t  j[eCQftdui|i  proj^riaW  rationem  coj^fiiit 
Exqutbuii^^^^admictcnd^m  e^in  xebus  { 


Digitized  by  Google 


Tr  A  C  T.  I.  D      Pr  I  N  C  I  Pll  S.       \V  1     '  . 
§l^A9^mi^  (jualis  fit  pHthiik  'm^liUi^^]^^  < 

Aeeti'^'^mam  recundum  ile  (f^Qax^smi^^ 
poui^  omnium  fbrmarttm  expcxciem  dik^^lms^s  /  ■  " 

iriruics  fopnas  :  quaie  macemm  ipfiun  appeluuic  poim«  ^ 
tiam  >  ef^  cnim  hoc  Mentiale  materia?.  Cbiiiiftit  autem  \ 

.  in  duobus  paffiuaiftamatcria:  potciuiarprimiim  c|Uidcm  MnUtU 
in  co ,  quod  cx  materia  poiiunt  formx  matcriales  virtu-^^*"^^  «• 
tc  naturalium  acrentium  cduci  •,  altcrum  iu  co  quod  ill« ^^IT^^^.^ 
omncs  &  nonniUlae  alix  qua:  cx  ipla  aon  cda^untur,p(it"^^* 
^nc  i n  eadem  ceci^i ficqae  pocencia  maceriae  partim  e- 
«|dudiua>panim  feceipciua  ^ieictti  Veriim  de  ili^incrin-  ^#  /«^*  > 
lecalcfortiiali^p^  ^^^^"1^^^^^/ 

^G&afit  i»eiiifiaodipoccfttia  $  aoTer^^  ' 
libi  edentialicer  adionAum  habcat.  Rc^ondecuc  prim6>  tultM.  ^ 
^  matcriam  primam  in  gcncre  entis  phyfici  eflc  puram  po-  >•  ^ITmit^ 
'  tcntiam,vc  loc|uuutur,idcll,cxpcrceinoinnis  adlusphyfi-^'***^»  "  V 
•  ci.  Cumenim  fit  cfleacialitcr  potcntia,fi  adiundlumha-  ' 
beret  eiienciall|er  adum  >  iaiu  cilccaliquid  eilcntialicti^ 
ciompoiitttii^  ex  pocettcia & a(^>ac  proi nde  non  edec  ina*;-  .  '\- 

teft de ilto  aott  phy(ico  quid fit >  a^ acetdo^cale  aliquid,^ 
'  anYerorubffandalc.  Si  eaimfiteaotdttt.acc^en^^ 

'  potcrit  cfTcdc  c(rencialirationeraafcriae,qu«cft  efietia*  "^^^^  . 
Jiter  fubftantia :  fi  vcro  fit  fubftantialc,  non  erit  quiddi-  ; 

.  ftin<flum  a  forma  phyfica,qux  nihil  aliud  cfl:  quam  actus  . 
jphyficus  fubilancialispficqi  matcriafccundum  fc  fpctflaca  ^  .  • 
Jion  cric  bmniam  formarum  cxpcrs,  quod  eft  concra  c6-  ... 
lAunem  philofophorCUttcp&(ciimm«icaquc  lic^t  materig  '^«i" 
fita£fai aiiquid  phyficum ,  noit camen eil  adus phyficus,  i.  jipr^. 
^^ut  a4^um  phyucum  babtre  dicititr  rniiul^ttisn  aliudcft  fHh»m^' 
jnitenam  dTe  adi^aliqttidphyficom»  quam  iliam  efle  ih^ 
Att  aliquid  pertin^s  ad  integricatem  t^iMC  compofisi 

,  phyfici  fcu  naturalis.  Rcfpondctur  fecund6,maCeriam  ih 
gencre  cntis  mctaphylici  non  cHe  puram  potcntiam,  fcU 
non  circexpcrtcmrccunddm  fc  omnis  adlus  metaphyfi- 
ci  Jlemotis  enim  omnibus  formis  phyficis,rcmancrct  ad- 

.  J|iw  matj^ia£iimalicei;.ciis    (ubijUotia:  oilul  eiun  msr- 


•r,  .. 


1 


f 


Digitized  by  Google 


.      ,  '      r«       PkimaePart.  Ptty^^^ieVL*^^^ 

^  diaiH cffc  potcft  iotci: cos  &  non  cns  formaliter.  Atqiii 

materia  fic  fpcaaca  nbn  cft  foraiaUrcr  non  ens,  ftcut  ip% 
priuatio  Urgo  dft  forniallw  imsS- c^q^it  P 
'   {und^  &  9id  conlkinm©ncm  totius  compofitijcfUs  ^ 
fubftanritUs,  ncocflc  cfk  ?  t  &  aliquid  rcfale  *^ujMt 
lc  fccundiim  fc.  Adde  ctufe  inatcriam  afttt  «xt^ 
depcnacntcr  a  Forma  ,  atqui  aaualtrcKt^MjJ^l|^' 
quidam  inctaphyficus.  Vbi  aducrtc ,  UccfcWWfl^  , 
jdcacutcxpotcncia&aclucomponi  ,  non  tanic^i  cft^Jf 
' '  compictum  in  vUo  gcncrc ,  quia  uon  conftat  z6bl  8c  f^^> 

tait&  ciiTfdcm^ncris  ,  fcd  cx  potcntia  phyfica  &  adi 
,    '        '  inctaphyfico  fcu  cntitatiuo.Concladcaun^  igitur  cft  ma 
•    teciimli6«fic  abfolutc  &  funpUcitcr  puram  potcntiam,^ 
•  .tmin^  rcpugnar<?  ciufmodi  mitmr}  cxiftcrc  iq  rcru  n2£f 
^  l!ura,quia<(fct  ciisfi;  n8ciisjcns  quide  cxhypmh^ quqd;  - 
'    cxifterctinrcramnatura  ;  nott^s  qiuanlW^i^^ 
V-  .  Akeia  dirilculcas  cft,  an 'ftd omnci^  ^^'^''^^^'^^^^:^ 

'^jt^Uf   matcrix  potcntiajan  vidclicct  fc  extcndat«df<fr^^^^ 
^.ulm.  tantam  futuras  (  de  quibns  non  cft  dii^cultas )  fc^:?|Wl|^r 
aJtfhit^-  «aetcrita$^prxfcntcs,6calias  potlibilcs  non  tutiira«|^flyi^ 
Wdco  primd  matcrijc  potcntiam  fc  ext^ndercad  toi^. 
inas  pfaceritas;  ratio  cft,  quia  potcntia  matcnx  genca^ 
-I&  eft,nec  augcri  vd  min^  poteft,ciJim  fit  cllentialis.  At^ 
.     TOd  f  materix  pptentia  tovt  fecsctqndctct  ampUiis  ad  ' 
«as  ftrmas  qux  pcrierant,minHcretut.N?cmc  o^fi 
formx  illa!  natura:  n  ncqucan*  stprodttci.  P^T^^ 
*^    ucnit  cx  defedu  agcntis  naturalis ,  qaoi  non  polht  ^em|; 
niinicroquodamiirum  cft  rcfticucre  : 
9,agM»  matcTKC.  Rcfpondcofccund6matcri«potcnti|%^W', 
^     toodcie  ad  formas  prarfentcs ,  c6  quod  prxfcmfa totmie 
lion  tollit  aptitudincmfubicai  ad  ipfam,fcd  tantum  pn*' 

■v>  ^  '  teationcm.  Quod  vt  intcUigas,  notandum  cft>in  co  om- 
^  \. .  ,  fiiquod  didtnr.cire^inpotentia  ad  aliquid,  duo  conftdc 

I     ..'4  \     '     .  tari,ncmpcpriu^tion<Mnfcuindi5cntiamaaUi^^^^ 

'  ,  •  tiam  feu  aptitadinem  adcttnd«m  :'fapcruenw|tt|^c,^ 

acluprmatiofcu  indigcntiatoUitmr,  notf  vcrdM^f 

'  nuamuis  prxfente  forroa  non  dicatir  propri^ ^yfiim  •  . 

cifcin  potcntia  adillam  ,quia  idquoddiqtmf«in  po.  . 
.  tcntia  inciuait  priuationem  cius  ad  quod  dicitat  CHC  m.^ 
'  '  potcnti;^.  Sicut  is  qui  adu  vidct,habet  potcntiam  ad  vi- 
4m6K^        umca  dicjtoxprogric  e0ciapotentia  ad 


uiyiiizeci  by  Google^ 
•  ••  .  V..  .  -  


Yidenduinrficat  didttir  is  ^inct^m  poffic  videre ,  aAa  ta« 

mcu  noa  vidct.  Rcfpondeo  tcnio  matcriac  potcatiam  fc 
cxtcndcrc  atl  formas  pofllbiics  iion  futuras:quia  i#llacft  ^'•^»*^* 
lorma,  cjuaimiis prxftantilfima,  quse  matcrix  appctiturn 
cxteufiuc  fatict :  ijuarc  appcticus  matcrix  extcnduc  di*        ,  - 
cituc  infinitus  :  quia  noa cot fgiOM^  xccipu*<juiapliucs  ^  *  ' 
adhoc  iiibiade  pomc  cectpf^re, 

Qjr  A  B  $  T  I  o   I V.    .  •  ' 

NOnrmHx  funt  matcrix  proprictarcs  figillatim  hic  r.  Pnpritm 
cxplicanclj:,;]uarum  prima  cft  quod  lic  quauCajadeo  mm^' 
.cnim  in4ccrix  pcopria  cfl  quancicas  >  vt  ipfi  primo  pcc  le 
competacjdeiadc  pcr  ipfam  toti  compofitoliaturali  >  ad-» 
.  dc  «tciam  formatn  fiue  iublhmciaicin  >  -iiue  a^idcncalcm 
non  a^G  mcdi^ce  <]aaacicaGe  inmaceria  cecipi :  .#x  qu6 
laceiligcre  eft  quantitatem  cflfe  materia!  coxuam,&  cam 
ipCaftmut  produdam  fcu  crcatam  ftiiirc ,  praelcrtim  cum         *  • 
vi.icmus  niillum  a2;cns  quincicatcm  c  poccntia  matcria:  ^ 
cduccrc  poifc  :  cjuo  ficetiam  vc  qucma  imouum  vna  ca-  / 
dcuitjuc  matcria  vanjs  fibi  inuiccm  fubimic  lucccJcnti- 
bus  formis  fubcfl:ita  vna  cavicmqiie  ^uantitas  ia  iiiis 
pcrfcucrdc :  immo  noanunc|uam  ipiius  materia:  viccs ge« 
!rac>vc cohcingic in  auguftiifirao  Hucivarifti*  iacramcnto.         .  , 

Sccuada  elly  quddiitingcncrabilis^incorrupcsbiiis,  ^^j^ 
lijc^cmucabilis  dtcipofCcquaceatit  mucacioaum  vtciiG- 
tti'dines  expericur ,  dum  fuccedenccs' (Ibi  inuicem  formas  '  *  ■ 
fuo  finu  cxcipit.  Quod  auccm  ficingcncrabilis  patcc,quia 
cx  nullo  fubicCto  gigni  poccll>  ciw  w  ipiii  lic  pnmum  oi;j-  - 
nis  ph viicx gcncracionis  fuiiic  clu'!!.  Q^M>ci  ciiaiii  lic  in- *  * 
^rrupcibilis  paict ,  i]uia  cuui  corrupciu  <^cnerationi  rc-  '^' 
(pondcat>nihil  cllc  pdccd  propric  corrupcibilc  c|uoJ  noi\  ^  , 
iicgpocrabilc:(icut  cnimniiiil  nifi  pra:luppoiico.iubicc^o  .^.^» 
gigtii  pocciti  fic  nihil  .iiiii  in  iiibie^lo  corranipi.  Quarc 
maccria  aoa  niii  per  crcacionc.m'prp(lj;aia0QC  niil  pcrlta*'  •  -  ^ 
'niliilacion^m  d  ftruipoccft,  pruitidiqpe  a  iiulloag^.ili[e*'.V  ^  \ 
iiacurati.  ,  icd  i  fblo  Dco  procrcari  aut  aboliri  pptqfl:»  • 
Quo  llt  vt  nulla  iiacuia'  vi  aujir-ri  vcl  tlinnnui  pollic  ma- 
tcria  ,  tantUiiK]dc  ciinc  icinporit;  litmateriit  in  hoc  vn;~   •  , 
ucrfojquantum  iuit  Ab  inll-anti  crcarioiiis  3  non  plus  iicc 

wiuiu^.   Ncquc  i>bcJt  J2iyftcxiuixi  c^^^mlubit.maaugjaif 


in  auguftiffimo  Euchariftiac  racramcnto,  vbi  maccria  fM» 
.      Jiis  confccrati  dcpcrdiiur,  nain  valde  probabilc  cftcon- 
,  •  fumpfts  fpec;iebus ,  Deum  caatum  matcriat  rcprcxiuccic» 
^uancum  deperditUtn  fiterac]^  trftndubflantiationem. 
^  tftftk^  Tertia^>quailin«ieriAviiqiiimpoiIkcireiiiidiuKa« 
.  uoefti<}uiaiuuhi»i^«^nsdaodpoflii:expeUeftomn£ 
pcnitus  feraum  1  matena  nin  indacendo  iioiiam.QuM 
i,Tt  pleri<]ue  preliabiliter  «fbirtBntur»  plures  Itlntiii  eo* 
dcm  rubicdoformae  fubdantiales  >  fubor^ina&r>liferti 
aiiqua,nontamen  omnis  a  fubic^la  maccria  abfcjuc  alte* 
tius  produ<flionc  tollitur.  Vcrbi  gratia,cum  animal  inte* 
iit>  cc(i  rcmancat  corpus,  totali  lorma  nempe  anima  de* 
f  •   f(itutum,oaines  camen  corporis  partes  remanec  fuis  par-> 
'  t iaiibos  focmisf  raeditx.  Poceft  tamen  Deus  ( qua  eft  vii^- 
'  f utc )  materiam  omm  Ibrma  t Am  fabftaatiait  cum  accU 
'  Jttaitiexpoliareyaatnttdamacinfbnnemeitailiilocmi* 
'  sctpofletque  in  tali  ftatu  materia  vi  ftia  ftibfifterCi  )aani« 
nis  id  nondom  cclQtigerir,farta(fis  tnqaam  fut«irom  fit. 
#  f riyf/s*    Quarca  ptoprictas  cfl ,  quod  matcria  Ht  omnino  pafR* 
^         tta,id  cfl,  auliain  habcat  potenciam  a^iuam,  fcdcantuni 
pafliuajn  ,  quia  omnis  adlio  cfl  a  forma  qus  fola  dicicus 
-.  priiicipiumagendi^iilcucmaccriapcincipittmpaciendi»  ^ 


r 


DE  FORMA. 

Qjr  A  B  s  T I  o  y* 


rwnmm  ||^.        Efi'"*tuf  ^b  Ariftocclc  1.  PhyCc.i.  tic.tt.  Rattoeioa 
/ff/fiiw    JLjf  ^ti^ <iui<t  erat efle,id  efttracio  eiusefiCrix  quse  ci]jE^ 
^oex^i  competit,eo  quodinrei  coiafquc  naturalis  eifcnj 
\Ahd  fi*ms  tia  pfxcipui  Gt  pQfita:Veri!kmdidtindiAsn^tcd  delcribi 
Af^t^  poteft :  adus  fimplex  fabftanttalis  vnum  per  f!t  ciun  mi* 
,     rcria  conflicuens.Dicicur  (adlus)  vc  diftinguacur  4«ate» 
ri^       dicicur  potcncia  :  vbi  noca  potcntiam  &  adhim 
(cmper  opponi :  potcntia  cnim  dicic  impetfedioncm,in- 
'*<ligcntiam,indirfi:rcnciam,  palfibilicaccm,  &c,  ac  vcroa* 
Aus  dicit  pcrfc^oncm>  complemencum,  decermiaatio* 
iiefiijadiuitatem,^ftcper  hanc  qttO(}ue  paru^alam  diftin« 
mitor  ab  ipfo  coinpolita  Pbyfico,  qudd  neque  potentia* 
^  j&flkaftiif4i4ff^  4  fMati^iiidcociftiuulca&uac 

.    /  pOKCtttil^ 


Digitized  by  Google 


^^'       4"  K  K  C  T,    1.    D  E    P  IL  I  N  C  I  H  I  jy 

potcntia.  Add|cur(runplcx)vtdiftinguatur  abaiftucom-        _  / 
{ioflti^ulufmodi  cft  totalis  eRtniiji  rci  naturalis.  Praetecr  .  r^., 
«a  dicitur  (fubilantialis)  vt  diilinguatur  ab  accidenttbus 
giia?  (Uct  poiTunt  adus  fimf^  . 
jDieniqucfub(Uciii(vnampccie<uq(ifi^ceiiacojifti  ^ 

iioDa-caittmvtdiftifigu^  fcparacist.pt^ 
Aemt)c  8€  Ang^lis,  quilicetfinca<^sfimi(>iiccsl^^  :^ 
cialcs,non  tamcn  compofitioncm  rci  nacuralis  poflunt  in-      *  V, 
grcdi,  fcd  etiain  vc  diUin^aatur  fornla  naturalis  propric  , 
didla  a  formaanificiali  ,  ainfteotc  ,  &  ctiam  cxcmplari, 
qua:  cum  fua  materia  noa  conftitiiifnt  vnum  pcr  fc  feu a-  formd  ^ 
ll(}uid  rnius  eflcntiae.En:  itjicurforma,a<5tiis  quidam  fub-  f**'»^^  fifi 
flancialis»ieA  tiutten  iflcompletus,id  cft,  fubftaacia  incjS-'**^-'^— 
p]ateslo]>ycicaIoqttar>fcmifubftaRtia,<}ii^con^  '  ^ 

macd^a  yiitm  lnce^aiii.|ji)>i^anciam  c<»iticttit  > .  Ucct 
intcgra  i\H  (Ub&aji|da/(|iiB^iu|iil  aliudeft  quim  compo- 
fieum  Ph^^cunixiiai  corpus  namrale  in  fui  conipo^cionei 
ab  Ytraque  partc  pcndeat,  in  (iii  tamen  rationc  5c  natura 
a  formaprxfcrtim  dcpcndcc ,  quia  ab  illa  habet  quod  fit  :  ,^ 
talis  vel  talis  aatura:  ac  fpccici :  a  foniu  cmmpctitur  o- 
mnis  rerum  naturalium  varictas  ac  diftindlio ,  qu^ratio 
ciii^u»d.cum  vna  cademque  fit  in  omnibus matciilaxa-^^  ^ 
ddec^tik^cniukiplicestoima^^  >  « 


Eccflariaplan^cftpropofit«  qu^ftionii«cpIicaci.9/     '^^^  . 
^     vt  intclli^atur  quarationc  forma  dicaturPhyfic»  *  - 
gcnerationis  principium.  Tunc  enim  gijai  qnippiani 
intclligitur,  cum  ipfms  forma  producitur.   Cum  igitur'" 
conftcccxantcdidiscx  nihiio  iiiihil  fieri  ,  fcdexaliqua 
^Qiaceila  fcu.primo  fubic(^o  cuiufgucrci  formamprodu-F#f ittium^^ 
aicxplicandus  modus  eft  quo  ii  naCi  lUpcccndum  ig^-  ^^'^  '^*'*'- 
tiir  cfthoclocb  quod  ihitio  quapftionis  tercx^  molnfiimus  (^'Mi* 
i)c  potcniia  *inaccri«cdtt^huaic  reccptiua  i  &  pr«ccrca  ^^f^ll^^tt  i. 
^ocandum  maccriapfi  noh  habcre  pbcendaiti  cdu^int^; 
ncqcie  enim  omnis  Ibfnia  qitae  tn-matecia Dpcipi  pckcfti|  , 
cx  ipfa  potcft  cduci,  vt  patet  in  anima,fationaliqti«  no^ 


ftjt  cx,fp^itciia,  &  tamw  in  carccipicur  vt  foima :  Wquij 

...  Jt  * 


Digitized 


'  VritlMill   PAIl'Ttl  PHTtrCAB 

mur  autcm  hic  dc  formis  cjua:  cx  ipfa  materia  produci 
.  Jffgkidmufoffnnu  Nocandum  cA  fccuQcio  loco»  fof mas  aacequam 
prodiicaiiturjnon  cflfc  vlloiiiitloada^il  renun  mcurau* 
iie  cxcra  materiamyfiae  in  mtceriamon  quidm 
teriam>^lliaidexperienri«  rcpugnacilgnitcmm  combtt» 
« ^ieiiilo- lienmn  nonaliundc  qiiim  in  ipfo  iign^  fermam 
ignis  rictctur  aduoeare:Ncque  enim  in  ip(a  maceria>nam 
id  quoquc  cxpcricntisc  &  fcnfui  repugnacquis  cnim  (an^ 
m6ti$  dicatin  co  cllc  adu  formam  igais  in  qiio  nulla  ap- 
parcnt  ignis  Tcfligia  ?  Dcindcfl  in  ligno  antccjuam  ad  i- 
gnet^  applicetur,€{l  adtu  forma  ignis:  £cgo  li^dum  antc 
'  omnem  ignis  aftioncm  crfc  rcrc  ignis»imiii6  lamjtric  a- 

dtta<fr>cmis,ic  vtfommatim  dicam^iamcfttcqmeqttid 
llfdta  9i  eflepotcft.  Notandum  terrid  cafilcm  formas  antequam 
prodaeannirjconrinen  poccftatc  in  niaceria,nM  «[uodio* 
^ias  matcrias  po(Rc  producere,hoc  eni m  modb  dicittit  dll 
(e  porcflatc,(eu  virtuic  in  ageace>(ed^uod  px  matcria  t- 
duci  &  in  ca  rccipi  poffit, 
f4y^rti«  tt     His  prscmifliSjnoftra  caquc  Aridotclis  &  omnium  Pc* 
•••^*      ripa;cticorum  ailcrcio  eAiformas  produci  cx  maceria,  ni- 
hil  alliud  cfrcquameasnaturait  vi  cattiacttmefficienriiim 
educi  in  a^bun  cx  potentia  nratcritB  «iiue  ptoduciin  ma- 
"      teria  condirrentc  lybicdtai  ad  ipfarum  produ^iioncmf 
'  ftcttnd&mpotenriamaaamliabctadillasBatiiralcm.Sic 
Vmm  mm  enim  fbrmtf  dc  nottOfiuAcquiradu  nonexiftebant,  nec 
ijy        tamcn  fiunt  cx  nihiIo,quia  hunt  exfabiccftoprxcxiftcn- 
te  quod  habct  potcntiam  naturalcm  ad  illas.  Ex  quo  in- 
rciligitur  cdudioncm  formsc  noii  cfli  crcationcm.Ex  iis 
Ctiam  incclligcrc  c(l  difcrimcn  intcrprodu<^^ioncmfot- 
m  Jt  materiahs  ex  materia^ce^paonem  aaima*  rationalit 
incorpofcA  i<^^<Micm  donorum  (iipcrnaturaUttm  ui  a» 
lunuuquodin  primafit  naturalis»eaqueediidiua  potett«» 
Mlf^ .     ttamaierits  ad fbrmnini^;  in feciiiida  iit quideni i^a^ttralis» 
fed  tantibn  rcccptiua  potctiria  torporis  ad  animam  :  in 
tcrtia  non  (ic  natuialis,  (cd  cancibu  obedieucialis  poccn» 
tiafubi^diadgratiaminfufam.  '  ^ 

intMi^  QvArsTio  VIL 

fUm  ^§mdi       Vm  forma  naturalis  nonminAsab^^entCjifttimab 


Digitized  by  Google 


TKACT^    L  Db  .PRI  K  C  1PXX9. 

llftlitti^cexplicenius  quotiammodoreliabeatj^ti^jiiesi 
prodocetida.  CAtii  entm  in  Tnoquoque  a^ente  natnr^Ijl 
duplex  fit  agendi  principium,vnum  primannnfWprinciw 
palcncmpc  ipfius  forma  fabflvintUlis:  alccrum  fccunda-*''' 
•riuin  ic  inftrunicnralc  ,  ncmpc  ciufd-m  agrntis  ▼ires  8c 
poccntiae.quat  funt  formacaccidcntalcsrgraaiscft  difHcuU   ^  .^:.  ' 
.casian  agens  naturalc  pcr  folum  fuum  primarium  agcdi  \ 
pri  ncipium^an  vero  etiam  pec  recimdarium  attingac  pro-' 
du(^^ionem  foniuc  nacuralisMtaYC  accidentia  nonnunqul 
pofEnc  pro(|ncere  pocencia  ntaceri^  &n4a 
x}los  ieitur  pre(td:ms(&omni  conconti^me  ^  quidceneii* 
dtim  m  de  re  propofica ,  fcquedcibu$  conclufionibac  bre-f 
uiccrapcriemus.Primaconclufio,Form3c  fubflantiales  a-  *  f'^*^^ 
gcntium  non  attingunt  immcdiatc  produdlioncm  aliard ^'••^^*'» 
formarum  fubftantialium ,  quod  probatur ,  quia  formac 
fubflantiaIcs,non  nifi  pcr  medias  vircs  &  potcntias  natu-  • 
lales  (ibi  fubordinatas  operaacuc  circa  fubicSu  (eu  na^  ^ 
teciam  cx  qua  alia  forma  producenda  c(l:  Ergo  non  inv* .  . 
mediac^.  acctnjp^  iWwxs  produAionc.  Adde  ^uod di(po- 
iidoiles  qu^  ittCinl&jrixi^^ 
ex  qua  prod«edtii^iei^lS^^ 
^l^rmam  pixKiucefidam^qiiti^m  i^ftim  agens  aut  a^^ 
principium  quod  cft  in  agcntc  ab  ip(a  maceria  diiucum.     ^  ^  '^* 

Secunda  concIufio.FormaE  fubdantialcs  agentium  re-  ^  Cmclm/^ 
li.  &a£liuc,imm6principaIitcrconcurrunt,licct  nonim-f^^^^f» 
mediati  ad  produdioncm  aliarum  formarum  in  maCe-  '^; 
riadiiTita»  Probacur,quia  fi  fola  accidtntia^ciogcrentE 
produ^oncm  formarum  >  ic4  vc  formx  fiibftanciaies  e A 
lent  ociofie  » ^ltaic  onmia  qu« in  Phyfica  Terifltma  fimr  •    ' '  . 
coczti'ercn^>nenm  finiilemdttece  fim 
x^pct  fbrmam^rormam  eite  pcincipiUiTi  agendi^  iiacuram 
euepiincipiuni^motus,&c.  ?     •    ;  vv 

Tertiaconclufio.  Accidentia  in  virtute  fubftantiz  fcu  i.Cmkifpl, 
quatcnus  naturalia  funt  principalium  agcntium  inftru- 
mcnta  attingunt  immcdiatc  produdtioncm  formarum 
fubftantialiuuiL  Qnod  igicur  formx  fubdantiales  poflinc  frchgtur 
a  fotmisacoid^caliEusieocd^accidctm  ^*^'*  «fli 

bacnr  milltia^xpjerientiis,  iPciina^^cumaifrqcigneac'?'^ 
d^tulntttao  cottiaifta  pereantibus  gignkiir»fbrmaaefiB  i 
4^sf  tii-li^iiimiemanente  materia,naftitar^ 
alHra^a,  ae^ue  ccvw  A  ^xc  pneiaitci&d  «  ' 


tft  .        PH  J  M  A£  P  A      T.  Ph  y  S  I  C  AE. 

»  ■ 

liutibus  extin^orumekmenEommjqii^ 
iceik  reman(erunt ,  nempe  huniiditate  aijuar  &  calo^  i« 

gnis  profrcatur.  '  —     »  »  • 

•    '   Sccuiida  :  i^^iis  prof  e  fpecaiuir!  concauiim  in  matcria 
dirponta  conrip'tur  non  ab  igne  prqrcntCjfcdacalorc  pcr 
p      rcflc(f\ioncm  radioi  um  folarium  cxcii  .tto:  Tcrtia,caqux 
^       cx  putrimatcriagignuntur,rion  nifipcr  ipfas  matcrit^  dif- 
poutibnes  ^iix  ruat.accidentia,c}uz  (eminaicm  vim  con- 
tinentimmcdiatcprodiwuutur.ldcmpractcrcad^ 
de  virtutcfermahicc ,  quae  in  fcmkiibulmm]>laatarttm 
i.  .  c&m  animantitiiil  re||critttr;Addc|;pttam  ac^uar  pet (bias 
ftccies  vitti  con&ci^  i|i  Buitharima    vtiam  mnueid' 

i     ^    P^"^-  ..... 

.  ■  '  Quodautem  accidentiailla,  fiucflntvires  &  potcntix 
•  *4KtfAit««  ipfius  agcntisjfiue  difpofitiones  ab  agcnte  pcr  fuas  vircs 

niit  P^^^**itimatcxiam  mnwd{i^x,nr>h  virtutc  propria,  fcd  in  vir- 
'  dmJLi  ^f^tutfcfubflanti^  producant  fubftantialesformasjprobattir, 

mMfmifmi'  quia  |4f{ap^  cll  detcrioiis  conditioi^is  &iofcrioris  oir 
'  Wlt9^  .     dinis»nonpotcft  vi  ^ropria ,  fcu  n  a^ns  principalc  ali'». 

3uid  pifoduccit  craod  fit  nobiitCMtts  condittonis ,  &  ^pc* 
6ris<9rdtliis  >  alioqtti^otittsiiiatuiafbrd^rfebub^ 
Jtaquc  quan^umuisfttihcdiaci  opcrenmr  acciAnfia,!^ 
tamcn  principaliter  ,  fcd  tantum  inftrumcntalibus  opc- 
f,  *    '    rantur;&licctcontingatprincipaIcagcns  abcfTcnonta- 
.    *  *"  men  abfnrdum  cfTc  ducimtis,  accidcntia  in  ipfius  virtutc 
^cre,<|uiifcmper  naturalia  funcipfius  agcntis  iiucprae^ 
iSms^nucabicntisiafttHmcnta.  y  -       ;  \ 

*   '  Qv       s  T  I  o  VIII. 

W€»nu  Onftat  ouidem  cx  pr^ccdcnti  qu^oi^^cooiun  nS 

521^1       nifimcdiisdifpofitiowbus-  pro4!ici  ^jfifti  jpot^ 
tm*       \  materi.x  cduci,c|uia  pcr  ciufmodt  di&ofitioiies.  miicfiii 
■         pra^paratur  ac  fimul  dctcrminatur  ad  ccrtum  gcnjjs,  &r- 
•     ma:  rccipicndum.Veru  difficultas  c(l,an  in  coinftaci  <\\xo 
^      ■    forma  vircutc  prsccedcntiuin  difpofuionum  cducitur,rc- 
-ijiaaeam  ili«c«dcrnmatcria5  diipofitioncs  nu  ita 
M^ammu       iifilcm  li^Stibus  fi^rma  tniatur  imms^-  Arbitratui^ 
^•rftiiMi.  cnim  diuuis  Th©mas  inrco^iiltfttti  illa$  Qoi.iia  pr^uias  di-'- 

^  -  i  C     '     ^\       ^  -  \tur 


•  )  »  •  -  \ 

T II  A  c  T .  L  D  B  P  R  X  N  c  1  p  r  I  »;  11. 

for  matcria fit  forma  :  quarc  in  codcm ijaftaiiuaU|i  afliis,    • . 
prccuntihus  planc  fimiiia  accidcntia  cx  tO$  wt&om  for-, .    -  " 
tRM  li^fiilrarc  in  ipfo  C0mporito  cxiftimac. 

At  vcro  probabtiiib  mttico  tttdictmas  fbrmtm  me^iia  -  * 
JiftofitiQtiibus  Tniri  jnuccciar  >  non  tantum  quia  mecUtf 
^tpofitionibuf  ilH^  forma  ipfa  produticur,  n  ptaecedcnti 
^narftionc  probatum  cfl,fcd  ctiam  quia  iifdcm  rcmincn- 
tibiis  &  mcdiantibus ,  forma  in  co  ipfo  inftanti  fuaf  pro^'" 
Ju^onis  materise  difpofitar  vnicur,icaut  non  fit  ncccfTp 
alia  rcproduci  fimilia  accidcntia  :  fcdcadcm  <\ux  form« 
produccn^a^  infccuicrant  pera^a  vnioncciufdcmfQi:!!!^ 
<um  matcria  inca<itm  (ubiefto  perfeucranc, 

*  Vbi  diligcnccr^noHbidttmcft  di(pofitiones  adcofjue 
#miuaaccidqitia  corporca  noti  toti  compofitO)Vt4XTh. 
,  vUiiiii  eft » ftd  (oli  matcric  inharrere  formaltccr*  quia  in  ^e$iim9U 
•0  filbfedKit^  rcpcriuntur,cx  quo  cducuntunatqui  ex  t^fMm^n* 
la  marcria>  non  cx  coto  compbfiro  cducunrur Vnccidcatia 
cprporca  ,  6c  camcnoh  ardidlmum  nexuin  feiaccriae  &      '   .  . 
formx  cum  ipfo  compoficoia  quo  fimul  vnica^non  difFe- 
runr,fic  vt  ab  iis  acciacntibus,  quae  fortnalicci  foli  macc-  ' 
liat  inhaerent,  totum  ipfum  com^ficum>  cui  ^>li  proprii  >^ 
compeclc  ratto  fuppouti»  dcnommctur:  Sto^  ab  iis  ciua* . 

•  licatibQS  (piritaalibus  (^uat  folt  animae  racibnali  ^diuf* 
.  wntj  tottts  homo  denominationete  fS^sdMi»  / 

Qv  A  i  s  T  r IX.' 

SVmmacft  vtriufqucprfncipij,  matcriac ,  inquam  dc  ju^^ 
fotnue  intci  fc  neccilicudo>non  cajucum  quia  vnum  fi-  ^f,^mm 
nc  alccro  non^teft  in^clligi,  cum  efifenti^lcm  ordincm  nettftmd** 
ad  (e  iniiicem  inuoIuanc:fcd  cciara  quia  Tnum  abfqueal-  M^uruM^ 
tfltb  nufpiam  repfriripoccft ,  fi  animiam  rationalcm  cx-  * 
cipiasdKcut  enim  ma|eria  nunqua^  ^teft  efle  fotmi  4e-  ^f^^  ^ 
flituta ,  fic  ncc  fonna  exm  m|periam  pofiu  eflepoteft» 
<]uia  vna  cft  propccr aliam  s  Q^amuis  id  fit  diicrimiiiist'*  ^ 
qudd  fi  materia  virtucc  diuiiM|omni  forma  cxfpoliarc* 

*  tur ,  po(rct  fua  vi  fubfiftcrc,  quia  prii\s  nacura  cft  >  marc-  ^ 
xiamcfrc  qaam  formam  :  Ac  vcrofbrma  fi  vircuce  diuina 
icpararccux  a  macciiaynon  poilct  vi  fua  coiixrcrc>fcd  (la- 

iipi  lpi&  jiixw  ^inioft  fuitcya«lttr|  ia  nikilar  -^"^ 


V 


Digitized  by  Google 


»4       /P  R  I  M  Al.P  A  JR.  r.  P.H      S  I  C  Ali 

qaia  ab  eo  fubie^hi  pcn^ct  vt  c6n(c;rt]ecut  cx  qao  edaci « 
tmr , :  Qmxl  de  omni  fbtipii  tain(fiibftantiali  quaiti  lcci^ 
dentatt  ac  ci  pi  endam  eft>excepta  tamen  ^  vti  iam  didi^ 

cft,  anima  rationali  j  qux quia non  cduciliir  cx potcntta^ 

inat€ri.T,idco  ab  ipfa  non  pcndctjVt  in  fiio  erteconfcruc* 
Otitih*     tur.   Oiiod  fi  (  biicias  formas  accidcntalcsinEuchariftia. 

cxtra  matcriam  omncm  fubliftcrc :  Refpon<ico  ilU  acqj^ 
iW^k.  .  dentia  nontanciini  virtutediiiiaafepaiari  abomni^||pi> 
;   :        tecia,icd  eadcm  virtute  (cpacaca  conferoaci. .  Porro  licet 

anima  rationalis  non  dc^cndcat  a  matertan|tODicnie* 
J  ,  i£ur>abcadcmtanfiCnslliquatationcpcndetvtprocreetilf: 

nonquod  non  poflit  Dcus  illam  ab(bluti  ejctra  onme 
•  ■        '  corpus  crcarc  ,  (cdquod  vid?turt)euspa6himil!iiicutti 

natu ra  pcpigi ffc,  vt  ciuihiodi  foxmam nonnifi  in  coijporc 

difpofito  procrcarct. 

•        D£    PKlVATiONfi.  :    ■  • 

n^MrAlitim.        ^     .  < 

■/  Qv;;ab  s  t  I  o  X. 

PfhufUnn  T\  Riuatip  vc  Iiic  fumitur  optimf  dcfiniri  poreflrNcga'* 
difif^. ,  J    jciaformxnaturalisin  fubie<flo  npto  ad  illam  reci- 
picndam.  Exquadcfinitionci»tclUgis,ptiuationcmfor- 
maUternon  eflc  ens ,  ciimfit  cntii  negatio,  ncquc  acihuc 
itStt  n^tionem  cuiuflibet  cntis,fed  foriti^  naturalis;Dc- 
nlfpe  ncgationem  ilkm  ijs|edandam  eflua  aliquo  fub. 
"  ;  ,  ,  ie(flo,quod  qoidcm  naturaliteraptam  fitadiccipiendam 
.  ciufmodi  formam  :  quo  fit  vt  matcria primay  licet  omnis 
•  '     ?forma:  axpcr^,  fit,nonfit  priaatioiquiamatcriaprimafor- 
•••  '    '   jT>.iIi:er cftaliqiiid  :  ncc]ue  adhuc  carcntiaformK artifi- 
■  i ,        cialis  aut  formxJupernaturaiis in  aliquo  fubie<ito ccnfc- 
tur    yfica  priuapo  :  ficiit  nec  carentia  phyficx  forma:  i a 
^    4ubie<4o ,  qu  jdnon  cft  aptumiad  eOTrecipicndam ,  di- 
.  ^  ccnda  eft  priu;>|;io;  rcrbi  gratia ,  negatio  vifiis  in  lapide» 
lrJ*?i^^  nott6ftpropricpriuacio>.  i4c6nucnoaappellatarca^-i 
fiumi^.  tasficvtinkominc,c;jiprtdiasindnuimus  inpiimMart^ 
rai$»„:  hy  Dia lci^Hcac,  vb'.  dc  portprxdicanicntis.  Qudd  aa|ctn  prj- 
>  «/»,«^4    uatiq  hcc mouo  c>:p'icata  >  iit  principiuiy  pcfft  aonpcr 
^        ficcidcusgi^aciiiticiusPh/ficaf^iiiCW  j|t 


^  Vr  A  C  T.    1.    D  E    P  R  I  N  C  I  P  1  t  S.  ' 

ficri.probatur,  oma  id  Yndc  pcr  fc  ircn^ratio  proficifcitdt 
Ycra  ,  illiasprmcipiiimcas  fcj  ^aicranopcr  fe  onrur  a 
priuationc  tanquam  arcrminoaqno  (cum  mhil alric^  ^t 
<rencrat,ioquimprogrcirioc)iixUmanoneacadc.:c:U^^ 
?uaautcmnoiicircinfub.*cao,ncmpcinm.ircrianihiJa- 
Jiud  fit  quam  priuatio  )  ctgo  priuatio  cft  prfucipium  per 
fc  tycnerationisrerumnataralium.  '     .    j    *  •  • 

^orrocum  inpriuadoncduo  c6nf^^c^yn  ro'Tlnt,ncm- • 

:  pc  nc^Tatio  formcc ,  &:  pra:tcrca aptttudo  lubicdh  ad^;^'^^,,^  J,^,       .  . 

:inodi^formam:nonarbitramurprinanoncm  ^xx  AS^iyz-      .  ' 

•^latam(quatcnuscftncgprio)c(rcprinripmm,nccctinm  .<JF 
ipfamaptituainccn,  cumillanondiftinjaaturapnnci- 
piomatcriali,fcddicimuscircnegatioaem'formx-quitc-  .  ^ 

misconnotat  aptitudificmin  fubicdlo."^-  '     .  „ 

•  Licct  autcm  priuatio  fit  principium  pcr  fo  a.ncr.rio- 

•  nis  >  cumgcicratio  ,  nec  cilc  ncc  inrcilig;i  polfu  finc  illa:  /^^^^  ^ 
quisrnima;iimoconc!inataliquiddc«iaiiogcncrari,niri„,^,,,„4. 

>anreqnam  r/ncraretur,  non  fucrit  ?  Nihilominns  tamcii  , 
""i.,tcTkm  ab  Anftorclc  dicitur  priucipiiFm^-crum  natu- 
rH!i;fincxaccidcnti,fcupcraccidcns,quianoneftpnnci-        ^  -    ^  " 

pium  pcr  fc  rci  gcnitae>fcu  rcivivf  fado  cffci  non  cmm  cfl  * 
dc  rafionc  compofiti  natnralis,  ncqiic  cft  pars  ipfius,  auc  '  '  . 

in  ivCo  manct  5  qucmadmodum  matcria  &  forma,fcd  pc-  \  • 
rad^^Tcucrationccuancfcit.Vcrum  ciim  priuatioduobus  Md.buMM 

.  inod.s ccinfidcriri  pomt :  prim^  qui.lcm  refpcdla  formo:        _  ^   ^^; ' 
prxtcricxqux  in  lubicao  dcpcritjdum  noua  producitur,  •  /  ; 
dumaltcracorrumpimr.    Quxn  potcft  quonam  modo  *  ^  .  ' 

fpeclatapriuatio  dicacurprincipium  rcrum  naturalium. .   ,  ^ 
Cui  rcfpondco  priuationcm  vtroquc  mod.^rpca:atamXfi?-y?#.,   :  '  , 
poircdiaprincipiumcx  accidcnti  rci  g':nit.i:^it  ycropo-  . 
fteriori  modo  tantum  confulcratam  ,  clfc  pnncipium  pcr  ^^^^^^ 

'  fc  crencrationis.  Quod  autem  priuano  ctiam  pnon  mo- 
do^fpeaatafitprincipium  pcr  accidcns  rcrum  aatura-^^y  ? 
lium^fiucinficri/iueiniraftocOc,  probr:tur,quiacorrU'Mr.4m  . 
ptio  formx  prarcedcntis  ,  cft  cx  accTJcnn  caufa  cur  alcra  tttrsltum.    _ . 
fubfcquacur.  Ex  hoc  enim  ^uod  fubic^lum  pr^^ccdcnti  ' 
forma  priuetur,alteram  nccciTario  cxigit.  Neque  aho  fi-  V      ^  ^  ^ 
nc  a«rens  a  fubicdto  formam  cxpcllit ,  quam  vt  iti  ipfuin  '      . ' 

aliamintroducat.  Ex  quo  intelligis  priaanonem  forma: 
prartcritsc  clle  tx  accidcati  prmcioram  futur«.  •  . 


>        -  .. 

.1 


(■■ .  7 

•.  .      •  \ 


Digitized  by  Google 


Pax'M  Aft.pA FtlT  SI«AB. 

TEJlTlA  p  I  S  PVT^riO 

Pe  oatttra»  Jc  compofico  nftcurali. 
^UirqmtHflexfii  nmtHfM. 

Qi  A«  $  T  1  •    L  ' 

9&(v«tfiif  TVT  ^"^  naturalisrci  principitim  vcl  exipfoj 

^  l\l  aomineconiiciturzcuaixcmnaciiral^  &  a  naciira' 
ms,       tSc^  & ex  nacufa  f onflare  omnes iMilUgjinf,  Vcj^um  ?c 
tota  baec^ft  natnradif^cacio&c  aperc|pr   priib  ▼jKtas 
luiius  voeis  acceptiones  cxpcmenM  fiint. 
^        Prim6  accipitur  pro  mcnce  ditiinarenim  omAium 
jiifice,(eu,vt  dtfti  n&xbs  toc}tiamur,  pro  i  pfiu^  difiitic  roS' 
ris  arte  8c  fipicntia,quarcs  omncs  non  tantum  condidlit, 
■  ^       fcdctiam  nunc  rcgi: ,  modcratur  ac  tciTipcrat.  Sccundo 

•  proordinc  &  vniucrikiircgiminc  ab  cadcm  fapicntia  in ' 
rcbus  crcatis  p©fito,cjuQmodo  dicimus  aliqua  fccundum 
nacuram  eueairetquatdam  vcro  conpia^  .Tercid  accipicm 
procuiu(quert|quidditace^c(ientia  :  qaopiodo  dici- 

^     musdefintdonereidefiiiicaenamcaipiexplicari.  Qnartsff 
"  prototatniuerficace  lervm  crewmimieaprQ  ip£b  mun- 
'do  vn|iier(b  t  cjttomodo  dicimqsCliiiiiet^m  non efle  in 
leram  nacora.  ^  Quintd  pro  eanfis  omnibus  n ^ituralihus 
colIc<fliuc  fumpti$,quatcnus  fccundum  infitam  propcn- 
fioncm  aguntiqur>modo  ajunt  Philofophi :  Naturam  ni- 
iiil  fruflra  moliri,faccrc  optimurt  quod  potcft,  odifTc  fu» 
j.        pcrHuui^^  non  dencgarc  ncccflarit>non  cffc  otiofam,  ab- 
^         Aoirerc  a  Yacuo,&c.  Scxco  proiii||ca,caiqu»rcrpropeii^ 
fione  ad  aliquid:  qoomodo  dicimiK  ignem  nipra  fua  ca- 
leFacere,magnctem  naturi  fiia  fieirram  asitafaere ;  &c.  Se- 
• .  7«    ^timo  pro  cuitt£^o« ^im»m\s  tempesainemb  >  <]«od  ex 

foacuor  primantm  qaolitacttm  mixtione  oricurt^uomo* 
o  dicunt  Medici  >  natnram  auorum^iam  corporum  efle 
biliofam,quorumdammclaocnolicam.  0<ftauo  proprii 
\        ac  magis  (pccialitcr  pro  gcncrationc  viucntium,q*i^  Na-* 

•  ciu^las  dicicur.Hxc  cnim  crt  gcnnana  huius  vocabuli  at- 
ccptio,{i  ecymologiam  fpc£ic&,fiquidcm  f  tV/^,  quod  La- 
cin^  Natura  dicicur>  '>hiBri^vm%  quod cft  nafci>  ficuc  U 

^ftacura  aboo ^oddidwoitui^  deuwtos»  Hwkh de^ 


uiyiii^cG  by  Google 


T»  A  C  T.    I.  D  1  P  K  I  N  C  I  P  I  X  S.  17 

niqaCycpMpiiin  ^ccatio  hxc  viaetitiiiii.&  a!»  intetho 
.  .Tit«^uocipio,  hiact]»4udlum  ttomcn  eft  ad  figmficM 
^kimiatcrnam  cam(quc  tei  gcincipium  a  quo  primttiii 
vntquaeqttc  tes  hxh^t  vt  moa^atui^ »  fioc  ilhul  icbus  ti-  ^ 
•  uetttibiis>fiticexpettiba9vitseinfit.  Quopoilremomodo 

luturam  cum  Ariflot  lih.uVhyCic»  in  hac  (iifputatioac  y-  . . ' 

^  ijjrpamus.         "  -  Ir 

-^^ln  hacauccm  foftrcma  acccpcionc  Natura  ab  codcm  iJjJIf* 
Ariftotclc  loco  cicato^cap.i.cicj.  dcfinituriPrincipium  & 
caoia  Ttidmoacatur&  c]uicfcac^iaa|UP.{l|imo>  pcr  fc,  & 
oion  cx  acddenti  tneft«Qua  dcfinitione^excluduntur  pri- 
'       4  mtionc nacurjivea  quaenon  func  pri nci pia  ^  cauCx 
jpx &  motus  PhTfici &  quictis  in/ubbi%o  iiptti»  vt 
iSmtkm  mUiciaies»  rafcftamiae  |^t||%s  ic^nttal^ 
etiamqu^Iibct  cxtcrn^.Ddndicxcludtsnmrcaprincipift 
''fflotas  &quietis,  qua:  non  primo  pCt  ie  infunt  inrcmo- 
biiijVtacciHcntia  cjua'  formis  fubftincialibii!»  fubordina- 
tttr,dicique  poffuntfccundaria  motus^  6c  quictis  principia: 
&ctianiquse  peraccidcns  func  caufa  motus  in  ipfo  mo- 
biii^Tt  ^s«a|CMadt,catt(acurati4|is  ipfiii^^ 
^uoniam  principmm  Infitum  ctS  aliquid  Jttti^t  &  ^^*'*  ^ 
quiefcac^ei^  tummareriacitmfeirmaipRui^^^^ 
iiatm4afJ^glkoii^^  AaMoifl^aitcMii^i^ 
xiir^rinHniisBiiiottts  fc^uietis  it^dtoU  nempefi»rffla} 
altelA-vero  i^uae  <HcitQr  poflhnim  dofilem  oiottts  pti^ci* 
pium,  ncmpe  materia.  Et  quoniam  cx  matecia  &  forma  ^^J*** 
conftac  cotalis  e[fcncia  compofiti  naturalisrhinc  cota  illa^**** 
cflcncia  dici  potcft  totalis  nacura.   Nihilominus  tamcn    /  •^^ 
magts  propric  lum  forma,cum  etiam  matcria  nacurae  ap-    '  \ 
{icllationcmfLbi  vindicaat»qttiafuntmag(s^eprie  pri%  ' 
cipia9(i}uam  tot^a  natura  qu«exptinclpiis  cQnftac.  ^  ^ 

Carteriim  nota>  citm  dtcitur  nacura  principiumtnocus  SHitf^y 
lcqiiietis  iiuti  eo  in^pia  cft  yiettfimi  elTe  $  qupdnnSQca  fic  . 
principittn^motns  in  iis  qttae  mottcBtartqinetts  in  iis  qws  . 
quiefiumt  :  Dtnjqttevcriufijueiniiaqttc  monentar 
qui^fcunc.  Sunt  cnimquxdamfjasc  (etiipcr  moucntur,  rt 
Cxliialia  qux  (cmpcr  quicfcunc,  vt  tcrra  Sc  coelum  Em-.-  - 
pyrcumijq^unrdam  cjux  modo  moucnturmodo  quiclcontt 

TCcorpoiafluccMUUcammatafiucinaft  » 


<      . » 


Digitized  by  Google 


*t     9\%iMx%  Vakt.  Physicai.  / 

■  *  _ 

■  ^     ....  .   .  ■    I        -  ,  . 

*^^^^l\!?v  natur«  acfinitioncm 

■"•^  ™iP"«"pi<>motuspafriuo,  ncmpematcriae  con- 

ticnu-e  putentrncc  ctiam  dcfunt  qui  candcm  foli  princi- 
piofbotiisaa!uo,nimirum  formij  conucnirccxiftiiiicnt. 
^^"^'^"'^^^«^"«^^"^"«"^ermcIcmcnMacftvrriqaci^ 
STiT'  rc  &  merito  conucnirc.  Et  quidem  qiiod  materix^^ona^ 

$m^r  .,  u.  "''^P^obatur,quiacffcn»acompqfitijt«U!:aii$,€j^^ 
Hlfur^lc  t^x  nawis  coalefcit:acqainoncx  aliis  qnim 
cx  maiwa  &  fomwbs  qiwtre  maceria  ▼crc  natnra  cft  ficot 
tQrm^Dcindcmatcria  we  cft  principium  motus  paf- 
iiMni»  ,  quiaabip(|resnatura!i<;  h.ibetc|uod  immutari 
fOlIitA  W  agcntc  naturali  aliquid  pariatitr.  Quod  vcro 
formatctiam  compcrat,probatur,quia  in  rebus  naturali- 
busnontantum  darur  principium  paffiuum  fui  motuV 
ledetiam  adiuum.vtpatctcxpcricmiajncqucenim ignis  '* 
mcr^  pa/fiui  fe  hal>ct  ad  monim  furfum^Addc quodmid^ 
ta  funt  qu;c  fcipfa  moiiciit,  nanimalia,ic]iiodnoa,pjmft 
wtcliigi  mfi  in  ipfis^condpiacnr  principium^Uiqnod  (m 
motus  aaiuum,fquodlithilaHttdcftqiiimfofma.  Adde 
▼mcnttum  ommum  nutririonem  & accrctioncm  non  ta- 
tt»WTnprjncipiointrinfccopa(rmoficri,fedctiama(aiuo.  / 
-  -  -         Nptandum  tamen  naturam  analogicc  dici  de  materia 
l^m^M.  &  forma,ncc]uc  cnim  cfl  aliquaratiocommunis  prxcifa 

^^^^^^uc.  AdJccjuodformamj^ispropricdiciturna- 
tuia  c]uani  ipfa  matcria,ciimfit  pnncfpium  ^ttts  aHua- 

lc,marcria  vc;6p^o?c«tiate:  Adus  ««an 
;  .  •  potentiae. .  .  /  ,  '  i 

Piuiii  moucbdi  id  tni|fUOcft,qQlm  mouendi  alind ;  cdm 
^  lormatqaat  cft  natma  non  tantitm  fit  principium  morus 

csus  in^tto  cftjfcd  ctiam  altcriusjvndc  non  mimis  natu- 
ralc  eft  a<]ux,  vicinum  fibi  corpus  frigefacerc,  quAm  fci- 
§9hHK     f      ^.^^  pri/^inum  frigus  rciiocarc.  Rcfpondco naturani 
.      ,    potiori  lurcdiciinordincadidcuiascft,  feuinqaocft» 
quam  m  ordincad  aliud.  Ratio  cftrquta  per  illum  ordi- 


r 


Digitized  by  Google 


I, 


Tk  a  c  t.  L  D  e  Pm  n  c  I      X  «. 


principittin  in6uenai  aliudpfiyficc  ,  non  aucem  vrmft 
j^yricemmieantiiir^vc  Abihintfisiepararc.  At  r^s  arccfar 
,  p3t  fiec  faabent  principiam  ih auo  m6ucantur>nec  «juo  a- 
Ihi  moacant.Ide6c|ac  rc^ii^s  dcfiniri,pr1n<iipium  mou6- 
<li  id  inquocft,quamprincipium  moucndi  aliud  ,macc- 

ria  cnim cft:  natura,&  tamcn  non  cft  principium  moucn- • 
di  aliud,ncque  etiam  c  contra,omne  principiam  mouciw' 
di  aliudcft  natura.  Dcus  cnim  &iptelligcnti«  fiialcprill*v ;  'i? 
cipiampucndi  aliu4,acquc  tatH||K^is ratio  natur^pro-  v> 
|»sieco«iienic.  Obiicicsforti,nc^eti4milladomacc£- 
lcaacutam  quod  eftpcincipiam  mocas6e  qaietis  eitts  in  ''^' 
qao  eft,cAm  Angclas  ficMincipiumhloCus  fui ipfius,  ncc 
^flt^  fioftro  relpim(o  fationatttr«i!li  conucnit.Re- 
fpbiidctur.  CAin  natura  dicicur  principium  mocus,  in  co 
cuius  eft  natura,  pcr  raotum,  incelligendum  clTc  mottiin 
phyricumjfiuefuccclfiuum,  fiuc  inftancaneum:  AnaJim 
vcro  pofle  alia  mouerc  f  hyficc  falccqa  quoad  locum,  noa 
vero  fcipfnm  ciim  non  fic  phyfice  iea  ciicuiifoipciue  im 
loc<^(edcaiitikmdefiaiciuc.    vck,  '^/i^/ii^^^Z^^^ir--  ^ 


1 


YAE8TIO     II L 


l 


SEnfus  propofitae  qujeftionis  cfccum  fint  varia  oiiUCf:*  L 
tionum  gcncra  quibus  rcs  naturales  raot  ^noki»,  Sjj* 
^uarumnam  jnucacioattm  naiuni  iafnaquaqtte^cequsc^  /) 
.»ncacur,dicatur  principiunipafli!ttim,&quaram^  '  ' 

cacuc  a^aum.  Qux  (tifScttltas  dOBiiiC  mulciplici  con- 
«lufioneea^licaii  poteft^  > 

Pnma  coaclufio.  Inqp»Ubet  rc  naturali  natiira  ^^.cmthdw 
principtttm  pailiaam  fui  motus  fiue  mutationismaturalc  ^ 
cnim  cft  yriicuiquc,mutari  poifc,idquc  rac;onc  maccris, 
4juar  omnis  fjrmcT  rccipicndar  capax  eft.  -  ^ 

Secunda  conclufio.  In  nullarc  natumeft.priricipium  t^ii,,^^ 
aifliuum  fua:  gcncrationis :  fequcrctur  enim  aliquid  fci-  ' 
pfumpoifcgea^rare/juodrcpngnat.  Si  qaodcnimefle? 

iUudg^ncrationis  a(fHuttmpriacipiu,(aoeillad  eflec  for* 
flUiqu^iamaaedHfi«Mloaadl»iedin|(^^  pra^ 


Digitized  by  Google 


«  «_ 


)#.        PHIMAB    PaRT.  PHYSIGAI, 

auccnda  intclligicur :  ficquc  cadcm  foma  fcipfain  pro- 
duccrct,  ac  proinde  cflct  antcquam  eflct. 

Tcrtia  conclufto.  la  nulli  rc  natura  efl  principium  aa:i- 
uum  fux  corruptionis:non  quidem  matcria,  cum  ipfa  fit 
pafliuum  duntaxat  phyficje  mutationisprincipiiun  ,  non 
ctiam  forma:fiuiacacnf'ciuac  datefle  rci.  Qiiarcnonpo- 
tcft  pcr  fe  moliri  interitum  fubieai,licet  multis  rcbus  na 
turalc  fit  intcrirctum  rationc  m.itcriac  ,  ciim  rationc  pu- 
<rnantiiim  intcr  fc  primarumqualicatumicx  quarum  per- 
pctuo  confliau  fcqiutur  rci  nacurAhs  mteritus  :  quod  ta- 
mcncft  pcraccidcns  rcfpc(flufornnc  ,  quxaptam  prima- 
rum  qualitatum  ccmpericm,aut  ctiaui  m  animalibus  di- 
ucifampartium  diflimilarium  complcdioncm  ad  fubic- 
^i  intcgritatcm,uon  vero  ad  ipfius  mtericum  dcfldcrat. 

Quarca  conclufio.In  uuUa  renaturacft  principium  a- 
aiuum  pcr  fc  altcrationis  corruptiux,fed  cantum  pcrfe- 
^uac.dft  autem  alccratio  fccundum  qualitatcm  muta- 
tio. )  Qupd  non  fitprmciplum  acliuumpcr  fc  altcratio*; 
nis'corruptiu.'c  ptobacar,quia  nacuranon  intcndit  corra-r" 
ptioncm  fui  obicai,  ac  proindc  non  mtcudit  pcr  Cc  alte-^ 
lationem  corruptiuam  ,  qure  cfl  per  fc  via  ad  corruptio-j 
ncm  :  at  ccrtc  lUain  inccndercc  li  cflecprmcipiuma<fli-f 
~uum  eius.  Quod  vero  lit  piincipium  adiuum  fcu  altera--^ 
tionis  pcrfcdliua:,proUacur  cxperientiaaquac  calidac,quqj, 
fcfcfua  vi  ad  priftiuum  ftacum  paulacim  rcducit :  cuius 
alterationis  principium  adiuum  cft  natura  aqux. 
Quinta  canclufio.Iu  viucntibus  naturacft  prinopuuu 
'  aftiuum  accrctionis :  fit  cnim  ciufinodi  accrctio  non  gcc  • 
iuxta  pofitioncm  noux  materia:,u  contingit  m  igne,(cd 
pcr  intus  fufccptioncm  alimcnti,Yt  loquuntur,quod  noa^;  • 
iiifi  ab  intrinfcco  vitar  priucipio  ficri  potcft.  >: 
Scxca  conclufio.  In  rcbus  animacis,prirlertim  in  ani^^ 
^  malibus  ,  naturacil  principmm  aaiuum  motus  locahi:  ' 
hxc  caim  fcipfa  moucnt  citra  controucrfiam :  quod  noa 
potcft  intcliigi  nifl  m  iis  infit  principium  ac1:iuum  Uiq 
Jnotus  fpontanci.  Quod  vcro  ipcdlai  ad  res  inanmvt«v ' 
licct non tam propricaicantur leipfam moucrc,probabi-  . 
lius  tamcn  cft  naturam  quoquc    lis  cflc  principium  a*.  • 

iftiuum  fui  motus  localis,  '  . 

§)ufd 

.  .. 


•      •  • 


1 

Digitized  by  Googl 


-      .  ♦  , 


♦ 


FNI  <}uoflfiiHieftrupernaturale  :  SecunM  pro  eo  quq^  MlNf 

eft  TOlonuritim  ica  liberuni :  Tertiopro  co  qu«d  ^*«*^> 
oon  eft  nofenttt  in  (ett  coaftttm:Quartjl.pr<»^ 
eft  forcuitum  feu  cafualc  :  Quifi^^roeo  cjuod  noncft     '\  "  ^ 
contingensfcuacciJcnr^-  am:Sext'8procoquodnon  cft  ' 
artificiofum ,  &  hoc  poftreiiio  mo^o  pracfercim  compofi-  ■ 
tum  naturalc  appellatur  ab  Ariftotclc  >cuiiis  principium 


non  ^ft  ais,(cci  natura»  Iic(^t  ctiam  116  rcpu  jnct  aliis  mo- 
its  r4em  comjofitum  apjicllari  naturale,y  t  pacct.  Vbi  no-  ^^^^ ' 
Itindum  cxAaftotdc4i^tiaientnter  i<i  suod  dicitur  i^a-  tfji^g^ 


turaihtbcninttjaeiii^ft^^j^  aaEu|pi)Pij;natunun 

tntclligitur  j^rincipium  reinat^filis  »  nempe||iteiia dc 
formavperidquod  k^ct  i^Airafttiinteliigitarres  natu-  Uifutd  i$m^ 
ralis,feii  compoCtum  naturaJe,  quod  conftat  cx  matcria  ko  mtmi* 
&  forma  :  Dcnique  pcrid  quod  cft  fccundLim  nataram,    -  ->  " 
i^tcUigitur  illud  omnc  acciclcns,fiucprr>priam,f5uccom- 
muncquod  cA  a  natura  ,  id  eft  iprmcipiis  natuialibtt^    ^  v 
yrofluit ,  reiquc  naturali  pcr  fc  compctic.  ^  V : 

CMimi^iturconfteti  compofitum  natumlcdiciqaoi  j^^^j^ 
«X  naturis » hoc  cft  materia  &  forma^^compoAttu^ :  quae-  cvii^iff.  ^  * 
fti6eftiqaMiod0exiUi$  refultetiUad  mum  pcr &^e^  '-C^  ' 
fiariik  &tiipolitam«  Re^gndeo  ocmexmta9»caqBel(^fM^ 
intimt&immed^taf  artiamillarttm>materia  Mcnqie  & 
formx  cohasfione,  in  qua  non  tam  (pc(f^anda  eft  partium   t  >^ 
fimilitudoquamcaruminter  fc  coaptatio  &  proportio, 
«[uxm.igaa  cd  rerum  couciliatrix.  £a  autcm  cllcdebet  f^rwM  b»* 
partium  coaptatio ,  ad  hoc  9  Yt  ex  illis  vnitis  fiot  vaum  medUUad' 
pcr  fc  &cUcntiale,  quodvnafit  pocentia  >  altcra  vcro 
a&us  in  racione  fubiUntiir  eiufdem^cneris  lc  ordiiiis»''^^*^,  .. 
^uod  io  materia  &  farnna  pbyfici^  rcperitttr.Licct  autem 
lilitts  Ynionis  cau(a ctfictcns nt  ipfam  jjeneraoi ,  S^ftm* 
ttlae  .^il^ofittones  fint  mediA  ^tttops  fbrma  primiS^nEi  Tiii-^-  / 
itor  ni'  terii^ ,  vti  fttpra  prdbattimiis  i  niiulomtntts  tamen 
nen  eft  imagiAanduut ,  iiifofidonps  xcaj^aneic  qua£ 


Digitized  by 


•fl    P  R  1[  M  AB  P  A  k  T  I  S  P  H  Y  S  t  C  Al* 

mcdias  inrcr  materiam  &formam  :  rjnn.i  fc:iim  vbi  (c- 
nicl  vnica  ell  materia;  ,illi  iiitimc  &  prorfjs  immcdiatc 
•  cohxrct:  im  iio  m'iico  intimius  qiiam  ciiini^fitioacs  nux 
'  pcradageucraLionc  rcmancnc  iiicadcmmateria ,  idi^uc 

proptercaqaod^uaccha  primum  per  fcrcfpicit  f(»ri2um», 
accidencid  vero  non  mli  iccuadario  <Sc  propterf^man^ 

'        ^  .  *      AnmHmfhyJicamdifiinguaturifHii  ■ 
'        .  *V  partititf, 

• 

tm^  H^'  £i;tuni  quidem  etl,tocum  iftud  difVingui  \  iuis  par- 
m/t  ctbus  rcpara€tsi& ei^iam  vnii^,  (eparacim  ci^nen  c6* 

,  fideracis.  -  ycrum  coca  dii^ulcas  eft^an  tocfiifi  illiid  di« 
'    ftinguatuf  \  fiiis  parcibus  vniris  &  fimul  collcdiac  fpc- 

<^^atis.  Sunt  ciiim  ca  dc  rc  piir^nnn  cs  t^^riuiiiiiiTorum  phi- 
lolbphorum  fesitcnti.t.  VcrLMi  mi'la  omni dillidcntmm 
opinioniim  ali.crcaciouc ,  cjuid  probabiiius  tcncndijin lic 
paiicis  apcncinus.  '  # 

«b CM%(««  Sit  igi tur  priina  c^nclutio.Par^s  ph^rUcx  fimui  vni^ 
&  collc&iuc  uimptSE  non  funt  foniialircr  tocum  :  ac  pro- 
•  inde  cocum  a  fuis  pacciiKis  ynttis  &  colie^ui  (im^s 
jiftinguic;nr  formaliccr.  Probacur  ifta  «ronclufio  ;  q^ia 
snuka  a  parce  rei  co.2i  coinpofico  compctunt^  nonitem 
parcibus  vnitis  &  coIlcAiuc^  confidcratis  :  vc  <]aod  totum 
;  fic  vniim  ,  p.-^rtcs  vcro  non  iccm  :  (]'iv")d  coium  gcneretur, 

non  ircm  partcs.  Dtni'.]ue  c]lioc1  rocum  dicarur  in  partes 
dillolubiie,  parccs  n(Mi  itcm.   Siuiiliccr  mulca  parcibus 
'     e^iamvnicis  &collcdiiic  funipciscoaMcniiioC)  nonicein  * 

coticompofico  >  vc  q^.ddllnt  principia  incerna ^  caufie 
,  «incernd^ cocias compolici»  quod  iinc  pi ■  ros,  c]uod  finc  cn- 
.ti^incomplcca  >  quod  finc  p^rtes  ^  quod  .finc  fitnpiiciores  . 
Zc  nilHuta4»ciores  coco  iplQ.Ex  (]uiba$cf»ncludiinets  ii;iccr« 
tcmim&panesynicasjiffiul  iiimpcas  dikfcifidt^nM  (^^^  ^ 
tcm  formalcminccrcilc. 
,f m^faTj      Secunda  conclufiu.  Tocnm  phyficuni  non  cft  propri^ 
'    \  -  '  loqiieiulo  rcalitcr  diftiadum  a  fuib  parcibus  vnicis  &  coK 
isdtiu(:  fumptis.   Prohatur ,  quia  ,  vt  aliquid  dicatur  di- 
•    '      .ftintflum  rcalicer  ab  ^lcero  ,  ncccile  cft  vt  pollic  lalcem 
viccatfif  diuina  ab  eo  Icpararii^ fcparatum  confcruari:  A;c 
fcpugnat  tooun  fcpgraii^  f fjpcibHs  J9od^ 


Dftitized  by  Google 


TltACT.  l   D9  'PltXNClVllS;  jj 

lidcratis,  circccnimtotum  phyficuimfincparabusphyfi» 
cis,quodimplicatcontraciid:ioncm.  '  - 

Si  obiicias  indc  fcqui  tocutn  compofitum  non  diflin- 
gtti  rcalitcr  a  panibus  fcparacis,cum  rcpugnctilludipsii 
a  (liis  partibus  hoc  modo  cofideracis  icparacum  cxiftcce.  * 
Refpondeo,60iic6di  poifc  >.  opsiim  lic^c  mag^  Atiftlnpia^  j^^,^ ■  ^ 
dtc  a fiitspambus  ab  inutcem  auuiris  i}uam  itrdcin      ,    .    .  . 
cis  I  ab  iis  camen  quoquo  mo4o  /petiNttis  noii.diftMigui  ^ 
lealica'  proprii  ioQueado;  Adifti^  t0^c  di(ccimen,quod 
partcsfcparatx  pofliintcflSs  finccoco  >  ac  vcrorepugnac 
partes  cuc  fimul  vnitas  pcr  informationcm,acc  caincn  ex 
iliis  totum  coalcfccrc  ,  ficquc  totum  magis  propric  dici  -     '  /. 
vnumrcalitcrcumfuis  partibus  vnitis  quapi  diuuuclris. 

Tc|cia  conclufio.  Valdc  probabilc  cfl  ,'admictcndam 
eile  cntitatcm  tojcius  dittcrfam  abencicace  paciium  ^^^gf^^j^ 
tarum,  hcetnonrcaliter didindlam.   Cc yidcm quoA ^^j, ^ 
tteviaiilaenciiasreaji&diucrfa  ab  cntitacc  rcali  cum  ma  fiii$g9$,ww 
fcrtx  cAm  £BrhiatiCodijC»ikn<la  fic ,  probacur  hoc  validii^  MUm^ 
«fimo^rgumencoqoQdpecicttr  ab  ip%s  hominisinteri-fll^^iM* 
cu.  Ciimcnim  mors homtmf  .fic  vera-Sc  teatis corrapeio, 
debct  aliquidrcalc  corrumpi,acproindcaliqua  realis  cn- 
citas  dcpcrdi  :  &tamen  ccrtumeftnihii  macerix  dcper- 
di,  ciim  ipfa  fic  incorrupcibilis,  nihilctiam  forma: ,  cu;n 
ipfafit  fpiricualisac  immorcalis.    Rcliqoum  igiturcft, 
vc  CQtitasillaquccdepccdicur  ,  fit  entitas  tptius  diucriii    ^  . 
ab  cntitate  corposis  &  aninouB.   Cooficxn^ur  hac  ratigr     .  ^ 
ii^  Theologica  \  qoia  in  criduo  morci^  Chrii|i  didoiuca  ,.  ^ 
cft  vnto  ]hffi^itumhumanii:ate>rcmaoeQre  camen  ynio-  . 
^Vcii>iottn[|ipfiusl&umani|sacis|>ambus:<)^^  ^ 
Kfttmielligi  nifialiafitkttmanicacis  encicas  ib  endcacr  ^ 
partium.    Verum  obijcics  non  poflc  cnticfitcm  aliquam  o^wAV* 
cflc  diuerfam  ab  alia  ,  nifi  ab  ipfa  realitcr  diftinguatur.  " 


f 


Sed  negamus  illud.    Nam  rdacioms  cntitas  eft  diuerfa^Virtw»  - ' 
abenticace  fui  fundamcnti,cum  reiacioconfticucagenus 
«ncis  diucrfum  a  quantitacc^:qu%titatc ,  &c.  &  tamcn  c^ 
cadem  leaLcer  cum  fuo  fundamcQCo. .  lcaoue  iliai  nno  tffM^km^ 
4^  icmper  reaUcer  diftioda  .quoroni  (unc  .dmer^s  Cntl.'rfi4i  ntn 
\t  (ed  qux  non  lepugn^  ab  ifmicem  fcparaci^^iepa-  Av* 


kat|ii^nftese&  aofrceccii^ttonimvnum  poceftxfiefineal-^  ^'f" 
«m»» le ieoncca^  Maneac igiwc cbcum cflc ibniialiter !a^^'^*S 
diftin^^  A  iuis  pasalitti;^oa  cao^ 

«.  ■  '    '  .  *      G     '   ■   *  ^ 


;  entitvircm  tocius  diiierram  cflcab  cnmaccpatcium» 
;  >      camca  rcaiiter  diilindam; 

ay  A»  s  T  1  o     V  I. 

Ccimtnitn-  T2  Tfiinii0imaUisAfticNatUft|confcnca«t,nxiu<^ 

MHtf^    M  -compofici  or jinafi^qiie  nanc,  quod  ficac  diuinani^r- 

I.      ccm  natiirajftc  nacutarft  ars  humana  imicccuriquod  vcra«' 
a.      quc  fubicdlum  aliquod  in  cjuoopcrctur  ncccflariG  dcfi- 
J.      dcrct.Dcniquc,qwod  ficutagcns  kcundiim  naturam  pro- 
ducit  fibi  fimilcftfcandiim  forraam  naturalcm  :  ita  agens 
iccundum  arym  producacfibi  runilcfccundum  formaoi 
iiUealcm  fcucxcmplarcm  aniqKi  conce|»um«  Nihyonu^ 
MhftftntU  nus  camcn valdc  incec  fe  difcrepant  > ir€.4uf»d  nacnra  ple* 
'•tmf^mm  nimqueopusipfumconficiatjars  vcro  modum  opiran4i 
dancaxat  prjefifribac :  Dcindc  quod  fepncartificialai  a- 
^  limnhal»B|ncc(Iendimodttmi^arcifice>aIiumTeriinai^ 
'  te  faf^is :  fune  enim  exempbrites  in  arttfice  >  fbrmalitcr 
▼cro  in  arcefadis.  At  vcro  formx  naturales,vt  plurimum 
funt  formalitcr  tdin  in  caufis  cum  in  efFcdlis :  Vcrbi  gra- 
i    tia,formaiguis&calor  func  formalitcr  tum  in  igne,ciim 
in  rcignita.  Practerca  formas  raturales  adueniunt  cnti  ia 
potcnciai  qnta  fiibic^um  abfq  jc  forma  nacurali  non  po- 
^  j^'     leftconcipi  cflc  a6to  phyfic^  :  Ac  formar  artificialcs  ad- 
V         Ueniunt  enti  in  a^u^id*  efl,  toti  compofito  naturali.  Ad* 
HMfui     aneiii  ctrc;i  extcinA  vcrfari»  naturam  ▼erpin  aUitib^ 
ffmtfmm  ribuseHiborandisimpenfiAsoccupari.  l>eniqueiUudin* 
figne  difctfoien  ei^  allanmi.ab  Ajriftmelc ,  c]uod{brma 
nacuralis  ficprincipium  inecnitum  motus&  quiccis  in 
^tfo  dtfttU,     in  quo  clt ;  artinciahs  non  itcm.   Quacc  in  hoc  ma- 
Obt*4te»     ximc  difTcrunt  r(;s  uaturalcs  ab  artificioiis;quod  illce  ha- 
K*Ji^0t^*^  bcanc  principium  ingcnitum  mocus  &  quictis ,  •hxvero 
ij^tffm    non  icem.  Qm^d  fv  olMicias  multa  arcc  moucri,Yt  columr 
StiHt^»     basUgn€as>ho«>logia^ddC,  Rc^ndcoinijs«&.ii]iii^ 
.r^^  ^4  ?.  'exdcarim0tum,abhibicitf.tiMifi5  naturaIibus,c 
« -x».^  ,      9i  induftria  homtnttm  «toperari,  Si  rurfits  opponac 
*  .  ^  infrt^itv^yrrcorumopcra^nrnntitcm  vdar^ncumma 
^V**..  '^;  '  ^ymlea conibcam/ Hofpc^ud^  primi^^ 

omnes,  nicque  ifta,ncquefimillacoftare  fbrmis  artifici»> 
•  ^libus.  Dcinde  rcfpondco  iftapecic  ^  aiccnon  ci£ci>fcd  a. 

*      '        .  cauu9 

>  -  s 


♦ 

Diyilizea  by  GoOgle 


T  R  A  c  r,    11.    D  »    C  A  V  S  I  8.  V  jf§ 

dmfis  nacfiraUbas  per  arcem  applicatts.  emm  d^ij^ 

jtj^licace  {Mmiuisjqood  ndn  eft  phy  fic^^  ali<|uicf  «f« 
ficfeteifed  fantAm  agentia  nacinrstga  di^tiere  ad  cifcdluis 
hacurales  prcxkPceha^s.Qture  condodtmus  aicem  per  fc 
fiuilius  pliylici  motus  eflc  principiuin.  . 


SECVNDVS  TRACTA- 
:    TVS  H  VIVS 

parris.. 


TRes  de.caans  di  rpucaciones  infticuentut  fioc  ccafta-  Ti^  ^mv<^ 
*ta;h:imaeci&decau(ts  ingenerc.Sccuada  cbfiagu^ 
Iis^acuorcau(ar^m  gcncribus,pr^lercim(juc  de  cfficif  n-^***^' 
te  «  finalL  ;Terci)i^  decaufis  per  accidens^ » nempe  cafu  ac 
fbrtona:  Vbi  cciaiii  dc  facojQuod  ^oi|caa^  oppomrur,  non-^ 
nulla.-  .      *  ;  '      -  •  •  '  * 


t^caufis  ingcnerc^  ' 

V  AE  S  T  I  O     I.  '  '  '  -      •  .V. 


tnr.  Cai^rad  Ibim^ipkiif  piO  iblo^eilicience  prtn* 
ciftio. .  Dc^t^cattjpi  medioipiManrmQda,  Si  qntdern. 
propri^  acdpmir-pfii^eb  onuit  vero  ac  reali  principto  a         \  ^ 
<]uo  aliquid  tanqoam  co  poftcrius  depcndct.  E:c  quo  '  ' 

lacclligis  licet  omnis  caufa  lix  principium,non  tamen  o-  Cmfit^rtptkr 
mne  principium  ciTc  caufam  propi ic  ciidam.   Cauia  igi-  fi^^f^^^fif 
tur  fic  acccptadcfinin  folcctld  a  quoaliquidpcr  lc  pcdci.  c^i^,*^ )5*</#- 
Pcndcrc  autcm  (iuc  dcpcudcrc  ab  alicjuo,  nop  cit  quouis  ^«ni^r^  4^ 

fnodo  cft-ab^alio  yki^  abtaUodopciidcoc^  >  pmft»  sitfnt* 


^        -v  .  .  ,   Digitized  b; 


Priuab  Part.  Phyiicas.  ' 

dcque  caquam  airiquid  pofterius  &  numero  (altem  diu^sr- 
rum.ncqneemm  vera&realis  dependentia repericur>iii(I 
inter  ea  cjuorum  eft  diuerfum  cflc,  &  quidcm,  quorum  v  - 
num  fit  altero  poderius.  £x  quo  intelligis>  licet  in  faH' 
fjitd>        dliflimaTrinitate,Pacer(it  verum  &realcprincipiumFi- 
Iij,Patcricem&  Filius  Spiritus  Sandli,non  tamcn  cflc  cau- 
/am,quia  filius  non  habet  cfle  diucrfum  i  Patre  >  nec  cft 
pofterior  ipfb  Patre,qtiod  dc  fan^o  Spiritu  comparacio- 
nc  Patris  &  f  ilij  funiliter  dicendum  cft.Ncgue  zdhvLt  (a- 
tis  eft,vt  aliquid  ficpropri^  caufa,quod  ab  co  aliquidquo- 
uis  modo  pcndcac,led  rcquiritur,vt  pcr  (e  pcndeat,nc  pu- 
ces  caufas  per  accidens,aut  conditiones,  a  auibus  aliqua 
edufs  ^^^^^^^  pcndet  cfFe<flus,cflc  veras  illiuscauias.Ex  quibus 
^  colligcre  cft  racioncm  formalem  caufe,  quam  caufalita- 

gMiin  ft$fa  rcm  appeIlanc,poficamcflein  reali  inRuxu  diufac  inefie- 
H/^w»  dum:  ita  vt  caufarc  cffedlum  nihil  aliud  fic  quam  reail- 
tcrin  ipfum  influcre  coramunicandoilli^cflc.  Eft  autem 
caufalitas  mo^^us  adualis  &  rcalisquo  fe  habct  res  qua- 
cenus  ab  ipfaaliquid  in  fiio  cflc  dcpcndct :  ex  quo  (equi- 
cur  rclatio  caufse  ad  cfFcdum,qu2e  proindc  cft  ipfa  caufa- 
litacc  poftcrior.  . 

QHOtHflex  fii  caufa. 
Qy^AiS  Tio    II.        ,       V  .v>  , 
V«ftio  lijec  dc  caufa  per  fc  &  phyfica  fcu  nat^irall 
intclligcndacft  ,  quam  Ariftoteles  quadrupliccm 
fccit,ncmpe  cfBcientem>  nnalemjmaccrialcm,formalem. 
Dubitari  cnim  potcft  ,  an  red^  quatcrnarius  iftc  caufa-> 
wir  J^™pcrfc  &  phyficarumnumeriis  aflignetur.Cuircfpon- 
mmmj-^um  '  cknius  tot  cflc,  ncc  plura,ncc  paucior a  caufarum  natura- 
XtntPM  fn^  lium  gencra ,  probatur  :  Primo  hac  Arrftocelis  ratione. 
hauT^     \  Ciim  cnim  cau(a  ficratio,qo^  afferri  fiilccad  quacftionem 
cxplicandam,  tot  erunt  prxcipua  caufaram  genera  quoc 
quxftionum.Quatuor  auccm  pra:cipuc  de  aliqiia  re  qu«- 
runtur.Autcnim  quzrimus  cuius  gratia  aliquid  fit,&  cft 
&iis jaut  a  quo  fic,&  eft  cfHciens jaut  ex qiio,  &  eft  mate* 
xiajaut  per  quid,&  eft  formaiqu^  quatuor  reducuntUr  ad 

f eneralc  quzfitum  propter  quid  fit.  Secundd  prebacur 
ac  validiflima  ratione.  Compofita  naturalia  non  fiunc 
nifi  cx  aliquo  praeexiftente,gu6d  cum  nonfit  tocum  com- 
»  ^ofitum )  neceflc  eft  fimul  iianc  cx  aliquo  dc  n^uo  accc* 

'         .  .  ,  (cdcurc 


Q 


I. 


Digitized  by  Google 


T1I.AC  TJ  II.  D«  Cav»xs.< 
edente  quoa  iei««ompIe«  abfolaitquc ;  At  quod  ftx. 
c«iftit  ,  «ft  potettlia(«ntt««iai  qa<>*/«»«f"P'«'^ 

ri.  Sc  fonna.Rutfu5  cum  k  fcipfo  ntli,l  ^9^^;^, 
compofita  naturalia  rcquirunt  caufam  ■ 
produeaniui:c6mquc  agcns  nanualc  non  tcmctij&lnW- j« 
kiMtd  agtt,iicce(re  eft,vt  ob  aliqucmfincmopcrctur.M-J- 
flue  prxtcr  fuotadiaai  c«»las  intetnas,  matenam  &  tor- 
mitt  leduirahtar  iam  fmfnat,  dfcicns  Sc  hms :  Sicquc 
.e«>llieantut  qtttttt«M?«aufaium  natot»Uumjp»ttaMq<»«  , 
cxtcfa  onmii  ,  qu«  canlandi  »ira  halxtit ,  teuoeaittat. 
Porte.  alia  qu*dam  funt  genitt^es  eli^.dMufipnes ,  int  . 
caufain  pcr  fe  ,  &  caufam  pcr*cdde««ia'«Uai^iein&- 
tam,&  eaafamproximam :  incaufamfiraplMem-.^&caar 
Cutk  cotiiunaa3i:in  caufam  potentia  &  caufam  4aa:qa« 
tfim  ex  antcdi(ais,ti\9i  exiis^quae  i*ftc-i.?i«ntui,  iaciW 
iMeliigi  poterant.  .  i  .  r 


•t 


Quidffii^fUri&^dquidiinmimfAfif^' 
^  A'n%ito  111. 


QVam  Gr<^ci  Id«am,Uitim  isxcmpiarappdluit^C  '~J^^ 
nihil  aliud  cft,quim  imago  ftts  fpttW  «xptdEl M 
facicndxiiimcntcartificis.Efti^ituridxafeaexcrapte  V  . 
hoclocophantafmafcuphantaharopusquoadamiitar-''  '.^J.^S 
Cifice cui opus cxtcrnumjconformatur. Sicquc in artificc  1« 
'  qoaccftitts  cft  artifcx,duo  funt  intcrnaopcrandiprmcipii,  J^^^^ZJI!^ 
•  ienipcarsiiiiSifcntc  fcu  ratidnfc,&id«a  fcu  cxcmDlar  m  ^ 
lAantaiatllK^mdm  ^ 

prcffasqmikinAi»*^  " 
mAmcffigrattteTcr  ittcm  fi|ac«te*  W  - 


Umcxprcfram  intuctur ,  ^  ^     _  ^ 

cxtcrnum  dirigit.  \  .  .  •  ^ii^iJLjJ'^^- 

Quarcficut  forma  naturalis  in  agcntc  ftalttttali  qoflte*  y^y.r." 
iiuscffin co principium operandi  fecuduni naturam,rc- ^^TT^ 
dttcitur  adgcnus  caufar  clficictis:fic  fbrma  iUacx6pUris 
in  agctc  anificiali,  qoatcnus  in  c6'  Cft  principium  opcrX- 

fecondim  irtciii ,  pcrtiuct  ad^pus  caufx  cfictcntis;  -  . 


\ 


'  ^  '  f^.       Primae  Part.  Physica«  * 

mediantcartificc.Veriiin  quiaconfidcrari  poteftidarajnS 

cjuaceous  eil  principium  opcrandi  in  artificc  ,  rcdrnnpli- 
citcr  ^uatenus  cH  quid  iqjitabilc  ab  ipfo  cftcdu  artificio- 
flumetlt  i-  lbft<}iH>mA€bi»nhabe€prcpn<^rdtioneiii  caufa:  dficicn- 
tur  t7^lnm  l^^***^'^ m^tti^         finalisihinc  fit ,  vc 
^ufd^tmH  ^^'P^i^iMiiaa^ttto^eciitad  genuscaoGe  fbnn^is;  iicqut 
r  idj^.i|u&  irxemplardicatur  ronna  quxdam  «xtecna  cet- 
/  V   ^  porA$/ir(e.&^:quodquamre^^dicacurnQLeilnoftriin':, 
'  i^ituti  fijbuliiis  difquircrc.  Satis  fucrit  dc  id«a  iUud  U- 
ncre:ncmpc  cam  non  circ  vnam  c  caufis  phy(icis,liuc  liar 
'  turalibusicuniadcfFcdusartificiofosdujicaxatpertincat: 
Deindcfi  ad  aliquod  genus  caufa:  rcuocandaJifjad  cA-  , 
cicntcm  pra^fcrciin  regocandam  eirc ,  ^etiamiut>*l^i<JH^  r 
,)    •  racioae>ii€eLobI(»aaus^^^^^ 


QiAB  %  T  I  O     I  V. 


hCdufdfrt'  T\  Ro^cipuaeciiifaruRi  proprietaces  hae  funr.Prtma>caii» 

fritt4$,  '     I    fa  cft  priot6ti^uiquod  falccm  ordii^c  uaturx  intel- 
^'Jigcndum  efl:.  Sccunda,  Caufa  vt  caufa  nobilior  efl  effc- 
a!te/S(  »,.<^i^j^"odintcIiigcndom  cftfaltem  in  rationc  caufx,nam 
tilmiffMit,  abfolut^  &  fimplicitcr ,  hoc  cft  rationc  cntitatis  &  natu- 
.%  9i!i        >  cfFcdiis  eAnpbiUor.catt£imau^c^^^  &fo|ii^^li ,  po- 
»        .tcft  «tiamcflcfraKftantiorfihc,  fi  noti©bic^i^,i»^t€p 
Cmfym^  forniaM»^  cfficieni^  inftcuni^tdli.Tq:tia:Cau(a  cb^np-  > 
,  ^!?^  ^**;fcitu):  p9i:  cflc^umitanquam  pcr  alijuid  iK>ciu8  nbbi$,ef«;. 
V  9jti&im.  ^c^^  per  ou^am ,  tanqwton  ipc^  aliqmd  npti^i  n»r  - 

4.  CaufMm9.t\it^  QuaitafC^ 

kiiiif  mMl^  iotenigcn3c]m  c:ft  fublatis  omnibus  irapcdimencis,&  po- 
>^f4  iMMtiffi  fita  a^quali  difpofitionc  fubicdli.  Quinta /,-,40 auf«  pro- 
l^f^j^JJJ  ximJTcicfdcm  cffirdus  plurcsciTc  poffunt  ,4juod  intclli- 
gi,pDtcft  de  cauusjpcrfc  totalibus  in  diucrfogencrc  cau- 
}       *'  decaufisp^r|c  p»malibii«  incodci^;^^ 

€,Umf4,44h  $e?ct^Cau(a  cadc  potcft  cAe  contracio^im^-iti^camco  vc 


:«qm0>iaoxituc^fX^  $ 
fcnrseiqi^e  lux^^,cc^i^al>(^  c^fintui:  rpo» 

"  leiletiam inteili|i  A%  caupi  pcr  (e  &  po|it;iua  vcrobique» 
*  qjae ^iediuciii  ^ij^,4jl^pfijtioac.o£|^ficos  cffc^us. 


Digitized  by  Googl 


i&fttiwr,fi€SQlfi»luccccramliqucfa?i^^^  ^ 
Jurat.Scptiina;  Cauft  fiint  fibi  inuicftm  cau(ic,qaod  non  7,fiii^/l» 
ih  vniuerOim  accioicnJum  cft  dc  qaalibieccauri  rerpciau  m^dum 
cuiiinibet  cau (xM     aliquibus  tefpeatttliafUrtl:  &  ^ 
dem  i ii  diacrfo  gcncrc  caufae  :  fic  inccr  cfficicntem  &  ft* . ..  / 
ncm.-itemquc  inter  matcriam  &  formam  ifta  caufae  rcci-'  '  ; 
Srocatio  ccrnitur.  Odaua  :  Caufc  omncs  fibi  funt  inui-  ^  ^^^ij^' 
"cem'<ronricx«;  quodinrclligcndum  eft  in  rcbiis  Phyficisi 
jtavt  vbicunqucrcpcriturcaufamat^rialis,  ibi  quoque  ^^4^  ^   -  ^ 
icaafiiibrmalij ,  efficictts^ac  fcialis  rcpcriantur ,  «c  fic  dc   "  ^ 
fintruUsdiccnJufp^Nof»  :  Contratioriim  tofttrariz  (Uiit  '^;Ciii*f«i*i^» 
diufer  qnoiaicipicndttm  cft  dccontrariis  cffeaibusin^i^wirirrfi; 
codcm  gcncrcfttbiear',  tratfoMmdkcattfise^^^ 
Yt  plurimum.    ' : 


S  J^Cr  N  D  A    DlSPVTAr  lCh^  , 

V  7...   /  ■     'V        '         ;■  *  ■    •  ,^ 

^    .  •  Dcfingulis  attfiunimgcneiibuif      '  ' 

Qv  Ai s  T  1.0 ^i;  '  :<;.*,  , '  ^ 

Vscritur  dc  matfcria  in  quo  pofita fit  liflbak  eailte*  j^MirU 
di  ratio.Quod  vt  intclligas,nota,matcriam  tttm  t^egufAUm 
fpcdu  formx,  cumrcfpedlu  compofiti  Phyfici  dici  poflc  i«;iMs , 
caufani  diuerfa  rationc.  Itaque  matcria  dicitur  cadla  rc-  Jptamfir" 


Q 


   es,ali«fpinuiaIdr,Ticnipe 

V  &tinaa  pftoris  jcneris  pcrifd^^  ridn  dm^ftmc 

^uoada^tim  intS^n^        etiatn^uoadidfuii^  effe. 
At  verd' feimas ^fteriicnis  gcneris  peiiddNH 
'  no  n  quoad  (aum  effc,'ciVm  cietri^  matettam  po^tt 

cxirtercC^d  quoad  adum  informandi :  quia  ribfipAllittij? 
a6tu  informarc  abfquc  maicria  qusc  illas  finu  fuo  citci^ 
piat,  EadCm  matcria  dicitur  caufa  rcfpe£lu  cempofiti-, 
^  ^uia  naturalc  compofitum  ab  illa  pcndct  can^^am  k  ^o^ 


jd  by  Google 


4^         PX  I  M  Al  *P  A  H  T.    PhYSXCAE.  | 


T9ms§Mi$  |7  Oimft  daplicem  aaolandi  tatimieni  Scnt  acinatetia 

fottmr :  Altciam  tcfpc^imatcrijcaltcraiTirclpcAi 
compofiti :  rcfpcdlr  cjuidcm  matcria:  quatcnus  illam  a- 
informat ,  adnat ,  ^  pcrficir  fcipfamilli  communi- 
cando  ;  rcfpcdlu  vcio  compofiti  quatcnus  ipfumconfti- 
l^tundMm,  tuit  in  cfTc  (pecifico  &  compleco :  Vndc  compofitum  di- 
,  cimra^fipfina  <le|icn<lere  tanquam  ab  a^biali  principio 
^  .  '  ruicompgnente.Itaque  f^ni^f^ttod  vaMenoeaiMlum  cA) 
• .  4ici  poircf^  principium»  clementQi]!i  f  natuta  ftcaufa»  di> 
oer(a  confideratione.  Pifncipiumfuidcmgeiicri^tioois 
^arenus  cft  terminusad  quem  cendit  generacio  ?  Ele^ 
menmm  Tcro  (eti  principiam  compofitionis  quatcnusex- 
ip(a  fanquam  cx  partc  condai  compofitum  naturalc: 
'  Natura  quatcnus  cft  principium  infitum  mucationis  in 
codcm  :  Dcniquc  caufa ,  quatcnus  ab  ip(a  tum  matetia» 
tum  ictiam  compoikum  aii^ua  rauone  depco^cnt. 

Q^V  A  E  S  T  1  O     I  I  I. 

iKtt^  Fficiensoptimidefinicuiab  Ariftotele;  Idrndepri' 

T-  E,  raum  priiicipiummotOf  j|ut  cjuietis.  Cuius  deCprH 
^P^fw*  fcWJs  cft ^  c^ufam  cificientein  elTe  ida  qi^o  ali-i 
**  *(qiltd.eflf ,  aur  fit ,  iimwlquecfleptimmti  ftu  pincipSile 

pdncipium  ,  non  quidcm  fimplex  aut  infitum  vt  formaj 
Iqrf vt  agens  intcgium&  complctum  ciu$  mutationis  aut 
lceflatiQnis  a  moru  ,  qucc  continoic  in  fiibicdo  vt  ^lmi" 
mum^  ,fc  dilfico.  Ex quibus  vcrbis  intclligis  hic dcfiniri 

mci;itc  A.^ifto'-clis>^Mfyn?cfficientem ^yi^cam  prin^  ^ 
cipalc^[|pc0ci|em; :  qu^caiusprxfercimtranlcttntcra^ 
gjt  ji^,!!^  icsi^  immaneiUter.   Didcur  aucem  caufa  ida 

f4&amitci^  eciam^^Uiidam 
«^jclwfcknf^^ttncur. 


99i  :tm  (U~ 


»1  t' 


.     -     ■  E^  atK(cm  hui  u  s  cau  fa:  formalis  catib  i  pfum  agcrc,  qui 
^*^^  eft  modus  qnr)  fc  habct  agcns  rum  ad-u opcraturinon vc- 
*  th        niu  fu  immancns :  <;qm  cnim  cft  tranficns,tunc 
&03  cft  %An^^  iti  ipib  agpuc^  ^uo  camcn  incfl  for- 


jnalitcr  ipfa  caufalitas  :  Illad  vcro  notatuiignum  cft; 
caufam  ctficicntcmdici  pofTc  triplici  rcfpc^u ,  mareridE  ^''"^^^J?! 
ncmpe>form2Mc  compofiri.  £tquidcmre^c<fhi  matcriae 
l^ccnus  iilam  e,ffc(fliu^  dt{poou>&  ex  ipfa  aliqiiid  efti* 
cit :  cefpcdu  vcro  fbrmar  quateiiiis  ctm  h  potcfVate  m^tc- 
ti«  quafi  e  cenebctsinluoem  piottaiuc :  dcmque  &  qui» 
dcmHiaximipcopn2|ee%ejftacomt»b&ci>  qua(eausip- 
lumgcnerat.  ' 

.  Quod  vcro  (pc^^at  adpraccipuas  cflicicnti?  caufe  (pcr  AtiNfkd 
cics  ,  variartraduntur  ipfius  diuifioncs ,  quarum      lunt,^^;^_  ^> 
prxcipux.  Prima  in  vniucrfalcm  &  particulircmrilla  tii- 
cicur  qux  vim  tabet  produccndi  phircs  c6lquc  difj^arcs  j  c^ufnv* 
dSc^sindilicrimiaatim  concurrcndo  cum  variis  cands  f»  rr«  i*6« 
parcicularibus>n  func  Cccli  &itderayCttiufin6dicau(aeft^''^^'^ 
dcxaip  I>eus,a  cuia^^enerali  concurfiipendctdmiiis  ciiX'*'''^ 
larum  creacatum  el£nencia:iiacc  verd*qmc  ad  cercumef-  ^ .  .  . 


fcftmneftdecermittka,vcignisadpcoductodttmfibili-»  ' 
milem  ignem,ilU  vc  piurimum  dkicuc  «quiuoca^lixc  ve- 
ih  vniuoca.'  ^   '  \  ' 

Sccundi  cft  in  proxiinam  iSc  rcmotam.  Proxima  dici-  t^C^ftff^ 
tur,c]uae  proximc  &  immediatc  producit  cfFe(5tum,  quod 
intclligendum  cft  tanquam  caufa  principalis  :  quomodo 
patcr  gencranscftcaulafilij  genici  :  Rcmota  veco  incei:  ' 
qai^m  dc  elfeAifm  inceruemc  aUa  cauiapnbapttaivc 
uus  comparationc  nepocis  gcnici.  ^  *. 

Tcmaiapriiidpalem&iaftmmentalemilllaeft^qjla^  ).  ^*^4 
vt  nuiprodadce$*ctani :  hirc  veroquc  nonnifi  iti  virCtt-  ^^^^^^ 
cc  ajcerius  bperatnr  ;  fic  cnim  ignis  prindpalicer  >  caior  ^^J^'' 
Ycr^  inflrumcntalcm^igpcmgencrat.  .  * 

Quartain  producentcm  iuntaxatjconftruant^  dunta-  4.  Cdmf^t 
xar,  dc  pioduccntcm  &  conucrfantcm  fttriiil.  Prima  ^ft  a  ff^f^^ns 
qua  pcndct  cfFc<fhis  in  ficri,  non  in  conucrfari,  vt  cft  lio- 
mp  rcfpcdlu  alcerius  hominis  feaici^Secunda  a  qua  pcn- 
d^c  ei^(flus  in  con(ertlari  ditiltaxat>&  aoii  ia  fieri»  vt  cft 
acr  refpedu  homiail  iii  lucem  edtti.Tertia  a  quapendtt 
cjj^eflus  ia  fierifibiul  ^  c(5ikQ«run  eft  Solcctoeaa  luda 


fola  in  fuo  ordine,  &,g;chcrc  totum  cfFe«flum  producit,vt  ^^SJS&2 


• 


Digitized  by  Gopgle 


y 


..4*         >»I  MAJI-Pa  ItT/f  HY  ' 

aut  pluribus  ciuflcm  gcncris,  3c  ordinis  concurric  ad 
f     •    cundcm  cfFc(flu«i  produccn(ium,quod  vt  plurimurncoa- 
"  .       tingjf»(]uia  fola  non  polfct  ipfum  proiucerc,vc  ciim  plun 
f  S'  cqui  crahunt  currum  ,  tunc  vnufquifcjuc  cxiliu^Or» 

(  QV  AB«  ,TX  O  IV. 

/^ftf  fvtfi       pp^TcapIuribascaufisiltucrfi  ^encris  >  vt  al»  cfi-« 

/f*»*  tf|ti.  ciente  fimul  &  finali :  Itcmquc  a  pluiibus*ciufdcm  gcnc- 
^**^  .  .  ris  fcd  rliuerfi  orJinis  cfVentialitcr  fuboriiiiads ,  vt  ciirn 
^  -  homo  a  Dco,  S      &  liominc  clfc(fliuc  producitur.  Vc- 
'  *        *  lum  (enfusquxrtionis  cft:  ,  an  plurcs  caufx  totalcs  ciuC- 
"  dcmgcneris&  ordinispolfint  ftmui  concurrcrcadpro- 
,  .      crcnxidum  ciiiideni  nQHaieto  e&Aum  >  ita  vc  ille  cfieAui 

ab  vna^uaqiic  illarum  tocalicerproducacunvetbi  graciai 
£ponatar  Itu^pa  infer  duos  ignes  mediayiu  vt  igncrcat} 
%  ^^ttw  efl  an  ignis  ille  cxcitajcns  in  ftupa  produqitiii:  1 

.  ^      dttabuSiliis  ignibus  tanquam  i  dttobu^  caufistot^ 
♦  itavc  illc  igms  totalicer  ab  Vno,3cidem  i^nis  numcro 
totalitcr  ab  alccro  ignc  pro«jiucatur  :  an  vcro  tanquam 
duobus  caufis  parcialibus  qu«  ynam  caufam  totalem  il- 
fl!t**f^^^  lius  cfFcdus  couftituant ,  ita  vt  ncutra  difiundlim  fumpta 
poHqt  cundem  numcro  cfFedum  produccrc.  Cuius  diffi- 
4mff^i/l fi  f^^t^s  foiutio  pendcc  ex  alterius  diffic^iU^is  expU.ca- . 
a¥*it»      ttpnlB»  an  vidcliecc  iifm  mtmero  cfFc^us      ab  yno  a- 
daimf^tp^  ^ence  produ£bis  eft ,  potuilTet  ctiarn  ab  alip  producC4>iJ- 
'     » ^**-^'"'  oitramur  autem  id  ficri  nonjTOfle^iiaciiraliter ,  quia  non 
»vr  tdtmrim  potcft  ficn*|tttftlliccr ,  Yt  aaio  Tnitts  agentispoi&t  cflTc 
.^IT*^     •  eadcmnumerocum  «dione  alcerius  agentis :  quare  nec 
'    '  '      '   earum  attionum  idem  numcro  tcrminus  uaturalitcr  cflc 
'    "^Jb  *''P^^®^*  i^icurpofico  ,  rcfpondcmus  ad  propofitam 

•  diifieultarcm ,  ficri  non  pofrc,vt  plurcs  fimul  finc  ciufdcui 

.      *  generis  &  ordinis  caufac  totalcs  eiufdcm  cffcdus:  fcquc-^ 
\  ^         xeturcnim  eundemnuqeka.rQC&i^mj^fi^  i{liscaa« 
;^ .      .  fis.fjifiun(fltm  fumptis  prbcrearrp^Qflc ,  ^^^^     abfurdum*  ' 
*!    :\  SsB^L^^  Quod  autcm  iilig^|c<^UCi:etur  ve^ 

^    •?  pVct  1  qub J  caiifa  tQcalisV|^cU^i;«^  qfise  {ebrfim  fiwngttil 
» fiii^  rola^pGirct  e^a^lwiix^ 


Kncgan^ 

.         •  _  ,  "  4 

c        ■  -        .       .  -  ■ 


'Digitizedby  Google 


rcncgandum  cfl  igncm  illum  inftupa  produci  a  ciiiobiis 
ir;nihus  podc  taiu|uam  a  caufis  t<xalibus.  Adde  quod  ftu^ 

f»a  (cmper  citius  a  duobus  ignibus  quarn  ab  altcrutro  il- 
orumcombuntui;.Idcmquc  reQCietiiium  de  luminc  pro-, 
.  dui^otii  fubieif^o  idiaphano  a  ctuobus  corporibus 
liicidis*pr^(eitun  akialiifnt^  tftud  miikQ  copiefiusa  dud» ' 
btts  qii^nv  ab  tlcemtto  iUontm  prodaaaw  s  vc  pacec  ex* 
^  p!eriei.uia.     '  ■  j  ,\      ,  ' 

Qjf         S  T  4  O     y.  *;      .  . 


M  > 


PRjeeipux  func  li^.  Pxima>pofita  caufacificiencc  po* 
«uicare&^ftus:  quod  incclligendunai^efl  de  caufa  effi- 
cicnce  quateouf  eftj^^cao(a,.&cinda}e&Ai|seQd^^ 
lioff  eil  c]ud  e/ifqmouor  a  caufa produceBte  «  aat^dain 
C0D(eruance,cofi|xa  Tero  eo  fbrtior  <]u&  eft^ieitiioftrrcr-* 
tia  Cauia  efficicns  (bttius  agit  in  maceriam  propin^uam 
<juam  in  rcmotami  pofitistamen  arqualibus  condicioni-  ' 
bus:  alioqui  contingct  aliquando  caufam fortius  agcrc  in 
inatcriam  longius  diftantcm:qu6  fit  vt  Sol  propc  tcrram 
multo  copioliorcm  calorcm  cxciiet  quam  in  fummo  ac*  . 
xc  fibi  vicinioc^.  Qua£Ca,Caufa  cf&ciefi$.aj^c  pcr  conta- , 
dum  quidqEH  t  vel  per  coataftum  fuppofiti  %  ica  vt  fubie^ , 
jStvun^  i{>iUm^^ncingac  in  quo  opcracur  %  vel  ^r  coucar 
^Jiim.iirtiicstyita  vt  iaitem  vimfiiam  per  me4ittm  intcr<<- 
ic<9:um  ad  pas^  v^oe.fiibie^am  propaget  >  vc  alibi  &fiiiaf 
cxplicj^icur,  QmniajCaa(aeffieiciispcodttcitfibifif&ile: 
qttodincelligendum  cA  maxime  de  caufa  quaediclcurv^. 
niuoca  quz  cft  ciufdcni  cum  fuo  cfFcdu,  licct  etiampof- 
(\t  accommodari  caufac  xquiuocar,  qux  licec  non  produ- 
cac  fibi  flmilc  (ccundum  formam,  producic  camen  fibi  ilt^ 
niilc  fccundum  rircutcm,  eo  ^uod  caufae  le^uiaocx  emi* 
nencerlc  virtuaiiter  coatincnc  formas  iiiQram^efie^ujlL^ 
Pro^cerea  inrelligeAdnm  cftiftud  <x|omadceaufisper& 
ft  proxirais  »  mii  vcrd  de  caufispcr  acci^us^c  iliftri^ 


ir 


Digitized  by  Google 


44      Primab  Pajit.  P  h  y  $  i  c  am 

c^finMtn  IH       ^tini  litfinttor^ Adfl»c«le:iil  otitts^^^ 

proprid  taufamj  vnumquodquc  cnim  pcr  k  pendec  ab ' 
co  cuius  gratia  fit.Id  aiitem  i  quo  aliquid  pcr  fe  pcndct ; 
verc  &  propric  cft  caufa.  Cumquc  caufa  cmcicns  quac  it»; 
rationc  caufq  tiim  maccriam  cum  formam  anteccdit,non 
nifi  alicuiiw  linisj^atia  opcrctur  ,  ncccdc  cft  v t  finis  cac-  ; 
ccfjM^^^^es  cauias  origine  falcem^^         guacenuft  , 
) ,  ncm^|i3p»e(  4lccxcijC«Kipfumagmad  opcranduiiu  <  ' 
Xt^M^         £t^||ai|iiainfinis  ageticife&a  op^Htiieft  is qucmfib^^^ 
V  ^opecatiqnisfcopuRi  proponititiincfit  n  i^imfitfiiiis^ 
.  .op%fencis&  opcrationh>fiucecneraim 
.    &  quia  operid^ftlx  ^nerano  reipTa  cft  opus  ipfiun  iti 
•  ficri,  hinc  fit  vt  finis  idcm  fitgcncrantisjgcncrationis,  & 
^    '\       rci  i^fius  in  ficri.  Et  licetproprius  effcdus  caufic  finalis 
^/ukndm  fif  ipfa  agencisopcratio;  fpedanda  tamcn  cft  finis  caufii- 
^^^^1^^'**  litas  pra^cipu^  rcfpedlu  ipfius  gcncranttsfiue  opcrantis 


 ^6:^  jcfficientis  ,.^uae  pofiu  eft  iaiiiecaphoifidileu  improi-^ 

Hl^^  .      pri a  qiiad^  motione>qua  ces  qu^  finis  dicitur^ex  fui  dei-^ 
fiderio  ciftiKaih  iUlm  ag^ntenk  ad^perandnm  aliiciCb 
Q^d  vt  ttttetligas»  aduerte  mManemtft'1^^ 

Ham  propriam,qu£  ficpdrve]»m5cgernsle[^ 
/   •  >      vt  cum  ignis  aquam  calefadt:aliam  impropriam  &  trant 
latitiam  ,  cuiufmodi  cft  caqua  mouerc  dftirnr  id  quod 
^   ^  '     fui  amorcm  iniiciendoalIicit,trahitqucadfcfct&  quidem 
prioris  gencris  motio  clficicnri,  poftcriotis  vcro  generis 
.     !  'fini  tribuitur, nulliquc caufiirum  gencri  p^rcccrquam  fini 
:  V    jppmpecic:  tiequcadhucreipcducuitifquc  igcncis  creaci»^ 
'   m;tsvicdni  rc(pc<^it  etiis  ia  quoe^gnbfcendi'  ajpp^cttV 

df^etis  iiteibeaccera  cnira  qnas  cognitt 
Y  athcittncnr  per    IttieMiimt  iiec  ite^ 

dttiit^qimclus^firiguncurifiiacauiaj  inqu 
cigftitio  iBe:  atriorp^^  •  --y^^^vy 

VsfUftfiium  '  Sunc  autcm  finium  varix  diuifioncs  ,  ex  quibus  h# 
^i/tmh    fimc  prxcipuaET.  Prima,infincm  cuius,  &  fincm  cui.  Finis 
'  *•      cuius  eftidcuius  i^inendi  gratiafit  aliquid  ,  vt  valetu- 
V  :        do,quam  vc  aflequamur  medicamcntiun  fumimus.  Finis 


Digilizecl  by  Google 


TRji  cr.  II.  De  Catsis.'  45- 

io  mcdicamcQcis  piocuracur.  Sccunda  in  fincto  geoera-s  it 
tioiiis>^6Aeiii  rei  genicae:  iile  dk.  fau&a  quae  pcr^cra- 
tionem  inducitiir,^  k  geaerante  inceiiditiir:mc  Terd  eft 
i|i(tit»rd  fleiitcXsM»«|pu  opctacio :  aam  Taomqaodaue 
eft  vt  <merct^r/rcEtu  eft  in  finem  operatieni  pccexiTO*  *  * 
tem^  nneqii  fubCeqiiiQRtem*  lUe  iicttitt  i»  quem  teailtr  v. 
agens,non  vt  ipfam  efficiaCyfcd  vcpun  a(lec|uacur,  vcl  vc 
ci  coniungi  auc  aiEmiiart  pollic  >  quo  modo  Dcaiu  intcl- 
lcdualis  prxfcrtim  crcacura:  fincm         cimui  :hic  vc- 


jLn finit fit  caufa  fecundum  ejft  verum  ^  renU  >     V0\  ^ 

^  \  QjL^^  s  T  I  o    Vi L 

REs  qu.T  dicitur  finis  habet  duplex  cflTci  vnum  obic- 
diuum  &  incclligibilc,quodeip6cefl:  compcccrc  an-  dtfttM^. 
tequam  vere  cxiftat  in  rcrum  nacura  ,  quale  eirc  habcc 
fanica$  iimicnce  ^roci  vei  medici^aace^aam  reeupetati  . 
ficalcerum  veru  &  reale  inrebas  ipfis  nemine  cogicanttd 
<^iule  efle  habet  fanicas  in  corpore  nominis  conuaieicett'- 
tis.  Solet  igicur  a  phitofopbis  dubitari  iecandum  quoir ' 
nam  «flc  finis  daiSn,  Cui  dubitatibni  vt  latisfiat>nocan*  i*  fMflbt'  - 
ixaa  cft  in  qualibct  caufa  cria  confiderari  poflc ,  nempc  ^f!^{f/^'f 
id  quod  per  fc  &  fimpliciter  caufac ,  racio  formalis  cau-  ^ 
randi,&  conditio  fmc  cjua  caufare  noa  potcft:Vc  in  cale- 
£idioac,id  quod  calefiicic  eft  ignis,racio  formalis  calcfa- 
'  tiendi  eft  calor  »  condicio  finc  qua  non  calefaccrcc ,  eft 
i^iituus  agcncis  &  patienctscbntadius.Hoc  jfofito  tcipii* 
€t  concltt&ne  dubitacioni  propo(ic;e  facisfaciamus. 

Prima  ctonclufio.  In  caiUa  finali  id  quod  abfoiuti  Bc  ^ 


fimpMciter  canfitt  » ,  eft  rcrf tucdenomihatnr  finisiverbi 
j;nitia>  qaod  mMei  atgrotttii^adfiiiMnd^ 
fft  fimicas  ipfa.  *  '1 

'  Secunda  conclufio.  Racio  formalis  (ecundiWquam  iXmi*ifiH 
tpi^ux  dicicur  finis,caufat  mou6tque,eft  cfTc  realc  iplius,  .  . 
non  vcro  ctk  obiediuumjficquc  diccndum  ci\ fincm  cfTc 
^au(Miecnadibic&vcriimftrcalc>  JAonvcropropxii      J  ^ 


V 


Digilized  by  Google 


4^    Primae   Partis  Physicai 
(ecundiim  circ  obicd:iumn&  intcllii^ibilc.Probaturj^ilia 
filtis  cfl  caufa  fecaadaiii  id ,  quod  cum  obtinccur  dcudc- 
nam  fatiat  >  cuciicfae  non  obtinctiir,  fruflrari  agcns  dici- 
tur.Atiil  ooacompettc&ii  fccunidqfli  «fle  quod  babetin 
meate^citoim  ap  petitam  aoa  explefiy&d  a<fttf t:  -  Ergo  ei 
conuemi  ftetnidttm  efie  leale  >  vt  cxpef  temi»  fatis  pacet: 
&ccrtc  illud  obicdliu^mnon  cxpctitar  ,  ncc  procuratur^ 
ab  agcntc  vt  conllac.  Pono  diligcntcrnocandum  cft  pct 
illud  cfl&rcalc  fecundiim  cjuod  Hnis  vcrc  caurat,non  ellc  ' 
—  intclligcndumcllercalc  adiu, fed  elfc  rcalc  poiiibilc  ,  aut 
*  '  ccrre  quod  tanquam  polfibilc  rcprxfcncatur  agenciinam 
(ecaadumillad  elfe^poccft  fif^ismecaphoricomota  mo^^^ 
ucrc.  ^  '  '  \  . 

Oiit{tkm       Neqoe  obefl  rcaiitaci  lmia$  caa&>^6d^niotio  in  qua 
mmrmm* '  coofiftit  caafalit^  fiais>non  fit  irera  &  propria^ied  tranf  - ' 
'  latttia  9c  impropria :  nofiTdefinit  cniiH  proptetea  tS^  atir* 
quid  verum  &feale.  Sicut  pidhira  quac  dtcitur  improprid 
'  ic  tranilatitic  homo  ,  nou  dcl|iiic  proptcrca  elfc  alicjuid 
vcrum  &  rcalc.  »  '  - 

pg§^i'/if»      Tcttia  conckifio.ElTc  intclligibilc  fcu  obicdlinum,  cfl 
conditio  linc  qua  finisnon  moucri  quod  pcrfpicuc  patct, 
^  iQuia  finis  moucc  allicicndo  caufam  agenccm :  X[ux  allc- 
cdo  fiocipfitts£ais  priccogiiicioae  daci.  jaoavpoteft.  ' 

O  V  A  E  S  T  I  O      VIII.'  ' 

♦ 

Iai$dicitariixvpiwis.cau(acai|fi|f^  qoia^iempe 
eft  {Ctaia  oaiaiuni  t    ioicio  quatlUoais  tfs/aat  prxr 
monoiiiias.Secttod&^Fiais  eft  oobiMor  iis  quscfiintad  fi- 

nem:  pcr  ca  autcm  qua:  funt  ad  fincm  intclliguntur  ma* 
j,   •   ximcopcra  qua:  iplius  iiaisgratiacxcrccntur.  Tcrtio:  Id 
4«  ,    fruftracft  quod  finem  fuum  uon  aflccjuitur.Quart6:Hnis 
%•   .    cognitusdcfidcriuin  iui  cxcitat.Qiunto:Mcdia  fuam  ha-  • 
bcnt  a  Hne  nccclficatcui  >  vcl  coQrmgenciam  :bonicatem 
>  .  Ycimalician),  Sex^:  fijaisappettturfincmodo>atirecA 
"7*     media  ccrca  rario>ne  ad£aem.Scptimcf:Iat(Qr  fijicm^  &  me* 
%  '    diadebeteiTe  <)tta:dam'propbmb.  Oftauosiiais  cft^fi» 
i»mia^at&taae,6cvltima(ihc3|:eq|atioae;q^  propiie* 
taseftinteliigeiidamaximi^  de  fioeafti0ii|aB.&bfe^eii'» . 
te,Et  hacc  dc  cauGs  per  ie tttmgeoeratim  ciim  fpcciatim. 
'  '    Di^iuccps  iioai\ih;l  dicjuduni  cft  dc.^.aulis pcj:  accidcns. 


-r  -  ' 


*   DigitizecLby  .Googl 


. ;  De  Caufis  pcr  awdcns.    r      \  - 


.  Andenturckufi.f»rMtcid«ns. 

E"  f 5"*^'^''™  P,"  «cciacns,  vd  exipfiseffeai-  0»4»^  "  , 
bus,lic,uido  fatis conftat.  ExperimurenwmuJtae-''-'/"'-^*  ^ 
ucnirc  pcr  accidens.hoc  cft,  prajtet  omnein  caufanim fi.  ^^^r***-'  - 
ucnaturalium,if;u.liberat«miajeMroi»em:qiavel^^^-  ''^.^' 

fortuuocoucurruplariumpBriMam  coiitiiiai/ni,  velex  ^>  ' '  ' 
.accidentario  dcfoaucaufxaatwiilhi  veI<ixeo«iuod  fc     "  '     ' .  • 

4U»4eil»eflk<li«witur,Ttpoftcapatebir. 

•  ;,C.Hla  toeeBiperacciJ^ns  in  ge«erc  tribas  niodis  di-  ,  V  ' 

•  «TOr:pnmd«iaatn©fl  liifipriuatiua.hoc cft.pcr  fui «bfs„' 

dcndopotcft  d.ci  caufa  tencbrarum.  Scctind6,  qu« iici*.  " 
dit  caufic  per  fc,  feii  qua:  accidc«tari6  coniuadlaeft^  ««'^  * 
caufavera&propr.acuiufpiamttfaa„,figdi^^^       .  ■ 
, .   cus  effc  caufa  p.r  accidens  fanitatis ,  qa&eontin^t  mc- 

"•-is^ilu""i^r.^^ 


«uin.Tcpid,quj  eft  qui^  mi&  per  fe  alicuius  cfFcftus 
«tt  taqiqiiliadaui^piamt  coBionftum  cft  rcfpedu  u. 

=  ficca.naccidi:tc. 
«alam  4  teao.dceid&em  ofFenderc  caput  alicuius  bomi. 
ms  tranfeuntis ,  grau.tas  /eu  poudus  naturalciftius  lapi,  • 
dis  cft  caufaperlc  iftius  defcenfus  :  caufa  verS  pcr 
dcns  la:fionis  adiundtar.  Et quidcm  hoc poftremo  mSo^ 

prxfctti,ntum  cafuscumfortaoadica«rit«Silai  pTrT 
^n*,  <^^«ib,^,aonn5Mla^a^ti5u^o^^^ 

Sbi4/m**fi*f&firtMn».  ^ 

'  .  Qjr  At  <  T  i  'e    II,  -v:    -  . 

MIlTis  omnibus  fabulofis  rctcrum  dc  re  pfopofita 
.'^oj"™«"s.quiaAriftotclesdciftisprobabi4mX 

Mfcmbtcimctcxplicd.w«»..  sw^^^^ 


Digitized  by  Google 


. ^  tuna  caafar  pcr  accidcns  ,  ac  proindcia  ijs  tantum  ejSie*, 

^/^^*"  prxtcr  intcntioncmagcntis  concinguut.  Cafusquidcm 
inrcbus  naturaiibus»toicuna  ycroinincKalibus^Vtcnini 
«ifrifrrm  ^u^wun  caecta  contingUDC  in  natu^a  pnectr  intenno*  . 
.  '  f^^     '  aemagentiiiliecnellarijjdc  in  aftionibushumanisplek  * 
raq^  eueninnc  praece^  opinioni^ii!  asenct^  Jiberi :  qu^mn»; 
il{a  di^^unnK  efle  acam^hxcVeroafiircana/Diaiiil^^ 
teiH  tiimca&s  e&ni- ibrtuna  proprii  in  ijs  cahtiVm  qux 
^4ni  fMi-  rard  accidunc  Vcriim  ciim  aliquid  duobus  modis  polfu: 
4Mi»ft«f      raro  contingcrc  ,  vna  rationc  folius  tcmporis,  quomodo 
6m  mi&i   j.^^.^  contingit  cclypfis:  altcra  raiionc  caufae,ncmpc  quod 
raro  contingatquippiamorrricxtali  caufi,nuomodarav 
ro  contingit  chefaurum  iaueniri  ab  co  qui  fbditcerra^i^' 
V       |ioc  pofteriori  modo  inceUigenJum  eil  cjuoddicimus^e^ 
/  \  ■  tjuat  fiint  a  cafu  &  forcuna  raro  contingcrep^t^^^^^ 

\   .nHTaU^      £x  ii^l^i^  eft  Vcriufquetcafiis,  in^u^m  ir  U  hiv^^^f 

*  "«ocidens  ici  ijs  cjux  praeccr  inccncionem  aaenct^.ehc-- 
>  " :  *   ,  .  niiint»  tdqtie  raro  Fortuna  vcro  caufa  pcr  accidcns  in  iis^ 

<  qua:  fiuncex  deliberationc  prartcr  agcpitis  intcntioncm, 

KiUnU    idqucraro,    Vbi  obitcr  notanduni  cft  circa  optioncm 
i  ^fMjliP»    iftorum  vocabulorum ,  cafum  aliquando  gcncralitcrac-  ^ 
cipi  proea  ommcaula  per  acciiens ,  cx  qua  aliquid  raro  / 
pjxcer  inteQciofiei^  agcn|if^.c9ncii)gic,  uucfic  naturaiisf  ^ 
^         nue  libcra :  quoinodo  forcuna  dici  pote^  cafus.  Not;atir 

V  dutneciam^ilcafamdciisreanjuiincmcteiimpto^^ 

ied  etiant  ptoa^Ie^bus  ipfis  per  acdctens  ttpoiiiliiqisaai 
^cipi  y  qu^^niilji  ma^is  pro^^r  i  e  somtnibus  coiKtecii  tx^  ^ 
.     prifTiacur^t  TC  ci\m  dicituraliquidcafuatc,aliquidfbrcuf^.'' 
cuiu  :  cunccnim  intelligituraliquis  cfFe£lus  a  cafu  vcl 

CaJUi       fortUna.  Vc  fupradi<!:^adc£nitio  vtriufquc  cau(aepct  ac- 

*  cidcnsfiatnotior,cxempIa  fubijcitm.  Excmplum  cafus^ 
ntmfU.     eft^l  ceguUcadcns  c  cc»ilo,craafcuntis  caput  lacdat.  Te-?. 

j^faenjfm  naturali  pooriete  dep^effa  »  fiiopte  nucupecie 
,  V  infbioremlocuip.  Iam?er6aceidicvtdecidcndo  ttanikv 

feuiitis  capttt  ofFendacyficque  tegula  cadena  .vellaplus  te«  i 

ra^  dicitur'caufaper  accidtns  laofionis  iftias  c  ^  iet^  . 
ipfa  cft  eiledSis-per&cddens  tegiilie  decideiitis  iea  t£*^ 
V    fcdusa  cafui  Coiitingitcnim  praetcr  nacaralean  inccn- ' 
fioucm  lapidis  ,  idquc  adhuc  raro  accidic.  Exemplurau 
'      £bituaae»  cft  :iI  quisfo<Ucns  tcrram.>  vcscdificaodx  do-  ^ 


Uiyiliztia  by  GoOgle 


Tract.  II.  De  Caysis.  49 
mus  fundamcnta  iaciac  ,  tlicfaurum  iiiucniat :  qui  fodit 
tcrram  5c  ctitm  ipfa  terrx  folTio  dicitur  caufa  pcr  acci- 
dcns  inucntionis  tiiefaufi :  inueatio  cheOiiuieft  efie^his 
per  accidcns  iilius  fofTionis  >  namqu^  hoc  accidit^raKcr 
ipem  8c  opinionem  illius  qoi  cernun  fodiebac  sdifican- 
«uedpmusimcia. 

Pono  diTi^^ncer  docandom  eft  cfleAum  cx  h7Doche& 
necedTarium  poilc  fimul  efle  fonuicum  »  fi  caulaex(e  ^^^J^^ 
non fit  ordinata  ad  talcm  cffc<5l:um,  vt  patct  cxcmplo ai-  j^^^i 
lato.  Nam  pofito  quod  aliquis  tiiefaurum  ccrio  m  loco  ejje  f$9iMi* 
dcfoderit,vbi  aliquis  pofl:ea  tcrram  cfFodiat,necclIe  cft  vc 
ab  ifto  fodicntc  ciicfaurus  inucniatur.  Vcru  quia  ifta  fot  ' 
iiocerrae  non  erdinacur  per  ieadioucnicndCi  chelaurum» 
idcirco  ifta  inuceio  che(auri>exh]rpotiicfineccfiaria,cair 
iccurfbrcuica.  £t  lic^cconcurflis  ifle  duammcaufanmi) 
nempc  ab(confionis  che&uii  &  fi^ffionis  cerras  ineodcm 
loco,quanim  ncucra  cft  caola  per  &  inucncionis  chc(auri> 
videacur  cflc  can(a  neccllaria  inueneionis  che/auri,cA  ca-  _ 
mcn  cau(a  pcr  accidcns,  quia  concurfus  ille  eft  fortuitus:         ^  • 
cauHc  ei>im  illo:  ad  fe  inaiccni  cx  nacura  fua  non  ordi- 
nancur.  Quod  tamen  uuclligcndumcft  rcfpcdunoftri  * 
&cau(arumipfarum(ccnndiiin  fcconHderatarum  ,  non 
aucein  rcfpe^u  Dei  >  qui  fcmpcr  acqua  >  iiccc  non  fcmpcr 
nobis  noca  prouidencix  Cnx  dyifpenladone  concurfimi  ii- 
larum  cauUrumad  ciufmodi  cfFcdhis  producendos or*  ^<f^^ 
dinac:  SicqucrefpefiaDcicafualc  aacfiinuicam  nihil  ^^J^Jl^^ 
eflepoccft.  /Wi^iMi 

Qcccn&m  inter  efteftus  per  accidens  principcm  locnm  ftqkSm 
tcnenc  mondra ,  idcoqucdefiniturmonftrum  ,  EfFcclus  ^*»- 
naturalis  a  rc^la  &  folica  fecundum  fpecicm  conftitutio-  ^f^^TT* 
nc  degcncrans  :  quod  in  animaiiumgcneracione  prxfcr-  ^  ^ 
cim  locum  habct.Nam  caetcra  naturse  erraca  non  propric 
dicuncur  monftra  >  icd  poncncanoonunquam  vel  prodi- 
gia..£ft  auccm  ingeneiacione  monftri  cauia  duplcxcon-: 
Sdcranda  >  ncmpc  caufa  impcdicns  >  &  caufii  impedica> 
concii^cquc  mpnftrum  prancr  inccncion^m  canfieim-  fHMiflm^ 
pcditsc  >  non  caulie  iippedicncis  &  mulci  minus  ^raeccr  ^ 
incencioncm  fiiprenue  cattfie,nempe  Dei ,  qutomnia  na- 
zurx  crrara  ad  maiorcm  fui  gloriam  ordinac.Cjutcra  qujc 
<ic  monftrorumprocreatione,eorumque  fpccialibuiscaU'* 
fis  qwnipo^intj  non  fuac  noftriiniUcuci^ 


^  uiyui^cG  GoOgle 


P&IMAB    Pa'R  r-  ^HY  SIC  Al-  ^ 

'  AESTie    II  !• 

tVdfis  tpi    C  '^^  ^^^^  nominc  Yctcrcs  quippiam  intcUcxcrunt ,  a 
iit>fff I  dt  »>4  £1  quo  rcruiT)  &  cucncutim  omnhim  necdficas  pcndcrcc» 
turaer»p '  (^uid  tamcnillud  cflctnon  codcm  modo  cxplicaifit.Q^- 
jjjjj^  Facum  nihil  aliud  eflcquam  Dc^  ipfum  arbicrati 
funt>  ki  mal)e:nani^t(i  facu  a  Dcoynon  tamcn  ipfe  Dcus ' 
cft.Nonnulli  nacurae  lcgem  cflcdiiccrunt^tcd  nimia  pref- 
*  si>neq;  enim  (blis  naturx  Icgibus  fatum  contincCUr.  Alij 

quoddam  .Ttcrniim &immutabilc  dccrctum  quod  rcbus 
omnibuSjCtiaai  liberis  agcnribus,ncmpc  hominibusjim- 
iTiodijs  iplis  nccenitatcra  imponerct  :  t^uodquidcm  dc- 
crctum  ab  ipfo  louc  prolatum  elle>  (  vndeetiam  fatum  a 
fando  didlum  volucrunr)ica  vc  per  ipfum  iibi  &  ali  js  di  js 
ncccfiitaiem  indixiflct,  fabulatifunt  pocftx  :  fcd  fabulae. 
.  Chaldaei  vcro  8c  Aftrologi  fatum  no  aliunde  qiiam  a  cqe- 
lo  pettcrun't>  a  cuius  inf!uxa>  &  conftcllarionibus  omoia 
^tiam  humana  coniilia  neceflarid  dcpehctere  yolucrunt. 
Ver&mhuius  opinionis  impietatem  conuincit  ip(a  ku. 
*^   ^      mani  arbirrij  libcrtas ,  vt  alias  rationcs  c]uibus  aducrfus 
<;.E4fHevt'  Adrologos  ludiciarios,  &:  Philofophi,  &  Tiicologi  vcuu- 
f^mfltn»  tnrprxtcrmitta.  Itac];  inulro  vcrolimilius  non  tantiun  i 
\         Chiiftianisplcriquc  Tlieologi,fcd  ctiam  c  vctcribus  Phi- 
lolbphi  facum  dixerunt  clle  diuinumUSc  immucabiie  Dci 
dccrctunl  ,  iuxta  quod  omnia  fiunc  in  libcris  agencibus 
>.   libei:e,in  'nccefTarijs  neceflario,  Verum  iili  adhuc  nba  &r 
'  tis  diitind^  jo^uuncur :  neque  enim  facum  ab  aecerna  le- 
ge  (eu  diuina  circ^  res  onines  prouidcncia^&cernuiit. 
7. 0miiitm-    QuJircre^fus  ac  dtftind^ius  loquuntur  qai  fatun^  se- 
ff^kmkUtfi'  tcrni  iliius  ciccrcri  opus  ac  diuinx  prouidcntia:  cfFcdlum 
clic  diciiiu  ,  ^juomodo  opiimc  dcfcribitur  a  Boctio  :  Re- 
bus  niobilibus  inha-icns  di(pofitio,pcrquam  Dcus  quae- 
ZOifitimtn  «^^JC  fuis  nedit  ordinibus.    Ex  quibus  intclligcrc cft  di- 
inurimu  fcrimcn  inter  diuinamprouidcntiam  >  &  fatum  proprii 
9t0mpr0ui'  di^um au6ddiuina  prouidentiafit  in  ipfo  Deo>,£uum 
dtntirm     Ycro  in  rebiis  crcatis:iila  ab  aeterno  in  diuina  mente^hoe 
^l^ft^&ftr^  vero  in  tempore efl^  coeptt>illa vniuerfimadomnia> lioc 
tmnd       Ycro  maximi  ad  res  cacfucas  &  mortales  pertinct«  £e 
Mt  ^Mt'  Uc^thoc.fenfii  admitti  pofltt  fatum ,  quia  tamenifto  fi- 
'  'CUt&fertunscvocabulgabwfifuncYctcics,idcircoitixta 

f4a<So» 


Digitized  by  Google 


TK.ACT.  II.  DeCavsis.  51 

fanftorum  patrum  monica  ,  ab  iftfs  vocabulis  qiiantam 
fieri  poteft.  abfttnenduin  eft.Sed  de  principiis  &:  canfis  re- 
rtim  nacuralicun  ha^tenos. 


TERTIVS  TRACTA^ 

TYS   HVIVS  • 
;  partis. 

EXplicatis  gcncralibiis  lerum  naturaliuni  principiis 
causiique>do^ria^  iimul  &  naciirx  ordopoftulaCj  vtt  

de  communibus  earundem  aftedlionibus  (eu  proprietaci-  fMlnm  fw- 
bus  agatur.Suncau^m  communes  eiufinodi  proprietatesfi''*''^ 
q  uacuor  praecipuse>nempCiquantitas>iocus,temptts*&:  mo- 
tus.  QuarehuiustradatusquatUor  erantdi(ptttattones> 
quarum  prima  erit  de  quanticate^vbt  de  infinito  dicetur. 
Secunda  cric  dc  loco  ,  vbi  dc  vacuo  eciam  difpucabitur.  S 
Tcrciade  ccmporc,vbi  ctiain  de  ceccrno  a:uo,&:  aliis  dura- 
tioimm  menfuris  aliquid  ciicctur.   Qoacta  deuitjue  de 
mox;u>Ybi  de.^uiece  aoiiaihii  cra^abicur. 

PKIMA  DlS'TVrAriO 

:  f  ' 

De  Quancitate   Inllntto.  * 
Vnimtiinfficip  fiUm  jj»4nii$Mtk  fuhftaniU  €prf$risfi$ 

'  formalitertxtinfa, 

•    Qv  A£  S  T  X  O     I.  . 

QVoniam  de  natura»  fpeciebas  &  proprietatibtts  qua- 
titatis  (atis  abund^  didbimeftin  prima  pacce  Dia- 
le^hcst;  de  its  tantdm  hoc  loco  dicemas  qoac  ad  phyficatn 

Ipcculationcm  magis  pcrtincnt. 

Ec  cjuidem  quod  fpcdac  ad  propoficam  ^l^^^ftioncm,  ^^^,^ 
rclpondGinu^i  ihbflanciam  corpoream  quancitacc  defti- fi««i4^i^ 
oicam  carerc  omni  vera  &  propria  exccalionc  ,  alioqui  mr;  x* 
fe(]ueretuc  iubftatuiam  poile  eiTQ  fQrmaiiccr  cxtcnfan\ 


.     5t      PmMAB   Pa»TI«-  PMrttCAtt' 

;  '  abfquc  fo rmali  ratione  cxtenfionis,  cum  q^antitas  fic  f- 
)C)  pfa formalis  ratio  cxtenfionis,vt  in  Logica  oftcnfum  cft 
Dcindc  fi  fubilantia  corporca  QfTccfinc  quanat^ecxccti^ 
£i>nihil  ipfi  aducnicns  quancicas  cribuerec»fi^a^circc  Hi- 
^crf!ua,cfuod  aBfiirdiiliniumcil.  Confirmaturyqiua  fiib« 
ilantix  aducniens  quanticas  >  mhil  alind  ptaefti|Ee  poceft 
au4m  facere  illam  vcri  6c  fbrnialicef  excenfSuii:  atquiex 
ATpochefi  rabftantiaillai  iam  eflR^t  per  (e^xceii(a,quarc  fu- 
perHuaeflcc  illiqoancicas.Si  refpondcas  nouam  cxtcnfid- 
ncm  cribui  fubftanciac  corporcaj  acccffu  quantitatis :  Oc- 
curro  non  pofrenaturalitcr  duas  numcro  diuerfas  ciut 
dcm  fpecici  formalcs  rationes  in  eodem  fubiedlo  rcpcriT 
ri  :  Vcrbigracia>nonpo(runcreperici^iie4»dcmrttbic^ 
>  dtto  candorcs,auc  calorcs>fcc.qilSure  nec  duae  cxtenfioiics 
TCicaB  &  forinalcs. 

Quxrcs ,  quomodo  (cparata  quantitate  fiibftaoiia  did 
ff^i^  po/Iit  dmorca,  fi  eaceat  omni  excenfione  »  ReQ>onde5 
multis  tulhuerationibtts  dtci  4t  ciTe  corpoream.Primum> 
guia  conftac  adhuc  parcibus  phyficis  ,  ncmpc  matcria  5c 
forma.  Dcindc  quia  fcruat  adhuc  partcs  fuas  cntitatiuas* 
Dcniquc  quia  fcmpcr  manet  apta  rccipcrc  quantitatcm, 
acqueipdus  bencficioformalcm  extcnuonem>^uae  omoia 
i^iritualibus  fubftanciis  non  compecunc. 

Obiicies  pcrticamindcccmparces  diui&m^ctfiab  iilis 
parcibus  diiuiis  auferacur  quacicas>(empercfle,ac  Tcr^  dt«» 
ci.diui(am:c(ttod  non  poccft  incciligi  fine  extenfione^cum 
cx  iffk  nalcai^uc  diuifibilitas  fiibftantiae.Sed  refpondemus 
pemcam  cum  aAujdiuideccciu  ,  fiiifle  fbrmaliccr  extcn- 
lam  :  ablaca yerdquancicace  adhuc  dcnominari  diuifam, 
non  ob  formalem  &  quantitatiuam  diuifibilitarem  nifiia 
^  ordiap  ad  prioiem  illam  cxcenlionem  quac  amiila  eft. '  ' 

4  ' 

Af^  tirmmi  fMntitatU  Jint  resUs. 

y  A  B  8  T  X  •  IL 


Aa^MMifainp  Ermini  qttanticacis  dicuticur  qui|wfiiua.<|aae^c^ 
9  JH^  m^itttdo  tcrminacur  fca  umitatunqQoniedcrp5*^  * 

♦•«IM*    '  fyjj^  dicicurtcpatnus  linea?>linea  vcro  fuperficiei,fupcr- 
ficies ccafliciet  feu  molis  corporeae,  appcllanturque  aliter 
iadiuifibilia  quantitatis,quia  diuidi  nequcunt  faltcm  fe-  • 
f;ui^dttm  cxccu(ioaei^niagaicttdiais        Ijeminanc.  £c 
,  .  !^        *  "  qtidem  - 


Digitized  by  Google 


TnAcr^lII.Di  Com.Prop.Rer.Nat.   s%     ,  " 

quidem  pun^his  eft  omnino  indiiiifibilis.  liaea  Hcct  fe* 
cuttdum  longimdinem  diuiclt  polfit>eft  tainen  inditiifibt-  ' 
'  lis  fecundum  latitudinem  quamcerminat.  Sapetficies,li« 
CMStfitiecundAm  loi^ca^nem  (8clacitodinemYifibiU^9; 
noli  camen  (ecttndiim  craffitiem  qoam  cerroinat.£c  qa6^i;  ^  -  ^ 
Jiiamiifiiem  indiuifibtlilios  copulantur  partes  quantfci^  .^^,!^' 
tis  quibus  ipfa  quancitas  terminaiar :  hinc  indiuifibilfi  ,  / 
quancitatis  dicunturatiatenninancia>ilia  copuIatiua.De  Ai^fM^ 
quibus  quxftio  cft,an  fintaliquid  verum  rcale  ac  pofici- 
uumianveroaliquidrationisafFedlum  quanticati.  Quid 
igicur  tenendum  fit  duplici  conclufione  ftatuemus, 

Priffla  concidioJndiuifibilia  quanciratis  terminantia  ^^j^ff^fik 
iisncrealia»  cam  quiaomnisqiiancicas  finicacftr^cei ''^^^* ; 
^jMificiue  tierminaca  >  er^o  cermtno  reali&poficiobcer- 
smnacoc:  «t^oi  cermino^ifteeft  necedart&  iadiuifibilis: 
^oianiUI  didfloam  potcft  cflTc  abfolut^  cxtremum,  tum 
qiliacerpora  realitcr  &  pofitiu^  fe  tangilnt::  atiqui  non  fe 
tangiintinaliquo  diuifibili  ,  alioqui  darctur  pcnetratio 
<lim«nfionum  :  ca  cnimin  quibus  vcl  fccundumqux  fc 
tangunt  duo  corpora  dcbcnt  cffc  fimul:  quare  neceirc  cft:, , 
vt  id  in  quo  fe  tangimc  eiufmo<^  corpora  >  fic  aliquidin* 
diuifibile»  ilU^queteale  &  pofitiuui^^  /  % 

Pofteriof  concIufio.Iil4M^U^ 
ciafimc  realia:probatur:quiaquancicas  coiitinaa  dicicacyl"*^***^ 

cuiasp»escommlaniterminoi»patantanac^uinonjpQ^  ' 

tes  dari  dofinodi  cerminus  nifi  fit  indiuifibilis  U  pohti^ 

nas.Indiuifibilis  quidem,ficnim  eflctdiuifibilisjiam  noa 

iccundum  fc  totum,fcd  fccundum  aliam,  atquc  aliam  fui 

partcm  parccs  continui  copuIarct,quod  alienum  eft  a  ra- 

•tioncconciiiui:Pofitiuus  vcr6:fieaimnoncirccpofitiuu5,  '  ^ 

fed  tancum  negacio  vicerioris  teadencia?,vt  explicant  ^iT- 

jGercores  i^poucde  fententiassiam  non  efiet  vniis  temiiins 

communis>quia  vnicttique  patfi  compccic  fiia  ncfiitio  ? U 

terioris  tendentiatXon&rniatnr  pneterei  cx  reau  conta-  ^ii^r^^ 

Aacorporaiii:fi  ebimqoardam  mdiaifibilia  quantic^tis. 

aott  fintreatiay  cert^  erunc  pun^a  quae  fiint  animx  etiti«i 

tacis  :  atqui  patet  cx  rcali  contadu  corporum  punda  co-  • 

puIantiacflTe  realia  :  ficcnim  corpus  fphjericum  tanjgic 

corpus  planum,in  pun<f^o  tantum,&  taincn  vcrc  &  pohti^ 

ne  tangicideindcficrahacur  fupcr  idemplanum,tangetin 

lioeaik  MKBCii  y  cr^  ts|D£ct:  idemqoe  ccnfend.  m  dc  cos* 


'     PRIMAB    PaHT:  P|iySf^.A 

porc  pyrainidali  qaod  pcr  cu^dcm  idcm  coipu^plaauoi 


taiigcicc. 


cmbmtm  0x  filkmimipilitHi 

VASSTIO  III. 


p  $hMHBi9  TVT      dcCintqui  partcm  affirmatluam  tiieantur.  Li- 
^  pfiptfitsiyi  neamiycrbigratia,cxrolispund:is,fapcificiein  C3C 
5M^«Mii4;lincis,deniqaecra(litieinex  fiipe^cicbus  conilare«Acre- 
xb  nco ant  (atni  omnes  nobilioris  nocor  philolbphi ,po(Ie 
fieri  ,  vc  eoncinmim  (eu  di.uiduum  cx  non  continuis  feu 
'  indiuifibilibuspartibuscoalcfcat.  QiKirc  aflerunc  conti- 
)Prf#tffy*r^  nuum  non  nificx  continuis  partibus  conftarc.  Probatur 
hxc  («•ntcntia.   Quia  (i  Jinea,  exeinpli  gratin,cx  punclis 
conflarcCjfequcrcturpiincftuni  diuirvbileni  cflc.  Sumatur 
fcnim  linca  conilans  quinque  pun(flis  ,  quae  jn  partes  9- 
X     quales diuidatur,  tunc  neccfTe cric> vc  mcdtus  pundlus  in 
duas  parces  fecetur ,  alioqui  pacs  vna  erit puod»  longior 
qbiam  aitera.  Efeinde  ieqaetetur  parces  concinux  nullo 
communi  cermino  copulari:(iimacur  enim  tinea  CQnftasr 
ofto  pun<flis.  Quacro  quonam  communi  cermino  pars  v- 
ff       naconftans  quatuorpuniflis  complcatur  cum  altcra  quo: 
toticlem  punctis  confiat.  Dcnic]uc  fcqucrctur  diametrum 
qiTadrati  a^igualcm  elfe  latcri  ciuuicm  c]naclr.iti  ,  quodra- 
mcn  vel  ipiis  fcnfibusrepugnat :  probarur,  cjuia  fi  ab  om- 
^        Hibus  pun^is  vnius  laccris  ducancur  iinca:  ad  afteritts 
l>ppofici  laccris  pund:a,tunc  toca  quadrati  area  iftzs  lineis. 
teplcbicur.Sicquc  eciam  diapiecer  illarum  linearum  pun- 
Ais  cotus  veliici  cooperiecut';  quo  fiec ,  vt  non  pliiribtis 
pdrcibus  diamecer  con^ec  quam  latus. 
QhkSk»  .  '  Obiicies,globumnon  cangere  plaintm  nifi  rn  punAo; 
'   fi  igitur  fiipponamusglobum  trahi  fupcr  plartum  ,  fane 
,  ^  linea  c^iix  ex  ducftu  globi  dcfcripta  intclligitur ,  cx  folis 
pundlis  conflabit ,  quia  globus  dum  illam  percurrir  non 
C^Mtit,      tctij|Tit  nifi  pujida.   Refpondeo  globum  iminotum  non' 
'    polie  cangerc  flifi  pundliUH  >.  ac  vcro  polTc  cangere  conci- 
nuum  dutii  mouccuctiicec  cn  i  m  in  fingulis  fQilatibus  mo- 
tus  &  cci^poris  cangac  pun^a liaco:  dunraxac:accamtB  in 
•  partib(&'eiafdem  Inotiis  &  cemporis  ciuiiiqn  Iine«>  pac- 
tdiciMli^uas  fiic^eiGac  can^ic 


Tkact.IILDb(Sm.Frop.1Xbr.Nat.  f| 
AnemtinuumfitiimplnUlnin^mtum.  . 

Qv  AB  S  T  I  O    IV.  V 

VTintcIIigas  quaratiojieYenimfit  qu^dTulg&df^i-^^/^;!^^,^ 
tar :  Continuum  in  partes  infiniras  efle  diuidaum: 

ita  vc  perpetuo  fccari  pomt,ncc  vncjuam  ad  vkiinam  par- 
tcm  Hcucniaciir:  Aducrcc  contiinium  (iiiohut  modis  diui- 
dipolle:  vno  c|uit-lem  in  partes  mao^nitudine  rvqualcs,vc  fi 
percica  dcccm  pedum  in  partcs  pcdalcs  dmidatur  ,  alio 
vero  inparcespropordoae  aequaies  »  non  AiagQicudinc.  - 

pectiea  odo  pedum  diuidatur  in  duas  panes  fingu-. 
Jas  quatttor  pedum  :  &  rdrfiis  vna  iexiUis  partibus  in 
duas  partes  duorum p^dum  >  &  fic  vnaquxquc  pars  in  a* 
lias  duplo  minores.  .  Pra^terea  adnertendum  eft  diuifio* 
nem  eiufinodi^n  partcs  proportione  aequales  efiiHucccC' 
fiuamjita  vt  rcpugnettotam  limul  ficri. 

Iraquc  iuxtapoftcrius  ifbudgcnus  diuifionis  ,  afTfri-w^tf*»^^**! 
mus  concinuum  clTc  diuikhilc  in  infinicum,non  quod  vn-"*'**** 
ouamllmul  pollinccxiftereinlinita:  paitcs  continui  ad:a  c 
^eparaue/ed  quod  concinuum  non  poilit.in  coc  parces  di- 
uidi  >  qtiin  adhuc  in  partesmfoores  diuidi  pomc  in  iidt» 
Aitum  progrediendo ,  quia  non  poteft  daci  pars  continui 
qua?  fit  adhi  minimat  ci!^m  in  partes  minores  adhuc  fitdi^p  ^ 
aiiluai  RcDugnat  enim  partemcontinui  eflie  indiutduanl^* 
icttindiaiubiiem,vt  praecedentiqucftioneprobatmneft;  - 

Si  obijcias  hinc  ftqui  dari  infinitum  acla  in-rcrumo'x<(fi^ 
iiatura,ncque  cnim  poircccontinuum  in  iilas  partes  infi- 
nitc  diuidi  ,  nifi  illix:  partcs  in  continao  cfll-nc  a(flu  infi- 
nitar.  Rcfpondcmus  infinituin  adn  duplcx  concipi  pof-  Sthtlt, 
ie:^udpropri^didlum,  cuius  parccs  omnes  adu  fepara-  *  injjnitum. 
taBfimt)  acabinuicem  diftindar,  quod  vocant  infinicum**'*^'''** 
categorematicum  :  aliud  vero  impropri^  di<ftum-^ilis  * 
£artes  lion  fimt  ada  ab  inuicem  (eparats; ,  M  dicuntur 
nbi  inuicem  commonicantes ,  quia  minores  continentuc       ^  • 
in  maioribus ,  quod  vocantinnnicum  fyncacegorematt- 
cum.    Licct  igitur  continuum  in  infinitum  diuidi  poflic, 
non  fcquitur  dari  infinitd  aflu,  priori  modo,  fcu  propri^ 
di^um ,  fcd  cancum  infinicum  adm  pofteriori  modo  (cu 
impropnc  diclu.Ex his  incciii^erc  eft  omncs  parccs  con- 

^Aui  cflc  su&XL  ia  conciAUo»  noQ  tamca  cde  aAu  infiaiw 

J>  4 


Diyiiized  by  Google 


PrimabPa  if.V»T  s  F  M  r  f  I  c  li^  P 

catagorcinaticc  &  prof  li^^  led  taliiuai  CjnqsntcgfM^v^Mji^ 
^     unpiopri^.  ; 

eJi»  quotuplex fit  infinitHm. 
'  Qjr^  A  fi  $  T  I  o  V. 

fff/?*^     Y  Nfinitum  quali  finc  fine  cTicitur,  <\noA  riullis  tcrmiiiis 
f^^T^     X  circumfcripcum  in  immcnfum  cxcedit.  DcfinitiTt  ab 
Ariftot.  cuius  cxtra  feinpcr  licec  aliquid  alTumerc,  id 

excra  cui  us  parccm  qmmlibec  fcipper  aliam  parteai  1 
aflTumcrc- 

pfl^i^^      CclcbrisaDtcm  cd  infiniti  partitioyin  infiiiitUiili[A| 

ffkitfUip*  4Sci|ifiniuun  poteftate.  Jllud  dicitur  cuids  partes  OXBp^ 
'      ,  iiincadhi>uuefintonAnesafturcparataB>fiaenon,  qooa 
diciturinfinjcumaftucaeemrematicumi&infit))icuRf^-^ 
^fcuryncatcgoreraaticnm  :  hoeverd  Jicitur  cuius  parm 

ii^iimm   omncs  non  (iint  a<flu:cfl:quc  triplcx,  ncmpe  infinitu  /iic- 
ccrtionc ,  additione,  &  dctradione  ;  Succclfionc  vt  cflct 

tV'^  tcmpus  aut  motus  infinir^  durationis:additionc,quomo- 
do  numcrus  dicitur  potcntia-infinitus,  quianullus  cogi- 
.  taci  potefl,  quo  addi ti  s  nouis  Tnitatibus  jnaior  nou  po4fic 
dari.  Dcni<^ucdetradrone,quomodoqufancicascontinQa 
poceftace  infinica  eft>  quia  nulla  cft  cai^  cxigna^  ouin  de> 
l^raSa  aliqua  parte  ppflicfieri  /empcr  exilior.  Vbi  nota 

iViCib  iblitm  infinitum  a&u  cacegoremacicum  eflTeTCt^lcpro» 
pric  xnfinicum,de  quo  hic  difputatur.  £c  adhuc  infini tum 
adhi  fyncatcgorcmaticum  non  cfie  proprie  infinitumV 
^u  ,  idc6quc  a  quibufdnm  appcllariinfinitum  potcntia. 
3Eg«  vcro  cxiftimarim  iftud  polfc  dici  infinitumpartim 
aciupartim  potentia:  adlu  quidcm>quatenus  fuaSfOaiues 
.  partes  adu  continec ;  pocencia  vcrd  quiatenus  partes  Ulas 
fion  funt  a£lu(eparatac.Notandum  cciam  cd  uep&iiomi- 
ae  ittfinici  ^mcaccgorcmatici  ift^lligt  infifiicui^  quodit* 
Ilitcpoteftatei 

Q  V  AESTIOIV. 

QVx^\o  hxc  non  dc  ipfa  infinitudinc  pratcisi&ib^' 
maliccrsupta,  quac  facil^cxoppofito  rcali  Jcu  pofi- 
tiuojficutciplucc  obfeuricas  poccft  intclligi:  veru  dc  ipf^ 

cft  i^£aha»acci|;icodacft ;  aa  vidclicct  peOIt:  hu 


Digitized  by  Googl 


niaadmeiisco^rarifmccDm{ile^irehiii\&iicam.Vierftm     ^  \ 
ci\in  animiconccptusalius  fit  diftiiKflus,  alius  confafiiSf 

^h^Did  pollit  cognofci  in  momcnto  vel  in  tcmpore,  ^ 
c6qucfinito  vcl  innnito ,  nonnifi  adliibita  didin^ione 
facilc  folui  potcft  ha:c  «[uarflio.  Ita«jue  fide  confufQ  tan-  UJtftk  d§ 
cumconcepcuiermoiiC  ,certum  cft  infinitum  ab  intellc- f re^»^'4 
Au  crcato  fic  cogiiolcipoile  :  fi  vcr5clediftinftoc6nce-  w»»^*» 
ptu,  idauc  Ycl  in  momeatOtVeiinfiiilco  tcmpore,  licitfic^^' 
maior  difficqlcas;arkicra,mia:  camen  infinitam  hoc  m6do  ^ 
cognolci  non  pofie  ab  eodem  incdlleAn  creaco  {aitem 
naturae  vitibns.  Racio  in  prompcu  cfl,quia  ns  hnmani  tn^  ^ 
gcnij ,  atque  adco  incclledlus  angciinnitacft  ,  quarcid 
quod  iniilius  cxprcflTamnotitiam  cadit,finitum  fitnccef- 
Cc  cfV.  Confirmatur,  qiiia  quo  res  qua!  animo  concipitur> 
ei\  maior,  co  maiorcm  vim  ingcni  j  dcfidcrac :  quaxe  fi.fit 
infinita,infinitam  vim  inffcnij  poftulabit.  ^  , 

Kon eft  camen diifijcendum  vald^  probabilc  videri  huL- 
nianum  animum  fupematarali(  vir^uce  in cancum  anged 
pofl[e,vchocroodoinfinitum  clar^  intueri»  fteciamcom* 
l^ledi(eucomprehendere  poffic»  modo  illud  fit  UQ^&itt 
inaliquogenereinfinitam.  Deniqucf  fi  de  diftin^  eon«>  ^  , 
ccptu  in  tcmporc  infinito  fermofit,nihil  videturalifiirdi, 
omncs  &:  fingulas  partcs  alicuius  infiniti  hoc  modo  con^'  ^ 
cipi  poQe.  Si  cnim  ab  infinito  temporc  mundus  extitif- 
£ct,caclLimque  fiios  motus  obiifict,Angclus  qui  ab  infini- 
t9  temporcexticificc  >  fitigulas  casleftium coi^ oium  cit^ 
cuicionesdiftinftc  potuiim    '  * 


AISTIOVII. 

NVllum  daii  in  rcrum  natura  infinitum  a<fbu  8c  ca-  Stfin^H^ 
cegoremacicumiatispatec  »  cumomnia  ^use  funt» 
finico  czli  ambita  concineancur  :  acfi  darecar  eif^mo*  ^ 
di  infinic|imifiocmagnicudtneifiue  mulcicudinc,  Ipittittfll 
infinitam  ompaKcc  Vccamgrauis  eft  diffiolicasan  vifr , 
cato£dtcm  diawa  daci  poffit ,  (eaanabiblttclpoffibite  . 
£ceiafinodiinfinitam:  iRxempli  gracia,anproccearipoU. 
ficinfinicamultitudolapidum  >  autcorpusaliquodinfi<-. 

i(itx  moUsiaot  linea  lon^t||liak  iacciminags,  Sunt  ^u^ 


Digitized  by  Google 


f 

t 


it'      Primas  f  a  r      Ph  t  s  I  c  Ai  ' 

id  ficri  polfe  dicanc ,  co  cyuoH  non  vi(lcatur  id  dencgan- 
Prt^MiMf,   diim  diuinx  poteftati.  Vcrnm  pcrmulti  graucsThcologi 
oppoiucim  docen^»  quod  cerr^  nobis  f  idccur  probabi  ii  usi 
Jicmpe  injEltiicafllnuUo  modo  fieri  poflle:  non<iu5d  repu- 
gncccx pane  dtutnacpocchn« >  (cd  expartcrci  qux  neri 
iion  potcft  propcer  apcrcas  concradidioncs  cjuae^iDdc  fc- 
gountur ;  vtc|uod  innnito  darctur  maius»  quod  pars  cflet 
arqualis  tori  ,&c.  Nam  fi  exhypotheA>tnfinid  lapidcs  cxi* 
flcrcnr,pon'ct  adhuc  Dcus  alios  procrearc,cuni  ip(ius  po- 
tcntianon  poiriC  cxhaui  iri;qi:od  fi  alios  procrccr,cx  ifto- 
rum  adJicionc  augcbitur  prxdidorum  lapidum  numc- 
21.       riis ;  /!ci]i:c  ciit  aliquid  maius  inHnito.  Dcinde  fi  cx  eo- 
,    dcm  mfinico lapidum  numero ccntum  fubuahanturjfi  di- 
^   cas  rcliqoum  ci&adhup  infinitum  >  ci\m  non  dccur  ma- 
iusinfinxto^  fcc]Ticrctur  totum  numcrnm  cx  centum  fil- 
1>lati5  8c  reliquis  non  cffc  {paiprcm  Cua  rcliqaa  partc> 
cjttod  abfiirdiflimtkm  cft :  Ncc  minor  abfiirditas  fcqucrc- 
^  turfidarentur  Hneiecx  vnd  aut  akera^  vclexvtra^c 

J^artc  in  infinirum  protcnfrrticri  cnim  poffet  vt  cum  duflt 
inc.r  cdcnr  inlinicjc  cx  viia  partc  ,  ex  alrcra  camcn  parte 
finirrc  ,  vna  ficri  poffet  maior  altcra  al:u|ijc  vlla  additio- 
iic,Ic(I  fola  motjonc  fcu  trad:ione  vnius  prx alccra. 
•Ad/unda'     Adfundamcntum  autem  oppoiitrc  fcntentia:  rcfpon- 
men-um  tf.  demqs>  ctiamli  diuinapotcftasfic  infinita,  non  camcnm. 
Kt\u  flH'  ^^^^^,  crcttis  elFeclum  infinitum  fortiri  polfc  :  quia  rei 
^injit,*'  ^eat^c;j»nditioinfioitudincmnon  patitur.  Addcquod 
f  infinita  Dci  potcftas  (atis  cluccr  in  cb  quedcx  -nihilo  o- 

,  mnia Jjcct  finita  produxerit :  Deinde  quod  nihil  fit  adeft 
>  .      perfedlum  quin  poflit  adhuc  alic^uid  pcrfeifliiiis  produci 

.1  Dco.  Dcnic]ucqaod  Dci  poLcncia  nulla  efieJluuin  ma- 
gHitudincaut  numcrofuatc  poilic  cxhauriri,  fcdomncm>\ 
<]\xx  concipi  poteil,rcrum  magnicadincni  &  multi- 
tudiacm  innnitc  fuperct^cum  fic  ipfcmct  Dcus 
qm  eft  fiipec  6mnia  beneoiAus 
infbcala. 

•  .-'   .  SECfTN- 

) 


Digitfzed  by  Google 


TltACT.IILDE  Com.Pxop.Rer.Nat.  S9 


Dc  loco  &:  vaciio.. 

O  V         8  T  I  O  L 

ARiftotcfcs  lib.4..Phyric.c.4.t.i4.  locam  ilefiiiit^cx-  i. 
rremiTiTi  corporis  contincntis  iinmobilc  primiirtii 
^tie  quodidcm  eft,fupcrficics  cq^rporisambiciitisimmo- 
bilis  priraa.  Ad  cuius<lcfinitioni^  intclligemiam,notan- 
aumpnm6nipcrficicm  corporis  cominentis  poiTc  du- 
plicijcr  confidcrari ,  vno  mocio  in  oidinc  aJ  iprum  cor-  - 
pus  cdirtinens,  qimrcnus  ipdun  intrinfccus  tcrminar.  al-  ^ 
tero  modo  in  orJinc  ad  ipfuni  corpus  contcntani  cjua*' 
tenusipfiinicxtrinrcciis  anibit.Priori  igitur  modo  pcrti-  * 
'  Jiet  ad  carcgoriani.  quanticatis  :  •  cft<}uc (ecuuila  fpecics 
quanticaris  continusc  :  poflcriori  vero pertincc  ad  cate-  fHiitviiMm 

Sjoriam^  vbi ,  &  fic  propri^  <iicitur locus.  Notandumcft  i«  ^  " 
ccandd  locum  (laob!i$  modis  acci  p  i ,  p  rimo  quidcm  vul-  \  , 

moraHccr  pro  co  in  q  lo  plura  concincntur:quodq^  > 
nngata  corpora  ndnmfi  rcmot^  continec^quombdo  om- 
cina  biblio^olsedici^tir  locnslibrorum.Secundo  proprii 
&  pliyficd  ,  pro  co  in  quo  vnum  c\\\\A  adxquatc  contine- 
tur  :  fcLi  pro  ca  fupcrficic  <^ua:  piinio  occurrit  contcnt^ 
corpori :  In  qua  poflcriori  fin;niiicatione  dcfinitur  locus     »•»  • 
Ji i  c  ab  Ari  flotc Icji dcoqi  dicitur,fuperficiescorpori&. con-  '  ■ 
tinecisprima>id  eft,proxima>immediata  corpori  cQnteto  i^twUmm 
pdmuin  occurrcns. Deniquc  vc  incclligas  qua rationc  ^i-  3« ,  ^  • 
'  catur  locus  ruperficies  immobilis>  notandumeftsArifto* 
tclerilhiclocQmdcfinirc>iuxta  proprium&vfitatum  fo-  . 
^u^di  modu^quo  dicimas,i:cm  dum  ih  eodcm  ficu  manct  gMmiiiM 
immota,pcrmanere  in  eodcm  loco,licctcorpus  ambiens  Ucminftit^ 
(ubindc  aiTitetur&  rcmoucaturjvt  ciim  turris  flantc  ven-X*'*" 
to  a  diuerfo  acrc  fubindcambitur.ltaque  fupeiHcies  cor-  ' 
poris  continentis  ,  cjuatenus  locus  ,  aicitur  immobilis, 
quia  iocus>vt  fic,cft  per  fe  immobiIis>nec  nifi  ex accidcn-  ^ 
ti  mouctur:  Nonc^uidem  admotum  rci  locat.x  mouetut 
locQS»  alioquinoti  di ft in^u^rctar  i  vafc}  vt  rcdl^  .mbnec  , 
Ariftotseles  i  qt^cMl  fimuF  cum  xe  cofttcutii  mottctuc: 


V 


Oigitized  b 


"40      PHIMAB    P  A  H  T.'  Ph  t  S  T  C  A'l. 

ncquectiam  mouctur  pcr  ic  aci  motum  corporis  continc- 
tis,quianoH  mouctur  ad  morum  corporiscontincntisaifi 
quatcauscianhaecec :  Ac  vei:Q  lupcrficics  (pcdUtaquat^ 
nusiohfleccccorpori  conciiieQci  habec  racionem  termim 
ipHuis  corporis  concinentis  »  non  ver5  racioncih  Idd  rei 
locac«:in  hunc  igicMtmoduJn  caetcris  omnibus  inter|N:t- 
tationibtts  pr«termiflts»intelligs<ia  eft  loci  immobibtas;^ 
,   Vnum  reftat explicandum,  mm  locus  ialtem  per  acci- 
Mr^iMMrif'  ^^^^  moucatur ,  vt  cumfupcrficicsncris  currim  ambicns 
J^rTP  aincarur  a  vcnto,  quomodorcs  locata  dicatur  mancrcin 
m^^i**i9uut  todeni  l'>co;Cum  non  ab  eadcm  fuperncie  anibiatiir.  Rc- 
d  Ipondcoprimo,  rem  illam  dici  mancrc  in  eodem  locoi 

H^mM'  iqiiaamanecincodcmrpauo(eulocointrin{cco:Secundo> 
qvhi  (emper  concipitur  ambiri  ab  cadcm  rupeificie  ima- 
ginaria.  Tcnio>quia  npua fuperficics  acrtsquae  (ucccdiif 
alceriycenfetur  cadem  per  aequiualenciam.  Quarcd>Ucec 
eon^edipo/Scrcmillamnonconcineri  >  (eunonambiri 
eodem  locoreatt  $i  phyfico ,  non  camen  propri^  coocedi 
potcfl  rem  j  er  fcmutare  locum ,  fcd  potiiis  ioctun  circa 
f cm  mutari^id^ue  adhuc  pcr  accidens>vc  moauimus. 

i  Qj^ ABSTIO  IL 


$U  Loem 


^  f    Ocus  lacfffimi  (umptus  in  eenere  duplex  cfl  >  com- 
JLf  mttnisj&proprius.v  lileeft  iaquoplara  fimoleffe 
.  Pofliint>cttiafinodi  eft aularefpc^  eorom  qoi  in  ea fimt: 
hic  verd  in  qno  rcs  vnica  duntaxat  potcft  contineri :  ille 
L9cm  pr9-  nioralitcr  ,hic  vcro  phyficc  confidcraturi  cftquc  duplcx, 
fHmdupUn,  internus  ncmpe  &  cxtcrnus.  Internus  dicitur  fpatium  il- 
^^^^*^^'  lud  quod  ah  viioquoque  corporc  locato  occupatur  :  Ex^ 
2^       tcrn  u  s  V  ero  cR  cxtcrna  fupcrficies^a  qua  corpus  locacum 
^  *        cScinccur.Rurfum  locus  cxternus  duplcx  efl,reaUs  nein- 
pey&imagin«riUS.ReaIis  eft  vera  &:  reaiis  fupcrficies  cor- 
pods  cohtinentisrimagi  narius  verd  eft  im^nana  fupes- 
fides^QacorpttsqttodanttUo  alio  corpere  coniineiliihr 
ambin  concipittir:  qnomodo  Goelttm  Empyrcttm  dicitur 
ambiri  a  loco  im.iginario.  Vbi  noca  ctiam  locum  intcr- 
num,'cum  nihii  (it  reale  fcu  pofitiuum  ipoHc  eciam  dici 
imaginarium^i^ct  minus  f  ro^sii,  • 


(^ized  by  Google 


Tract.  111.  De  CdM.  Prop.  Rer.  Nat.  «I  ; 

Praecerea»locas  aliu$  dicicur  nacuraUs>  in  <^uo  Tnum^^  ^ 
«[ttod^ue  eorpus  nacuralitcrconcjuicfcit,,7iolencus  vcc6  in 
c]uo  vi  decinecur.  Deniquediuidicur  locus  in  fuperum»  ^ 
ia&rum&  medinm.Supcrus  eft|<]ut  quam  maxime  diftae 
k  c^cro  cecne:  inferus  qui  iuxca  ceir^  cencru  eft:medius 
quiincer  vcrumque  inccfripicur.  £x  his  incelligece  eft 
quomodo  fuprcmu  coElum  ut  in  loco ,  ciim  a  nullo  fupe-     ,  \  ^ 
riori  corporc  contincatur.  Dicitur  cnim  ellc  in  loco  pro-  ^****"*» 
prio  tum  intcrno,cumcxterno,fcd  imaginano.Eftquidc 
in  loco  intcrno,ncmpc  ingcnti  fpario  c]uod  occupat.  Dc- 
inde  in  loco  excerno  imaginario  >  quia  concipicur  conci» 
nesi  fupeificie  quadam  imag^narh  quac  ipfum  atcingit. 

^  dM0  C0rp0rs  in  todem  loco  ^  sdem  eor^Hi  i»  dieebm 

leeie  ejle  pojfit. 

VASSTIO     II  !• 


EXpericntia  fatis  compcrtum  eft  ncutrum  naturalitcr  • 
fieri  poflc.Diiiicuitas  autcm  cft  an  virtute  druina,&  "Tfim^m^ 
quomodo  id  ficri  poffit.  Et  quidcm  quod  fpc(5tat  ad  prius  ' 
qusficum>reipondecur  hoc  eile  dubium  iivfide>cumiacca)] 
nos  doceant  cloauia  Chriftum  illxfb  virginis  vccro  na-, 
tunicflejclauib  iepuichro  furrexifle»  6c  ad  dilcipulos  ob- 1 
ftiatis  ianuis  in^fium.  Denique  dum  ad  Pacrem  a(cen« 
dttet  >  caleftia  aorpora  penecraflc ;  quoc  omnia  fieri  non 
pocuerunc,nifi  duo  cerpora  le(e  penctcarint,eod^mque  in 
•loco  firaul  cxtitcrint.Vt  autem  intclligas  quonam  aiodo    '  • 
id  fiat  ,  notandum  eft  d  plex  cflc  munus  quancicatis  re- 
fpcdu  loci,ncmpe  locum  eplcrc,&  ab  codcmiocoquod- 
iiis  aliud  corpus  remoucre:  quodpofterius  prseftat  quan* 
ticas  peaecracioni  obfiftendo  uon  quidem  adliud>  fed  ne« 
gatiud,  nempc>  non  admittendo  n  Itcrius  corporis  (ubin-*  *P*fee>'^ 
greflcim.Hoc  auccm  pofteriori  oficio  priuacur  quancicas>  f»'/?'**»* 
cilkm  dup  corpora  in  eodem  ficn  9c  loco  ponuncur)  Qupd  ^^^Jk^ 
Ipedat  ad  pofterins  qu«ficum,maioreft  concsouetfiami- 
hilominus  camen  probabilior  Thcologoium  fciitentia 
eft,Po(Iefieri  virtutc  diuina  vt  idcni  corpus  rcalitcr  fich- 
inul  in  diucrfis  locis:  non  cnim  minus  ntccllario  corpo- 
rum  mulcicudo  locorum  mulcitudmem,quam  vnitas  cor-» 
poris  loci  vnitatem  cxigit:  atqui  duo  corpora  virtuce  di<- 
uiaa  fii|uii  ciTe  pofiunc  im  codcm  ioco,^C^cc  niiul  repu- 


Primae   Partis  Phvsicae 

gnabic  quin  eadcm  virtutCjvnum  corpus  in  plunbus  lo- 
cis  cxiftnc.  Ec  certc  coaftatiniacra  Euchariflia  corpus 
Chrilh  piurikis  locis  refUter  3c  perronaUter  adeiTe  >  ncc 
rep  u  gnac  oaanulla  corj^ri  accidere  ih  vno  loco  quas  el* 
dem  iM>n  concingunq  iiT  altero^quamuis  xlon  onCiiiia,  qo^ 
Theolo^s  dircttcienda  relinquiuius. 

An  dttur  tiM.euuni* 

aVABSTlO  IV. 

,         -  \  T  Acr.i  nominc  hoc  loco  intelligimus  fpatium  ali- 
Y  cjuodinancabiquc  vllo  corporc,&  tamen  intra  am- 
2<M»^^iif  bicum  alicuius  corpori:  inclurum  ,  qualc  nuliuin  daii 
fi  mMnrsli  poflens^turalircr  in  haa  vnitierra  rerum  machina  es^pe- 
urfnimw^  rieatiis  manifeftilUmis  conftat :  quibus  docemurquan* 
^  '  tum  ab  iftoiQcofnmodo  naturaabhorreat  :  Exempli 
gratia:Si  vas  vicrcum  agua  cali^a  opplccum  obcurato  o* 
lein  aquam  fric^idam  dcmcrcracur  ,  auc  a^ri frirido  ex- 
.  ponatur,  nccclLuio  iiiliunipcnir  nictii  vacui ;  acjua  eniin 
'  quxcium  crat  r.ilida,  maioLcm  locuin  occupaba:  3  dum 
a  frifTore  conllnngitur  minorcm  Icxum  occupac :  ficquc 
«ifi  acr  iiibingrcdcrecur,clarcciirvacuum:  dc  c|uia  acr  apn 
.    poceO:  ingcedi  per  os  vafis  >  quianempe  obcu];atumefty 
.  idcirco  ntcciTcert ,  vtfrangacpr  vas  ,  ricc]ueaHriadiru$ 
Uber  paceac.  Hinc  etiam  hc>  cibn  per  B^mIm  coius  in- 
cur  ttdtura  fi^rius  orificitwi  immerfiira  eft  aquae  actrahkur  aHr ,  nc- 
tMntoftre  sib'  ceflario  fiir fum  euehicur  aqua  j  ne  inter  fiiperius  &  infe- 
hnrtstavA"  rius  orificium  fiftulardetur  vacutim.  Sic^abellum  citiiis 
difrumpitur  quam  obturatoorc  cxtcndatMr.Ratio  auccm 
curnatura  tantopcrc  abhorrc:  a  vacuo  ,  cft ,  ne  foluarur 
vniueifi  coniinuicas ,  6c  ne  detur  aliquid  huftra  iu  rcrum 
nacura    cuiufmodi  circc  vacuum.  Vcauceiuiacciligas 
quaracionenacurafuccurrac  iiuic  incdmiiiodo  ,  (citn- 
duin  ed  pr^cer  Ip^cialem  &  peculiarem  incUnationem, 
iecunduin  quam  vnaqusquc  res  fcrcur  ad  id  quod  nato- 
rac  fuae  competit  s  dari  Yniuerfalem  fcu  generaiem  quan- 
.   dam  inclinationem  (ccundiim  quam  vnumquodque  cen- 
dit  ad  bonum  cocius  vniucrli,  cjuaccnus  eft  pars  &  mcm- 
biUiii  iplius.    Icaque  fccundum  poileriorcui  hanc  incli^ 
n.uicincm  rcs  fiacuialcsmocibus  rpcciaU  fiociiuitati  op« 

pofitis> 


Cfd» 


I 


L/iyui^cG  by  GoOgle 


Tract/IIL  DiCom.Prof.Rer.Nat.  6$ 

pofitis  ,nonnuncjiiam  fciuntur  ,  vr  patc:  in  aqua  i.]nx  liir- 
fiini  fertar,&:  acrt;  qui  cieotdim  JabiturjUC  dctur  vacuuni: 
vn<k  ftibtcriartca  locaoppk-nrur  acre,ne  vacuafinc.  C;v-  Ntidn 
ceriim  adeo  graik&ed  nacura:  il lucl  i ncoinmocium,vc  aoa 
tanf  ikm  a  n ullo  agente  nacurali ,  fed  ne  quidem  ab  Ange* 

frelis  ajrC  Daemonibus  induci  podit  i  ita  vc  fi  quis  Aage* 
us  expelkrec  KSrein  ab  alii]uo  loco>  aoa  poijrcc  alcer  an- 
gelus  impedire  ne  altus  aer  (kbingrcderecur.  Nihil  enim 
angeli  nacurali  (eu  propcia  vi  <iyncra  ordinem  vniuerC 
moltri  poflunc.  '       *  "  . 

Si  obijcias  fupracaMos  darifpatia  imaginaria  qux  ni-  0'AtSi», 
hil  aliud  ihnz  c]uam  vacuum.    Rcfponflco  fupra  cc^los 
non  rcperiri  vacuum  propric  cli(flum,c]uia  nullum  cH:  ibi 
corpus  a  quo  fpacium  illud  ambiacur.  Addc  quod  loqui-       •  - 
mur  4c  vacuo  quod  in  aiiqua  vniucrii  parcc  admiccerecitr. 

V 

Qj^Al  S  T  lO  V, 

"V  T  Egauit  Ariftotclcsco  quc^d  fcquereturin  motu  prq- ^'A*^^ 
•.         fcicim  grauium  dilcuium  rcmefle  C\mu\  in  pluri-  JjJJ^^\^* 
bus  locis:  ec3  quod  motus  illcficrct  in  inftanti.  Scd  lcuis    *  *■ 
cft  lijcc  Ariftotclis  ratio  ,  co  quod  fucccflio  motus  non 
prouenit  tantiim  cx  reflftcntia  mcdij  ,  vcille  arbitratur:     «;  > 
icd  eciam  ex  aliisicau(is>ncmpe  ex  didanciaextremorum 
inrer  qux  fic  mocus.  Dcindc  cxmoder^cagrauitarc  &i  lc« 
uica^e  corporum  nacuralrum. .  Quare  longc  probilbilius  ^lUfrc^g' 
cft  mocum  in  vacuofieri  pofle  :  ^Turdum  enim<  videcur  ^^^ff^f^ . 
hominem^  in  vacuo  ne  Jigicam  quidem  mouere  poffe: 
machinam  bcllicamnon  pofle  in  parictcm  vicinum  «-    ».  • 
ncum  globum  cxplodcrc  :  lapidcm  molarcm  non  polVc 
dccidcre  in  tcrram  ,   fc^fuIpeaUuumancrcpropter  va- 
cuum  iatcricdlum.  .       -        .        i  « 


\ 


.  i^,  ^oJ  by  Google 


64      Primae  Paht.  Physicae' 


rEnriA  DisprrAvio 

htimtraSatHS. 


DcTemporc.  ^ 

§l$fulJitTimfmi 
<5jr  AB  S  T  I  o  L 

Durdthnit         Vuratioqux  dici  potcfl  pcrmanencia  feu  morarei 
jimra  ^m-  L/  infuociIc,varia  cA  pro  varia  conditionc  rerum  cxi- 
*««f.        ftcntium.Efl:  aucem  in  gcncre  quaHruplcxmcmpe  xccrni- 
tas  quse  fbli  Dco  compccic  >  xaum  quod  Angciis  &  aoi* 
mx  rationali,  tempus  difcrecum  quod  quibutdam  opera- 
tionibus  Angclorum  ,  (juje  conftacpluribus  inftaotibus 
difin:etis>c6mpecit.Pcni(iuc  tempus  iiicceffiuum  quod  o-> 
perationibus  re^um  naturalium  (ucceiffiuis  &  concinuis 
cbmpetit.  £t  cjuidem  de  hac  tanc&m  poftreltjia  fpecie  du- 
rationishic  cum  Ariftottlc diffcrcmus.  Hxc  cnim  cft 
propria  rcrum  naturalium  8c  mutationi  obnoxiarum  du- 
latio ,  qux  propric  dicitur  tempus  ,  definiturquc  ab  Ari- 
ftotclc  ,  Numcrus  motus  fecundum  prius  &  poftcrius. 
Quam  dcfinitioncm  Tciatelligas>aduerce,  tcmpus  inaai« 
mam  habece  aifinicaccm  cum  motii*  ita  Yt oihil  mouea* 
tifrfl^  tntcmporei&  nihil  tempon[menfiiretur  nifimo- 
ueatur*  Tempus  amem  vocatui;  numerus  impropri^  ic  a- 
rmpttk  nale^ci » quod  ficut  multitudoquia  conftat  piunbus  y- 
j|J^l^^^"nitaabusnumcraripot€fti  itaresmobilis ,  cjuia  partcs 
ft9tMu    ^^bct  fui  motus  quafdam  priorcs  ,  cjuafdam  pofteriorcs, 
idcirco  adhibito  tcmporc  nunicrari  poteft  fccundum 
prius  &  pofteriusjfic  pcr  horas,dies,  &  annos,  rcrum  flu- 
xarum&  openitionumdurationcs  menfuramus,  &  quafi 
numeramus.  Addicui  (ecundiim  piriiis  &  pofterius,,quia 
xes  mobiies  aon  iecundum  quamlibet  confideratioaem 
tcmporc  menlUrantnry  non  enim  (ccundum  i^centionem 
i(ut  e]|^tenfionem  ^  ntc  adhuc  propri^  iecundiim  muldtu- 
dinei^  >  (ediecundiim  fiicce/uohem,fiue  ibcundiim  prius 
^pofterius,  ienauatenusinremobiHaUquidpraeteci* 
j^vtnij  aiiquid  vcro  hirurum  cernicur,  mcnfiirancur. 


Digitized  by  Google 


TJIACT.  II1.DI  Coii.PjL«P,R«lL.NAT,  ,(Sf 

Qv^ht  s  f^i  o  IL 

TEmpus  vulgo  duplcxalligHatuijaliwd  ferum  &  rea-  TimfmJit* 
lcalmdimaginarium  :  qualc  illudcftquod  imagi-f^'« .  ftdU 
namiif  pnecdfi^e  muaii  cieacioocni.-ICealc  rurlus  aliud  ^^''"''ptno* 
cxxetnnm  > «liud  vcro  inccmtim.  £xteraumeft>ducatio  ^ 
qitedam  cjiut  aliimde  aiTumiciir  ad  meiiftihuttlam^  cmut^  ^^^^ 
f  iamfci  dlucadonem  9^  cniaCiiodi  w&  duiacio  coon^o-  • 
«uai  feu  u«€CattrarcaBk{Utak<)liacenasa0tt^ 
^iiirandam  cenim  mblunariura  dorationem  :  Intcrnum  rmg^f^^y 
vcro  eft  duratiocuiufquc  rci  proptia<S<:  ipfi  mocui  intrin-  .^^^ 
fcca*,  cuiufmodi  cft  iprainccdiuatiomotuumcaclcftium» 
rclpcdu  corundem  mocuum  coclcftium ,  fimulque"*dura* 

cio  ifitriulccacuiurquemutationis.Dcprioriuoncft  du« 
biuurquin  i  moc^  cuius  dicHUr  meni^ra^  cxiprcia diftiii- 
gQacur:icd  de  poftcrlori  maior  eft  ditficulcaSj^i^  (eqiten- 
tibu^conctufionibas  explicatMiur.i  ^ 

[  Prinuconclufio.  Temjgus  incernain  non  difim  reidi-  tem»$n 
tcrimocu  cuiuf  eilifielliara.Pu^acur,quia  iUa  nondtf-  tr,tern7 
ftrnntrcalitcrqujE  fe<Jrfim>fep3|raca,nequeuntcxiftcrc:A't 
icpugnat  motum  ficri  fi;)e  propria  daracionCjci:  cciain  rc- 
pugiiac  duiarionemiliainrucccili  ja»Ta,qun:cft  tcmpusiii-' 
ccrjiuin,rcpcnri  fine  aliijua  llicccillone  motus. 

Se^Uiida  conciulio.  Tcmpas  formaliccr  diftinguitur  a  t.UB§lt^ 
iiiocu :  vprobatur  >  quia  aimd  coucipiuiu^  dum  mouiiii 
concipimuf  >aliud  vcio  dum  tempusconcipimuSk  Dum 
nimmotumammo  complcdirnur  9  fucrcefnonemquan»  ' 
<la:nimaginanMir£>rmflpabcuius  qux  fiiccef&u^  produ^  ^ 
ciccuratirdeperdicai^ :  Oum  ^erd  ccmpas  concipiinus  >  i*- 
«laginamaroon  motum  >  (edipfius  motusduracienem» 
i^VLX  cx  fucccfriLio  rtuxuparcium  illius  nafcicur. 

Tcrcia  conciudo.Tempus  illud  internuni  naturalis  eft  j.  Canclu/0, 
quai^dam  aftcdio  rei  mobilis  ,  quae  ex  i^ioCti  nafcicur  tan-  DHkimUm 
quam  cx  fuo  principio?vndc  colligcrc  cft  moium  nacura       * « 
lalceiii  ede  priorem  tempore  incemo. 

Si.qu2eras  hoc  loco  qiialentim  tempus  defiiiiertt  Ari- 
ftotelcs.  ReipondeodefiniuifieTenipuscxccrnum  >  BeFp.nfitk 
J6d^aac!ctiefte  >  vc  pote^iimum  &  ae^ttaliifimnm  >  ^ua^ ' 
)ceiias  applicaiur  ad n^niurandas  cerum  fublunarium  da* 
.  xaciooes :  Sic  enim  excemum  t^^iui  ^uacenus  efifineii; 


V 


Ifcira  propria  intcrna  motus  ccelcftisjfit  Ycr^  tcmpas  inccr* 
num.  Vbi  nota  nos  non  tam  propric  vti  (blcrc  ah js  mu- 
tationum  durationibus  can^uam  mcnfoiis  excernis  alia- 
lUf^dttratio&unu  \     '   -  ; 

glgm^d^  m$M^m4^fiui  nmMufU  amf^  M^ifiium. 


4(fb         T  Mprimis  quaeritur  <juomodo  tcmpus  dicatur  omnia 
X  contincrt ,  ciim  faltem  motum  coclcftem  non  conti- 
ncatjfcd  potius  iplum  a  niotu  corlcfti  tanquam  propric- 
tas  aprincipio  contineatur.  Refpondeturprimum  dura- 
tioncm  rcnim  fublunarium  contincri  a  tempore  CGclefti. 
.  Dciiickiflbmeciaihcoelcfttmmon^ 
•cmoedam  c(mtinerteo4ttodoqtto  mi^B^ 
^^^^.  f^mcontiticripottft;'  •   •      '    ;  ' 
^^eciittil&qiwii^  «{uomodetei^ 
'  cmvMuWfiQci»>'c4m  i^empus  tim 
Tt^tnfa^  -^li^ficut  ncccju«libetaliaguantitascontinua,  ipfum  vcro 
nucfincihftansfitindiuifibilc.Rerpondeturidab  Ariflo- 
tcle  diclumefTe  iuxta  noftrum  concipicndi  modum.  Sic- 
^  ut iincaraimafTinamurcxdudlupundlinafcijkCjuamuisre- 

uet^nonitafiat  :  ItaexHuxualicuius  indantis  tempus 
f  &asi  «Qocipimiis  ir  iicut  ex  cilifdeminf^antis  permancn- 

jtia jctctiifeatcm.cy ftcf c Intciligutms.  yodcipf^  Axi&o- 
teles  tempQS  Yocattit;nuitc£ttensy  nunc  permanins. 
I  "JOiiKt^  T(em6qtt«cttQr  ^  momodo  int^lligenduiii  fit , '  Niliil 
'  cem(M>Ds  vndoam  ejKpxa^^ 
cjm  videturjuh9tei^orisYealiterext(lere.  Nihilcnim 
irealiter  cxiftit  cjuod  non  fit  praefens  ,  fi  quidempnctcti» 
tum  non  eft  amplius  ,  fuciirum  nondum  cfl.  Rcfpondco 
primum,alic]uicl  tcmporjspofTe  dici  prc-cfcns  moraliter, 
ncmpe  partc  inflanti  prafenri  vicina ,  iicct  fi  illud  pra:- 
fens  mathanaticc  &  phyiicc  fpcdlctnr ,  nuUa  parstcni» 
poris,  &i  iiUhms  duntaxat  dicatttr  cffe  pras(ens.  Neque 
ucccflTc  cft  vtali<)Qid  fir  vcrum  &  rcale  qttod  poffit  exi- 
ftcrc  in  aliqQO  prxfenti  phyfic^  iiimptoi. ;  miatis  jeft 
^iiodper  aliquammoram  pofEmiji  ^c^Utereadfterct 
^ilodtttm  miOCQitq|iIi6et  (iicecl&ilo »  tum  etiam  tempo- 
eontKmiJ^ac^i^^     vllaqtii^tan  Yclminima  pars 


...  Digitizedbi^Google 


*  TllACT;in.Dl  CoM.PjtOF.Rllt.NAT:  ^7 

lcmporistotafunul  cxiftatjiiondcfinittamcncircrealis:     -  . 
.  hax  cnimcftnatura  rerum  riicceffiuarumjyc  ncciilaenec   ^-^  . 
carum  porccs  vilaeiimuivoquam  poiHntcxiftcrc.  Cxte- 
fikm  iicik  nttUap^tcillpotis  abioiuc^  ^ 

pr^{ens,comparatiuetatj»^&ttC€ipe^pamitiifi!m^  .1' 

poceft  vere  dici  praeleASpaiissUqiiacempoiis  parti  ali^ 
niqcits:^  fi  mocusaliqiiispertm  bom  pmes  4ttcet>pri«  .  V  ^ 
sia  pars  hocae  Tere  dicenir  pne&ii  pnin  pa^ 

Quarcoquxricur  ,  quxnamresuil^iiciaiiritf  tempon«4.£)»^^^ 
Rcfpondeo  ,  cnm  rcrum  cjuacfunt  alixnccinitium  ha-*'jf»'^  ' 
bciucncc]ue  fincm,alia:  iuicium  haBcant  ,non  camcn  fi- 
ncmjaiia:  deniquc  &  initiuui  &  fincm  Labcanc;  Primi  gc-         .  >   .  ^ 
ncris  foitts  cft  Deus  ,  qiii  xtcrnitatc  (fi  ica  loqui  liccat) 
^enfarattti^Sccundi  ge«eris funt  Angcii  &aiumiii  Jrafiio»  * 
«  ^aios^qsUemaniiaraiiCiir  suo.  Tercij^erisTuntoetcm       y  ' 
s«s  omiies  Aatn^les^iue  folar  temjpon  pi^jpric  fubiacen^^ 
Sed  luec  de  tcmpore  ktis.R^pcce  tdc  ca  qujc  diximtts  ia  ^ 
primapane  Dtaicdicar  iafeift.  DcCau^goriaQaandta*^ 
tis>5cdeCacegoriaQuaiido.  *  . 


^    V     '  DcMotu.  '  ■ 

^  hm^^HidfitQHus* 

(">  Onftac  cx  ii^  qux  docuimus  in  prima  parcc  Dial^  '  / 
^  dlicx,vbi  dc  Catcgoriis  fcAionc  dc  quant.&  fcd.  f.    .  v 
&  6.  dc  adioBC  &  pallione  ,  &  prseccdcnti  quicrtionc  de  ' 
lemporc  ,  Mocum  formalitcr  &praccisc  fpc<::tacum ,  non  sn^nmM  ' 
tSk  aftioncm  a^c  pallioncua ,  ncquc  adhuc  rclationcm  a-  m%$9K  . 
crcntisadparien$,attcpaciencisadageiis:ncqucprarterca  . 
gjnyimiam  fiicceflionem  (mox  ftuoicis  fioe  proQUceod^ 
'  £ttecclci!ttmpendje>aoci^riamdarationem  eiufilanf^^ 
^ciitis  >  qtt«  doac  imt  fpccies  q^cicatis  *  qiianmf 


Digilized  by  Google 


i: 


-J'  .  .  illa  dcfeiflti  vocabuli  vocamr  motus  ,  hxc  Ttro  propli^ 
T  Acitur  tempus  internumtfuntcntm  hxdu.-t  proprict5|tC5 

•  "^f-     .motus  propric  didi  fcu  pliyfici  &  fuccelfiui,  non  vcrp 
miMP^T^^  motus.Dcni^^  tnoms  im^tft  ibrm^llDeE  ip(a  fcu^pi, 
,  fhicns>fiac  fqbfta^ati^&K  accidcntaria,  qu»a^ 

-  -  ^  ^  .  Refl^  igiturtt  mbnis  propric  jiftus  fuiformii^Qi^i^ 

Probatur  :  quiaquippiai^iiloiiBfii^iiiWiaK^^ 

'  Ijicccfliuc  tendcrc  &  acccdcrc  ad  formam  ,  <qui  acoms 

.  •  '  V,  fcu  via  ad  formam,cft  prior  natura  quim  fonTja,(icut  via 

•^  prs:inteIligitur,tcrmirioadqucmtcnc!it.  Vbinow  accef- 

♦  '  fim  fiuc  tcndentiam  ad  foimam  clTeipfim  2u:<|uiiitio- 

'  ^titm^fowMtrqtix  acquilitio  formrc  cft  idem  reaiiccr;cum 

"    '  \  -IbM^ilU^^^t^iyu^^" Qiifirc,motus,vUi%nuU{jBSr46i$r^ 

/    S'  '  tiii^Hbnnaqttar  pcr  ipfiim  acquiritui:.  > 
'  Pr/!kf/i*m»     QuarcM#tu$  optiitic  dcfittituc  ,ih<As^t^}04 
cntisin  potcntia  qaatenas  iprpoteiim^^^^Jp^^ 
nonintclligi  dcbctformaqux  acquiritttC»(cdifrla 

ficio  forma:  feu  tcndcntia  ad  formam:  qujr  via  feu  acceC> 
■)    fus  ad  formam  cfl  adus  icu  pcrfcclio  rci  mobilis,qu^  in- 
i    tcUigi  dcbetper  illud  cn.s  in  potentia.Dicirurautcm  mo- 
'  •  jms^jt^uscntisin  potentianonfunpliciccr  3caS(blutc,fcJ 
rcAiplicatiuJ  <juatcftus  in  pptentia^jvtioccUiga^ 
.        .  '  -   o6n  cfTc  adum  rei  mobilisi  m&^ii^optis  aiOfl  jii^^u^» 
' "    .  ^ttcylteciil&^tcociic  fiuc  quatcnus  tcndjt  continu^^  ^jfy^" 
\  SteMhim^  nrfatn.  Bxcinpli  gratia^aixjaifinap^^^ 

.    /  pottn»aadnoUaibaIiquamparte1ac^i!»Hsc^ 

^  .  r  \  ti  nue  ad  cam  pcrgit. Icaquc  ihliaC  dcfinitionc  Idcutn  gc- 
r  ,.    ;  n^isrcncr  (aitasjjquarparticulacxcliuiitquicquirinullo 

-  iYiodoacliis<:ft.At  vcrbai{Ia(Entisinporcntia;rcmouenc 
X    *   •     Onincs  mutationcs  ^omciuaneas  ,  quibus  tora  formx 

^        pcrfc^l^olimijl  obtinetur ,  &:  pra:ccrcaomncs  ai^Vis  pec- 
>    • .  •  K&fli  fcu  pcrPcd}:cacqui(Icos,qui  nuliam  rci  fuJb^c^^ 
,    lyffjyf^"^  rclinquunr  ad  aiiqitam  fui  paitem  aifequciljipa. 
"  *  particula(cjuatcnus  eft  in  piKcntia)  exclu4it 

>  .  ;  '^ftii^impcrfeftQs  fetiimpcrfe^ 

•  .  »        omni  htocu,Tteftialorij6j^ 

i^idcfii^  p^QicpieiijsJ^fi^iratt^t^ 

,  .    ^         •  /    /       ■  .  '  quj^ 


.1 


Digitized  by  Gopgle 


:    '     f  '  ■      ,       ■        ..   V     •  •     •  Y  ■ 

Tr  AcT.  II.  De  Cou,  Propr.  Rer.  Nat^  69      '  '^' 

tcnus  in  poteiuia)cxcIaiiuntur  inotiis  corruptiui  cx  men-  t 
tc  Ariftotclis:  Nam  pcr  illurl,  i:i  potcnria,  intelligitpo-?,  .         ^  > 
rcntiam  ad  ipfum  circliuc  ad  actum  &  pcrfc<ftionpm:  Ex  ' 
bac  autcm  dcfioitionc  facis  liquct  omncm  motum  pro- 
pric  didum  cllc  (imul  &  fucccfliuum  &:continuum,ita  tc  '  ; 

alia^  niucationcs  non  nifi  improprid  motus  appcllentur.  .         '  c  - 
Qiir>d  igitur  cum  ficccilio  ciim  concinuitas  fin  propric-  CintinuitMt  J 
raccs  motus  phyfici  inrcparabiles,patct,quiannc  illis  non  ^  f'*^^/»* 
potcit  concipi  quomodo  mocus  hcri  auc  cxiltcre  po!liti  ^^^^ 
quauis  tamcn  mocus  non  fu  formalitcr  ipfa  f.iccclllo  vcl  '  • 

concinuitas,  fcd  Auxus  fcu  acquifuio  forms  faccclliaa  & 
concinuaca.Ipfa  aucc  fucccirioconcinuaca,fcucontinuitas 
rucccfliuasconftituitillam  (pcciem  quantitatis  fuccclTi- 
uxquam  in  Dialedica  impropri^  motum  appcllauimus. 

Quod  fpcdac  ad  quicccm,fciendum  cft  itlam  dupliciccr  Bi^uutt 
vfurpari  i  vno  modo  pro  fola  cuiufuis  mocus  priuationc: 
<]uo  modo  non  cfl  vcra  rerum  nacuralium  propriecas:  aU  ^ 
tcro  modo  proexiftcntia  mobilis  in  fuo  debito  &  natu- 
lali  ftaci;,  fiuequo^idlocum,  liuccjuoadquantitacem  aut 
qualitatcm  >  fcd  prxfcrcim  quoad  locum  quatcnus  in  co  ^  s 

quafl  nacurali  &  pacxia  fcdc  fcfc  melius  tuetur,  ac  cotiu» 
vniucrfi  ordinem  &  pulchricudincm  fcruat.Et  quidem  ft 
iuxta  hunc  pofteriorcm  fenfum  quies  accipiatur,fan^  fi- 
nis  ipfius  motus  naturalis,ac  proindc  proprietas  r^  nata* 
ralis  pcrfedlior  ipfo  mocu:quarc  natura  non  taatum  mo- 
.  tu6,fedctiamquictisprincipiumdcfmituf.Eftautemmo- 
rus  afFcdio  magisphyfica,  vtpotc  pcr  quamrerum  natu- 
ralium  clTcntiq^gradus  &(pccics  difquiri  atquccxplicari 
confucucrunt:  adeo  vt  motus  omnis  Phyfici*  cognitionis  ^ 
migiftcr  kabeatur.  Quarc,  de  moru  prscfcrcim  m  hac  & 
lcqucncibus  qu^ftionibusdiffcrecur.Nocandu  tamcnob- 
itcr  nos  hic  dc  quictc  naturali  Ioqui,non  dc  Yioicai:a»^u^ 
■onnin  valdc  impropric  quics  dici  dcbec.        ,.  r 

^Hunttndit,  ^    .  . 


1     -ink»       .,•.»>  j  .  ',1''  "'',f!      '•■  .  w 


,     Ov  a£  $  T  I  •  II. 


1 


Otandun(i  in  primis  cft,motu  omnem,c\\in  fic  fini-  ifiMMt  ' 


I 


.  7*  K  1  M  A  E    P  A  R  r.  P  H  Y  8  1  C  A  l(.       •  ' 

*     4*^^'"»'  tcrminus  a  quomotus^incipitjaltcryero  tt^i^ 
a)d  ^ucm  tci^ditjfifuiii  qaem ^lcfinit.  Tcrmini  autcl^lHi 
^  <  satpofitiuioppoluiAUtptiuatiuerfofitiuc 

ambo  pofidui^ve  cam  fit  mbtil^  i  frijgoce  wi^dii$^^' 

,  .^o^fm^pmfttitacm 

toit1l«tidaftcrtif$$?j  cum  fit  motus  fimplicitcr  a  noii 
«adca!idum,fcu  a  priuationc  caloris  ad  calorcm.  No- 
.  ]^(rtMA«i-tandum  practerca  cftr  cum  motus  fit  intcr  pofitiuos  tcr-  : 

^    ininos,pra:tcr  tcrminum  a  cjuo  pofitiuum  ,  fcmpcr  alTi-  • 
gnari  pofle  terminum  a^uo  piH^uatiflmTi,  &  quidcm  hunc 
magis  propric  admotupcrti»ereqiiamiiJj^d:tV^blpf*^^ 
tia  flt  motus  a  frigoreiAcalorcim ,  fcu  ^iquid  cx  i^to' 
&  calidam,finittl  dicere  poffunlulif  mGotitmfiest 

^ Jote^  taiorcHi»  fyi  aliqtdderWealidbfieti  «iai^^ 

;  '         ^mfii^onls  ,quodid  cjuod  calcfit  non  antei  fefetfcAr' 
'  Aim|eft  autem  pct  accidcns  quod  fucrit  frigidum^uarfc 

*.        ^'^"^jsmotus  fit  intcr  tcrminos  faltcm  prmatiud«ppofi- 
^        .      tos.  Er  quia  vnum^uodoucmagispcndctab  co  cjaoapt* 
tit,c]uam  ab  co  quod  dcicnt,idcir66  inotus  multo  maio- 
«,        rcm  habct  cofmexionem  cum  tcrmino^^dcjucm  >  qulm 
^"/^  tcrmino  i  quo.  Adde  (|add  terit)iQiK  ad  ^tieikfi 
aliquia  t^ale,ficut  &  motus.atteti  tcimisiHs  i  tjsiif^^- 
^lunihum  eft  aliijuid  priiiatiu,u.  Vt  igitur  pro»out<^4^^ 
yf^Mfc  fti^^t^i  &isfiat^6disfidh<if  aTiquot  fiilt^g^Biitf^* 

^■Nwi    :  ■  'ftinui  ci^id^:  ^ietis!nDrf diffcn  rcafitcr  a  tcrmitio 
;        llimietti  tendit.Probatur,tmn  guia  fi  motui  rcipfa  differ- 
1    ^  «^«'ninp  in  cjucm,  poffct  fihc  yllo  diuinitus  cOn/cri 
warirhoc  autcm  rcpugnat,ciim  mptiis  nort  fit  aliudquim 
f crmini  acquifitio  ;  tiim  <juia'motushabct  cindcittexi. 
/lentiam  cum  tctmioo»  cum  eaflem  a£tione  pijodtianti^ 
utmlnfi^  ^ua  tcrnsioas/  •  v  "  . 

f^^*       Secundaconclufio.  Motusiformalitet4iftingaunhiri^ 

cdmpofitum  expambtts  qu«  pcr  mutata  efie  diftingiiun^ 
.    ;  i      Wt?Hf  ^autcm  non  pofTuht  dici  dc  tcrmino  ipfifis.  Ergo 
wAi^  ^^^^  diftingtfituij  a  fuo  tprminq ,  non  quidcm  realitcr, 
?  V'    «sd  formaliter.  Quar  rcs  forfan  fi  contingat  cui^dciiy^S- 


Digitized  by  Copglt 


■  * 


TKACt.*lll*D*CoM,P»a?.R*JtANAT.    71  .'^ 

cundcm  numc»  mottiBi :  ficit  ciUito  idcmfitmotp^*'?  . 

ad  rcalitatemjnontamcncftidcmqucM^fotmjdtWtCTO  ^  ^ 

cft  cnim  idcm  numcro  termintts  ^ui  a^^uiritttr^  fcd       . .  i,^  .  • 

cftcadcmnuiueroacauiiicio. /v  *      '  /       .  ' 

QumoJU.  tMtut  difiingMtur  kfuhieSio  fc»  moUli. 

PRxmoncmushic,  bifariam,  quod  ad  rcm  prxfcntciH 
attinccquoduis  mo^ilc fumi  pofrcinimimm  vcl  pro- 
ttt  cft  afFcaum  quaiititatc  j  vcl  abfolttti  fccundum  iuam 
'  ttflbilfiamfubftanciamvc.C^pofitO>  ^ 

Sit  prirai  coocltifio.  tt^ncs  motftidiftinguuntu^  sci  uCmift^ 
rtobilt  fecundftra  fttbfbntijuii  ^r^^ 

motus  funt  idcm  rc  cum  fertnis^quae  pcr  ipfos  acqmroii- ■ 
tur,vt  prarccdentiquarftionc  probatumcft,;  c*  tcrd-fejti  -^V  , 
jmx  diffcrunt  rc  afubftantia  mobilis,nam'qttintira$,  tm>  •  • 
&  qualitas,quac  (unt  termini  motuum  Phyiicorum,  nem-  «  ^ 
pC  accrctionis,  lationis ,  &  altcrationis,  diftinguuntur  ro-       .  ^ 
ip(aafiibfta|i€iaqua:  cft  fubicdumhorum  motuum. 
: •  ScClUiiiconclufio.  Motus  omncs  cxccpta  lationc  di-  udMsi^fiH 
ilingtttiiitiii:  reipfa  1  mobili  fcqundim  quatttitatcm  con- 
fidcrati  voain  m^tWlbit  idcidlcc  cum  tcr^^ 
ceiuhint ,  hi  v66  a  qujUititatc  mtiloiXis  tc  ipfa  diffcrunt: 
Eiccipimus  tamctiiatioots  tetiidnam,^iu^ 
quamvbi ,  quodvt  inprogrcffu  ©«Att  i^lttantiettemA*  _ 
bilis,  prout  modo  huic,  modo  illi  parti  fpatij  rcfpon4^«iiiWlt 
'    non  diftinguitur.  Si  obijcias  tcrminum  acactionis  eflfe  ^ 
ipfam  quantitatcm ,  ficqu*  non  diftinsui  a  fubic<fto  fc^- ■ 
cundftm  quawiwtcm  confidctato.  RcTpondetur  difterrc  iWnfl^.  - 
eiufmoditc^Biinttii^aquantitatcmobilis,  nonquidem^ 
ab  ca  qitJCtunfcacqtriritur ,  fcda^uantitatcintcgra  fub-    :    ^  « 
ieAI  j  08«  tx  teaatitatc  d^iiHO  acccdeiisc  9  , 

'  Siobiteiasifbttmmotniifi  Allg^ 
gai  rcalitcr  a  fubftantia  Angdi  aSllianc  vetittampatteht 
.     fpzti)  applicata:lftud  quidcm  vltro  cocefitott^fcd  nc^jAll^ 
«lusrcpugnarc  noftra:  conclufioni  quae  dc  phyficts*»»^ 
taxat  lat^nibtts,  Cttiwlmodi  uon  cft  moo»  AngcU  mi^*;^ 


.  Digitized  by  Google 


-  7%  VK  i  u  AE  P  A  k  r  t  s  l^k  Y  f  i  c 

CLVAEST.IO    lYi  j 

t^t4  /i».  O  fumptussd  trcs  w^tim  catc^o«li"f  QoAiitita^ 
\  '         iittii|>e  ,:Qi|aIicatcxii  j  a& Vl^p^i:  (e te&uiat>  ita^Jt  trcs  fiat 
taotiini immecUatae fpedcs Hiotiis propri<i iirn^  nciwpe" 
r  3fCretio,quae  ad  quantitatem  :  nltcratio,qux  ad  qiialita- 
ptjfitinil:  ^^*"'^  latiojquar  ad  Tbi^pcrtineat.Cui  quxftioni  vt  fatif- 
tm  4etif$h  fi^>notand«m  cfl  primo  motum  phyflcum  5:  fucccninuni' 
1^4».      tripliciter  accipi  pofletprimo  latiflimejipro  qualibc t  mu- 
tationc  fucc?lliua,{iucnt  adus  entis  inpqjEcptiacciaip  ad 

•    »    •  ♦  f^^rn^sm  fubAantiiilcfl»,fiiBc  fit  aduseam^ 

r  .  ^QP»a»»  tamum  accidcntajem.  Secufidainiinfislatc  pro 

ib0njuir^aik^ 

- ,  .  \      ^**^  contradiccntcs  terlninos  vcrfetui,  fitqueormics  6c 
^b^itafQtationes  accidentarias  fucccfHuas  comprehen- 
-   /     dit.Tcrti6,paulo  prcffius  pro  ea  tantum  accidentali  mii-  ; 
tationequajcerniturihtercontrariostcrn>m9j>|CUm^ 
lic. t  a  contrario  in  conrrarium  pergitur. 
KitAtUu  z.     Sccundo  notandmn^ft  ,Gontraria  quoadi^pr^cfen- 
J    tqm  fpc4atytripU^it|!r  diei  pofrc:Prim6,maxiwi  proprii/ 


tripntuer  A  , 


_JB  fub  eodem  gcni^re  pohca  m^tt*c  dif^ani^eid^mquc  . 
^^Mcd»  TiciiSm  ininniv^Sci^ 
i  •    tutcoiitwria,      c4A  irofirin^^ 
/     '      •«^  Jitttiationeilii^cf  (eopponuntur  :  quiancmpc  intcrca 
.j'   -^tfiitur  qu«dam  laatiuiQ  iincnlioiiis  ,  aut  cxtenfionis, 
.  ^  ^ut  diftantiic.  S'coppon)tui  calor  rcmifTus  intenfo  j  ma-  .* 

'  '/  •^*.:/^orquantitas  minori,vnum  vbj,altcn.  Tertio^qaf ippii^ 
^  '     ^    ^^^aria  appcliantur  quvccunquc  ptiuantia.; 
KttxHtiS  I.    Tcrtio  notanduin  cft^f vjc  aii^uid  pcr  fc  motum  (ccun- 
^  «ijifc^li!  ^.'^^^.feapuwtiwminc^  dto^  cffe  nccet 

•  iti^dm^,        •  ^'^«f^         liabcat  cootfwbm-ftk^'^ 
y^j|f^«>^^wdbgrfMynfi^       quod  pcr  fc  producatiiiblcru&^ 
mmti,  ^  ioAuiik  tcr^  iiiiipKimli^fi^  priotis  c^nditionisiibneit 
*  i^vferinilijyi^adfifl^^       ,  ctim nihil  babcat  modo  fupradi-f 
'    .   '^'  ■^'«»'«tt«tium   Dcfcdhi  vero  poftcrioris  non  cft  motug 
'  — '  "?^'^'*^*'^<"^ti,a^oiictaipiirioncm,&c.  quia  ?cl  illa  noia. 


•  •  • 


>..••;-••    '  ♦  •       -  ■    '    •   •  •  •' 

T^ACT.  III.  De  CoM.PROr.HBR.NAT-  7J 


(4 


Qini  c  tcncndiim  cft  motuni  fccando  modo  fu.Tiptmn 
nonnili  in  tribus  cate^onjs  verfari ,   quantitate  (ciiicct, 
^ua!itatc,&  vbi.Inilhscnim  tribus  dua:  conditi.Mics  fu- 
pradiclx  repcriuntui*  I  fiquidcm  formac  liorum  pr-rdica- 
.nicntorum  fcruant  coatrarictafcni  laltem  fecunao  :no-  , 
tlo  cxplicatam,  ic  c]ua  locutus  cft  Ari !to!:olcs,ic  orxtcrea  f 
non  fine  fabiccli  alifjua  mutationc  a..lucnian:.  V'icietrcs 
tintum  exiflunt  motuspropriedicli  fpccies,accLCtia,al- 
tcratio,&:  latio,  fub  c]uihus  pcrmultx  alis:  ^^ccicsmuta-  j^wxnt 
tionum  co»uincntur.  Dccjuarum  vnltate&idilbudioncj^^^^-^^^ 
hoc  gcncratim  tcnendum  Ckl.  z>9  vnitMSt 

Motus  clTceofdcm  vcl  diuerfos  gcncrc  ,  quorum  funt  Mcd^in- 
ijdcm  vcKlincrfi  gcncrc  termini.    Sic  omnis  motus  ad  iltont  mt^ 
quantitatcm  cflidem  gcnerc,c|uia  eft  idcm  gcncictcrmi-  ^**'*'^ 
nus  ad  qucni  tcncUr,ncnipc  cjuantitas.  Idcui  dc  motu  ad 
'cjualitatcm  &  ad  Nbi  dici  potefl ,  c]ui  motus  funt  etiam 
intcr  fc  gcnerc  diucrfi,  cjqia  illonim  tcrmini  j;encrc  dif- 
fcrunt.  Pra:tcrca  tcncndnm  eft  motus  eifc  eoulcm  fpecic 
vcl  diucr(bs,c]Uorum  tcrmirii  fpccic  idem  funt  vel  diuer- 
ii:  quo  fit  vt  motus  adcjuantitatem  fit  vnicus  (pecicncm- 
pcaccretio  ,  quia  ad  vnicam  fpecicm  qaantitatis  tcndit: 
At  verocum  multx  fint  tum  qualitatum  tum  locorum  S» 
dilTerentia::hinc  fit  vt  multx  linr,tuma!terationuiTi  ciinlr*"^*^*-'^^ 
lationum  fpecics.  Dcniquctciicn-lum  cfl:  vc  motusccn-  ^  T  *  •  ' 
re.icuridein  numcro  ,  ncccilarium  cifc  idcm numcro  mo-  ^ .  ;. 
bile- candcmnumcroformam,  &  idem  numcrotcmpus;  ^ 
cju  ^d  u  quid  horum  dcfucrit,non  crit  idcm  numcro.Quo  1-^ 
fitvcfi  virturc  diui  la  cadcm  nuraero  fortni  iam  extin- 
<fta  reprodnccictur ,  uon  foict idcm numcto  motus,  quia  ••  c 

noa  fieret  codcm  ccmporc.        .*      •     '  , 


S^omodo  motU4  incifit  nc  defnit^.  , 

AD  pleniorem  inteiiigentiam  rei  prapofit^  y  fcien-  UiUninffk 
dumeftquod  qucmadmo^um  inquantitatc  conti-    -  " 
iiu.)  pcrma  lenti  praeter  parccs  diuiduas  cx  quibus  con-  .  ) 

flat  auantitas  ,  danturi«diui(ibilia,  quibus  panes  illac   ^  .  - 
'intclliguntur  copuiati:  $ic  ia  quantitatc  continua  5c  fuc- 
cclfmapraEtcrpartcscontinuai.  cx  quibus  conftat  ,  dati*  .  ^     "  ^ 
cur  quaedam  indiuifibiliaquibus  partcs  ilije  copulantur»  . 
la  tcmporc  dicun||r  ioftcmtia  >  ia  mocu  toco  diccur;;; 


MkMfU-  CRt  mucata  tSk :  viule  cai&bec  paipti  tcAqpCins  le^CHiigt 
p«ts  atiqiia  motas ,  ic  cuilibec  inflancitemporistdponP 
fif^   /    dctalicjnoJ  mutacuincffc  j  &  ficut  totus  motus  a  toto, 
tcmporc  mcnfuratur ,  flc  partes  motus  apartibustcm- 
*   poris  &  indiui^ilia  mocus  ab  iadiuiilbilibus  ccmporis 
mcnfurantur.  ' 
$^i»M$Uif0»     Hoc  poflco  fic  prima  conclufio:  Mocus  ntinc^am  inci- 
pic  ab  ip(b  mucato  cficjicct fiepiiks  in  ipfo  dcfinac  j?rior 
pars  buiiis  conciufionis  probatur  ex  i  pfa  rarione  itttati 
circ,ic)uod  necclEniQ  imporcac  patt&jaU^aam  fl^otuspik* 
,       .  ceiliHc;  Pol^eriorfacil^iaadetur^oiatnco  iiiftaiici  quQ 
•  inobilcmoucriA^jCyfinonpeieatincodeminftantivl- 
>^       •  timoymmatumefiedicctur.  Quodficoncingacmobileia 
CO  mcmcnto  <]uo  debcrct  vltimo  mutatura  cffc,  intcrirc» 
' .    tunc  motus  illc  non  tcrmiiubitur  intrinfccc pcrmiTtatum 
.  .        cllc,(cd  tantiim  cxtrinfccc  pcr  primum  fui  non  cile,ficur 
cciam  cxtrinfcc^iacipit  per  y^^um  fui  non  drc. 
'MCmhffu    Secuadaconcliifiowln  motu  noiidiair  primapars  vcr- 
ftt$  initium>ticcvlrimaverfiisfiRcm  :quafi  dataquaiibct 
^   parce  verfis^iciam^  noa  poftecaliaafiignariinc^mi- 
aor^  qaat  anMilUmfiierit^  lc.dau  alia  mfus  fi^iem  npm 
yicat  fimiliiter  in  ea  dcfignari  atia  n^^ 
.  ^^J^i!?"        per^icua  cft  ciim  cjuaclibct  pars  motus  fit  conci- 
^•nua,fc  quodlibct  continuum  infinit^  rccari  poilit.  Ex  his 
intelligcrc  cft  nihil  dari  pofitiuum  a  quo  mocus  primum 
incipiat ,  fcd  motum  omnem  ab  aiiquo  indiuifibili  ex- 
trinfcco  ncjaciue  incipcrcquoddicicur  vltinium  non  eG 
ie  motosjjia^  ccmea  vt  plurimum  aliquod  pofiriuuifi  ia« 
«riniceiimia  quo  motus  vltimo  definat»  neinjpc  vlrimum 
.  mtitatum  eie ,  ^aod  didtur  primiim  non  cflc  motos :  & 
lic^  ilM  mtttatom  ctfc  aon  iit  aats  motusf'^  taniea  a^ 
liquidmoctts  ificutpundiim  Uaestaoacftpats  tkui^Jki 
eftaliqu^dliuca:,.  ' 

V  ^^nMofiHm^m  hcntiifitinhiMymipfojnithilu 

Qv_Aa  s.T  I  o  VI. 

9s^m.  T\  Ieriiqa^>in  primisD.Tlion»Tifumcft  larioncm  tA 
I  xfi  inh^irreifeit  cxniniecus  tant jim  adiacctc  mobili»  c& 
ipio4  cpftimcnt  tetminaa  laotas  losafiii  idk  loaiin 


/• 


Digitizetd  by  Googl< 


Tlti.CT.lII.DsCOM.PB.OP.RER.NAT.       7f  / 

circumjacentcm  :  mocum  aiitcm  omncm  cundcmciic  ,  *  • 
rcalitcr  ciim  fiio  tcrmino:  c)uarccum  locus  fit  fupcrficics  (• 

iaharrcns  corpori  circumi^ccnti ,  ncccffc  cfl  vt  motus  ci-      ^    '  ^ .  » 

dcm  inhxrcat,  noii  vcro  mobili.           '  .    ,  • 

.Vcrdm  longe  probabilior  cft  Scoti  &  aliorum  fentcn-          '  1 

rii,  lationcminha:rercmobili,  cum  motus  dcfiniatur  ab  ^^^^^^^"  ^ 

ArilotclCjAdus  mobilis  Phyfic.I.j.c.^.ncc  poflit  intcUigi  ^^,,,,^  ttntn*'  r    ' ' 

rem  aliquam  moucri ,  iiifi  in  ipfa  motus  inhaefiue  &  for-  <//t.         r  r- 

malitcr  infit.  Addc  motum  ficri  pofie  in  vaciio,cx  fupra-  PruffAtmrT'  \^  \ 
Hiiflis  in  difputation^Dc  loco.  Arquitalismotus  nonpo-           ,...4  » j  *  • 

tcft  inhacrerc  incorporc  circumftantc  ,  ciimibi  nuUum  -  .*  .  ""^' . 
corpus  repcriatur,inharrct  igiiurin  ipfo  mobili.Dcniquc  4, 

primnm  mobile  vcro  &  rcali  motu  agitatur,&  tamcn  iux-              •-  i 

ra  Ariftotclemnullo  aliocorporc  ambitur,  ficqtic  motus     V  tr-'  j 

primi  mobilis  non  nifi  in  ipfo  mobili  cficpoteft.      *'  .  I 

^  QHQrcconformitct  huic  noftra:  fcntcntia:  arbitramur  VAldinttim^  .  .  j 

immediatLim  &  propriumterininum  motus  non  eirc  fu-          ^*'-  ;  j 

j>crficicm  corporis  arabicntis,fccl  cflc  ipfum  Vbi,fcu  cxi-        '^^.  , 

llcnciamin  fpatio,quac  nihiIaIiuGlcftprarcifc&  formali- /  ] 

tcr  quam  modus  quidamqucm  fortitur  quStitas  rcimo-  "  i 

bilisprout  nunchuicnunc  illi  parti  fpatii  fiiic  vcti  fiuc  ,  .T'-'"*!'*  I 

nctitij  relpondet.  Ex  quo  mtclligis  termmunfl  hunc  cMe  u  cttm  tftM'  ,  , 

cundem  rcipfa  cum  quaatitate,  pon  vcro  cum  fubftantia  titdtt  m^hi*  '  } 

rci  mobilis,quia  fubftantia  corporca  nonnifi  per  quaiiti-           "  .     .  1 

tatcm  certo  vbi  circunfcribitur.Sccus  rcs  habct  in  Ano^c-  "  1 

iis,qui  cumfintcorporcx  moliscxpcrtcs.nonfccundum  /  \ 

ifuantitatem  ,  fcd  fccundum  fubftantiam  in  fuo  vbi  con-         .  '  \ 

-ftxtuuntur.  Cxteriim  Ariftotclescumdclationcdirtcrit,  C  ' 
non  exprefiam  facic  mentioncm  vbi,fcd  loci ,  quia  locus  *  .* .  \ 
notior  cft,&  cx  cius  diflfcrcnciis  incclliguncur  differcnti<^  *.  •  i 
ipfiusVbi.Ex  iisctiamintclligcrccft,hcccnihilrcpUc^net               '  ^  •  ■I 

indiuifibilcvirtutc  diuina  fcparatum  acontinuo  ,  vcrbi  >  | 

oratia,  puncflumfcparatum  i  linea,  moucriconcinuc  &  .1  - 1 
lucccfriu^,icauc  pcr  mocum  lincas  adacquctur;  non  tamen 
tnotom  illum  cflc  propric  localcm  &  phyficum,  quia  pcr 
fcum  non  acquiricur  locus  ,  ncc  vcrum  &  phyficum  vbi, 
*  cum  pun<flus  nullum  fpaiium  propri^  occupec,ficquc  t*- 
li$  mocusnonnii  analo^ic^  cura  vero&phyfico  motix 
corporcz  molis  conucnit. 


« 


'       -     •••,•■     •  •  j  ■    ■  • 


fi: 


- .  > 


Digitized  by  Google 


J 


c 


.-•V 


■Qv>e«.t.i.o  Vil.^.;''|m^j3 
tftfnAdif.  jj^  Atiofiue  motus localis  alias  hftbtec  ^flfeitM"" 


rcnrias  cjiic  pcturiir  a  tcrminii)ncmpc  i  diucr  . 
//'^'«       mali  ratioiK.  Vbi,  per  quas  diuidirur  in  propria?^ 
^t^n^jfji  mocum  or!^kuIarcm&rc^i5>  &^ai^.^ 

\   •      Aliasv>r6hal^ct  a<xid« 

Y  '  ^uim  atcrlxiinis  petunttir  ,  pcrq«a$fdiuiditiiti 

4^cij:si^ij^(ikinacci^^m^sj6^ 

'',;.^  QiJiiHo  in  rcgularcin  &  iircguIarcmiDcqiflibi^ii 
V »^ligijlatim  dicciuium eft.         -  •  .  '."^ 


^■'^  Er  cjuidcrti  circa  primam  diuifionem,notanciu  cft  catn 
^MM^i^  pcci  a  principio  motufr  is  cnim  dicicur  naturalis:  cuius 


•    paiKipjuafcittjpro  itohili  ijoati«uinfitum  eft.Violcntus 
-  ;  \  w6,  cuius  priiHjjiiiiWalili^wi^^ 

kpisiuf  {iim  proiicicur,motus4fte  eft  vidld^ 
Emdatuf  cft  quodotim  fit  principiumctus  mocus.Re](pQn4^^^!|ii|(? 
dtfdcMltudt  cipiiim  ilkidenTe  duplcx ,  vnum  principalccxtcrniuj^j^ 
n»m  pr$ii'  mouentc  fc u  proii cicate,ncmpc  viitutcm  ipfius  tpoLEl^ 
^tTMfn^      A||(^Pi.^ji%4OTffttf^miprgirum  mobili  fcu  rei^proien 
.HS^^i^4tri»ir  vis  iraprcfra :  non  negandum  cft  ctiay 

NptwcptfcfetatidiOf^ 

:';^^am<M»ie<*is  cft:&^uiapaifc^ 
,  '      ^    4)! )  irtc  fit  vt  motus  i  1  lcjviolctiwis  pidaiteVll^lli^' 

'  ^  '  •^^^,dondComniho  dcficiacJmpnnmuf^autcm  cat^ 

-^i^ndovirtusilladumadhuccumipfoproiidcW.CtPI^ 
.:aa^&  «mmcdi atc  ancc<^ua  a  proiicicncc  dcfcratur,&qai- 
^  dcm  fucccffiu^  ac  co  int^fior  qi*6  proiicicnicft  v^hdnif. 
lu  fn,tuil^  c-Quod&c^adfecundaii*^|iuifionaniMotusdirc^^^ 


Digitized  ^y.^VjOOgl2 


r  L 


nau>vr  cu.n  lapis  dirc  Jtc  in  cerram  dcci«iiir.K.cflcxns  vc~ 
ro  is  iiiciturquo  inohilc  progrcditur  &  rcgrcdicur  vciiiis 
cunilocum  \  qiio  inciinc  inoucri  ,  cuiufnioJi  ell  motas 
ijao  pila  vcriiis  paiicccmproi*!clA  rculu,k  u|  ic  mociis  cli^ 
«c^iis«(jtiiiQoiex>rcdiuf:ii^^cr6  cftcoinpk^^us  ieaexda*- 
plici  mot^j^mgrelUincmpc  &rcgrcilucomporiCii^  Po  - 
«cft  aucem  mocus  rcHexus  efle  muSnodi ,  vc  w\  progref-* ,  .  w 
fds  qnAm  rcgrcirut  iic  VioleQCiis,  vt  paitec  4n ^mocu  piix  in 
paricccni  proie^tvel.vc  aftcr  (lc  i^iacuratis,  alcet  violctir 
Ciis  )  vt  pa:ct  in  pila  fuvfiun  proicv^li  ,  oux  poftca  fuopcc 
j>ucu  dcoi  iuin  ccndic,v;;l  \\\  caJcm  deo!  'inn  dccidcnt?^)& 
mox  occurfu  patinnciui  rch!ientc:naiiiillic|H-'j)grcArus  clt 
Yiolcncub,^:  rc^j^iciius  nacur.iiis,hic  vcro  coiitra. 

. .  El\  auccin  hic  diiiiaikas)ba)dc  concrousrfa \  «crUiU  ia 
^UuAq  reihxioms-ybiincipip  nijobilcrelilirc  ,  inccrci-' 
pijicurquics ,  icauc  rac^iicpcv.-^^iquam  ccm»ori$  moru-^JJ]^'' 
)am  quicfcat  anceqiiamr^reoiacur ,  au  mo  iiuer  pro-  n^tm 
greltum  &  regreiiiim  ioibias*  duncaxac  intercipiacur. 
Non  cft,opinor,nuod  iifcminMnt  momenti  difi^cii^ih»-'**^ 
rca  nus:probab:ic  cft,  cum  vccrque  pragrcillis  c-:  iCLricf-  ^ 
f.ij  eft  violcncus  ,  noii  in:crci:>i  quicccm  ,  <3ccu'npra- 
grcnlis  cll  violcncus  ,  &  rcgrcifui  cft  naruralis  ,  tu?ic  '  - 

E>babde  cll  intercioi  c[':icLcin  (i  torpui.  proiccliim  ni*  \ 
oircadat.  Probabiic  cci.un  cil  pro^rctlumxUi:  i»«CU4n ' -    : . 
jBUmero  iliftindam  a  ze^rcAu  ,  liuc,  inter  vtruracjue      -^'  ? 
intercipiam'quLesjiiueiu»i>x!6s^[^d:cc^  ^  ' 

fici*  ' .  V       ^  '  ,y 

Qnod(peftaca^cerciamdiui|ioaemmo»iincar^      ^  himmm 
^  vciocem  /vnica  ditficiilcas  oecurric,  ^cadenam  ori.tir<iri  «"^^  cr  vt^ 
vclocuasinocusiJccaFdicas.  Vbini^a  iiludvclacii::>  mo- ? 
ucri  >  qujd  [)icuion  tcmporc  i.ilccm  Xv-juale  Ipatium, 
^   vcl  quod  .-cqar.li  tcinporc  iiK^^.ijs  fpjcuun  confici: :  C]uo 
.  -  pohro  rclpondccur  c.K  crii^^us  cau^i:,  ^vclocitarcri  aur  t.?r- 
.  dicaccm  mocui  onripoilc^ncnvpc  cx  mo;ic«tc.,maln.li^  . 
rmedio  pcr  <)(iod  &i mocu^       parrc  qii  i dem^iouohcisli  ' 

•inco  vis  mociuavegccicwfic ,  aur  lang  iidiof..vExpa?ic 
mobiii&^fifu^ricnKigis  ye' minuspoiuijer^^  ^  *    '  ; 

Deniqae  ezpatce  medijjiifttcric  denfiuffati^^  l*^  /  .! 

^  cerenimexpcriencia  lapidem  ciciiispee  aeremvmJMteri,       '  •  - 
<]uam  per  aquam:  meiuan  «iiim  racius  mobili  mims^  ig-  . 


V 


Diyiiized  by  Google 


P  n  I  M  A  B  F  A  A  T  I  s  fnritckm 

Dcin<.juc>c]uod  fpc£lat  ad  quartam  diui(ioncm,vocatur 
motus  rcgularis  qui  candem  fcruat  irt  omni  partc  «qua- 
*   •        iicatem,  irrcgulaiisyero.qui  cam  no»  fcruftCyicd  ia  vna 
parce  cfk  vclopioi^tn  aitan  laidior.  Oricor  autem  ifta 
regulacicas  in  mocu  vd  cx  caola  quadam  exccrtia,pura  cx 
nicilio,quod  in  irna  parce  ecic  tahttMn  altcca  dcafios>vcl 
^acrfittvnapatccvalendos  pro[idhftmobilcqaamuiaI- 
tcia:  auac  cacUa  cft  cur  graoia  ae  lcniacicio!»  mooeanciit 
citca  nnem  ^uam  2n  principio  vel  mcdio ,  quia  validtus 
propclluntur  ab  acrccircumftante  circa  fincm:vcloritur 
cx  caufa  mtcrna  ,  vtin  animalibuscxdifpofitioncfacul- 
catis  motricis  :  ficcnim  animalia  tardius  moucntur  itv 
principio  Sc  in  fine  motus,  cclcrius  autem  in  mcdio.Cu- 
$u$  tci  xatio  ed  quod  inicio  oaouis  nondum^eixcicaci  fuac 
fpiricusiUt  cali.^iorcs  apii  Eiculcad  mocrict'  dptodantiir» 
cirqa  finom  vero  pcncjeichaoftifiinc  :  ac  in  mcdio  ntocti» 
^citmjtam  cxctud  $nt>ncc  dum  cxhauftiivaiienci^ies  fiint» 


uifi  diUtuf 


CElcb 
ipfo 


QV  AE  S  T  I  O     V  III.  '  . 

Elcberrimumcft  iftud  Ariftotelisaxioma:nihil  a  fc 
ipfo  moucri,fcu,quod  codcm  rccidit:  Omnia  moue* 
xi  ab  alio.  Ad  cuiti^  iajtciii^cnciamnocanduin  cft  ex^. 
Piiy£c.|^  a,ttUHtsniodts  ajiauid  dici  pffiTe  moucn:  ni» 
|iiinimperacddcns>pcraltiid>&pct(eptimo.  Moueci 
accidcnsscft  moaett  cabtiimad  n^tum  aiccnas>quo- 
mbdomoottacis  aqA*cqaxi^ 
McMsen  peraliud  efr  mcHicci  nuiime  parcis»  vt  ci3un  coeas 
,  homofanaxi  dicicur,quia  manus  eiuslxla  curacur.  Deni-  . 
que  moucri  pcr  fc  primo,cft  raoucri  non  alieno,fcd  pro- 
prio  motUjidqucfccundum  Cc  totu  ,  quomodo  lapis  mo- 
^      f«     uctur,dum  dcorfum  cadic.  Conftat  auccm  aliquid;mouc- 
ii^niiim^t^  li  poifca  feipfo>cum  peraccidcns  cum  per  aliudiper  ac- 
ffty  k  fiiffr  cidcns  ^uidem»  Ttfum  quis.cquo  infidens  ^fiivi  ad  cur- 
'^'"^^ (kmincica^ >^qtti  incrmbaeft>  iilam tenUs  im|>ellic3 
V      Jpamai«illecquumincicac>  lcip(um  quoqueperaccidetis 
incitat^fc  dtun  iticcynibam  tcmis  impellic/cipfum  qua«* 
'  .  quepetacdd&|inoilec«PctaUttdPlrerinci!im(^usdcxm 
\  mang  Itn^dtl  miofactidici  poccft  fey  $u  moncy  piei.aliuci. 
■     '.'*.•'         .  ■  ^     1  ■  SiQ 


•  « 


Digitized  by  Google 


Tract.  III.  Db  CeM.pRop.RiR.NAT.  79 

Sic  quia  cercbrum  innacafrigiditatcin  praccordiain-  * 
4ttiC)  &  coc  inDtco  calorc  cttcbh  FrigidiMcem  cempe^Cf 
pocdft  dici  corpus  humaimm  a  feipfb  moa^  pet  aliua.  ^ 
(  At  ▼ecodifficuicasjeftftnTOfficali^juidperieprifnoi 
^cipfo  moaeiifiiiVccocimileimniediacimouteac^^  1^6»  ^Jpnkik^  ^ 
gaut  pLcriqi  abftliicii,  iddne  dncein  Yii|ecUr ,  AciftocelCe.  ^[JJ^ 
Nihitominus  camemTC  Imetti  dicam  ^f»od  fencioinon  vi-  yii^/J**L^ 
dctur  ha:c  Ariftotclis  fentcntia  mordicus  defcndcnda:  prii  mnari 
Centrarium  cnim  conuincunt  multx  expcricncixilmpri-/»^  /'/•A** 
inis  cum  Upis  fuopcc  nutu  dccidtt,  auc  ignis  furllim  nitir 
cur>anulloalionuncquam  afc  ipfo  mouctur.  Ciuodv^-  ». 
ro  ex  vulgaca  Ariftocelis  opiniooe  dici  folccgrauia  &  lc*     i  . 
Wa  i  g^neraocc  nMNicri,imaginariam  cn,&  alibi  pleniik 
confiicabitur.   Deinde  ac{ua  calcfacta  fefe  ad  priftinum  1* 
frtgns  rcdacicquod  non  ab  alio  quam  ab  ipla  nc.  Deni<^ 

Jaeinanimalibuft  hoc  nocins  ^ft  quim  ▼cprob^^ione  in* 
igeaciC^scnint  dixedccqannl'Ycleantm)dame(cai^^ '  '.^ 
qudcrit,  ab  alio  cfFcdiuc  moucri  quam  a  (cipfo? 

Diligentcr  auccm  notandum  cft  ,  lic^c  rnum  idcmquc  li^t^tUMm. 
fdppohcum  iuxta  aoftram  hanc  (entcntiam  fic  moucus     \ '  *  * 
i^mobilc  rcfpe£hi  fuimotus  ,  non  tamcn  hocdici  polfc       ^  c 
i^cundum  idem  principium  ,  fcd  dicicuc  moucns  fccun- 
dtbn  principfum  a&auin,  nempcf  formani :  mobilc  vcr^ 
^cuculilbnprincipiam  p^idiaaminempe  matcriam.Vbi  o*^      ^  ^  % 
bicernoca: in  aninaiftus ,  non  r inti\m  idcnl  (uppoficam     .  . 
-dici  mtncns  &  oiobilc  ceipcfttt  fiu  mocns  progreilEai  fe- 
cand&miila  duo  principia  coamoniatttiaccridmi  (inqua)  '     .  " 
$c  formam>  (ed  prscerea  (eCondAm  partes  diftindas,ic«  ,     <  t  . 
■f  c  in  vna  fit  pocentia  a«^^iua,in  alia  vcro  palfiua,  Sic  cnim 
cor  dicitur  primummoucns  inanimalijiuxcaAriftocclijf x' 
9pinioncm,rcliqua  vero  mcmbra  funt  mobilia. 

Non  cftctiam  iftud  prxtercundum,  quod  licct  rcs  na-  ^Utd^fi^ 
Cttraies,  cciamtnanimacat.ver^  dicancur  a  feipfis  mQueri,  fiipf^m^ 
«&qttod  in(ttum  habeanc  ti^ma^iiam  cikiitpaffiadm  fui      • «  'm/ 
Aioras  piincipiom :  nihilominus  camcn  non  c£rn  propri^  ff^P*^^ 
dici  ftipfiis  moucce,c^  <pt^  l^c  itMidiis  loquendi  pisciio* 
cionmquaiidamfim&  iAttOlittC,  ^nic  aoaoifiiiirdKi^ 
^ieniopnedirisrcpertcar**      '         ^  " 
Denique  obfcruandum  eft  venim  eHe  illud  axioma, 
.  nihihil  a  fcipfomoucri,(i  intclligacur  dc  mutationc  qua- 
«is  corruputt^iccfxificiai^  dc  ^aauis  j^uucioiac  ckun  iobk 


/ 


l 


PrIM  4fi  P  A  R  T.  Ph  Y  S  1  C  AE 

fVantiali  cum  accideutali  in  c]ua  locum  habct  vcra  a<fkio 
&paino,  cuiurmoHi  eft  gencracio  ,cornipcio  ,  altcracio^ 
accrctioytioaitem  iauo^ia  qua  xgi^  adio&  paiiio  i  tagh- 

ta  diiccrntmtur. 

«-.    *  . 

^         ,  -  Ctl  A  E  S  T  I  O  IX. 

O  Enu:5  propoGrx  cjii.-rflionis  cfb  :;in  moucns  coniun» 
durn  opt  .to  v3  cbim  c.k  ctcbc.it  cum  ninbili ,  vr  iplum  primo  &  fins 
prtb*tur     inrcrn\cdio  ap^cp.tc  moueac ,  ita  vt  li  diftct  mobilc  a  mo- 
^nuitu  tx>  ^je^^c^uon  poliit  prifffco  pcr  lc iiifluxum  ab  ipfo  recipcrc« 
ft^untifs,    j^^^  cttim  tlclii i\z  qni  cxi l^i mcntiaitquid  po(Te primoper* 
V       ngcre  in  rtibic^i;*n  dliflans  nd<ti  agendo  in  inceime* 
dium  9  qood  probaat  tnnkt^  cxpericntttss  vc  primo qudcl 
^  ciaaucs{^ahtC3<i  (ccii^cu.*nfertain.,  rSecttnJ^^ 

tcslo!ointiiitiiwoce»c.  Terti6'rorpc<io  mtnuin  cius  <]ui 
V        lc  rcci  vcl  ariindinc  a^ci^cc.r  Rupchicit :  C5|iarro  i^nis  a-  , 
.  c]uam  in  icbccc  oxcalchicic  ff^jid*.»  ipfius  Icbccis  intcrmc- 
/  dio  hic^cfccntc  Q;:into,  S;)i  rcmoriiiiiiuis  a  cerra  in  ip- 

•   ,      fuis  viiccribus  [i^-mcsoc  m'jni!  i  procrcat.Scxto  deAiqi)^> 
'  *.  > ;    Phancafia  in  ccrcbco appccicum  iii  cocde  rcfidcnceoi  im- 

'mcdiate  i^touet.       -  r  ■  .   •  , 
'gr^iMm^,    Coudahstamen  aliorum  reiucntia  c{V,Ga(luei>Un^  Te« 
finteHUM,:  sa^  Ariftocelica ,  nthiioinninopofliQrinitiitAiftantem 
fwWr«r  Vpriii^  agc^c,  icdpriiis  aVerc  inid.qiKKtfibi  vianaai  cft. 
Ncquc  cnim  Miaratio  rcddi  poteft,c«ragcns  nectarri^f  i^ 
t6>ncc  cam  ciTicacitieropcretur  indiftans  quam  in  proxi- 
^  iiiufn  ,  qiiAiTi  c]Mia  prins  ei  dccurrcndum  cil  mcdium  pcr 
^  )     qund  virms  n^cncis  dirfafa^dcbilicacur.  Dcinde  ha;c  vi- 

^    dccur  prxcipuaracio, cur  naturatancopcre  vacuum hoiC- 
tcaj:nc  v,idcJicccinfluxus  fupcriorumcorporura^  qui  pcr 
,       afia  corpora  inccrful5i.propagari  dcbc<:>iiiipcdtitttr.'  -De- 
aiquc  Thcologi  cx  co  c^uod  Dcus  vbiquc  opcrctur  >  col- 
]i;;unc  vbique  Deum  eile.  Qoo  rpedaciUadPial.  $i 

'ghOm  eficpe-  e^uwHuii  nfk  l»ngi fit    moqHoqni  nojimm  >  inifft  f- 

^^fJJJJ^  Supradidis  igitur  expericncijs  facisfacicudum  cft.lca- 
d4v% »«.  ad  primam  dc  magnccc:  rcfpondccur  magnctcm  non 
|Mfi|»     f  ciiao  ageie  in  feiriua  diltaos  » ,  £«4  ocoUMm  ^uandant 


,     .         «.  .         .  j  « 


Digitized  by  GopgI( 


Tract.III.De  Co]it.Piio?,RBii.I^r.  St 

attrahcndi  vim  per  intermsdium  acrcm  propagare>  quap  . 
vbi  ferrum  ofFcnJic,  fimm  effcchim  forcicur.  Ncqucob- 
flac  quod  acrcm  noii  accraliat  ,  nonenim  neccllccft  vc 
cjuaUtas }  cuius  intcrucntu  agcns  operatur,  coidem  clFc- 
^us  in  corporibus  intcric(fkis  indifciiminacim  eliciac.  Ad 
fccundumdc  &fcinacioac  ,  lefpoadecur  fa&inum  iila-^^ 
ramduobu^mddisficripoirc  ,  vnodtrisimprccationi-^*^^^^* 
bus  6c  foedcre  cam  Da^monibas  inicoj^  cunc  non  ille  faf- 
cciiacor  fuo  vifu ,  vel  charaAcribus  fed  Daetbon eft  qui 
©ccalta  vf  perniciem  &exitium  molicurtalcero  ntodo  no>  ; 
ri  poceft  nacuraliccr  proptcr  vim  quandam  raalcficam: 
qux  cx  infito  auc  aducnticio  rorporis  habicu  quibufdam 
obcingic:illi  enim  cxocuiis  ^ctota  facie  eiufmodi  noxii 
qaalitatcquafiijculum  vcnenoillicumcxrcrius  vibranc: 
4c  cum ambiencem  aerem  aiHacu  fuo  piimum  vitianuc, 
nim  longius  diifiuiduac ,  &  eos  quos  actigerinc,  iiaudrac 
ro  Ixdunc ,  iicquc  non  aguuc  in  diftans  mii  pcr  inccrme- 
diunu  Ad  tcrciam  dc  torpedine^diceaduot  cft  corpedinftm  ^dttfti^m 
non  prim6  (eu  immediace  agere  in  numim  tcndends  rc-  ^  ''V^ 
tia,auc  lincam  tenentis,fcdimntiflapri&spcirittecrmcdia* ' 
rctia  6:  virgam  quaiicarc  manum  piftantis  afficcrc.  kd  ^ 
quartamrclpondctur  ,  fuadum  lcbetis  cire  tepidum  aqua/<#iUt  kbm>^ 
feruefcentejquia  nimirum  parccs  aqux  cahdiorcs  liirfuia 
ctferunnir,^  partcsaqux  craflijres,qux  proptcr  fui  den- 
{icatcm  frigtts  c;ommodius  reuucnt,  dcorfum  dcfcruutur;  ^ 
acquc  ita  ex  ea  parte  lcbccis  non  poc^ft  icam  cico  vincia^ .  . 
qua?  rcfiftcncia:  nihiiominus  tamcu  pcr  alias  lebccis  par« 
(ccunddm  quas  non  ica  tefiftit;aqua,  penctrac  a^o  i- 
gnis,&  pneualec  adindacendum  calorem  incenfiim  in  a* 
ciuam  fer^  cotam,quott(qae  candem  ipfo  eciam  fundo  ca-  ^i^j^ 
lcfaclo,aqua  omnino  JcbcUetur.  Ad  quintam  rcfpondc-  ' 
tur ,  Solcin  non  niii  propagato ,  per  intcrmcdium  aerem, 
fua:  virtutis  infliixu  quicquam  iii  his  inferioribus  mohti. 
Ad  fextam  refpondetur,  nihii  abfurdi  circ  vnamfaculta-       6.  Dj 
tcm  in  aiiam  d  ic  diilicam  immediace  agere ,  modo  vcra- " 
que  fic  eiufdcmf«ppofici,dc  vna  ad  alccramordiaetur.Ad  1£*J!2 
id  cnim  iiimac  praelcntia  pnncipis  caurae,nempc  animat» '  ^ 
q  ux  modb  vna  raculcate  vcicur,  modo  aicera :  Verbi  gra-* 
fia,  vbi  ahima  pcr  phancafiam  rerum  obicftarumimagi- 
nes  8c  fimulachra  excepic,mox  excttaco  fiii  ipfius  appet;« 
cu^res  iilos  aut  couicC^atur  auc  auerlacui. 


%%   '    *K.  Part.  Phys.  Tr.JII. 

&ualifnam  ejfe  debeat  frimm  meter  iuxta 
^  jlrilletelem. 


V  AS  S  T  I  O  V, 


^  Vm  Atiftotcles  nihil  4  feiplb  iiioueri>nec  tamea 

Vi/  progrefliim  iti  infinituin  in  catlfis  admicci  pofle  do* 
cuaicinPhy(tcis:lnde  coiligir  deueniendum  efle  ad  ali- 
'        qnem  pcimiim  motosem  unnfobilem»  i  que  cxtera  om- 
iiia.qttzmouenmr  >  pendeai^t :  Iple  vero  a  nultojpen- 
f.  }i§ieif/u'  deac.Vttltita<iueeum  cttc  primum,nedetur  progreflus  in 
infinitum  :  Praeterca  immobilcm/i  cnim  moiietur,debc- 
»  rct  ab  alio  moueri ,  cum  quidquid  mouctur,  ab  alio  mo- 
^jgj'^"*'  u;  atur.  Addit  praeterea  Anftotelcs  cundem  edc  incorpo- 
reum,&  omnis  quantitatis  cxpcrtcm  :  ll  enim  clTct  quid 
corporeum  >  deberet  conftare  magnitudinc  ia£Lnica> 
X  .      '  cum  (itinfinitac  virtutis :  vinus  enim  infinitaiiQn  aifi in 
magnitttdine  infinitarecipi  poccft.  £fle  antcm  infinitx 
*        virttttis c±  eo  colligit  >  quod  ab  aeterno  (ett  per infinitam 
tempus  indefefle  primum  coelumperfeleu  noii  ab  alit> 
^   impnifiis  motteac:  C6m^ue  ille  primos  motor  nullo  pio«* 
'    prio  circunfcribatur  loco,  nihilominus  cenfiiit  Ariftoto-. 
Jcs  eum  pcculiari  quadam  rationc  in  fummo  coclo  refi- 
1»  fu^itf  dcre  ,  &  cjuidcm  maxime  in  ea  fiiprcmi  coclipartequx 
••^  ^'fi'    rapidiflimc  agitatur,  vt  cfl  ca  in  c]ua  circirhis  accjuatons 
defcribicur  ,  quia  inibi  vim  fuam  morcalibus  clarius  o- 
fleadit>fimiilquc  fuaminoperando  fummam  x^uabilita* 
tem  &  xndefcflum  iaborem.,  Hzc  &  fimilia  de  primo 
motore  ab  Ariftorele.l.7.&  S.Phyf.paflim  diflq:Qntur«Sed 
haec  de  motii>at<]ue  adeo  de  principi  js>  cattfis>  &  propric* 
«eatibtt^  commttmbos  rerom  naturalittm  fiitis; 


SECVN- 


Digitized  by  Google 


SECVNDA  PARS 

P  H  Y  S  I  C  i£.  . 

t 

Decorpor^  natttraH^Mmniato^ 

,  ^  »  • 

Vo  N I  A  M  res  inanimacaenatura  func  prio- 
rcsaciimpliciorcs  relnis  animatis  ,idcirco 
c-cplicatisin  primaparcc  iisqua:  adgcncfa-. 
lem  reriun  naturalium  fpecuiacionem  pcr- 
cinebanuopere  pretium  vifum  eft,tUico  in 
jbac  (ecunda  parcc  pra^cipuas  rcmm  iUaiuiiiacarahi  (pe- 
cics  aggredi  explicatidas:  ci^ m  non  canciStm  aacura  prio- . 
fes»  fedeciam  cogniljiifacilioresrebus animacis ,  de  qui- 
bus  in  cerciaparcediilerecurtexiftanc.  £c  quoniam  iunc 
cria  rcrum  inanimacarum  gcncra,ncmpc  CaclijElemcn- 
ta,  Sc  qua:  ex  iis  conftanc  mixca  corpora  ,  ideo  crcs  crunc 
huius  parcis  cradacusiPrimuseric  dcmundo  &  Coslojcui  rw 
brcuem  Geographine  infticucioncm  per  modum  appendi-  ^Mrtk  Tr/t^^ 

cis  fubiungemus.SecundusdeElcmemis.TcxtiujdcCor-.*^*  ' 
poribusiiuxcis. 


PRIMVS  TRACTA-. 

T  V  S    H  V  I  V  S 
partis.  i 

De  Muhdo  Ccth. 

CVm  Cali ,  clemcnca  ,  &qua:in  iis  concinencuro- 
mnia,non  tantum  confidcrari  poiCnC  quaccnus  Gmt 
fpcciescorporis  nacuralis»  fcdcciam  quacenns  {uncpar- 
ccs  c6mpcmeaccs  cocittiTiUttecfi :  Ickircb  anceqoam  «4 

W  * 


V' 


uiyui^cG  GoOgle 


f 4  Si-c  V N  i> Ai  Pa  R T  t-l»^^ii?V  ' 

fingulas  ipfius  vniuerli  fcu  muaclipartcsacccdami}$,v^  j 
fucric  dc  mundo  noauiliil  dillcrcrc.Quarc  inhoctra^-  ] 
miUrputationenildcmttiido  >dii^taaciQiU4^  Gc 
eftpociirimapaJsvmoeifijpraBimlmm   '    }  ^ 


hmm  tra3atm* 


De  Muiido. 

A  £  s  X  2  o  I. 


r 


T 


Ora  hxc  naturx  fenfibilis  moIes,ab  clcgaaria  Mu- 
dus,  ab  artificio  Maeiiina»  ab  incccno  ibi  phncipio 
.  Katuca»  ab  iiiinienfi>  rerum  oninium  complcxu  If^ficc- 
iiimA  cciam  apnecipaa  fui  parce  i^pceyo(>id  e{l,c4|ia|ab 
Ariftotele  aonnunquam  appeliacar.  Pe&ribintr  ^ 
Ariftoc.  libeilo  de  Mundo  ad  Alexaadcum»  Coioi 
ccelo  ccrracjae  coagmcncata  ,  acqueexiis  nacartsd^  m 
Iiis  intus  inclufa:  lunt.  Itcmquc  alio  modo  ibidejOK^ILc- 

•  rum  omnium  ordo,pulchcrrimaquc  dc(cripcio,qui{W6co 
&  pcr  DcLun  conlcruantur.  Ex  quo  incelligis  Mundum 
hunc  cllc  vnuiu  qmd  non  nacura  &  e(rcncia,lcd\vnmn  or- 

'^tnim,    diaclcmuicaruin  recumferie.  Qi^modo  nauis  vna,cx- 
pnfUtm    crcicus  vnus  >  vna  quoquc  ciuicas  auc  Rcipublica  dicicur: 
cundem  elie  per&dkum  cx  cribns  cc^igicur.Pximd^^>- 
Ibluca  racioncrcrttm  fingularium  ex  quibusCi 
cundo  ex  graca  nacuraruin  vari^cace  ac  diftir  ' 

*  tifttxconcinnofiiarumparciumordine.  ' 
•    Licccaurcm  nulhc  fuppecanc  phjlicx  racioncs  quac  co- 

'  nincanc  clicMundum  vnicumiciim  Dcuspro  libitoplu- 
rcs  pocucric  procrcare  :  nihilominus  ramcn  idfidci  Ca- 
tholicxplanccoiifcntaneum  cftjciim  facrae  pagin<jhaius 
cancum  mundiaeaci  &redempcin^ncionemfacijktic>& 
omnia  Dei  oper%in  ipfl)  concincri  noa  obfcuii  M^ie- 
iiici  infiniienc.Lcge  l>.Tho.i.p.q.47.art.5. 
Si  ^asras  >  nnmiiiuiidosifteperfedior  .aD^^eri 
tftfi^  pocucru  ?  Rci^ndeo  noo jkocuiilc  quoad  ^ttf^wmm 
cflendalcm  carom  (peciefum  qua?  in  ipib  cdcincncucifed 
Mmim  quQad  accidcQcaiiam.  Eirciicia:  cnim  xerum  (unt 

"  ^  iudiiuii- 


Digitized  by  Google 


J  > 


TrACT.  I.  Dl  MVNDO  Bt  COBt\».  tf 

iadiuiribiIcs,noniccm  acciiienda. Adde perfediorcm  pof. 
fcficri  noiiarum  partium  fpecierumadditionc  ,qaamuis 
'  hoc  pofico  non  vidcrecur  cfle  idcm  numero  vniuerfain 
c^aodnuac:(blcc  eninicocuni  incegnutt  aliud  fiefi  addi- 

tioae  vel  fubftra^ione  parcium. 

*        '     '.  '  ' 

An  mundm  fit  nb  ^tttfu, 

A  E  S  T  I  O  II. 

Vlgueratantc  Ariftotelcm  communiSomniumfcrmc 
vcccrum  forcafTc  ab  Hebrqis  accepca  fcnccncia,Mri- 
dum  origincm  habuiffc,c|uam  pofl  Mofcm  Trifmegiftus  ' 
inPimandro,&  poft  IiosinTimaio  Placo  defcripfic :  Vbi 
autcm  inualuic  Aciftocelis  >  qui  mundum  ab  arccrno  cffe 
docuic^auckoritas^graaes  ortx  func  incer  Ptiilofop  hos  de 
origine  mundi  controoerfiaeidonec  orco  Solei&  difcufHs 
gcnciiium  tenebris^profligatahacc^^adeidtum  adduda' 
guxftio  eft.Sic enim  fidcs  docct  >  Deom  ab  initio  omnia ' 
cx  nihilotondidi(le>  AdaaEiam  priorem  #mnium  hbmi- 
numcxtitifTc  ,  Mcfnaminplcniciidinc tcmporumadue- 
'  mCCciSc  caECcra,qua;'cum  a^cernicacc  mundi  nuUaCenus  fta- 
re  pofTunc.Ncc  adhuc  racioncs  nacaralcs  defunc,c]uibus  fi  ^**^ff* 
non  omnino  dcmonft:raciu^(quod  ficri  vixpolTc  arbitror)  •'iPw'/'*^* 
^tem  valde  probabilicer  inccpific  concludicur.  Primd  ** 
quod  tamgraui  dcmanimi  omnium  fcrm^  hominum 
confenfii  afTeritlir,  idttonnifiitbip(avoGeien$6qucveri«  \  '* 
tatis  duci  videtnf)  &  qui  natucam  actencd  c6ncemplacur> ' 
'  hanc  ab  ip(a  vocem»  nempe  oliinia  i  Dco  aliquando  fa-« ; 
A^eflepcrcipit.  Secundo :  iCdriftat  qttaaetatefloracrint  ; 
omnium  artium  inucncorcsrNo  cfi:  auccm  probabile  in- 
finica  praeccdcncium  annorum  fcric  abfquc  artibus  vixif- 
fc  gcnus  hominum.  Prjcccrca  omnia  qux  cxftant  hifco- 
riatum confcripcarura  monumenca,  Noecico  dilnuio  rc- 
ccntiorarfrc  compcriuntur.  Denique  cum  fuccclfu  ccpo-  • 
, tis  humatiorum  corporum  xcas  &  qoancicas  decrcfcuc :  fi 
iamelapfae(rencicreacionemundiinfialtatecuia>iaho-  ' 
minesadminimamartacetn&quancicacem  deueniflent.  ' 
Zt  cert^apcrailimafimtincommoda^uibasipie  . 
tdes  ppfita  mtmdi  aBternitate  inuohiitor.  Q^e  eftilludf 
nempe  dari aliqiud  adu  Sc  categorc  matice  infinicii.Cum 
enim  iam  ii^inici  Iiomiacs  cxciceiiac^  ^uorum  auim^  rc- 


L.iyui^ca  GoOgle 


SecvndaePart^ 


maneacimniorcaleSfCcrt^  infinuii^  en^c  nug^i 
Ifunidmtn-  iinmcnis>fic  infintt^  ccElomm  <p^;^e|ffi6n^^ 


ia  negacioneexcatmiir.  QH5>axpcftacj|l.rl^<^^^  . 
Ariftoteles  ciufque  difcipuli  nnundi  ajtcrfiitatc^  a*ft  _ 
,  ^  rc  conati  funt,  non  funt  adco  valjda:,  ^tj^cis  djffoimjBts 

dis  diucii^s  immorari  ncceirc  fit,  ;  ^ 


»  •  Qjr  Ai  s  T  lo    IIL   .  '  t^y^. 

Q  Enfus  qnxftionis  eft^An  Co:ji  Sc  £leih«i|4il 

finiilGuk «  O  cx  quibiis  taiiquam  pr^^cipois  paRibus  vi^^ 

4i  mol^  coagmentatur,ab  «terho  ctcari  potuOTnt:  Li< 

delad  oomnia  intemporc  condita  nnr ,  nihilomi-'* 

,  '  nustamcnqujjricur ,  an  j-epugncc  virtiiti  diuinac  eadcj 

ab  omni  .Trernitace  fieri.Ciii  jdubicacioni  tripiirifiPajcl 
fionc  fatisfict.     -        —  ^^'^'  ^:-; 

rfWi||ii,    ■'^"^^^  cojcIufio.Nihil  rcpugiiac  creaturam  nacura  fw" 
incorruptibilcm,vt  Angclos  Sc  dfclos  efie  sb^xuj^^^J 
»bacufr«quia  fi  rcpiigtwM:ct,eipfmodi  repugnandi^j(e  tencjprt  / 
9X  partc  crcantisjvcl  crciauonis>vel  creat^'>^Oni^n^i^^ 
'  «cjuia  Deus  cft  infinitae  viRiitis  >.  [ne^  eft ii^po/I^ite  afi|jt. 
JM«pM.*  ipfiim  ^xnnc  verbum.rHoa^utem  Scunclttm^fi  quidcnili  t 
Ml       *  cx  parte  crtationis  ot>ftarct,w\axim^  iquia  crcatiotlicitui: 
produdlio  rci  cx  nihilcqqod  non  vidccur  polfe  intelligi» 
nifi  pnccefrcrit  aliquod  tcmpus  in  c|uo  rcs  nonM^um  fuc- 
rir :  (cd  id  non  impedit  ,  quia  iftud  ficri  cx  nihilo  in  iis,  ^ 
^ax  ab  a^terno  creantur,non  fignificat  ordincm  (cuhahi^' * 
tudinemmccr  cfTc  &  non  clTc  :  fcd  tanti»m  tnd^^oi.  ' 
tiam  agencis  a  fubicdo,lioc  e(l,rem  foia  yirtut^^&itir 
fien  inacpcndentcr  i,  joi^ateria^Defuque  non  repttgnat 
|MWc  rci  creaci:licet  triim  Crcatdft  vidcrcttt]:  iKqUa^^^ 
*         adacquari  *  ncippc  cjuoad  durationem ,  6<^Mm 
abjtoluri  fltfimplicitcr^quia  fcmpcr  eflet  crcamra  at  ipifo^''" 
Crcatorc  dependcns,ab  ipfo  poHcriorinon  (ccus  ac  fplcn- 
dor  Solis  ab  aeterno  exiftcntii  pofterior  nacura forc^ ipfe 
Solcquamuisrcmporeilli  coxtcrnus.        *  ''.•:t 
%>Cml  fif^     Sc<^unda  concluUo.Rcs  generabiles  &  corrupcibilcs 

f^9i^tii  Um^Jm^  jrcIiOa?  Aou  potucnu|t A^ri  khLT 


Digitized  by 
■  •an 


sHttnio^fi  cameiimcelligantur  a  Deo  conferaaci  in  eo- 

Ticm  ftatn  (uperftites  abfque  vlk  mutatione  ant  (uccei^ 
fioncnihilvidetur  rcpiignare.  Prior  pars  coclufionis  pro-'  \ 
bacur ,  cjuia  fequciccLu  niocuui  nacuralem  non  e(Ic  natu--     ^  '^*" ' 
ralcjn,quod  implicacrcirct  quidcm  naturalis  cx  hypothc- 
fI>non  cflct  tamen  naturalis,quia  limitatio  a  naturatem-   ,    ,  , 
porenoafierecifedperinfiaicumtempusdurarecquod/ 
confirmaturexemplo  Ruilieris  grauidac ,  qttaenonpoteft^       r  ' 
intelligi  ab  aeternocreata ,  8c  fimul  in  faonataraii  ftatii! 
i:eli^a:?cattenteconfiderantipatebit.  [ 

Teniaconcliifio.MocasphyficosacpropriidiftusA6h   }•  ^ihA 
poceft  efle  ab  jeterno ,  excepta  ibrfiin  circulari  |atione«  ' 
JProbatur,quiaeiufmodi  motus  cft  pcr  quem  fucccfliuc  & 
continuc  acquiratur  quantitas,qualitas,aut  vbi.  Si  igitur 
admiccacurillcmotusabcXterno  ,  admittcndumericali- 
quod  infinitum  adlu  &  fyncategorematicum  in  cxrcnfio- 
ne  auc  iateofioae»  aempe  iofioica  quaocicas  aut  qualicas>  ' 
aut  ipatium  atiqaod  infinitum  :  atquiin  di(putatione 
dc  innnico  eiufmodiaAualem  iafinicudinein  auchore  A- 
xiftocele  refucauimus.  Quodautem  deYetb  mocudixi-  . 
iDas>idcm(entiendiuneft&contia}p>&:fucce(fiua^^  ,  > 

neracione ,  pcr  quam  notta»5l^ji6i^^l^^^fici^  iob^ 
ftancias  acquiritur :  fi  enim  talis  adgeneratio  abflptertiOT'    ^  ^ 
admittcrctur ,  admittcnda  quoquc  cuct  infinita  quacdam  cirmU^ 
fubftantix  entitas.    Lationcm  autem  circularcm  valdc  /^,*,  ^««li 
piobabilitcrcxcepimus,quia  nullum  capofita  vidctur  fe-  tjptt^i^» 
qui  notabile  incommodum.Neqi  enim  ad  eam  infinitum  »ft  \ 
requiritur  ipacium>ied  ccmpus  duataxac:qaod  aon  eft  ab* 
fu^iim  admiccere> cdm  eius  parces  omnes  nunqoam  fiat "        ^  •  ^ 
limi]I>neqtie  ey  eo  aiiquidiaWcam  afti  cel^ 

•   Q^AISTIO  XV* 

PRobabilie  cft,  Ariftoteli  vifum  cfre  Deum  nont^tltm 
mundi  fupremum  gubcrnacorciii,fedetiam  gcnitor^  • 
rerum  omnium  efre:Quamuis  in  hoc  pcccaucric,qu6d  i- ^ 
pfum  ab  arterno  cx  quada  vcluti  naturx  neccllitacc  mu- 
ium  genuifTc  volucrit.Sanior  in  hacpartc  Placonismcs^  • 
nifi  &icdamnMnci  opificiniaccriamdcfiderafiec ,  iu-  ^ 
aiopW£^oi1tm  oiios  Yocati  niinifterium  addtdiflec*  * 


Digitized  by  Google 


Mmimt  Vcrininuim  illiid  quod  Sacr.x  Literar  doccnt ,  l^^tfrtt 
•  Dif  10*''  r  ]  ■  •         •    t  a»Z* 

dkmmtH  optjmum  maxmuim,ncmmc  opituIant^,cx  nuUif  * 

ff$kdimr.    prvxincentc  matcria  &  nulla  cogcntc  ncccffitatcr  muiil 
dum  folo  vcrho,id  cftXola  voluntace  abfquc  vlla  difficuli 
cacc  condidifle.  Porro  mundum  non  ^(cipfb,fe3^^ 
^a  clEdeQCe  caa(a  efie>m  u !  t  is  rationibus  colli^tti^^^^ 
t*      md>ex  reram.ou|dlpAi  con(eraacione>(]uc  niml^^^^ 
^     derarefle  quam  coilMpa.prodif£Ho.Secanddai^^^^ 
h      ti  eorum  omnium,<juS in  mnndo  funtjrcsriminc.Tcrtio, 
cxinfinita  cuiuU-juc  rci  pcrfetflionc  :  cums  ratio  non  a-* 
4«      liundc  quam a  libcra  opiiicis  volwnratc  pcti  pbtcft.Quar- 
t6,cxomnium  huius  vniucrfi  partium  apti/nniacollisar 
$•      tionc.  Dcnique  idcm  colligitur  indudlionc  fa^|Ner  fi^- 
gulas  rcs  qux  in  n>ttndo  rcpcriunrur  ,  quarani  nAilla  cff  * 
'  qus;iefui  ipfius  c&uiahiedeaudeat  adererci  (edB|gf^a 
ab  alio  cfTc  proficencur^<]uare>ne  deturprogred^Vj^^ 
nlcuni ,  deucniendum ^ ad (ufceroAm  ii  inin' jmirfiH  * 
cauram^qoaomniapendent:  '^TTT- 
^^JS^    Ea  aucem  mundi  produdtio  non  potcft  dici  gcncratio, 
fVfMiK    ^"^^  S^*^^^^"®        prxiaccnttt  fubicdomcqj  ctiam  dici 
potcft  cmanatio,quia  cmanatio  fit  ncccllario  quodam  & 
naturalifluxuifcd  particularinomincappellacurtrcatio, 
qux  cft  libcra  produdio  cci  ad  cxtra  cx  nihiIo:EftquejpT 
r       '  i  ufcnpdi  a^o  cranficns  noh  iinmanens,vcpote      i(^e^ . 
V  :clf;inrealicer  cuin  rebus  creatis  ,  non  cum  ip^crcflforeii' 
f^are  niJiil  yeram  &  ieale  per,  i^m  adionemjp^l^^ 
maliter  acndic^led  tantikni  extrinleca.  iotBix^i^^vt^  * 
^^,^^      Vcrare^UQidilmquamdicirarcreator  >  ^um  an^  ipS 
9mBk^    creator  talis  rerc  denominari  non  potncrit.Obijc  j  es  Df^u 
^j^,  »    Ccmpore  crcationis  locntum  fuiflc  ciim  antca  tacuifler, 
^***^     ficquc  aliudintrinfccus  illi  accidilfe.  Rclpoiideoprimo, 
ycrha  ilUqux  a  Dco  prolata  pcr  Moyfcm  dicuntur  ae- 
.    commodatc  ad  noftrum  intclligcndi  modum  allatafuii^ 
fcnon^uiKl  vcrc  Dcus  co  modo  ouo  nos>e%ternij^icx^ 
pioncmprotulcrit.Dcindc  rcipondetur  vcrba  iWst^fjj^^^* 
(cprolat^  fu^nt  &u  edica>non  fiiifie  aiiu4  quanjr-^'^ 


hsL qnaediuii  figna  fcmpacerniiilius  decreci  >guQ  t^i^^lr 
CfMnr,  f  ^^9^?oy^^^™ttiidumin  Ulocemporisinitioprb^^ 
0u, t2 [u*     Tandim, vt rntclligos quomodo Deus cx nihilo oinnia  . 

*^rtkM4r  ^'^rc  potuerit ;  Notandum  cfl,quo  agcns cft  pc^feftius, 
Htf!.         copaucio£ibusiqdigei;c>  ^iniuu&amaccriarubici^ 

^cadet^: 


Tkact.  I.  Di  MvHDO  Er  Coito.  tf 

pcnHcrc:  vnde  exiftic  infignc  difcrimcn  intcr  agetisara- 
ncialcnatiiralc,  &:  fiipcrn  uiirnlc,  quod  agcas  arnficialc, 
<iuia  dcbilius  cft  ,  prorubjcdalibi  matciiarcnuirit  t:w 
tum  compofitiim  nacarale:  agens  vcro  naturalc^qua  roi- 
ria5,alceraiti  parcem  duncaxiic  compofici ,  ncmpe  matc- 
riam  pnmam,qux cft  propc  mhil.Dcni(|uc  agcns  Pdpcir- 
nacurale,quia  vircucis  eftinfirticx»  nullamftbi  fubicdam 
maceriam  defiderac  ,  fedcxnihiloquddcunquc  voluctic 
poceftefEccrc. 

MVndus  coditus  cfl  annis  iam  ab  hinc  clapfis  quin-  ^^,,^^.„/1 
quc  millibus  fcxcencisac  triginca  circitcr.Namquc  ^«i^^fcW- 
ab  exordio  mundi  ad  Chriftum  nacum  coUiguncur  anni  JJiw»4o»*« 
quacerniille  viginti  duo »  a  Chrifto  vero  naco hucuniuc 
anni  mille  fcxccnti  &  o&i^^  cx  quibiis  fimu!  fiimpcis  cx- 
furgic  fiipraHidus  numcrus  annorum  f  <50.  &  quideitldc 
annis  a  nariuiratc  Chrifli  ad  nos  vfquc  lapfis  fcrmc  con-  ^ 
flat:anni  vcro  a  muridi  cxordio  ad  Chriflum  natum  hunc 
in  modum  colliguntur,  ab  orbe  condito  ad  diluuiuman- 
nifunc  i^s^.a  diiuuio  ad^gyptiacuracxitum  817.  ab  il-  ' 
Jo  cxitu  ad  cemplum  condicom  480. a  ccmplo  condico  ad  * 
caplinicatem  Babylonicam  4Cf.&  quidemhi  omncs  anni 
ex(acrislicceiis  cerc^colliguncQr»  iamvcEpacapciai- 
ta^ e  Babylonica  ad  Chriftum  v  fq  uc  natum  parcim  cx  fa^ 
cns .,  partim  ex  prophanis  licteris  colligiincur  anni  ^iS. 
cx,  cjuibus  omnibus  cxiOit  numerus  auuorum  ab  otbe 
condito  ad  Chriftum  natum  40it.  ' 

Valdc  autcm  probabilc  t(k ,  mundum  condicum  fuiffc  ^JJJ^ 
'  vcrno  •■cmporc  noftn  hemi{i>hcrij ,  mcnfc  Marrio ,  Solc^^  ^'^x 
^teuence  pnmumgradum  Ariccis  ,  plcnihmio  exiftence.  tm^ 
Conftncaneum  coim  diuinx  Sapiencix  vidcbacur ,  vc  a 
primo  mundi  orcu  ppcimam  anni  ccmpcftaccm  noftrum 
AQchemiipherium»  experireturi  quod  quidcm  oppofito 
licmf(pfaaerio  fyderum  a(pc(fltt  ornadus »  tmpcriorom 
renimpublicacum  adminiftractOnC  illuftrius  ,  dcnique 
Chrifti  prxfentia  ,  &  filuris  noftrx  my^^cri  js  multo  fan- 
^lius  extitie.Optimam  vcro  totius  aimi  tcmpcftatcm  c>Tc  ' 
Vcr  j  indicat  fatis  cius  amoenitas ,  &  p^ropportunatcm» 

pc£ic^adxcs.gigaandasiCucadas»&pi;ouioueiuia$» 


SbcKDA.£PaIIT.  PHYfXCAB 

Mimdm  Qjopi  veri  mcnfe  Martio  concitms  (tierit ,  v«l  cx  C9 
colligcrc  cft,  quod  cini  Hcbraei  >  morc  ^gyptipnim  ab 
Autumnali  tcmporc  annum  inchoarent ,  praeccpit  illis 

Dcus  vt  mcnfc  Marrio  anniinitium  fumerentiadde  quod 
co  menfc  iibcrati  Pafcha  dcinccps  celcbrarrit,&  Chriftus 
codcm  tenipore  humanam  carnem  aflumpfit,  mundiim- 
'  c]uc  infcnfo  patripropria  fuamortc  conciliauit.  Neque 

mrn^T^'^'  obHat  quod  lcgitur  arborcs  tunc  temporis  macuris  fru- 
^ibus  extitifTc ,  id  cnim  prictcr  natursc  confiictam  ordi- 
ncm  fummi  Parcntis  indulgcntia  in  graciam  reccas  nati 
mmidi  effcdum  eftvidqoe  adhue  ad  maiocem  primorum 
parcntum  obledbitionem.  fimal  vtilitatem.£t  ouidcm 
nrobabile  cft  praeter  maturos  itlos  ftudas  extitifle  in  ar- 
Doribusflorespro  futuris  ,  qui  fua  tempcftatcmaturiie- 
'  ,  runt ,  iiideaiic  annis  fequcntibus  ordinariam  germinan- 
di  &c  frudincandi  Icgcm  toto  orbe  pro  locori^m  ingcnio 
&  varictatc  feruatam. 

Difimmm.     Cxterum  probabiliffimum  «ft  prxcipwis  raundi  par- 

^  tcs>  Ccclos»  innuam ,  &  ciementa  vno  eod^mque  iniftanci 
procratas  ex  ninilo  fuiffc  ,  CcTtcras.vcro  res  exlpfis  rcli- 
quo  (ex  dienim  fpatio  fucceiliue  eo  ordine  qucm  delcri* 
pflc  M^ies  primo  ca  p .  G  cnefeos  produdkas  {iiiAe. 

Quod  (pcAac  ad  dcfitionem  mundi>€6moms  eft  Hico- 
logorum  fentcntia ,  mundumquoadpartcsipfiusprafci- 
puas,vt  funt  cocli  &  elcmcnta,non  cflc  redigcndum  in  ni- 
iiilum,fedignis  migiiftcrio  rcpurgandum,&  aliqua  ratio- 
nc  innoua\idum,&  quidem  fjuod  fpedlat  ad  coclos,coruni 
iunouatio  pofita  crit  tum  in  incremento  lucis  ,  cum  in 
ce0acioneamocu  :  elemcQjCorumvero  renouatiopoiita 

.  eiicpruniiminconflagrationeignis  ,  dcindc in  fumma 

«  quadam  puricate  8c  ciaricatis  amplitudine  >^  denique  in 
ceffacione'  a  xhotna  pugna  quam  iotec  (e  niinc  exercent. 
Qoandonam  aotem  fktura  uc  illa  mondi  reiioaacio  >  hck 
vhum  ccrtiffimum  cft,incertum  eflc  >  ficut  nec  dies  iudi-^ 

Hafir^Mt  cij  quce  circa  idem  tempus  contingit,fi:iripotcfl.Qu3cre$ 
forian,^n  illa  ca;Iorum  quies  pofb  dicm  iudicij  futurafit 

Jti^0i?jfi#,  illis  naturalis ,  anviolcnta.   Rcfpondeo  quictcm  illam 
tunc  coelis  forc  naturalem  ,  quia  naturalc  cft  vnicuiquc 
^oielcerc  fublatofinefui  mocos^^Ataui  cuncfinis^ior 
fUt  quem  coeK  circomuoluntur  >  nuAus  erit  s  ncqde  e- . 
i         ^tm  vlfa  continget  amptius  in  iftis  r^a$  elcxiiicntaribt»s . 
«iciis  «c  im^^ritas  vidificodo,    '    ^        >  0  97 


TKker.  I.  Di  Mvnoo  Et  Cobl;  51 


OST  £  JtJ  O  Ji  DisprrATid 

^uiHStrackitHS* 
DcCoelo,  ' 

Qv  AE  8  T  i\o  -I.  ^ 

Syppommus  htc  quod  ver«,  &in  Ariftetclis  Jo<arina 
indttbitatum  eft ,  Cxlu  ciim  vcrc  fic  corpas  naruialc,, 
••VtroquceflTcndali  principio  nacurx  con^jre,  rnatcria,tn- 
<jtiaiTi,&:  foriTia.  Qiixrimus  autem  hic^ii^nam  (ir  ciuf- 
inodi  maccria  (  dcforraacnim(ec]ucntiqua!ftionedicc- 
mus.  Grauis  difccptatio  cft  intcr  ipfos  Ariftotclis  fcda-  i^fp^-  «^- 
tores  ,  an  matcria  cali  fit  eiu(H6m  rationis  cum  materia  ^*"^^ 
homm  infcriorum;  plcriquc  eiiiinarbtcraiitur  materiam  ^ 
caclcftcm  fpecicdiffctrcab  clfineiitari  materia,.]aae  (kni       '  / 
fuit  Ariftotciis  opinioje^quc  prae&rrim  ^dameato  ni* 
tcbatur  cx  i.dcortu  0.^.7.  &  lo.quod  ea  duntaxat  in  ma- 
teriaconfenrire  videancur,  qua?  in  fe  mutuo  agunt,  vicif- 
limquepatiuntur  :  atvcroinccr  corpora  coeleftia&elc-  ^ 
Jncntaria  non  repcritur  illa  rautux  adionis  &  palTionis 
yiciffitudo,  nccjuc  cnim  cxli  quicquam  ab  clcmcntis  pa- 
tiuucur  ,  neceicmenta  quicquam  matationisccelisinf©- \ 
runt.  Exquo  conciudicur  cotleftiafl(clcmcat^uia  noii 
confcntirt  in  matcria.  .  * 

Verum  probabilius  eile  iudicamos  fHateriam  carii  e-  ^^^^ 
iurdem  e(k  rationis  ic  natunei  cum  materia  jneriim  fub- 
lunirium  :  lAm  quianon  (lintciifia  multiplicanda^Qe^' 
neccm^cc  (  vc  vulgo  loquuntur  philofophi  )  nuUaau- 
teni  necefGcas  eft  conftitacndi  diuerfas  ipccic  maccrias 
m  cxlis  &  clcmcntis,vt  cx  fcquentihus  pacebit:tum  quia 
non  potcft  affignari  id  in  quo  vnamatcna  c^fentialiter  ■  , 

<lifFertab  altcra.  Rcfpondcnt  authorcs  oppoficx  fentcn-  -^^/J^ 
tiae  aiiignari  in  clcmcntari  matca^  potcntiam  concradi-  V,^ 
^onisyqwenon  rcpcntttr  in  matcriiadtclH»  cum  in  ifCa^TNtMBfg^ 
£t  tantum  potentia  concrarietacis  >  vt  loquuntur.  ye-jf<MqfM  tc* 
xuni  occurnmus  ;  diicrimjeniftudgpris  &  fi^e  fttnda*..^'^» 
mttico  materiae  afl^gnarisLtcet  cnim  m  nsbus^  elem^tari- 
bttsrepcciaturpoceiiriaqmedamc6tradidionis  coquod 
pofiujiCiutuxaUtcr  clTe  v4  noa  cflCiUQui^cm  iu  ccjplis^^^^ 


Diaitizec 


SecVNDAePaRT,  PHYSiC  AI. 

mmra  finctticorrttpcibiies:hoc  camennen  oritfirex  par*' 
te  macerii^iled  exp>aRe  form^rqoiahempefbcma  c(iiu(q; . 
ccsli  eft  eiafinodisvc  nuliius  naturalis  agentis  yi  k  (iibie- 
Ao  aueilt  poifit.Icaque  aflenmus  materise  coslefti^fi  (ec&-. 

dum  fc  fpedletur,  non  minus  ac  clemcntari  incflc  potcn- 
riam  contradiclionis,&  non  rantiim  contrarictatisrid  cft 
matcriam  Csxlorum  non  tantum  aptam  efle  vt  rccipiac 
contrarias  locorum  difFcrcntias^fca  ctiam  vt  rccipiat  di- 
uerfas  fubftantialcs  formas.  Quod  autcm  nullum  fit  cx- ' 
trinftcum  a^ens  naturale  adeo  crHcax ,  vt  poifit  qualita- 
ces  corruptiuas  in  maceriam  cccli  inducere  >  non  ex  ipfa 
jratione  materisyfed  ex  nobilitate  formx  quae  vim  6mn6 
nociuam  repcllit,  petendum  eft.  Fandamentum  autem 
oppofito?  (ententior  (bla  negatione  dilaitur.  Negamus  e- 
aim  ca  duntaxat  inmatcriaconucnirc  qux  in  fc  rautuo 
aguntjviciinmqucpatiuntur.  Quodenim  alicjuamutuam 
illam  adionis  &:paflionis  vicifTitudincm  noncxperiatur> 
non  proucait  cxparcemacerias^vci  iam  diximus. 

Qy  AB  S  T  X  o  II. 


V*  (unt  pr.Tcipua:  circa  fbrmam  coeli  difficultates 
jJ  ^"^^  cxplicandq.Prior  c{l,an  forma  cocli  fit  diuerf^  con- 
^mntumen'^^^^^^^^  ^  formis  clemcntorum  ,  ita  vt  coclum  ncquc  ac- 
fm  (tmpiex^^'^  '  nequc  igncae,  ncquc  aitcrius  clcmcntaris  naturaefit. 
dijiin&um  M  Refpondctur  ,  Jicct  ccrlum  curaclcmcntis  in  plcrifquc 
4.  tlfmttukf  coucniat,  yt  (]ttod  fit  inanimatum>  fimplcx,  Sc  ad  vniuerfi 
incc^ritatem4mprimis  pcrtincat»  nikilominus  tamenab 
illis  fpc&ic  Sc  naturadifterrc:  Sicqiie  coBlunieileqainnun 
^      corpus  &mplex>  diftin^m  k  reliquis  quatuor element^ 
«   .     cibus  corporibus:  quod  patet  tx  ipfis  c^Iorum  propriet^ 
tibtts,qu3C  ccrtiffima  fimt  naturne  veftigia.Sunt  cnim  csclr 
natura  fua  incorriiptibilcs,omr\is  corruptiuae  mutationis 
'      expcrtcs,  in  orbem  iugitcr  volubiles,  lucisfoccundiflimi, 
pcllucidi  &  folidiHimi ;  qux  omnia  fimul  clcmcntis  noa 
conucn i unt.  Concludendum  igicur  formam  caeli  diftia*»^ 
^am  cde  a  formis  eiementaribus.'  * 
p^itkf  tf"    Poftpribr  difficultas  eft  ,  an  jiipra<^fta  focma  f ^sli  fic 
^tm»     fuifid^ns^incifium  dtctdaris  thcfciii^^^ 

lacxtetna 


Digitized  by  Google 


.  ^T&ACT..  L  Dt  MvMOQf  £f  COILO.  ff 

laextcrna  virtutc  mocricc  indi^cat  vt  circumuolu.iniir. 
Ellcnimharc  Ariftotclis  ,  &  grauidimoi  um  aurhoruni 
fcntcntiajcaElosab  intclligcntiis,fcu  Angelis  in  orbcm  a-  *^'J^*'W«<* 
gicari.Cum  cnim  Arillotclcs  nihil  a  fciplo  moucri  poilc^*'***'  ' 
Yoluehc red  ab  ipfo  generance:caBli  aucem  hnt  ingeaciia* 

. biles  ficac  &l incocmptibiles»  necefle  c(t  vc  ab  alio  quain 

:genecaiicemoiieancuc :  non  potuilc  autemilludmoueiis 
commojittsafl^nariquim  tncelligcnctamocrix  >  ipiri- 

.  cuaJis  penicus  &  incorporea,c]ua:  propcerca  appellacur  af> 
iiftens  forma:  Siccjue  authorcs  huius  (entenciae  arbicraa- 
tur  vnicuiquc  caelo  pra:el]e  incclhgentiam  motriccm,c]ua 
fublata  c^ium  proprio  i^biaue  naiuiali  mocu  ncquaquam 

xierctur. 

Ycriim,iicct  hacc  fcntcntia  multum  apud  Peripacccicos  TnS^g^fi^ 
anuaiuecic » pcobabilior  camen  iemper  nobis  vi(a  efl  op- fnttntuem^ 
poCta,c^los  nequftquamextenus  mocoribus  indigece,(ed  . 
congenita£bi  vi  serennes  iilas  circulationes  obire:  quS-  ^'"''^  "'^ 
admodum  Ikpis  congeniu  ubi  grauicace  deoruim » ignts  * 
ver^in(icaleuicatefurfiimiercur:Tumquiaoclinon  func  tPfUtur  u 
detcrioris  condicionis  quam  relic|ua  corpora,c|uq  non  in-  u 
dieent  cxccrnis  moronbus  ,  vtnacuralcs  fuos  motusob-         .  ». 
canc:&  vcro  orbicularem  motum  caelo  naturalcm  cifc  fa- 
tctur  iple  Ariftotclcs  :  Tumquiauou  poteft:  inrciligi        *  . 
ouomodo  circularis  mocus  coeio  nacuralis  dicacur  Ci  ht 

excerno  piincipio,  Xacuraiis  «nim  propriecas  iila  eft, 
tfox  ab  incerno  nacurx  principiooricunencaucemabtx-  T^Ati»/? 
terno  principio  &  ab  incelligcncia  motrice  excicecur.Nfe- 
<^uere(ponderipoteftmocumillum  dict  nacuralem  ra-  Xf^tnp^u 
tione  maceria?>c]uiaiic  6mnis  mocus  eciam^viokncus  eflet  mknttnr». 
nacuralis.Neque  eciam  dici  poreft  mocum  illum  dici  ua- 
turalem  racioue  formx,  co  quod  forma  propcnfiontm  a- 
liquam  habeacad  ciulmodi  macum, licec  illumpratllarc 
ncqucat,hoc  enim  gracis  dicitur  &fine  Fundamcnco,  ac-  ' 
que  eiiim  pcopcaiiones  anatura  ingeucrancur  m&pro- 
pcer  opecaciones:  quo  fit  vc  id  per ieiplum  pracilace  poiCc 
agens  iuaurale>ad  quod  nacuraliccr  prcpcndtc. 

Porro  opinionis  Ariftpcelicae  fiinidamencum  fuperitia  , 
in  prima  parte  Phyfiaeeuerfiim  eft»Ybi  oftendimus  noit 
cOe  necefle  vt  qu;ccanquc  naouencur^ab  alio  moucantur« 


Digitized  by  Google 


SbcvmbaePartiaPhysicaj 
An  emliJpecUitttgrfidifiinguMntHr» 
Qjr  Ai  s  T  I  o  IIL 

MgffM*    *  ^   tiiftin^,  tum  ciuia  diftindas  fcdcs  in  vmuerio  fibi 
*     «poftulanCsCUm  quia  diuerfis » infmo  plexumque  of foficit 
inotibus  ciencurynim  ouia  non  tx^m  fiiot  omeiwi 
res  &  infiuentiatineG  idem  aftrorutn  omoiom  lamc!|i>aat 
V^mndttm,  inHuxus.VbinotamaioremeiTenaturqdifliindHoncmin- 
ter  quordam,(]uam  intcralios  j  (ic  cnim  cxiftimandum 
cft  ccclum  Empyrcuin><]uod  cft  nacura  fuaimmobiIc,ma- 
gis  diftingui  a  rcliquis  orbibiiSjquam  relicjuos  intcr  fei& 
adhuc  cos  <?jui  non  videntur  ,  magis  diftingui  ab  iis  qui 
videntur>quim  tprosab  inuiccm.Sic  probabiieeft  cccliim 
iydereummagts  diftingtii^ab  infcrioribus  ccttis  planeta- 
runf^tquam  ipU  di ftinguancur  ab  inuicem.  Aa  verd  cceli 
partiales»quiad  vnius  tot^tlis  intcgritacem  pcrtinenr»  in«- 
r  cer  ie  diftinguancur  (pecie »  diibitari  poteftiveAi  ^atia>  » 
an  cceli  concenrrici  cum  exccntrico  nacura  confentiant,  • 
'j^P§nf»,    &an  cpicyclus  cum  dcfcrcnte.  Cui  rcfpondcmus  proba- 
bilius  vidcri  parccs  illas  roraliuin  oibiuni  ncquaquam 
fpccic  diflinguiikd  tantum  eilc  concinguas,tuni  quia  ad 
vmus  cotalis  cceii  iurcgricatcm  Ipo^nt,cum  quia  ad  ex- 
plicanda  varia  vniu&etuidcjm^e  aftri  feui^/u^fldcu  ap- 
parentias  fimt  ex^gkaci. 

^  ^MAmftKtfr6priittttesc(zlorutn$xfart^ 

mASerid.  . 

QjTAB  $  T  I  O  IV, 

NOpauUafiintin  coeiis accidencia>^uae  maceriam>a- 
iia  ver6  qnae  formam  con fequuntur.  Maceriam  fc- 
quunttu:  ifta,  nenipe  durities,  denucasiraritas»  peHncidi- 
cas>&opacitas.  {. 
...     Quod  igitur  fpc^ftac  ad  duriciem  :  fill^fta^tiam  coeK 
e  «wrtf^^j.^.^^^  cflearbitramur  ,  proindeque  duriAimam; 

Idque  ex  ip(b  adiiiodum  viiiformi  &  arcjuabili  aftrorum 
motu  coIIigimus.Nequc  cnim  tam  vniformitcr  cum  fuis 
orbibus  moucrcntur,nifi  orbcsipfi  c(lcnt  folidiilimi.  Cui  , 
^ibaceacix  fiicrai  Scripcurae  iocus  ifte£uKl»iob»i7.Xiv  fi^" 

fium 


Digitized  by  Goc^Ie 


Tract.  I.  DeMvndoEtCoilo. 

pt  An  cum  go  fAbrUMU4  ct  cctlos  >  qni  fiUdifimi  quiif  drf 
fafifMntLj, 

Quod  fpe£Ut  ad  denficjiceqA  &  raricacetii  >  exeo  coHi>  denfit^^ 
gimus,partcs  cjiia(<IamcoeIoriime(l*edeniioies>({iur(Uni  '•<^MWf» 
▼ero  rftrions  >  ({iio4  quaedaiii  iucidioces  appaceant  >  vc  ea  ^ 
parsoftatii  ca5lif,'(]uaB  a  Graeds  appdlatar 
Latinis  ria  ladbea :  Quxdam  vero  oD(curiores>cuia(niodi 
funt  hiacus  qiiidam  in  codcm coelo  apparcntes  vcrfus  au-  \ 
llralempoliun.  Nam  cxpcrimiir  c^uo  parces  corporis  lu- 
cidi  func  dcn(lorcs,c6  quoquc  lucidiorcs  cllc. 

Deniquc  quod  (pc^lat  ad  pclluciditaccm  &  opacita-  pfHi^ 
tem>qu6d  parccs  quxdam  coeli  ftnt  pciiucidae  fcu  traalpa-       ^  *• 
rentes  >  ex  eo  conftac ,  quod  orbes  inferiores  non  im-'*'*^* 
pediuttt  qud  minus  videantur  iiiperiores.  Deinde  quod 
aftra  fuperioralumen  (iium  pet  infiuiores  orbes  traii- 
daat :  Q^d  verd  quxdam  (unt  opacac>patet  ex  ecdypfi- 
bus  qu«  alFrorum  obie^  contingunt:Sic  enim  Luna  So- 
ii  diredc  fubieda ,  impedic ,  quominus  Sol  videri  pollit: 
func  aucem  aflra  parccs  fuorum  orbiu,  vc  poflea  diccmus.  ' 

^^antkm  pnt  pr0pri§tst$s  eett$fum  9Xjftir$$ fitnu*  ^ 

V  Al  S  T  X  O  y« 


TBia  (unt  maxim^  qte  c^eleftes  fbniias  conleqmih- 
tuTinempe  raotus>luiiicn|influxas  \  deqaibus  fig^l-  m$  m§m 
latiiiidicendumeft.  tmUrmm. 

Qoodidcurfpedatadmotum  ,  qnxritur  quomodo 
inrelligcndum  (ic  quod  fcribic  Arift.i.  dc  Ccxlo  c.y.  cuc* 
lum  non  luce  tantLim,fcd  ctiam  mocu  calefaccrc  hxc  ia- 
feriora.Neqj  cnim  cxiftimandum  cft  id  fieri ipfa  acris  ra- 

.  rcfadionc,auc  igniculorum  immillionc.  Itaque  re(pon-  ^ 
dcmus  mocum  caeleftem  noa  elie  jproprie  prindpium ca^- 
lefadendi>(cd  elle  tantikm  condittonemper  quam  appli- 
cetaragensadpadenssnifienimpermotamSoiadnos  / 
propiibaccedexet>  nequaquamltttefiiacalofemexdta- 
ttt.  Negftadiim  tamen  non  eft  pktaque  corpora  etiam ' 
inanimata  mota  incatefacere  >  fic  enim  Tidemus  (agittas  ' 
vicraiiras  incendi ,  molas  farinarias  inardcfcerc  ,  cur- 

*  ruumaxcs  igniri,  &c.  quorum  cfFe(5luum  caufa  cft  mo- 
tus  ,  quia  pcr  ipfumdiftrahuntur  atque  atcenuancur  par- 
f  cs  acris  intcrccptijlicquc  indudiuiracitaSi  cij^s  comc« 


Digitized  by  Google 


^      S£  C  VN  D  AB  Pa  RT^  Ph  TS^IC  A«  ' 

cft  color.  Vbi  notaidquod  ineiufiTiocli  corponim  attrf- 
tii  piuriUm  r.irclcic,  &  calorcm  concipic  ,non  clle  ipioiU 
corporuinalliforum  particulas^fcd  alTcm  incerccptum. 
Bi  lumini,     Qnod  ipedac  ad  iumcn,ca  plane  cfxlcftis  cft  qualicas, 
L«ci.  pr^  ^  pj.j,ji  fpirkualisac  diuina,qiia:fua  puritatc,  &fubrili- 
tatc,&ecunditaKs,gratiaUuau  itatc ,  &  inira  fui  difFofionc, 
caetetas  omnes  corporum  limplicium  qualitates  ^on^r^ 
fuperar.  Sicui  autemcc^lum  >  quatuorielementamoJo 
^uodam  eminenti  continet>iu  primigenia  illa  cceli  qua- 
litas>€femenc«tes  <;ualitates  aliqua  ratione  concinet,cer. 

Sol  fua  luce  calcfocit  &  cxl]ccat,Luna  moderatiori  lu- 
minefrigcfacit&  humcdat.Vbi  noca  frigus&  humoreiu 
non  nifi  per  accidcns  ficcitatcm  rcmoce  ,  &  calorcm  pri- 
!•/  ei»»mo'  mario  &  pcc  fc  produci  aluminc  ccclclli.,  praelcrcim  So- 
j^s.-quarc  Solcm  eminentcr  dicuatcflccalidum,  qui  licit- 
€ml$dm.     jpfg  cajQj^j  ficut  &  aliarum  qualitatum  paubiiiumj.fit  cx- 
pcrs,  vim  umcnhabct  caloris  ^ffcdriccm  nempe  lucem> 
quflf  vt  (caufa  fynony au  Ittccra  ftbi  fimilcm  in  aifrc  pro- 
fcrt }  vt  taraen  cauia«quiiibca  fimu!  cum  lucecalorem 
.    ,        procteat.Qoo loco  aduertc,!ucem  Solis  non  quouis  mo- 
hiM^jUuM,  do(pc(flatamproduccrcnoca'oilcm  cilorem  in  his  infe- 
U  tMisrtm  rionbus,fcd  rcflcxa:  ouia  lux  rrricxa  muItocoDiofiordl 
^imm       cmcacior  ad  cilorcm  c::cican  mm  :  qusc  caulacft  cur 
acris  infiina  tcgio  iucc  Soiis  ma^  incalcfcat  quam  me- 
'     dia }  quia  neinpe  in  infiir.a  oppotttu  tcrrx  fit  iucis  rcfle* 
xio,ad  mcdiam  viquc  s^^Sris  regionem  oton  p^rtingit^po- 
teftque  humano  artificio  tantaficri  radiorum  refiexio>vc 
exiJla^nercturigms»  vc  inipeculisvidereeft.  Porro 
i(fd$m  S:  ciiihSoiisradij  aurperpefldiculares,aut  obliqui,autcoii. 
imitffU^.  tingciitcs  cife  poffint  ,  inrcntillimum  calorcm  excicanc 
,  '     pcrpendicuIares,&:co  niaiorcm  obIi(]ui  quo  ad perpcndi- 

cularcs  magis  accedunCjUunimumcontnigcttces.Dicitur* 
autcm  oppoiitu  folidi  corporis  rcflcdh  lumcn  ,  quia  dum 
occurrciucciiiimod^<;orporc  impcditur  vt  viccrius;  pro- 
pagctur,  fit  vt  in  cadem  ipfa  pai;tc  aerispcr  quam  ti^iif. 
'  milliimcft,vbcriusproducatur,  ficque  longior  progrefliis 

copiofiori  lumine  cQmpcnfiitur. 
'D*  tmii.     Q^^^  Jpcdat  ai  influxum ,  pleriquc ,  prarfcrtim  vetc- 
fmm        res  Ariftoieliv  incerpretcs  ncgant  calum  alia  vi  quain 
«•»  motu&  lumineagcrc  inhvCC  infcriora,qUvT  fane  vidctuc 

fiufle  mjiis  Ariilouiis.    Vcrum  alij  giGbabiUus  exifH- 


iuauc 


Digitized  by  Google 


r 

t 


Tr  A  ex.T.DE  MvK©o  Et  CoEio.  ^7 
mantoccuk^is  quardam  vites  coclis  e(]c  cognitas  quibus  ^dmitf^^  - 
inlluunt  iu  haec  inferiora,cjuas  propccrca  vt^aac  iuHucn'     JT-  in* 
cias.  Probatur  imprimis  bac  racioiie.  CceUiip  caufa  cft  s.fi**'nuM  : 
niucrfalisqiifcclcracnta  cotiimtj;  tim  omnem  potcftatc^"'*'"*'''  * 
conUQCc;  Qoareneceflc  eft  vtcoelum  yim  habcat  pcr  fc**'^*''**'* 

pro4ucendiiarcem  quacuor  prim^fs  qualicates  quafi  totius 
^  elementaris  iiaturae  miniftras  &  coeieftis  formae  Wc^  ria^> 

calorcm  (inquam)  frigus,{iccitatcm,&  humiditateui.  At- 
cjui  no  poteft  eas  omncs  per  (c  produccrc  fblius  lucis  bene 
ficiojfed  tancum  calorem,<i^  cofequentpr  ficcitatcm:Ncq; 
enim  lux  per  fc  vim  habet  frigefacicdi,  aut  humedlandi; 
Ergo  ncccilc  cft  pra'ccr  lumca  vis  quaedam  fxigcfacicndij 
&<tiamhumeci:andiacdehccandi  coclo  iufit.  Appclla- 
tm:  autem  ciufmodi  vis>inHuxus  feu  ittf)ttentia.  Secundd»  t.txpitumi 
probatnr  permultis  expcrientijs,  vt  quod  ai^us  atcritu  ma-  itM» 
gnccis  coafricata  Verfus)>Qlui^  reQ>i^at9  dudd  helioero- 
pium  verfiis  Solem  fefe  obuertat^qud^  gallus  ad  mediam 
nodem  cantum  cdat,  quod  Oceanum  marc  ccrto  tempo-  - 
riim  decurlii  fluat  5c  reriuat,<.|'jod  oftrea:,conc(iilia,&  ofT  ' 
fmni  medulhr  cum  Luna  paricer  incrementa  &  dccrc- 
jucnta  accipiaat:  qu.x  omma  &  fimilia  iblius  lucisniini-  .  "  " 
fterio  eifici  nctjucunc. Adde  peculiaresfingulorum  aftro-^ 
rum  prarfercimcjue  plancwrum  infiuxus,quoriim  Vfurietas 
ad  ipforumlumenhaudqua^uamrefcrripojcft.  i 

^didquodopponitur^ucememiiienter&virtutccon-  ' 
tinercomnesciementorum  qualitates.  Kefpondemusjli-^'**^» 
c^t  lux,vcfuprainitnuauimiis,dicaturaliquaracioneoin-tSiAi<»i^ 
ncs  illas  c]ualitatcsconcinere,  non  tamcn  vliam  aliam  c-  •  • 

lemcntarcm  (|ualiratcm  prxtcr  calorcm  propric  continer,  y 
non  autcm  eft  caufa  fri^oris  aut  humiditatis  niiipcr  ac- 
cidcns>ncc  iiccicacis  niii  rcmocd.  > 

§luBtmm  fmf  ceelt :    quinam  ^^^^  mptu^.  > 

:       Qi  A*  5  T  I  o   V  t 

CO^ttittnisquidemopim6eftdeccmtantuAi'efleeo  ^^^-  ^^^^. 
los  mobiles,ncmpc  v.ccElosplangumim,caelumftcl-/i?v»4##iw,  *  * 

latum,caclum  cryllaiiinum,  &  primummobilc.   Vcrum    v  "»    *  ' 
mihi  valde  probaoilis  viia  cil  reccatiorum  mathenaaci-  ' 
corum  fcntcncia,vndecim  cll'!  c^clos  mobilcs,ita  vc  incer 
f irmaiiLcatum  U  |jimum  mobilc  ^ro  yiuciq  cocio  ci^i^l- 


Digilized  by  Google 


58   Secvnba»  P  a  11  t/ Ph  y  s  I  e  Afii^ 

t^taHmk  Uaodu^iexaBlmnconfticuatar.Namqj  pro  vnico 
mMmi^  trepidacionis  cpx  ccslo  cryftallinotnbneDatttr)  qaem 
.1^*^       snitti  nonpofledemonftranc^  ponimt  diiplicGbi  mod 

Librationis  j  alcerum  abortuadoccafum  ,  &ccou| 
qiicm  crinuunt  noixa:  (pha:r£c  :  altcrum  a  Septcntrionj 
Aiiftrom,&:  it  contra,<]ucm  dccimir  fphazrq  ailignant.1 
r  '      •  tcft  aiitcm  vtraqj  hicfpharra  nominccocli  cryftallini^Bj 
peila£i.His  addicur  vnaecima  iph^raicu  primum  mobij 
^  Deniquc  Theolo^  prartcr  ccbIos  mobiles«<|imiccunr' 
muiU^*     prcmum  ccr lu m  immobile  >  quod empyxeum  appe! h 
€mU  fiMi-  GiTod  fit  fc Jcs  btacorum  s  ficqae  erunt couiomiiiiib  ' 
oecim  hoc  ordine  numerandi :  primum  catkim%llnj 
cundum  coekm  Mercurijjtertium  CGcIum  Ventris><]i 
^     tiim  ccrlumSoIis,  quintum  ccrlum  Martis,  fcktitcc^fura 
lovi.s,  fcptimum  coclum  Satuini,  odLmum  caelum  l^ei^ 
tum  fcu  FirmanA:ntum  ,  uonum  coclum  Librationii 
orcu  in  occafum  &  c  contra,  dici  potcflcryftaninu,^ 
mum  ccdum  L^racionis  a  ^epccntrione  in  Auftrumj 
€oiitra>  quod  etiam  dici  poteft  ccy(laliinum>  vndeciu 
primum  mobilcjduodecimum  coelunrempyteum.  .1 
^uos  id  difcriminiseft  >  quod  8.-  ptiores  £nt  vifibScsj 
tione  vel  vnius  aftri>v(  y.oibes  plantarum>vel  j^loriui 
firmamentumia^reliqui  fupetiores  fint  inniitbilesi  D 
dc(]uod  vndccim  priores  fint  mcbilcs  ,  &omnicxpartc 
fphqricij&duodecimu  ht  immobilc  &  rationcfupcriicici 
cxtimx  ,  vt  probabiliter  fcntiuntTlicoIogi,  cjuadracum. 
Notandum  autemhic  cR-  ,  nosloqui  dc  ccrlis  totalibus 
plancurum  >  non  de  parcialibus  ex  quibus  cocales  con* 
ftant.Si  (|uxras>cum  S.  tantum  co^K  viaeaiitur,ci2r  tafncn 
plures  admittantur  \  Reipondcnius  objfeovcos  foMt^  va- 
^  .         lios  &  oppofitos  motus  in  ipib  firmamento>qui  coa  ao^ 
poflint  illi  eifc  natarales>  necefle  fuit  admitc^liipcrib- 
rcs  ccelos  i  ^uibus  mocus  il!i  cxprimcrcncur.  • 
fifitrUr     Qnod  fpcutat  ad  poftcrius  qu;i:(itu,motus  omncs  pro- 
IMitatu,   prij  Itu  naiuralcs  infcriorum  8.  fplixrarum  fiunt  ab  oc- 
l^u$nim     ^^^y  iiiortum.Motus  pioprius  noni;  (plKrrc,ab  orru  in  oc- 
fMiMV*  ^^^^^^^>^  ^  contra:ira  tamcu  vt  nullam  in  partcm  fiat  in- 
ce^ra  circumuolucio>icd  cantd  m  iibracio.  Mocus  dccima; 
iphaer^eft  aSeptentrionein  Auftrum  >  &  ^  concri  i-qui 
motusficut  &  pr«edens>  eft  tanci\m  libracio>  non  incc - 
gOL  circttmuohicio  :  deaic|ue  moms  vndecim^  fph^^  iea 


V 


f 


Digitized  by  Google 


t 

1- 


r 


f 


t 


odtyGoogle- 


« 


m 

Tract.  I.  DeMvndoExCoelo.  9sI 

pnmi  mobiiis^cft  ab  occu  in  occafum ,  q  uo  quidem  mocu 
txteri  omncs  inferiores  orbes  finguiis  dicbus  rapiuntilr. 
•  Quod  Ci  (cirec  dcfidcras  qiiantum  temporis  infumat  giuHtum 
'  immquodciue  coelorum  ih  pera^ada  propria  drcamuo^  ump^rm  vm^  * 
luttoaeaatlibcationc.  ^Kefponaemiisbremter  iiiieUfe-^aiii^  viO*  - 
centiortimmathematicoriimprobabfliffiniam  (ententia.f''^^  . 

Primum  mobiie  circuiacionem  fuam  abfbluic  iioiis      '•^f^  ^ 
I4.intcgri*.  ^  ' 

Dccinia  fphcTrafuani  libritionem  annis  j^^i.dicbusiip. 
Nona  fphxia  fuam  quo(]ue  libxacioacmaams  i^i^.dic^ 
bus  joi, 

firmamcntum  piopiitun  circuitiim  ab(bluit,  anxM 
jy.^S.dicbus  lio^        '  ' 

Ccelum  Satittniaanis  i^.diebus  iff.hocis  t, 

GGeIumIottis*anni$  ntfdiebosjij.horis  17.. 

Coelum  Martis  anno  i.diebns      horis  1«. 
.    Coelum  Solisdiebus5^5.horis5.minutis4>>.circiter.  > 

Coelum  Vcncris  dicbusj6j.horis  j.miauc.^^.ciicitcr, 

Coelum  Mcfcuri j  ibid. 
Coclum  Luna:dicbus  i7.horis  T.minutis^^. 

Sicc]uc  Sacurnus  motum  abfolLiic  annis  circitcr  30^  lu* 
piter  iz.Mars  ii.  Soi.i.  Vcaus  ^  Mercuciu^  \  Dcnic^ae. 
LunaLcifci^ecmenfe.       .  'J    '  -  - 

A»^rM  finttM/dgmrafioni^cHmfukorliiiit* 

Afi  S  T  I  o  VII. 

ITa  cffe  mcrito  afTcrit  Arjiftotclcs  i.dc  Coclo  c.T.tcx.^i.  ^^^^^ 
nequccnim  aliud  funr  0:clIa:,t]uam  plrccs  dcfiores  fui  rtji§t$im  t§* 
orbis  iicut  nodi  in  tabulaifola  auccm  materix  dcfitas  cf-  mttd4% 
ifcntialcai  diiUn^onem  nea  aigoit.  Adde  ccelu  ciic  coi* 
piis  (implcx  >  proinde<jue  conftare  partibus  homogeneis 
ieu  eiufdc  racienis  &  natur^jquod  c^  de  planecis  quiUii 
^i^Uis  fixisacdpiendum^(tnmfareafle  Lunam  ic  Solem  i^^j^- 
exci]^ias.ProbabiIii{imttfls  enim     h(^c  dno  luminariano  iM^f«rf»*' 
continu2,(ed  concigua  canti&m',&  veluti  in(erta  (uis  oi^i^  'ftvf  %  'mm  k 
fcus  efl'c,qaod  facrx  litcrx  fiibindicant:&  quidcm  de  Lu- 
naconftatcaminEpicyclo  (uocircumuoIui,quodficrinQ    '  '  ' 

poilctfi  cflctcius  pars  concinua  :  Soltfmquoque  ab  orbc  * 
fHO  dcfcrcnte  difcrctuni  clle  probabiiillanc  coniicimuSj  . 
qoamuisid  cx  ipilus  cheoriaaoucoiligacur  ncccflari^« 


r 


e 
t 


pigitized  by  Google 


;^co    SictndabPart.  Physi^ab 

Ex  his  intclli^crc  cft  flcllas  faltcm  fixas  non  inoucri 
in  fuo CvtIo  quomodo  pifccs  in  aqua,aut  volucrcs  in  acrc, 
icd  fuiorbis  motu  rapi  ;  quo  fit  vtciun  cxlum  ftcllatum 
plikcs  rmiul  motus  obcat,muItiplcxquoque  motus  in  i-: 
plis  ftcllis  obfcructur,  Stclla?  vcro  crraticx  fcu  planeta:, 
practcrquam  quod  motu  totalium  fuorum  orbium  dcfc- 
ruatur ,  peculiarcs  cjuofdam  motus  intra  fuos  orbes  nan- 
cifcuntuT  proptcr  dcfercntcs  &  EpicycIos,yt  vidcs  inhoc 
paradigmaic. 

ORBIS  TOTALl^  LVlfJE  DESCRIP  T  10: 
Simul     quiituor  tiufdem  facies. 


#  • 


JSLACr,     I.  Db  MvNDO  &  CdELO.  19T 

Eft  auccm  jEpicyclus  parua  (pharra  folida  intra  craffi;j*£jpt f^nftv 
ticm  orbis  Jcfercntis  ia£:f  ca»  in  floa  ^her a  hasrec  j>lanc*  .  ^  / 
u,&rc6rque  ad  ipfius  motam:Orbis  aucem  in  quo  eft  E- 

picyclus  appellatur  orbis defetvns  Epicyclam,ncmpc  vcl  / 
planctaiu,  vbi  noca omncsplanctas  agcrc  Epicyclis,cxcc«  . * 

pto  Solc  ,  qui  orbidcfercncipcr  fc  inhacrcLjiSc  adipfius"/  . 
motum  dcfcrcur.  '  ^ 

AnMjh^lHfninisiUmtttMinmr.         '      y  ' 
QtAiSTio   VIIL  • 

!  ■     •      •        '  •         '  .  . 

ARbicramitttam  ftellas  foas,quam  planetas  limieA^  al^ 
i  Sol(*  mucuaririta  tamcrt  v  t  aliqaid  Incis  innamm 

habeant.  Et  quidcm  quod  aSoIclumcnmutucnturpro-  , 
babilifrnnam  eft,  quia  ciim  ©mncs  cocli  n  Sole  illuftrcn-  y 
'  tur,ftclla:  autcm  fiut  parrcs  coelorum  dcnfiores  y  fanc  ac-  * 
cepcu m  a  Sold*lum«a  rcfundunc  vberius.  Dc  Luna  vcro  v^fU  himn 
certiinmum  cft,vt  patct,  tum  c^r  cius  colypfii  vbi  enim  kfiuki^ 
Sole  iteiimc  iUuftraci ,  qiml  concin^c'  cum  in  vmbram  * 
tcrra^  incurri  t>  rcpence  mKBcacttc  ;  tAm  ex  eiii»  iliiiftra* 
ci^iid;  qu&&vtproYanoeias:siidSolematp<^ 
csrniculaca  icft  iaicata'6raBci  ffnro^/^c  A  ,  modoitt**'^ 
iHejium'  orbcm  difleda  ,  Grscci  J^i>toT©|ui(^  B  ,  mo-     '  " 
A>^tumi<?Ia  (fcquari  gibbofa,atfX(pi>di/Tpo5  C,dcniqucmodo . 
plcno  orbcappareac,  Grarc^^srctv^Xwf®*  D,     ^    *     '■  .' 

Quod  vcro  ftellas  omncs  luccm  aliquam  innatam  ha-  Omni^m 
bcant,  probatur,  q^ia  luxqualicaseft  coelorum  fMSj^gria;.^.  ^^*^^'^ 
Idcoqueinquaiibec^iipartcrcpcricut,  quamcitsnon  * 


t  femperhttmanaYi&  p«rcipi  >tijmpropcerceaaica-  ^ 
teia»ciihi  propt^r  diftantiam.  VidetQt aucem ifta  luxtiiL  *  ' 
aftns>quia  tn  iis  prop^r  matcfiaB^denfitatem  $t  copioliot^ 
A  Y<^cacioreft.  Qood  vcro  cxtcrae  ftcllac  vcl  plancta:  c- 
clypHm  tcrrae  obicdtu  minimc  patiantur ,  proucnit  quod 
Tnabra  tcrrar  c6  vfouc  non  pcrtingit.  Quod  vcto  illuftra-  macuU  6 
cionum  viciflitudincm  haudquaquam  patiantur,proucnic  ^*^^^^ 
ex  co  quod  i  folari  luminc  iugitcr^cactrcnturi  Ac  vcro  ^!'^' 
iliam  iucis  pcnccraciohcm  in  Yuna  impedit  matcri*  opa-  ^*'*"^*. 
citas.Porro>quia  fiiarces  iunae  dcnfiorcs  copiofius  iusien  i  \ 
Soic  rccipiuntt  cctcc«s  yecdmvii^  Itincaj^archc  ilix  ia 

■  ■■  C  i 


101.    SftC  VNSAS  PA&TIS  Ph  Yft  XCAI 

QvAi;l  Tio    IX.  .  ;  • 

Mipu.   ^  Elebris  cft  ftcllarum  (tillinaioin  ftellas  fixas  &  cr- 

raricas.  lllx  fic  appellantittc]u6<i  quafi  firmamcnto 
affixae  candcm  inter  fe  diflantinm  fcmper  fcruentihac  vc- 
ro  dicuntur erraticcc  ,  G|;2ecis  Planeeae ,  quod mp£i  crra* 
bundae  &  va^ fuum  incer  fe  ordineoi  mbin^emucenc» 
N     dafn  ad  ie  inuicem  niod6  aecediint ,  modo  a  Ct  ifiuicem 
tnsM    receduncniddoiiniuiprocedunr.  llbe  omne$ineddem 
bixit  e«elo  >  ncmpe  fictruuneDio  s  hs  verd  qoae  ^itmc  nu- 
.  meioifif^lxinfit^nlislnfeiioribus  orbiousenl^ 
^^*ff  Quod  ipedat  ad  numerum  ^ellarum  fixarum  licec  for- 

/MHMflNiiif        mulco  plures  fint  quam  cjux  videntur,carum  tamen 
~    "  .      qua:  apparent  certns  numerus  coUigiturab  Aftron©mis, 
-    ^        ncmpc  xoii.quas  omncs  diftinguuiit  in    grdclus  magni- 
jtudinis.lta  vi  primx  magnituciiins  flclhc  imc  ij.  fccuad^ 
c'         '  4f  .ceicic  zo^  quarrae  474.quintf |&  fexta!  4^.  quibus  ad-^ 
^        dunc  5.incf  rca;  m  agnitodioisyquas  nubiloias  TQcanc,&  a- 
)i^9.adhnic  obfiauiotes  ex  quibus  on^nibusexiftit  pras-c 
dims  ftellarumfixacumnumenis.  ?  ^ 

fbKiiff»    Scell^aucemerrances  (cu  planetse  (unty.quae  (clehoo 
^       .  ordinc  confcquuntur  ,  incipiendo  abiis  qua?  tcrra:  fiinc 
viciniorcs.  Itaquc  omnium  infima  efl:  ea  qux  dicitur  Lu- 
na,quamfcquitur  Mercuriiis^MercLiiium  Vcnus,Vcner5 
Solp  int^^  .  planctas  mcdius,  dcniaue  Solemordinc  fe- 
^untui  iViar$J(^icer>SacumuSiquiiiiaumcnto  vicinus , 
'     ^lotigifTim^  icerradiftac.  idcoque  long^  cardiorimoca 
quisa  cxtcn  inferiores  planec^  circumuoluicur*  Matc» 
yT        pliiica  hic  de  ebsumfideruiii  magnicudiiie  >.  figiira >iir 
l  "    .^icipoflenc ,  quxquiaad  Afti:o!ogos  percinent> 
^liccfuat  nofbriinl^itutijidcixcopra?--  •  - 

ccrmitcifnus.^ 


*  . 


Digitized  by  Google 


^  .  1 


1- 


APPtNDFX  PR^CEDE^ 

.TIS  TR.ACTATVS.  ,      .  • 

S  t  V 

g  R  E  V I  s  hxc  Inftitutiopiiina  &  commiinia  Geo-  Hfam  i«/H. 

 dlis  cft  ad  Topographiam  iatrodu(fli o.  In  qua^*'"'*'  «^^* 

, .  eo  piogEediemiir  ordinc  >  vc  cx  antedi^s  pofteriora  de- 
peadeanc>non  d  c(Micra.Haias  duas  fecimiis  parce^:Pfior 
eric  prxcipu^  de  yarijs  Cercae  circulis  >  Zonis>  climaci- 
biM  :  Poftcrior  rero  de  yarijs  ccrrsc  incolis  gencratimv" 
dc^uc  eius  magnitudinc  ac  diuifipne  gencrali^i 

FRIOR  PARS  HVIVS  IN- 

fticiicionis* 

J>$^hsfWlUm  c$reulUiaciiHifiohi* 

C  A  P  V  T   .  I.     .  '     ^  • 

^  ^  Icuti  terra  coelo  fubiacct,  ita  Gcographia  qux  ccrrae  GnfraphtA 
O  dcfcriptioeftjAftrologixfubalterna  ab  ipfa  fua  dcfu-  ^flfUns 
mit  principia,vndc  ijdemcirculi,,qui  in  terra  dcfcribun-/*^*^'*''**- 
rur  in  cslefti  iphaua  prids  iacelli^uiciu:  defcripa.  Itaque 
priulquam  ad  expUcan&s  certae  curculos  acccdamus,pau« 
.€a>dt  coelefti  ^haera  >  eitil^ua  circulis  ac  diuiiione  dice^- 
jmis.  Bc  ^aoaiam  cota  celcftis  nMtcliina^  in  qoa  iincas 
qaa(3am(edcircalosdefi{aare  Colenc  Aftscdo^  hacce  ' 
tiofttt  arCificiali  fphaerareprxfeacarifblet ,  i£irco  iUos      '  - 
omnes  in  ifta  cxplicabimus.  Eft  autcm  artificialis  h«c  SfbdrdfM 

^   fphaera  Inftrumcntum  quoddam  rotundum,  varijs  circu-ySi» 
lis  conftans  quibus  crclorum  motus  ^  cocius  ic^undi  (i« 

^    lus  commodilfira^explicacur. 

Caecerum  (|aia  corpus  mobile  iftius  fphxrae  circa  puti- 
&^%nki9Stimmo)^x\iMf  ^  muidipolosfeaaMdincs* 


itized  by  Google 


V         Z04   Al^  P  B  N  i>iy  P  R  A»6  1  D.  Tk  A  C  T. 

:  ^  a{)pcllant ,  cifcwnmoliii  cernir  ir  paiilo  primuin ,  deimic 

^rcbi^^^^^JJnncs  brenirerJcrcrib(?!nus. 
•  ryj^^^  ^liciintur  duo  puncla  in  ruprcino  cccloc  di*nictro 

fibi  inuiccin  oppofira,  circaqu»  tota  cttiami»  inachina. 
circumuoiui  intel)igitur.   Iftorum  polorum  alccr  nobis 
,        rpcruo  confpictfus  a  vicina  Vrfa:  conftella^ionc,  Arfti* 
^us  ciicitirre^pjtT^-cnimfrfaAdtttr.Altcriibbisab^^^ 
^wfliii.     ius  ab  alrcrias  oppofitionc  Antaj-aicqs  ^ppclhnir.  Cif- 
•  5^      ^^'^«laanificiali  cIcccmdefcribnntur,qnorunn  fcx 

*  ^'^untarmaiorcs,  quorum  (iiamctcrtrannr  per  ccntrnm 

•  .    ^  ncmpe^quinoaialis,Zodiacus,CoIurusfoim- 

tiomm,Coliirusxc]uinoxiorum,meridianus,&  horizon:  • 
:    quatuor  vcrofunt  ininorcs,  c]uorum  diamctcr  non  tiaa- 
ntper  centrum  muucli,nempe  Tropictts  cancri,TtQpicttS 
,  "P^^^ornj^^^ifciilusnraicus^circulusantatticus. 
*^|M*#r-  ^qmnoaialis  circulus-icu ^quator cft  maiot ille  qui 
ab  viroqufe  mundi  polo  fecundiim  oftincs  fui  paites  »-  . 

•  ^  Zb*Uacu$.eftmaiorquoq;  circulusinarq^ialiterdiflans 
apolis,  &  mundi  intcriccans  cTquinodialcm  induobus 
t)ppofirispundtisi  ita  vr  medincius  linea  ,  quar  dicitnr  cc- 

,  cliprica,  vna  fui  partc  vcigat  in  lcpcet^trioQCmad  viginti 
trcs  gradus  &  vigmti  odo rainuta,  vt  minimum  :  altcra 
veio  in  auftrum  ad  totidcmgradus.CiCtcrumpttnaaqui. 
bus  Zpdiacus  intcrfecat  arijuifioaialcm^dicuntur  punfiA 
^  ^5"'"°^"^»^>^"javbiSoIadil/apcrucnit,,fiurttn^^ 
dicbwsaMqalcs:  «^unfta  vcrociuibtis  Zodiaci  cccliptica 
iJwucimi  dcclinatabaM7ainodiali,dicnntur  punda  fomi- 

•  •  tiaj[^a,quia'Vbi  Solad  illapcrucnjt,  vidctur  nare,cLim  il- 
C^lJrmr^f  ^^^''^"^^'^^"^'^^^"•^"''^^'^'-'^^•'Ii^^inorum^cfl  circulus  ma- 

mimmL  '      ^"^^  P^^^^^  "^^^^  ^  P««^^a  Zodiaci  foi^tiaU^dc- 

^  lcriptus.  /     :    •  • 

4.  Colurusarquinodiorum  cft  circulus  maior pcr  poibs 

W  4-  mundi  &  puHfta  Zodiaci'aKiuiDoaiaKatranficn5*  Meri- 
V^rn^t^  diaause/lmaiorcirculttsquipcrpQlos  mttndi  atTiirti-  ' 
^      cemcuiufquelocidudturr  . 

Hortion  cft  maibrctrculiisA  vertice  loci  cuiufque  cx 
mm,      "  ^WM.fttipartCxquc  di/lans  Exquo  intelligisex  maiori- 
6,      bus  jllis  ftxcircuiis  duos  iil:os  poftcriorcs  mutari  pro 
i^rjx,#».    vario  fitu  locorum  ,  alios  vero  fcmpereofdem  elfc  apiid 

^99r»fHi.  omacs,  Tropicua  omo,  cft  JBUttor  dmUttf  «pquatori 

,     ,  ^aUelos^ 

*•    •  .  •  T  > 


Digitised  by  Google 


 *  ~Wr-^^\  If' 


.  paraUclus  ,  tranficns  pcr  punftum  folftitialcm  Z 

SGptcntrionalcm.  Tropicus  capricorni  eft  minorciTO''  '  .  .  ' 

lusruquarori  parallelHS,  tranficns  per  pundumfolftitia-  •  ^ 

IcmZodiaciauftralem.  Circulus  araicuJi  eft -ninnr  cir- 

^uJus  «(|aacori  paralieius  tranfiens  pcr  poium  Zodiaci. 

ptopc  polam  ar&icum.  . 
Cirtulusanbraacus  ,  cft  minor  ctrciilus  xquatori^ 

raUcIuscrAnficaspcr  alterupipplum  2ipiaci  p  .  . 

lum antarftrtum'.  •  .  *  >     c.  i.^*w' 

Duplex  elTe  potcft  iftitis  fphirj:  dioitfo,  attcr  qjiiafi  iii 
partes  fibi  fuhiciflas  feu  (pccics  j  nempc  in  fph«ramrc-*    *  , 
tn:am,ol>1it]uam,&  in  vcrlam.  Altcri  m  partcs  inte  Tra.^tcs   -  '      v    -  , 
feu  nicmlua,  ncFTirc  in  duo  hxm.fpiix-ia  rupenii,  in- 
fcriiis.  SphaTatcdadKitur^uiushoiizontranficnsper         ,    ^  - 
j^olosmundi,  fccatarqUinodialcinadan^u^osrcAosfcu      .    .  '  .    •  > 
squalcs.  Sphxra  obli  qu  a  dicitur,  cuius  hcfri  zon  fccat  ac-  ^  i^^^' 
quinoftialcm  aJ  angulos  iilitqualcs,ncc  tr^v^fit  per  polos  ^^^^7^  ^ 
mundi.  Spha^ra  vniucrfa  dicitur  culus  horizen  npn  lccat  f 
aequinodliakm^fcd  cum  ilto  coincidit. , 

Redam  habcnt,  qui  fub  a:cjuatore  habitant 
qui  fub  polis,rehqui0bliquai^. 

Mcdia  fpha:r.c  pars  dicitur  hxmifphxrium. 

Ca:tcrum  duohicmifphxria  alicer  a  PhiIof3phis,altcr 
a  Gcographis  alfigaantur.  lUi  cnim  ab  horizonte  ea  fu- 
inunt,idcoquequotfl^nt  in  varijs  rcgionibus  faorizontcs» 
.  tot  cohftituunt  liasmifphaeria  :  At  rcro  Gcoeraphi  in  «- 
quatofe  terram  diciidunt  in  duasrpaftcs  ,  abOccidcnte 
vfi^ue  Oricntcm ,  mcdiam  partcm  vci^iis  Scptcntrio^. 
ntm  vocant  Hacmifphafrtuni  Scptcntripnald  fupcrias^c  • 
iioftrum  ,  altcram  vcro  diunidiam  partcm  vcrws  jncd- 
dicm,Auftral?infcrias,feaAntipodum.       \      \    .  " 

De  qHtnque  circulis  pareiUelk  um,  infignmibus^ 

C  A  P  V  T  11. 

ETli  {iipradiAi  omncs  circuli  fi^uBiat  poiTent  in  &ok 
infimo  mundi  globo ,  ncmpc  tcrra  dc&rilw  ,  VtpoHjk. 

^    qux  ad  vniucrfum  cccli  complcxum  xquabiiitcr  nta  fiti 
''attamcn  quinquc  tancum  cx  iUis  deccm  tanquam  ad 

Ccograp  hiammagis  p«£tMu:met  dc^c;ib;(akat  p^raUeli^ 


4  k 


,  .    '  •  ,  '  ;    .    Digitized by Google 


vnus  maior,nen;i^c  i£quinodiaIis  ;  &  quatqQr  nuaotCSf  - 
ncmpcJ^oTropicij&duocircuIipQl^cs.  ^ 
Sicut  aucem  in,  ipiikra  iao  Cwat  poli  raiiibps  illi  cir- 
,  culi  ex  oinni  fua  parte  aaualitcr  diftant ,  hc  in  tcrra  dtlo 

quoquc  punvfla  polaria  illispolis  mundi  fuppofita. 
SjS^»qiti  ■  'Aqwinodialis  tcrrx  cfi:  circulus  maior,rcfpoiuiens  x~ 
€ht*tL      qninoCti.i!i  fph.rrx  ,  ciquc  fuppolitus,  qui  totaui  tcrirx 
}*    f  crafricicm  ambic ,  aouidiilaas  ab  omni  luiparu  a  pUn- 
/         , .  dis  polaribiis.  ' 
.  •         Tropicus  caucri  tcrrx  eft  circulus  minortropico  Can- 
.  crirplijcrx  fuppofitus  ,  rcqkiidiftans  ab  aDquinodiali  £5; 
gradibus&  rcmis,verrttsSc^tentrtottcm.  ^  ^ 
.  >       ;Trbpicus  Capricoroi>  earr»^  cux^lW^ 

^  "Capricomi  &ha^  ruppofituj  :  slqaidiftans  ab  sequiho- 
.  ftialj  15  gradibus  &  lcmis  vcrfus  Auftrum. 
'4»;        Circulus  arcticus  terrx  eft  circulus  minor  cirtulo  ar- 
*  ^  • '  '      <flico  fphxra:;  fLippofituSjXquidiftans  cx  omni  fui  parte  a 
,      pundopolari  Scptenuipaaii  vigmti  tribus  gradibus& 
*        {^mis.  '      '  - 

.  *f ,  Circulus  antarticus  terr^  eft  circulus  lAinor  circolo  aa« 
taf Aico  f ^ha^rx  fuppoflcus,  aiiquidiftaas  ex  onini (ut  gari 
te  pun^opolari  auftrali  vidnti  cribus  gradibas&lemis. 
0nMp$td.  Zonacftfpatium  tcrt*  iMcrpofitum  iAtcr  dttOsT^ 
picos  ▼el  inter  altcrutrum  Trvpiconirii  ic  vidnum  rir- 
culum  polarcm  ,  vel  alterutrum  circulprum  polarittjndc 
.   .     -  proximumpundliimpolarcm. 

^y'^  •  QiJ5  ratione  quinquczonx  reperiuntur ,  ^uarum  duac 
^  •  cxtrcma:  frigidx  dicuncur,  media  torridd»  &duae  tempe- 
.  /       ratasjintcr  torridam  &  frigidas,  '/ 

Zona  torr4da  cft^useinter  duosTropicos  ^Eincri  Sc  ca- 
pricorni  coticinetur»  cu[iu$  pars  feptentrioiialisabaeqaa* 
torc  eft  graduum  vi^inti  mum  &.lcmis  :  9Cf^  akcni 
^rfiis  Auftrum  toti<fom':^of  a^cfft  A  graduQinqttadra' 
.  ginta  fcptem  in  lacitudinem. 
^a,        Zona  tempcrar:a  ad  Septenttioncm cft  intcr  Tropicum 
^      cancri     circulum^fticum,  eft^ue  iaja  gradibus  qua^ 
/  f    dragi n ta  tribus..       **     '  ' 
"    9«         Zona  tempcrata  ad  auftrum  eft  inccr  Tropicum  capri- 
corni  Sc  circulttmaiiitasfticumifaab^c^uc  cotidcmg^adus 
^ . ' '    iii  l^icudincm. 

4*       '  3^Aa  frigida  Septimtti^iiaUreft  ifcec  mcttlra^ 

cttnii 


Digitized  by  Google 


»  - 


\    I      Sev  BRfivts.tNS^TiT.  Gibd.  i«7 

aim,&  piin<n:am  polarcm  Scptencrionalcm,a  quo  circulo  < 
gdhuiufmodi  punclum  funt  gradus  viginti  trcs  &:femis.  * 

Zona  fii^ida  auftralis  cft  inter  circulum  antar(flicum,     : , 
&  pundum  pularcm  auflralem  ,  aquo  circuloadfauiuC* 
modi  pundum  fttiic  fotidemgiadiis. 

Omnesi{{ae  zotuedcnominationem  accipiunt  ab  aeris  z§nd  tmim 
,  tempecie  ^  &hse  omnes  fiAthabitabiieS  y  Vi!  exporientiaMii^ 
icomperttxni  eft :  Ne<^uc  exiftimafidam  eft  tantos  ardores 
eile  in  zona  corrida  quantos  (abulata  eft  Antiqmtas» 

V  ^  '  * 

'     Ca  P  V  T      III.  *  \ 

• 

PRxtcr  illos  c]uinquc  infigniorcs  parallelos  fupradt- 
(fbos  ,  alij  quoque  plurcs  aGeographis  in  ccrra  dc- 
fcribi  folent  abxquacore  verfiis  Scptentrioncm  &Aa- 
ftnim.  Etc|ubniameademen:  ratiodefcribendi  illosex 
vtra^ue  parte»  ilios  cantdm  referemiis  ,  qut  >lefcribancur 
ex  parte  Sepcencrionali  >  ^iUis^im  dnntkxaot  mentio^*- . 
nciiifaciiint.Geogfaplii. '  '  :  '  ..  * 

Iraqot  Aftronomi  &  Geograplit  Ptolomaemnlccafi 
'  dcfcribunt  in  fuperficie  tcrrsc  circulos  parallelos  ab 
quatore  vcrfus  polum  ar(flicum  proccdcndo  tanto  fpatio  .  ■ 
intcr  fe  diflantcs  quantum  requiricur  ,  7t  maximadics      *  . 
vuius  difFcrac  qu;(drancc  a  maxima  die  aiterius  parallcli  t 
vicimons. 

Sicque  ab  xqaacore  verfus  Septentrionem aua^ragin-  ^  gfuf, 
ta  o&o  circttU  k  recenriocflms  de(cribancur  vique  ad  cir-  f«  T^fnf 
cttlam  arfticum  >  vbt  atioima  d|p8  eft  qoadraginca  oBto  f'*rf^wm' 
gaadrancihih  horaram  t  cot  enim*  qnadtantibus  dicfs  au-  ^I^IJ^ 

,  gctur,  vt  nempe  (it  viginti  quatuor  horanim  >  fcu  duodc-  - 
cim  horis  maior  qusiin  in  xquatore,  vbi  dics  eft  pcrpctuo 
duodecim  horarum.Quod  fi  illis  addas  a?quatorem,erunc  ' 
abxquatorc  in  Septcntrioncm  quadraginta  noucm  cit-' 
culi  paraIIcIi,YC  videre  eft  in  cabula  parailelo|am.  ? 

Vbi  noca^dies  artificio(bs  in  scftacc  creicere  pro  diftaa- 
tia  ab  seq uacore  ieu  lacicudinc  Boreali  vel  Auftrali.         ^  ^ 

£c  ciuoniam  cercarcfpedu  itquacorisiaalco  magisin- 
dfnac  ac  deprimicur  verfiis  Sepcencrioniem^hinc  fit  vt  va-» 
riecat<|n  iftam  dierum  niinus  rpacitim  terne  re^irator 

\yerrus  Scptentrionem  ^uam  vcrfus  ^^uacorem  3  luac 


I 


Digitized  by  Google 


108  ArMKftix  Pkaecbd.  T 
niVttturalieliqu 


R  A  C  T. 


• .    fmtTflr        '"'S-s  ^'««'lunt  ad  feptcntrionem,  cm  ' 
o-VA/.;.  "'"fP"'"™AufttaJcm.  •  ; 

<^ompichcnfum,m  quaJott^lE^adie.  ck^^^^^ 

r^L!.^"«P"-      «  %«<Jiai.  ,  ncmpc  Zo  citrcmi 
■  ■     ?^^'^i?.'"';!''P»«'n'»teniaEcoHtmc:ur,nuiauefuut  ~ 

•  VI^!?"""I'  "    '1"°  ^'''^^  dcno:,i,nationcm  accipit. 

o  ^'^""'''^^""'^"'^cxtremaieftaumAmw  ' 
dc  if.r'T-T'  ^'^««•^'«^«tioaetemROnVquciTi. 
•  ^         tirZ  L  '''^  uadraate  midot*  miiJii»  . 

.  .  .«^J^cmoAminorqaamiiiilteropnecis^. 
'  „  ^^^^'''^"^"""^Vi&ni^^ioresantiquosinJiocfccuti. 

:     Pf™»melima  cJTe  Tolucrunt ,  in  cuius  medio  p.irailelo 
■     '      '  "!  Cft  tredecim  horaruin ,  quia  fortaire  terras 

•  '2"°'-'"*'"  '  •luthabitaripoircnon 
patamabant.  Et  hc  progrediendo  vexfus^ptcnttio«cm 

...  .  fracs  icmihoraJTim   iuciemcB».  ,  fcptcm  dimata!  • 

«nnmonumcrabantantiqui  ,  ia.«a0hmWtima  dies  . 
inaxima  eiret  fcx«Iccim  Warmn  T  i^c  Tkra  ptoccde- 
Dant,c«)quoiaempc  reliquas  tetras  Septent^oalte  igno. 
r  '^^^''^«'irnoo&abi^exitoiabaDt. 
nmJt^^^A  ■  ^"o*"™*  «qnatere  Tcrfus  Scptetrionem  vfciuc 
*»ettcnlumaraicnmdiescrefcantperduodecimhoras 
aut  viginn  quatuor  femikoras  ,  itautin  cirsulo  ar^ftko  . 

•  '?'f"3xiinafitviginti(]uatuorhorarura,iodepo(runta 

•  |P'?^°<^'»TiatcfeuafccundafemikoiaTfqacad,eiufiao- 
■1  crrculum  araicumli»vigcfinu|«qnaitam  fcinihoia^ 
vig,  n  ti  tria  climata  n^netati. ,  tAxmKoi  totidm  nnme- 
r='"*Warccentioribus. 

•  i  ^<=P«'n  priora  dinucaiicdc&ribantoRPrimam  cA  y- 
jM(feu  in  cttios  medio  parallclo)  Iatitudo,id  eft,diftantia 

"'^""nowram.duciturquelratiane  eiufdem  mcdijparal- 
«.     Jelijpcr  Merocm  ciuitatem  -/Ethippiij.Sccundum  dicitar, 

•  vbi  eft  latitudo  viginti  quatuorgtadmim&dicstiedccim 

•    herarum&  femis,  ducit«uaticpcrSyencm.ffgyptiYrbe,. 

oigiiia 


i       ,  •  '     '     Digitized  by  Gbogle ' 


.9  *  •  . 

Siv  B&svxs  Inst.  Gbqcjiaph*  1^9 

crtgtnta  grajlu&&  cUes  hoikruai  quatuordedisiyducimr^i 

{er  Alexatidriam  i^gypti  Metropolint.  QuacmiRiyTbi  eft  ^ 
atitudo  trigincafexgraduiiin,  dics  horatumquatuordc-  **  '       .  ' 
cnn  &  femisjduciturquc  per  Rhoduminfulain.  Quiiuu>      j-,  . 
vbi  eft  lacitudo  quadragiuta  vnius  grrduum,  dies  horarii       *t  , 
<|uindecim,duciiurquc pcr Romam.  Scxcum,YbieiUati*,  jj»- 
tado  graduum  quadragiiita  ^uqucdics  horarum  cjuin-* 
dcciin  &  femis»  (ttfciturque  pec  Bpriftbeucn  ilumcn  Sar^ 
inatiae>velpoci&$vt'riceacioresdicuntiperVen^tiam4c  t 
Medidaiium.Septiiimmvbieftlaticttilognidu&quadra-     7»    \  . 
giacacidoidieshorarumfexdecimMncicurqiper  Riph^os  « 
montes$armatix,vel>vcrecenti6rts4icuut>pcr;PodoHam  ' 
&  Tartariam  minorem.Eademcd  ratio  dc(ctibcudi  c£*  ^t^ifM  iflm 
teraclidata  vcrfus  Septcntrioncmpcrfcmihotasprogcc- 
diendo.  Vbi  noca  ob  mclinationcm  ccrrac  vcrfiis  Scptcn* 
criouem  eo  eile  augufliora  climata  quo  Septccrioualiora 
funCyCp  verd  latiora  quo  magis  ad  xquatorcm  accedunc.    . « 
'  Idem  ceAfeiKlumde^iisquvverfiis  Attftmm  dercsi- 
buniur  ab  eodem  «qnakorc:(]uae  quia  propriis  carea|C  no- 
.minibus>poiIunc  dict  Aatidia  Merm» 
AcJic  cactciis. 

•  '  .C  A  rV  T  IV,  ' .  / , 

J}$  cirtfdii  PuridUnk/uU  i»  U»piii4kUtif>  ^ 

MEridiani  teirareitettUdiamcnr>qui  perpQnOapo- 
lariaealpca^orumdicoocurmeridiani^cranfeuc*  "^ll^^^*^ 
&omnesouidemincerlecant«quino£tidem^  V  ' 

reA9S.Pottent9UCem  de(cribi  per fiogulos  gradus»  iicquc 
cflrchc  metidiani  centum  o^flodnta  Sc  totidem  (emicir- 
,  culi  mcridiani  quot  fiint  gradus  in  ambitu  tctrx ,  ncmpc 
trcccti  fcxaginta.Vcrimi  quiaindcconfunderenturmap  •  * 
prc,folent  tantinn  pcr  dcccni  aut  quinquc  gradus  dcfcri-»- 
bi,vc  funimcridiani  oclodccim  aUtduodecmi>Scfcmicir- 
.  cuii  crmuca  fcx  auc  viginciquatuar.Primum  jHcridiaau  ^^'^f^ 
eiira  cuc,vofu«rut  Gcographi,  qui  pcr  infuias  forcu nat^s  "^* 
fyi  Ganariascranfit^eo  quod  tndeincipiac  cerra  habica^i 
prpgrediend^  vetfiis  oriencrmi  ideoque  ab  eo  ion^itudi-  - 
nem  tocomm  fumunc.  Omnes  illi  itieridiani  maximd  \  |f|^ 
jleiutticcm  difUnt  fub  at(juatorc>  ^  ^uo  magis  incliiua" 


Digitized  by  Google 


V 


t 


tur  ad  Scpiciurionem  vel  Aiif^rum ,  co  (ibi  iiunccm  fiuot 
•      viciniorcSjdonccfereomncsreupoUsimcrrcceuCiideo-  k 
'       ^ucaoadicuntur..paraUeli.    •        .  ' -^.  p 

»  ■*  -  »  .•       ^  • 

.  .      A  Rinisarquaconsvdparalie^iptoprijitiberceptasif^ 
^"'1^^.     /jL  ter  femicirciilum  ptimi  meridiani  per  CaaadariA-  ' 
^***  ^     li^las  iranfeuntf  ffl,8t  tner^diartum  K>3^proprittmeft  len- 

*  giciido  ipfms  loci ,  (cu  indicat  quoc  gradus  a:c|uacoris  in- 
tercipiaiuur  intcr  fupradidum  fe^iiicircuiumprimi  me- 

*  t        ridiani  &  locum  ipium.  ^ 

Arcus  paralleli  proprij  efl  (ImiJis  arcus  xcjuacoris  cui  ^ 
corrcrpondetjlicet  non  fit  aequalis,  fed  minor,  id  cft,  tot  . 

'  ,         gradtts  continet  quot  concincc  arcus  ^equacoris. i  fc^nii- 
•neires»  'vnde eadcm  fcii  fimilis  eil  lorigicudo  omi|ittm  ct- 
rtrftatttiR  €px  fiint  fttb  eodjsm^  ineridi^noilicet  eacttm  noa 
V  fic^ualis  diftantfa  ,  Jl  primo.meridiano  per  proprium 
paralieYum  coUcda.  Adde  qiiodi  caruqi  in  a^cjttalibiis  dt- 
ftantiis  pcr  proprios  parallclos  colle^is  reipondcc  vna 
eadeni&arqualis  diftantia  iub  xquacorc. 

Diffirentia      Arcus  auccm  (^quacoris  vel  parallcli  cuiuflibct  ciuitatis 
intericdus  intcr  meridianum  proprium  &  mcridianum 

*  •  •      '  alterius  cuittipiam  ciuitacis^dicicur  dr^^^rcncia  longitudi* 

-  .  V.  iii««      •  *.  -  - 

.  .       *  CSoitatcs  qttSRfiintfubcodemfemicircttloprinumc- 
ridianicranfeimcispcr  Oanariasinfulas^pqlos  mttn£> 
'     compidienio>naiiattlhabeQcIongicadinem.^      .  . 
V      '    rQuacver6ihnc  fttb  oppofico  iemicif^  ■ 

diani,  habent  iongitudincm  cchtumi  odogintagraduum. 

CiuitacGs  quac  lunt  fub  codcm  fcmicirculo  altcrius 
mcridiani,  habciit  eandemintcrfc  longitudincm. 

Quo:  vcro  fub  oppofuo  eiufdem  meridiani  (cmicircu- 
4o>habeiic  re(pc<^u  liiarum  di&re^uamioi;igicudinaiem 
cenrum  bdlogincagraduum. 

Cuiuf^  citticacis  ipngicudo  maior  eft  quam  alterius 
indedmgradibus  dcqttatoris  velparalieliproprij  :  -ilii( 
olcicitts  vnaipraoricurquamalteri. 

CttmduaeciQicac^sibkdi^rant  longicttdtne^decrahe  ' 
iTiinorcm  longicudinem  dc  maiori  ^  &  caram  inter  lo  di^ 
y         ft^nti^uiiabei^js..  ,  \ 


Digitized  by  Google 


4> 


Siv  Brsvis  Instit.  GfiOGRAPH.      ni  . 

UmUtitudine,    ^  f  '  *     v-   ,  ,  •  ^ 

ARcus  mcridiani  conclufus  intcr  xquatorem  &  pa- 
rallclum  ioci  alicuius,cftipfius  latitudo.ltaque  tan-  ^^^*'?* 
^ta  cft  latitudo  ciuitacis  cjuanta  c(\:  cius  ab  .-cquatorc  di-  Djaa^f^ 
Ofiincia.  Arcus  aa^m  ineri^ianL  imccpoficus  iniQi  dms  UmmSim^  / 
patalieios  duaniii^  eiuitacum  9  qnaram  ncutca  fub  «30^7  ' 
ioreU€ec,appelbcasc(li£retitiaIaticudinum.  «    '  > 

Ctuieacesfub  xquacore&a&nt^i(lhabeatbtitttdiom     ;\  I 
Qni  fub  polis  habijpaat/ttmcnain  lu^eot  latitudinetHy 
nefnpe  graiuum' ncmkgilita. 

Qm  fub  ijfdcm  aut  xqualibus  paraUelis  habitant,      -^s/  *   ,  - 
candcm  feu  arqualem  habent  latitudinem.  ^  A  V 

jCiim  dux  ciuitaces  foladifFcrunt  latitudine  ,  dctrahe  •. 
iTiinorcm  latitudinem  demaiQri>&earumciaicacuiaiia-  -  , 

bcbis  diftanciam*  . 

Quia  maior  cll  portio  terr^e  habiutae  *iab  occidelQCe  itv     r  / 
«fitatem*,  quam  a  pok> adpolum :  idca(^titno|fonfiI|o  .    *       \  ^ 
Geographi  pri<mm  'vooatapiongicudincm »  p^fterioxcm 
ver6  latimcliiAem.  >      .  '  » 

Ciuitates  diucrfic  longitudinif  poilunt  cflc  ciufdcm 
latitudinis,  &  c  contra,  ciuitatcs  diuerfie  laticudinis  ppf-  . 
funt  ette  ciufdem  loncricudinis.  '  '  . 

Ciuitates  eiufdem  iongitudinis  non  poflunc  effe  eiuf-  ' 
dem  latitudinis:Nec  e  contra,ciuicac«s  ciufdcmi4Citudi#-    •  , 
nis  cflc  poiluac  ciufdem  longLCuditiis*    \  ^  *  \  V 


,  P  9  S  X  E.R  LU  K    P  A  R  S    H  V  l  V  ii> 

I^STIT  VT  I  O       S.    |ft  ^ 


CAfYT  1. 

"Uiryi       iiybfir  rafi$n€  t($kMrant.  - 


\  ■ 


I Ncola?  ratione  zonarum  funt  triplicis  gcneris:  aut-^- 
nim  habitant  in  zona  t0rrida,aut  in  tempcratis,  aut  in 
frigiJis.Cartcrum  quomm  latitudominor  eH:  vigcnpi  i^ra- 
4ibtts  Sc  femisjij  ia  zona  coxridahabicanc :  quonim  vcr^. 


\  ■    .         ...   ■     -     '     '  ' 

'      »  ^  Digitized  by  Google 


111     A  P  P  E.  N  D  I  X  P  R  A  E  C  E  P.  T  R  A  C  tr^* 

licitudo  maior  efl  viginci  cribu%  gradibus  4c  (emis  >  mi* 
nortameaiexaginca  fcxgradibus  &  fcmisin  tcmperact$' 
habicanc :  leUqui  >  qaoritm  laticu^o  eSt  maioc  fexaginta 
iex  gcadt^  9c  (emisiin  frigidis  habitaat.^ 


7§nm  T      '^"'^^     triplici  diffcrcntia  :  aut  enim  fub  xquatorc 
urrM^u  t  Jl^abitanc,aut  fubcropicisjauc  intcrnequacorem  6c  tropi- 
fr  oUtniM  cos.  Hc  quidem.roi  in  anno  fcmcl  aut  4is  cjjaafic  pec  Ze- 
nith  fcu  vcrticcm  capicis  iHorttHt. 
I*  .Qujhabicant  fub  ;rquatorc,piim4m  fbli  habcnt  (phac- 
ram  red»Rt:ieciind6 foHhabent  petpetuu  acqainodinm:  . 
tertid  &li  vi|denc  vuumqae  polamtcjUarcd  iUisf  felis  ftel- 
keomnes  &riuntttr&0€cidunt :  quincdcnplices  habenc 
vmbras  mcruhonalcs  in  anno:fcxt6  quatuor  habent  (bl* 
llitia ,  ncmpe  duo  alca  &:  (Ilio  ima  :  fcptimo  duas  habcnt 
acftatcs  &  Huas  hyemcs:octauo  bis  iii  anno  fol  cranhcf.ci 
Zenith  feu  vctciccm  capicisillorum. 

'Qiahabicant  fubcropicisiprimoduplices  habentvnl- 
brai-meridionalpsinanQo:  (ecundd  <lao  habent  foldicia» 
Tnimrali;am>alcerumimum:tercid  Vnao^  habenc  a^datem 
Jt  vnam  hyemem  : '  ^uarto  femel  ift  anno  fbl  tfaiiiic  per 
vcrticeiii  capitis  iildilimis 

Qmhabitantintcr  scqtiatorem  tropico$ ,  primo  tri- 
pliccs  habcnc  vmbras  neridionales  in  anno  :  fccundo 
quatuorhabcnc  folilicia,duo  aita&  duo  ima:  tercioduas 
habenc  xiUtcs&:  duas  hycmcs,pra;fcrnm  fi  {intpaulo  re- 
motiorcsja  tropictsiqufuco  bisiaaano  fol  craoiicpci  ver- 
ticeai  eapicis  iUoriim.      ..  . 

:   i    ;  •  •  • 


ISci  primo  vhicam^habeiit  vmbram  meridfonalem  to- 
to  anno:fccundo  duohabent  telfticia,ynum altmn,ai- 
xuna  imuai:ccrci6  fcmcl  \n  anno  xftatem  habcht 6c  femrf 
Ijyemem  :  quarco  nunquam  (bl  pcrucnit  ad  vcrcicem  va- 
picisiiJorUiiijquincobis  oiquinovtium  habentin  ani\o,vt 
e^ceri  omn^s  qu:  fphgram  obliquanihai^cat»fcuyii  cx- 
^ieqilttmnilc  polos  ha|>Acanc.  . 


Digilized  by  Google 


I Sci  funt;  in  triplki  4iiFprentia:auc  cnim  fub  circulo  po-/^, 
lari,ardliconcnipcyeI  ancataicb  halbicSt;^^^ 
liSjAut  irttefpolum&circulam.  >m^{^ 

{  Qui^ftib  circaldipoiari  habitant,  ptinio  foli  Ivabcnt  (i^Sf^. 
mul JSTannq  dicm  viginti  (]uatui3tr  horatum:  cadcm quae  '^^ffm* 
iiip/a  dixinitis  accidere  incolis  zonatum  cempcraci^uin,  ^"^  ' 
iftis  qttotjucaccidunt.  ■     •  .   >  ■  . 

.Q^  iiib^oUs  habicanr,pnmo  folihabcncfpiiafram  su-i.G««iritt  ' 
mc  obiiquam,  (cu  potius  inuerfam  :  fecuntilo  foli  habcnc 
dicm  arcificialem  fcx  mcnriam,& nodem/tocidcnlrcertio  ' 
loii  nunquam  habent  a?qiiino(5lium  :  quirto  foli  C^^t^  •  *  ''^*^'. 
ccrtomeridiano:guin^iilis  folis  ftell^aulk  6xz  orm^- 
tur  aut  occidunt.     "  '  -        •  •     ^  '  '  ' 

Qni  interpoUiiti&  drcglijm  pol^rem  ha|j^ant,ptimo^g<<^  , 
habent  maximamd^cn^inxftace/vigin#|ptnibrhoris'  ;      ,  ' 
jtiiitturniorenl:(ecando  nbn  vidcnt  folcm  ci\m  eft  in  trd-  ' 
fico c^pricotni:  tertio  crccera  habcnc  comaumia  cum  iis,  ^ 
qui  habicanciiib  ciiculis  poluribus.  ..^  .  ^  /:       "  "      .  ' 

^  c  A  p  V  T  II. ^v  -     .*  ' 

INcofae  tdhione  Vmbrarvim  fttnt  triplieis  gcneris,  nem- 

Perifcij  feu  vmbracircumdati  dicucui  ij,quorum  vm-  p^gg.  - 
hrx  vclut  in  orbem  circumaguntiir  in  plano  horizontis  ; 

certis  anni  ccmporibus  cuiulixiodi  lijLnt  ij  qui  ia  5U>ais/,  "  « 
frigidis  habicanc.  ;      •  '  '*  • 

Hecerofcij  feu  alceritts  v^brx^cunturqui  yerfus  >-|rifii«g^^ 
num  tantumii^&dipoiam  vmbras  ineridi^iias  proiiciu^»   '  ' 
cuiufinodpi^  i|  omnes  qut  in  zohis  temperacis  hdbi*: 
caiit3oreaIes  quidem  ad  ^o|um  ^ufticum].  auftfaie»Ver& 
ad  polum  a&mciaim  J}  bcisim^iiift^  ijfrfis  cropicis  liabi^ 
canc,dicipofltinthctero(ctj.>  - 

Amphifcij,fcu  vcriulqi  vmbrx  dicucur,  quoru  vmbrx^^^/^ 
uieridiana'  diuerfis  anni  ccmporib.nunc  vcrfus  polum  ar-        .  ' 
<:licum,nunc  vcrfus  antarclicum  porriguntur,  cuiuGnodi 
iUac  ij  qgi,  zonam  corridain  intra  cropicos  iocol^ac*  . 

.    .  C  A  p,y  r  lU  v  ,  >  1« 

Di  vMriiiferrdinc^tif  TMiien^  fitm,  ^  ' '  v 

INcoht  racionc  hcus  quodammodo  oppofici ,  fi»nt  tri- 


'  plicisgCQerlsjncinpc  Pcrioe)ci,Atitoeci,&Antipodes.Narn 
. .    -      Synocci  dicuntiir  qui  cundcni  fcrmc  /itiim  habciicvt  c|ui 
ibnt  iii  codc  climatc,&  intcr  duos  vieiniorcs  meritiianos. 
fi^iact,      ■  Perioeci  dicdturqui  fubcodcm  parallclo  eodenicj-,  mc- 
lidiano,  pundis  ramcn  ciufJcm  mcridiani  c  rcgioacQp- 
-  pofit^abicant.Ytia  iiabieac  hycsiem  &  arfUcem^^i^a- 
rio  aacem  temporc  diem  Sz  nodemmxii  finc  intra  ionam 
frigidam  Mimcemaiiieri  porcfl  vc  vna  dicm  iiabcaQt  Sc 
•       V    CmiliternoAan.  Cb2iA^'poUshabitatitiQiil.io$iiabt9( 

pcricscos.  I  r 

•^iMrfr     .  Anccoci^^cnntur  c|ui  Gxh  paraUelis  vtrinque  ab  xqua- 
torc  irquali  latitudinc  diftancibus,  ac fub  eoclc  mcridia- 
no  iu  eadc  longitudinc  habitanr.  Vna  habcnt  mcridicm 
.    &:  mcdiam  noctcm ,  conrrario  vcro  temporc  hycmcm  8c 
*'  fleflatcm.  Quod  li  ra;ncn  vcrfus  aufirum  tcrra  eflct  habi- 

'    '  tacainfccageiimofcptimo  aut  fcxagL^i;noo4baupg|:adu 
Iatitudims  »ficiit  habicacur  verflis  Sepccncrkinem  >  dofi, 
poffinc  Antocci  quibus  certo  anni  tempore  nCc  dies  ncc 
JiozfitEfttl  cflenr.  Anwcis  habitancibus'||itra  cropicos 
poceft  accitlere  vc  (imuldt  b}rcms>aunguam  taiiien  vt  (1- 
«mulfir^rrtas.  Qm  fiibae^|iittorc4iabiran'tfiiuIIos  habenc 
Antcccos.Neccciam  pronric  ij  qui  ftib  polis  habitant. 
*4nt'if9dit»  '    Antipodcs  dicuntur  qui  fub  paraliciis  aut  puncl:is  v- 
'       'trinquc  ab  aequarorc  ,  .cqviali  latitudinc  diftanribus ,  aut 
'  fub  ipf  j  a:quatore  ,  pundis  autcmciufdcmmcridiani  4 
diamctro  ccrrx  oppolicis  liabitant.  ** 
'Omnipundo  in  terradaco  relpond^cc  pundum  anti- 
'  '  ^  '  p6dum»qHi^ci^aicercmi  cxcrcmum<liamccriilpra;£^ 
^ttn(flo  per  cencnim  tcrrs  cranicttntis. 
^  Viius  duntaxac  eft  parallelusln  tuiusipfttUp<>fitioae 

">      4antUr  antipodcsjiicpc  aquidialis  feu  acquinoxiaIis,vndc 
iiabicantibus  fub  iplb  iidcm  funt  Antneci  &  Antipodcs.  * 
Nullorum  Antipoduin^qin  fub  ipfo  equatorcnon  sQt, 
potcd  elfc  coafoiiuis^id  citj  iu  candeni  partem  incliaans 
latitudo.  '         '  *  ' 

.Omnes  Antipodcs  contrariis  fcmpcr  ccmporibus  faa« 
bent^em  ac  noclcm  ,  &  omnes  qui  extrazonam  tocri* 
*  4amveI(iibipiisjtropkisiiaUt^t>habcncetiamccitf^ 
xl»  icmpcr  tcm|N9«^4)Fcmem  ac  tt&aztm^ 

Noii  ooiiitar  Aiiiipodtbf»  contrari» 
ttciuonfc  Nam Antipodcs  <^ui  fub  a:^uatorc  dcguncprx- 
...  .     .  iCMuam 


Digitjzed  by  Google ; 


Sev  BR.Evit  iNsriT^G^oG.' 

cerc|uani  quod  contrauiis  teraporibus  'dicm  ac  nO(flcin 
habcncomnia  habent  paria.   Antipodibus  aucemexcra 
acquatorcm  cadem  fcmper  eft  latitudo  ,  liccc  nunquam 
eadcm  polTic  elTe  longicudo.  Addc  quodomnibus  Anci- 
.  podibus  Vnus  &  idcm  fcmper  eft  meridiarius.Idcm  acftus 
,  in  acftatc ,  idcm  frigus  in  hycmc  ,  cadem  dierum  &  no- 
■  :   dium  incremcnta  &  dccrcmenca.  Eadcmpolorum  liccc 
. -  pppoCtorum  cleuacio  &  dcprcirio.  '  * 

T  jiR  A  D  IG  M  A 
nosterrAincolasratione 
,  ^    ^  Jitfis  indicans. 


Jcptcntrip. 


Mcridics, 


dbyGoogl 


l  • 


116         .APPENDIX    P^AECED.,  TKA€T. 

-*     '  '  C  x  v  y^  IV. 

'       -  '  diuifimt»  ,   '  ^  *. 

TQdii|is  teriae  aihbitus  qualcm  complcditur  :equato- 
_  ris  linea,  eft  iuxta  probabiiliorcilireceAtiMiiiiopi* 

monem  miUi^um  Iraliconi  i5!oSo.lciicafam^r6  ^al  li- 
canim  commixmnm  (  quaxitm  ^na^quarque  dac^«|Eiil  Uaria 
compleditur}9  opo.Ita  vt  vnicuiqtte  gra^^  re^^oiuic^ 
^ .  xntllaria  ^j.lcucx  vcro  t^xDiamctcr  vcf^i^  mill&aii^ 
.  W^^tv^i^*  1,  '*'  .  *s      •    '  • 

^o^o.iojcucarujn  ycro  jC3y.5.c,iwcry  ,  .  -  ' 

Quodti  velis  mcdiai|i  i^tt  inrigniores  Aftronomos 
^llVlj^fmvvt  Ptolomitt     >  A4pliragamuk  &  cxteros  iftos  rccentioj 
iMISn     ^viam  fi;^ui>  poms  diccre  ambitum  tcrrx  efle  milliariu 
'  J^*'**      ^oopo.lcucaram.vcroaoooo.itaVtTnicaiqucgradui  rc- 
'^**         fpondcaat  miiUaria  54.  4f .fcu  lcuca;  17.  ii.iiuc  vtfit  n;ia- 

gisintegerniimerus  vnicLiiquegradiii  refpondcantmil- 
Jiaruj^.lcuc^  x8.DiamcccxLVcr6critmiUiariMm6|4j.ica 
lcacaruiitjigi,  I.  •  *  .  ; 

'    \  Quodfpc6iaraJgen^Icmterrsd|aifion^ 
'  &rii;nuItisnjodis,&pra&fehlmtribus: 

Primodiuidi  poteft  intcger  tcrro;  &  aqux  globus  in 
duo  Hcinifphxria  ab  ipfo  aquacorc  Oriencem  Occi- 
'dentemverfuSjqLiorum  altcrum  dicitur  fupcrius,al:crum 
,•      '  infcriuSjdcquadiuifionc  nonnihil  dixinnisfubfinc  pri- 
•  '  mi  capitis  prioi^s  partis.Huc  cciam  pcrtinet  vulgari^  di- 

: .     '     '  |ftfiocotiu$terraE^:iinduobcmifpIi^iaij|^lider«rc3^ 
^  ,   •         jfolcnt  in  mappisrcprpc(cncari.     '     ,  ^ 
*^   nTitMVlN^  "  Sctomdofterrf  diuidi  potcft,  in  ^uatbor  plagas  Or ien- 
jf^  cem»Occid0^a]i^ep^ 

.  dextammundipasieemtkctdeiircmfaci 

'  licntem.  Gcographi  verirOricnccm  dcxtram  mundi  par- 

rem  conftituunt>OccidcnLem  fmiflram.rocta:  deuium  in 
Borea  dextram ,  in  Auftro  fimflram  collocant. 
'  luxcaquatuoriilasplagasvcnci  duodccimalTignantur, 

i|cs    Qricacci  lijKiaj^w^^pf^  ieu  Yttitupiitf^AwAi^'?})  ^ 


Digitized  by  Google 


Sev  Brevis  Instit,  Geocr.  nf^.\ 

ctione>  ncmpe  UopU<;  feu  AquiIo,A WpTiat^  fcu  Scptcu*  * 
trio.  epflt^te^  fqttCircitts.^s  abcKicaft  ftwru^^ 
ibtt.CorasiZl^p^-^CeaFauoHiasiAi^^yfaiAfiica^^^  Trcs  / 
*b  Auftro^AiCow^fe^iAttftro  ^cu$,i>ii/T 
WT®' Eiuro  auftisr.       - ;  .....  r  ^ 

Tcrtio  ,  tcrra  diuidi  potefl  generatim  intres  velutii»  Ttm 
tnuncios,  ncmpc  vctcrem  fcu  Oricfttalcm  j  rccentemieu,*^ 
Occidentalem,  &  incoj^nitum  feu  Auftralcm.  m      \  - 

Primtrs  complcditur  trcs  illas  mundi  parccs  I  vctcrib.    •  ^ 
cognitas, Euiopaneii Afiam, &  Africam.  Secundus dupU-'  *^ 
canj^ericam,Semiimotideai:^1^4i  ^ 
cius  terramM^&cilanicam.  "  .     ^        .    -^; ^  :  ' 

Tses  aueem  uue;parces  antiqutcos  togohae  &  ffifUn- 
guuQtari&u  i  feinuicem;  fi^^nturiTauai  ftuttio,£uro-!;*  ' 
pa,&  Alia,NiloVel  potiiis  mari  rubro,Afia  &  Affica;ma-.  - 
'riAlcditcrranco,Europa&  Africa.        '  • 

•Efl  adhuc  magis  fpccialistcrrac  diuifio  in  tcrranr  con-    t   :  • 
tincntemjnfiilam,  Peninfiilam,Ifthmum,  Porthmum  & 
&9um.  Sed  ifta  ad  Topogf^aphiaim  fpc£lant,  ficut  fc^iA*- 

gispccttUaresterrxdiuifionc$:I>cqttibul^  *  <  V' 
,  V  ^  !  .  '    iioncft  nofti:iuite(|fcift  i  ' 


Swi  2)1«  OfUMax. 


2jf 


^avdiiima.  Terra  TUias  4.  dc  11.  Ventkum 

^  /Tf»»»  'mlic<itn5. 


yAridrummenfuYaram  ratlonem  iniicans. 


Qir^tuor  cx  granis  digims  cornponitur  vnus:     -  ^ 
Xft  quatcr  in  palmo  djgitus:  quater  in  pedepalmus: 
Qmaquc  pedcs  palVum  faciunf.patnjs  cjuoquc  cenium 
Vigintiqninque  fladiiim  dantifedmiliarc  .  ' 

C<^:)<labuntAiidia:duplicatmndattibileuca.  ' 
^  ^  i    .       PT  £  M 


) 


'    Digitized  by  Coogl 


•  I 


Septem  fnmorum  Climatwn^  iuxm 

^eteres  dejcriptio.  * 


Climaf^  'fMaximal  Alucufdo  fMillia- 
.\>f  "^dies.   I    poli.  na. 


Princip. 
T.  Medium 
'  fiois. 

Princip, 
II.  Mediutn 
fiiiis. 


Princip 
1 JIU.  Mcdii^ 
' ; .  finis. 


ly.  Mcdium  14 


Doihinationes 
-GlintactoL 


tM$m  JftbUpidu 


! 


P#r  Symem  vr^ 

I  ■ 

1    ^     I  il  ■■ 
VerAleXMndrimn 
Agypti  M$tnp0' 


r*rincip. 

V.  Medium 
■  fittis. 

Princip, 

VI.  Medinin 
fiois.  . 

Princip. 
yil.Mcdium 
finis. 


f^r  Kkediim  in", 
futnfundin 


Per  Berifihintm 
fltifhenSArtmtuttr 


•    •  •  .  -\  ♦\ 


Digitized  by  Google 


ilO"    SbcvNDAePAj^^TIS  PHYSiqAE 


^fiGVNDVS  TRACTATVS 

^  H  V  I  V  S        A  K  r  l  S, 


Lemcntonimnorftineliic  intclligimiis  corpara  fim- 
  ^licia,cxquibu<ifth«oinferi6ryiuucrf        ,  qux 

il^tfto  ttaAam wccmus ,  ad  trcs  prarcipuas  dirputationcs 
'[  .  ,  XcauccmilsiQuanini  prima  crit  Jc  iis  qux  ad  uaturam  & 
*  ptoprictates  elementorum  gcneratim  Ipcdant :  Secunda 

/      ,  dc  iis  qux  clcmcnris  primo,  dcind^  pcr  ea  cxteris  rebus 
\        .accidunr,mutationibus:denu]ue  tria  dc  hn^ulis  «juatuor 
c  lemeatis,Qcmjpe  igae,acj£,^<jua,&  tcrra  ipcciatun  infti-^ 


tuctur. 


'  4 


\.:ySPRIMA  DJSPjTjiTlO 
.'    ■  l     '  ,     '  httimnaciut$tt, 

•  •    -  •  ■  •  -  '•  ,      • .  • 

>        jPe  Natura  fcproprietatibus^  clcmentorum 

;  '  gcncratiin.      *     •  i. 


4t- 


»         ,  . 

Qv^AE  S  T  I  o  L 


.  t  ^ 


Slmd  fit     TTJ  Lcmentumpropricidem  eftacprincipium  ,  cxqu».' 
ffopnt  tli.   JlI  xnfico  fit  aIit|ma,quomod6  materia  &  forma  dicLitur' 
f^n$iim.     rerum  naturalium  elementa:  Dcfinitiirc]Ue  ab  Ariftotele 
. .    •      ■  5.Meth.c.5.id  cx  quo  primo  infito  &indivuj(ibili  in  aliam 

.ipeciemaliquidcomponitur«>£tquonta4.vulgatacorpo-  ' 
/    ;  '  ca  fimpttciia  iiml  e^i^  qtubnft  ^era  omnia  corpvra  primo '  * 

•<;oi»ft9nt ,  iQc  i|t  (]u^  reiottt 

'  ft^ttaccin;aHaydMiuaBtur,  hi<^  \ 

Eftigitiir  hocIocoElcmentam  ,  ^orpnsfimp^  in 
j  ^Uodanacorpora  rcfoluuntur.Dicitur(corpus)ad  cxcKi- / 
'  ^  dcndam  materiam  &  formam :  (  fimplex  )  ad  reiicienda 
.   .    quaccunquc  mixta:(in  <|uodca:tcrareloluuntur)ad  ?:emo-  , 

w^^^W^  jfeO^^'^*       licct  fit  coirpus  fimpkx,apn  tamcn 

iftipfiixu 


•  u 


Digitized  6y  Google 


t 


r 


110 


Parallcli.  Climata, 


I 

3 


4 

6 

6 

1 

% 

9 

10 

10 

ir 
rt 


11 

15 


Princip. 

I.  Mcdium 
flnis. 


Princip. 
II.  Medium 
finis. 


Princip. 
III.  Mcdium 
finis. 


Princip. 
IV.  Medium 
finis. 


Princip. 
V.  Medium 
finis. 


Princip. 
V  I.  Mtdium 


MaxiiT 

:  dies. 

HoM 


I  •  k 


*l 


Digitized  bv^oogle 


Digitized  by  Google 


juxfA  recti 


Climau. 

 1., 

Ma^ 

iies 

HoT 

Princip, 
XJi.Medium 
finis. 

18 

18 

18 

Princip. 
XIII.  Mcdium 
finis. 

iTI 

19  J 
'9  ■ 

31 

Phncip. 
XIV.  Medium 
finis. 

19 

'■9'\ 

H 

Piincip. 
XV.  Mcdium 
Huis. 

9  1 

1 

34 

5^ 

PriQcip. 
XVI.Mcdwm 

finis. 

10  i 

to 

36 
37 

Princip. 
XVIi  Jhledium . 

10 
tt 

i« 

3^ 
40 

Princip. 
XVllI.Mcdium 
iims. 

11 
11 

I 

11 

s 


« 

• 


•  '  I 


r 


i 


1-  - .  V  * 


.  ,,.,•"»      «1*;  i 


V 


i.7 


s 


»  * 


m 

'Digitized  Jay  Google 


<  » 


.i 


Tract.  II.  De  Elbmej^ ,>^K  ^ltl    *  ' 
ifl  ipfLitti  cxcccai^roluuQttir.  *  ^j,f 

I      •  Ciim  aiireir»  dcmentum  dicitur <or^us  iofifiis^^^  EUmtntnx 
!  ^  cft  Ka^ilud  accipicndum  qi^ttnoti^t  cx  mauc^a  fe^or-  ^"''^^'^ 
mi  tompiofii^iijk^  "'^ 
?quia  inliliud  liSOQ  refemieot.  Vbi  notaadum  cl^^Slfeitia-     *  ' 
Jcife«mascIcmOTtorum1ioii  erti  pr!m?»squnlitatcs^  ^  ' 
"  nonnulliopinaci  fiint  :  Verbi  gr.itia>  fonnnm  t^nis  c(T'c  • 
lummiim  cilnrcm,&c.  fecl  efle  adtus  fiib^lanrialc  .  a  pri- 
•mis  qiialitacibus  difLiiKitosinecjiiecnim  fiei  i  nutoonfi:nre 
poccfl  tocum  rubftaiuialc  cx  noa  fubftantii-s.-Ar  vcro  pri-  ^ 
n\x  qualitaces  non.  lunt  fubftantiqi^uraquodquc  autem 
I     clemcntum  eft  totum  fubftantinle  i  quirc  cxnGiateria& 
for ma  fubftanti ali  conftct  ncccffe  <^ft. V  " 

Exhis  incclligcrc^cft  ycIeoftetSni^         >  inaolttere  *  p 
ipcDdamordinem  (^urcfpedum  ad  id  cuius  cft  efcnsfcn-.  }^ 
tqm^n^mpe  ad  corpus  mtxtum;fiquidcm  ctement^l  na-i/ 
tui:a  adiiiixtomin  procLeatieuemdcftinantur. 


s.t  10 .  .11.  /■0&m.- 


r. 


COnftans  pofl  Hippocratcm,  Platoneili».  &  Ari(^0|e<^ 
tem  >  Pliilofi^hbntm  (entcntiaiiiic  vnep.plura  nc0< 
paupbra  eflei^nifqaacnor  dementa  ,  nempe '  ignemji^ 
acr^m,  ilquamy&^^ernim.  liscnimquaraprcQcfKffiousSc' 
'quldem  (blis  fupra  allata  elemcnti  deicriptio  competit. 
B't  fanc  expcricntia  compertum  eft  mixtu»Ti  in  ^M^c  elc-  »jr 
nicnrarefoIui,vt  paterinligno,c]uoddum»comburitiirin  Xintafrp^ 
flammam,fumum,fpumam,  &  cinercs  refoluitur.  Idcinbatur. 
colligitur  cx  multis  aliis  indiciis ,  vt  quod  quatuor  tan-  ^uthwitm 
•  ti^fiiitprimxquaUtatcs  ,quarum  vnaquaBq^Q^  in^^ 

quoquc  clcmcnto  praJdominatizr  ,  '^^"^pccalprxnignc,  ^^^^^JJ^ 
;  Imattditas  in  aere>frigus  in  aqua,&ficcitas^^^ntecra:qtto<l  ^ 
quatttorfiiite^nuldemprinialiim  qiiditattim  combina^ .  - 
doncs,quarttmTnaqttkVjueTnicai^ueet^ento,compe* 
citjvtcalor  &  Hccitas  igni,humiditas  &  calor  acri/rigus 
&  humiditas  aqux,denique  ficcitas  &  frigus  terrx.  Quod    ^  ^  . 
quatuor  fintin  humanis  corporibus  humores  ,  neinpc  • 
ianguis,c|uiacri:flauabilis£ctt  cliolera,qu?  igniratra  bilis 
rfbu mc|4clu>lia»qu(  vtix^ideai^ >  piimita  qui  a^u^  xcijp6*^ 


f- 


Digitized  by  Google 


&  coddem  a  iiiedio':!afio  cjuidem  fiinntii  iimplicker ».  ig* 
;    '.  V  '  ^    niilitid  fiirfiim  fecimdum  c]uid  aeri  ,,latio  dcorfimifijS^- 
.>*^^      plicitcrterra:,  Lirio  clcorfum  recundum  qui^  aquaccom-  * 
- .  pctic.Adurqiiatuor  aniii  tcmpeflates  quae  vnicuic|ue  elc- 

•  •  ^  'mcnto  rcfuonHentrfic  cnim  hycms  tcrr?:,amumnus  aquq> 
'  '  ^  vctacrijiEltasi^ui  rcrpondct.^Utcocaquae  Jiicafferiii^- 
.  ,        lciit  ^uatcraau j  n^m^sri  elo^^     .    1  •  /        -     /  • 

^    ,    '  %     •  EUmintortim*^  • 

*S^t*9T  rfe        On  eleinf^ncoaum  modo,(cd  rcrum  omnium  gcac-  . 
frtm^  ^ud'  l\  rabilium&  corruptibiliCi  quatuor  cffcprimas^ua* 
■^Utatfs»       iitac'csdeinonl>rat  AriftotclcSjprxfertim  l.lib.dc  oltU& 
intcritu  c.i.co  cjuod  illxMion  cx  aliis  fed  cx  iis  naf^ataf 
.  ^   cxtera:.Snntautcm  ilLr  quatuorcalor,frigus,liumiclita?, 
ficcitas.  Vbiadac^.ciufinodic]ualicatcs  nonabfolucc 
primas  cflc  omnium(qua!itatum>fcd  primas  intcr  fcnfibi- 
;   .  ^     Jcs  quali,tace$,qux r«ruin  fubluris^iunn  feu  clerofentsirittm 
.    OfrfHm^^^^^  propriflf' :  Aliocjui  cft  ccctum  ,ian  in  rcrum  nattti* 
«ittpW.    ^oalitates  illis  naturapriotc5,putiluccin  cxlcfti^m  cok- 
porum,cdri5mque(bli<}iratcm,pcUuciditatem,&C.I>icuti- 

tur  prxtcrca  primcC ,  quia  cx  carum  tcmpetic  cohftat  na.- 
•         tura  niixci  corporis.,  qija  tciTjpcnc  diilqlutanecefrccft 
^^^.j^diflblui  mixtum* 

^'•trfigO'  Qilpd  fpcclat  adearum  rationcm  acdc{initione,certii 
wm  -  -    cftcas^eflequalkatcs  tcrti«fpecici,&  quidemdc  gcnerc 

.   •  .     •  carum  patibilifim  ijtialitatupi  ^gx  ta^um  afficiunt.^paru 
.  \\'  ,ieroiiiftere;ntix  pqripta^ium  pcpprios  aftujdignofcun- 
tur>au6ruin  refpfdu^ocis  &  frigocis  alij  primarij  fiint» 
alij  /ecundarii.Primarij  mnt  hi,caloris  quide,calch|ccrc;9 

fr-igoris  frigcfaccrejSccundarij  veroex  Ariftotclcc.i.l.i.* 
»Mfm hu-      ortu:ifti  fuut  caloris  quidcm  congrcgare  homogcnca, 
i  *  m*titum  O'  f^^gotis  bctcrogcnea  fimul  &  homogcnea:Refpc6lu  vcro 

\'  fctk^     humiditatis  &  ficcitatis,alijcxtcrni  feu  efFediui,  alij  vc- 

\k      '  .      rpinteriu  fcuformjiips.JExternifu|ithiJiumiditatis  qui- 

I    '  .dkmhiinwaar^JficcitatisvcEo  dei[icciare:Intcru^ 

.       fcrmalcsfunt  hi,bumiditatis<jui4f5n^^ 
.     ^  Ac  «i^ippiam  4j^8i^5  ftotep^ 

•      .     '«^  -       *  .         .  .     .  ftrihinir^ 


5.  - 


Digitized  by  Google  j 


•  •      ■  -r^-    -  —       -       ^  r'  \ 

t  1  *.  •  •  •      '  -  - 

•  •     .        •    •  •  • 

•  .\   .  ^  \  y 

'  TE^cr.  II.  Db  Et  liyix  ir  r.\  W 

"TCiftJtnr ,  ficcitatis  vcro  erTc  id  racionc  cuiiiS^^Wquid  fiio 

lermino  facilc,&:  alieno  flirficilc  tcnrjinicur.  ^"^a  ♦j/e  ^  ' 

QjiarcAriftotclesibidem  optimd  definiuitcalidum,^^^ 

^<^aod  congrcgattamumhoniogctica,  fcu  ca  folum  qux  J  •^*.  ^  * 
^l^Mit  ciufdemjgcncrisjvt  patet  in  maflknictaAii^J^/iy^'      .^V '  ) 
calori^  (icintor{iacc4ifialiiitur,Yt  partcs  puri  amti  4  cac-^  !  •  j 

teris  impua(»ib.&crec«  metallis  ,  -fimolcongfiPgPjP^' 
rrigidum  ra^  ,  quQ4  fcomogcncafimW  &li*ttffi^  . 
tt)ngrcgat,vtpatcr  in  gclu,  in  qualapini,  palcSc,lignafr-  ^^^^^ 
ipiil  cuiit  a(]ua  concrclcunc.  Humiaam,c|UodfaotWni-  • 
iipdii^icilc ,  alienovcro  facilctcrminacur,  vT  patct-til^i^ 
<]ua,qua:  cx  fcfcnullam  figuram  fcruarc  potclh  ilicnam^^- ^ 
vero  faci lc  recipicSiccum  concraquod  iao  ternimo  faci-  'v»; ' 

ic  limitatur,;d5cn"o  vcrc  diificiic,Y^pai€t  in  fcrro,lapidi-  .  ^ 

bus^^aliis  oacora  (U^ ficcis  cOrporibus.  Vbi nota<icfcri-  sttM. 
ptlonem  ka^eficci  maxmii  Idcom  babcrein  mixtis  cbr- 
pwobas/jiiib^  ficcitas  foliitatein  prad>ct»iattonc  cuius 
6cifc&am  rerinentfijyaftwi:  alicnam*Vct^^ 
patescamexmentc  AriftotclisigniacconiiW&^  ^ 
Porro  quod  ex  4.  fupradicl:is  qualitatibus  duas  tffc-a^- 
Uas,nempecaIorcm  &  frigusjduas  vcro  paffiuas,ncpchii-  •    • ■ 

miditatem&ficcitatem  (cripfic  Ariftotclcs  :  non  cft  ica 
accipicnduni^quafi  nulla  fit  vis  adiua  humiditatis  Sc  lic-  - 
ciea^is:  (edq^  muko  fic  tardi(M  &  hcbm^M?  quiin  ca^  ^^^T^ 

4Bli»aucfrig6ns,h(Q^isa(e^  ^  "  ^  ^ 

^mod^fi hahMHt  in  wtn^imtk  fuptJ^B^ ytJt^^^  •  5^.; Vr 

•  •  /  primA  quklitntes.  .  ^v.--.  •.:  f'^'^'  •  •fw^' 

Vae  hicdifficultates  occurruntbfemto.|a^iiciiw^.  J^^V^^^ 

 Primi  ci\y  quotnam  fint  in  vnoquoqu^elemcnta  ...v^.»;* 

prim^cqualitates.RcXpondcmus  duas  vnicuiqueelcmcn-  -  -     '  ; 
t9  fccundum  naturalemftatumcofuieraco  compecerc,al- 
?oram  quidcraiii^i3iduiiitcnfo,alteram  vcro  in  gradu  rc- 
^niflb.  Sic  ignis  natura  fua  cft  fumm^  calidu^Aqua  fum- 
miiffigida»  &remifs^  bi»nttbu«d€m^ucTcrrafmnm^  vk^iywL 
ikitt^iemtft^  fi!q;ida.£d^^9i^tem1^^^    cleoieii^  ^-'^'^^  v 
tis^^i^cufidi^  aanitrixnitftait^^ 

fehti  ftatu  fstpc  immutatur  iltt  *4jaaBtammie^cEicf, '  ''^'\- 
J^c<iuc5  cnim  aer  nunc  cft  fummc  liuaudus,  ncc  paait^ 


D 


Digitized  by  Gopgle 


S 1  c  V  N- »  A    P  A  k  ir;  P  rt  y^s  j  «  a«  • 

mifse  caliciusjfcd  criam  fimiil  nonniinquam  intcnsc  firi- 
giduSjfaltcm  in  infinica  hac  acris  rco;ionc  hycmis  tcmpo- 
rc.Ncqucacjua  fcmpcrefirummc  fngiJa^fcclnonnunqua 
morlcrate  calidajfeu  tepida,prxrertiiu.ina:fi:ate.Icicmdc ' 
terra  dici  potp(lyau^aucumnali^vcrno,imafe^^ 
'CeinpQrc  ;lpparct  nuim<la>&  nonnanqua  calida  m^^§^s&r 
Wdetttrquam  fngida:qu^c!3e  cieoM 
_^       •  tua  eonindcm  incer  fc  pugna  proti^€,quate  non  iii&ic 
mi^,    tantilb,fc4  «lliam  jiifluxis\ualt«^ri!i^abon<}ant:  Veruitt, 
'    •  ;    obiicietferfatialiquis  cum  altcrd  fredi^tanim  <;)uaHtat&' 
•,firjcmi(lh,rcmitti  autcm  no.poinc  nifi  oppoficx  qualita- 
tis  admixcioncjideo  ccrciam  (jualicaccm  admiccenda  eflc 
in  vnoquoq;  elcmenco.  Rcfpondcojiicct  clcmcnca  prout 
.  ^      nunc  fe  habenCjinfitas  fcu  congenitasqualitaccs  influxa- 
,  iLiadmixtioQe]:cmiiiastiabeant>&C(fuc  niinc  iniliisplus 
.   <|iiim  duap  cx  primi^  qualitatibu^  scperiaiitarmiluiQnii- 
nus  tajneniifccundumnacuraledd  flatim  confi4crcntur»  . 
nulitus?  6p)?irfrt^:^ualitatis  admtxtionem  pati  pofre>fic(K 
^      alteramiiwtteii  qualitatclm  hatufaliter  in^lem^litis  ab&. 
' .    . .  •  ^ue  vlla  coatrai:ia  qualitate  a<iliun6^a,i^cmi(&ai  e(&>qno4 
.  .      '  iSamen  in  mixtis  corplribus  locu  no  habctj  ipfa  enim  cx 
mixtione  feu  ccmpcric  contrariaru  qualitatCi  conftanc. 
f^tfi$fiif^     Altcra  difficultas  cfljan  fvmbolx  qualitates elcmcnto- 
^'"'j?      rum  fint  ciurdfcm  fpeciei  &  naturx.Procuius  dilficultatiSj  • 
JjJJJ^'*' ^  cxplicatione ,  f4endum cft cx  primis  qualitatibus  ciuaf-: 
dain  in  clemcntis  appcllari-fymb6!a$>qttaf3am  ycro  iiC-'  . 

lymbblas;  tUx  dicuntur  in  quibus  4lia  ctciH 

nmi^itTt  eft  Cialorin  igne  A:  aere,friga3  in  aquait tennu 

^verotnquibtts  dtflenHctnt ,  vt^calorAiri^usrelpeAii 

*  ignts*dc.aqux,hQMdita^  6c  ficcitas  rcfpcdte  acris  &  tcrr^. 
Vnde  eiemenca  quardam  dicuntur  fymbola  ,  ncmpc  qua: 

^    *  in  aliqua  prxdidarum  qnalitacum  conueniunt ,  vc  ignis 
&  acr  in  calorc,  aer  &  aqua  in  humidicatc,  aqua  &  tcrra  •  • 
in  frigore,dcnique  terra  A  ignis  ih  ficeitatc  :  Qua:dan|  ] 

*  nter^  dicumur  di(fymbola  qtiiat  in  nuUahasttm  cQAUe*.(  ^ 
'  -    niuntjvc  funt  igni|'^  Muai^tcm  acr  &tctta«     , .     \  . , 

Pfi^sdif^    His  pofitts>iad/propoutam  qttadHd^^ 

fieu&ui  /4.  Symbolas  qualjbeiccs  ^emiCimhi^^  . 

^  bigratki^ocemffnisciteifiiifiK^^ 

calose/iwtris  <fimilitcr  frigus  aqux  idcm  cfie  natura  oim 

.  ttgofetcrrse^ProbaKurj^oia  fi  ifta  ^ecic  diftingucrctur, 
-    ,  \  •  ' ' '     V   '        fcqul^  * 

/  -  ■  ■  ' , 


Digitized  by  Gppgl 


Tract.   II.  De  Elemk^tis.        125-  * 
(egueretur  non  efle  tatiim  quatuor  priiiias^uaiifcyxs>(c4 

Cj(fep^o.Dcindc.fcqacrerur  vni  Juo  eflc  concraria inco- 
dcm  gcnerc  oppoficionis » &  codein  mdiclo^  vcrbi  graria> , 
calori  igflis>frigus  aquar,&  frigus  rcri;x^u«'AriftQ^elic^ 
doArin»  atq^adeo  pl^k){pphic«  vericari  rcpugnanr.Nc-        4^  • 
qtiedbeft  quod  calbrin  igpe  fic  inten(us,&  in  acrcrcmif-       ««ar. '  ^ 
IbsUllic V^h^mens^iiociuns^hicleuis  &  bcncficus,quod  '^'''^v  • 
acr  pcL  calorcm  nonnul.los  cfFedlus  opcrcrur cjuos  iL^nis  , 
non  potcfl  opcrari:Hxc  cnim,&  funilia  acciclentarifi  dif-*'  *•     .  *  \ 
flTcntiam dritaxar  nrguunt  i nter  prxiicios  calores,quod '  ' 
ctiam  diccndum  c\\  fie  calore  co^lclli  &  \'imfico,<jups  ca- 
Ibrcs  sk>  clcfHcntari  diffcrrc  fpecic  niinime  arbici^amu]:.!^ 
dcm  ciuoque  ieimendumdehumidicace  acris  &a4^ux>Ii- 
ccr  ilu  tgn^m  (pucac>h^c  vcro  fufFocec ,  lio^enim  acci- 
dit  propcer  adiaiidbs  klias  qualirace^  feorfdbiel^):!  difpo- 
'<i1ibnes>v.g.hu]Tiiditari  aetts  eft  AdiiUidU  faticas,humidi- 
•aci  vero.  aqqde  denlTcks.' 

'  \.  §llf^i&  i^^^      qualitsus  f^tfti^s  $i^nt^rUm*  ' 

Qy;AK  .s'T.  r  o    V.   .V    "  *     ,  ^    .  . 

V 

*  -    ■  *  ■ 

PR^tcifiipradidas^uatuorqualicacesprimas  clemc-  •  .j 

cqrum  qua^  aiterarrices  dici  pofluncahqiniifdem  at      ^  • 
iignaacur  mocrices  ,  qux  cx  varietacc  niotuurti  localiom 
'  i^ttos  nacura  eleiaemis  iadidic  dcj)rchenfefucrut.Quo-  Lmitas  ^ 
^afrcacum  dtiofiuctlemieQtaquie  iurfufn  ntcancifi:,nenipc  irMmtiu, 
ignis&acr,du6itcm  qufledcotftmfctuncut,nempc  tcrra  v 

*  &  aquarhinc  clua:  facultatcs  mocriccs  clemeiicoxunialli- 
'  anantur,nenipelcuitas  & grauitas.  '*  *"  -  V' 

j    ^yeriim  (^uiacorum  clemcntorum  quo:  furfum  nitun- ^^ttiiV^i 

tur;  altcrum  locum  fuprcmum  appetit ,  alccrum  ver6ip-/***« 

cttm  fuprcmoyicinum  :  hinc  leuitas  dupiciCjCOnflituitur, 

alc^ratimpliciccr  dicla ,  altcra  fecuncJum^qOidiiUa  igni,  \ 

'  hxc  aeri  competit.  Par i  «lodo  quia  elena^totumgraui  li 

'  ^lcemmiiilocunl.icififnum  fuopce  nuta  tendic ,  alcerum  ^Z'^"'*' 

.yeri&in locum infitooyicinum,  luncfic  vtnltefr^ dicatur' 

grauicas fimplidc<fr ,  altcfa  vcrd  fccundum  quidri  1] a  tcr - 
IX,  hxc  aqux  nacuraliccr  efl:  infita.  Ex  quibus  patct  clc- 
'  jr.cntorum  leuium  Vnum  cfle  lcuc  fimplicitcr  ,  ncmpc 
igncnii  aitcrum  lcue  fccundum  quid  nempeacrcjn:  fijui'- 
Uccjc  ^lcmciiiCQriun  g);auium  VAum  ofia  giaiK;  limpiiciccri 


J 


iiS     S  E  C  V  N  D  Afi  P  A  R  T.  P  H  Y  S  I  C 

nempe  cenam:alt<f^mt]b^ ver^  graue  fecu^tmi  ^ul4)Aqn* 
c    pcaquam.        ^  .      /  , 

VtrHm  ehmenta  in  fuis  Ircli  grauiient  ^  Umt$»4^«ii, 
:     *  QV  AE  T  I  O     VI.  \\ 

^  irt  fttoloconararali  pofitui^,  parccs  illius  ab  ilnfiiiu 
^^^^*      parte  lociTcmotiores  nicancuf  ilii  efTc  propi6fe$:>fiowt 
partes  a^as  viciniQres  comptknant>iccmquc  in  rebtts^le-  ' . 
r       uibus  locum  fibi  naturalcm  ^btinencibus,pnrtcs  que  runc 
remotiorcs  a  fiipremo  loco  furfiim  nitantur,  ulco  vc  alias 

partcs  ci*icm  fnprcmo  loco  viciuiorci»  compcliaiU.  Cjji 
iiubitationi  ran.>»hct  duplici  conclulionc/ 

Prior  concluliO.Nullam  clcnicncum  in  fuo  loco  J^tu^ 
rali  conilitucum  graoicac  auc  lcuitat, ,  ii  modo grauiora 
j[tibfidcavit,3c  lcuioracmincanc.Probatnr  expericcia,auja 
ij  qni  fub  acjuis  natant,nullum  onus  fcntiunt:&qui  ucu-'  . 
lam  aquicinpucei  funiium  demerfap  fiine  euchic.  >  .tioa 
multom  laboratdu.fittjlfa.peracjuani  euehiCur,  (ed  ilaciin 
atquc  cx  aqua  cmcrfcric  tuTnc  laborarc  incipit ,  cjuia  cunc 
pondcrolior ac]ua  perfenticiir,  c|uod  ccrrillimo  indicip  clb 
aquam  noii  luli  exrra  pioprium  locum  ^ratiitare.  ^ 

Poftcriorconclulio,   Corpora  grauia  fupra  lcaia  ,  aut 
grauioralupraminiis  grauia  vbicunque  fmc  grauitanc:fi- 
militcr  Jeuia  iufra  ^auia«  aux  icuiora  inf.  minds  ieuia  !c- 
uicancCuittS  aflfetttoms  TCriusexpericntia  conftac :  ybi« 
cunquc  eidmgcauik  ponf)i&cur>canfd^im  fupcrioxemllH 
cam  leuibas  anc  miiius  graiiibu^  >  fi  bicc  intti  finc  >  defc* 
runcur,qUod  non  fiintfi  mutuo  grauium  defi:endenciuin> 
lctiiumquc  afccndcncium  conacu,  quigrauitandi  8c  Icui- 
(andi  adu  nuncupantur  :  c]iiq  fic  vt  in  cjualibcc  Vuiuciii 
parce  ccrra  luper  aquam,  ccrra  &  at]ua  lupcr  acrcm 
vcl  igncm  conflicuta  dcorliun  verganc,&:  acr 
iiib  aqtta>icemc]uc  i^nis  iub  acccpoika 
rurfiim  nitat^^ 


Pfi»r 


Digitized  by  Googk 


•    Tr  A  CT.  II.  Di  Flementis.     '    ir-t     '  , 


SECYNDA  DISPVTATIO  .  • 

'    V  :    buius  tradtatus.  \  . 

DE  ACTIONE  ET  PAS^JONE.  C /        .  ^ 


^  patiin^i^  . 

:  Q  V  A£  s  T  I  o     I.  . 


I. 


Vx  in  iibjris  De  ortu  &c  iacdim  didenm^ur  Ah-  WUm  d^ff^ 
^.s^  ftcrt.df  communib.eicmcntormn  ac  rcrum  clcmcii-  f^f"'*^  mt^ 
Utmniw  complc^fccfmir.  Sut  ^^*^. 

autm  hdequa^omnibus  5t(bIi$  rcbas  clemeiitaribos  c5^^ 
pccuiu,Hempc  gencrano&  corraptiofecttitdum  (ubftan.-  r 
ciam,akcratid  fccunduin  qualicatc,  mixtioin^ordincac!      _   ^  " 
jnixci  procrcationcm.Nani  latio  non  foiis  rcbus  cicmcn^ 
taribus,fcd  cciam  ccclcftib,  compctit :  accrctio  vero  non 
ommbus,icbu$  clcmentaribus  ,  lcd  folis  viucntibus  pro- 
•pric  compctic.  Ec  quoniam  fupradida:  mutationcs  noa 
.fiunt  fmc  adioHe  &  pa0ione»idcirco  dc  a^one  Sc  paiHo*  ' 
ii!bprim^uadicemus:i.dcgcncradoncAwtrupti6ii)c:5.5k  • 
alcerationfe:vltimo<kinixtione.^        /  • 

Vt  i<yitur  ab  a^tione  &:  paffione  ordiamur  >  oini^^^^ 
quLt  dc^carum  definitione,proprictatiJ>u$,&  (p^cTcbus  la. 
JDialcdica  docuimus:  ea  cantum  liiccxplicabimus,  qux  • 
mafris  ad  Pliyficum  pcrtincnt.Et  cjuidcm  cjuodrpcdatad  '  ^ 
propofitamdilficulcacc,'{)r(^fiippofira  diftiuctionc  adionis 
•iti  immanente  &  craafcunccm,quam  alias  cxpiicauimus: 
quonxam  dc  immancnci  nulli  dubiu  cft  cjunrccipi  in  co 
.  ipfo  agcntc,  i  quo  cIicicur,De  tranfcuntc  rcfpondcmus  c5 
recipi  in  patiente,non in  agentc.Tijm  quia  adio  8c paifio  .  ^ 

;13wt  i^cmreipAcam  «utcm  ^«1.** /^V 

ihotus  m  mobili  (cu  paticntcibidcm:crtt  i^zut  A^A&Wm^^su  ffnm^ 
cum  paifio inmobili Icu paticnte/non  ioa^ente';  tu  cpta^i* 

aaio  cft  ipfa  rci  qi^  fit,produdio  :  Atqm  produdio  rci  ^ 
qux  fic  fcu  ccrmini  ab  ipfo  termino  ncquaquam  diftin-  *** 
sruitttc  s  cenninus  aucem  a<5lionis  cranfcuntis  in  pacicncc 
HM  in  agcncc  rcapitm.Ncc  eii  ^uod  oppon«uu  adaeiia^ 


- 1; 


Digitized  by  Google 


'    ti^    S  E  C  ▼  K  X»  itE  J?  A  IL  T;  P  H  t  ^  !>  A  fi  .  /  i  ; 

Qbit^.     rii,agc!is  formalicer  dcnominari         ab  aiflionc, <pio4 
y  non  poteft  inccllii;i  ni(i  actio  f\t  tbrmaliter  in  agciuc. 
^•/•iw,'   'i^^Rcli^oncicmii^^cnim  multadcnominari  foinialitcr, 6c  ta- 
men  ab  cxtruircco  ,  cjuia  illud  cxtrinfccum  habcc racior 
ncm  f6rmx,nQnciuidcm  intrinfccc  &  inkqrcntis>fcd  cx- 
trinfecq & adiaccntis.Sic  corpus ibrnialitcr  dicitur  Ipca- 
^       tumaiocojfonnaliter  dicituchomoyeftitu«>&c. 
* .        Inftabis  aj^ens  crcatum>dum  a^ftu  agic,  inrnnfeceina-  ' 
^^^*^*    tdri  fe^te  alitcr  habcrc  qudm  antca.  ^RclpOfidsoa^ens 
crcatum  alio quidcm  modo  Ce  ha|>erc  inm adtiioAmt  in 
^iifff.      c(Fc<ft:um  quam  antea,eft  chim  tanc  al£kucau&.Vervim  ip- 
'    fum  agcrc  fcu  ir.fliicrcfeu  caufarc  iu  agcntc  noncft  ipfe 
a^flio  tranficns,fcdmodas  quidam  in  agcncequo  fc  habct 
in  ordinc  ad  luura  cfrcclum.Exquo  incclligis  agcns  non 
untumexcrinfece  4b  aclionc ,  fcd  cci^oi  i&t;:infec6  ab  i- 
j^o  9gctc  denominartpoirc  i<gcn5,   ,       '  , 
.'Quo  locp  notandum>adiones  txantcuntes  diiiinas  no 
ITiuMNw*  jinportarc.;fTiodum  illum  intrinfccuth  in  Deo  quo  fe  ali- 
te  A^bca^ciim  ei&dits  produckQr  ()tt^^ 
induccrctmutabilitatem  quandam  in Ucum. 


I 


'  '  :  An  fimiU  agat  in  fimiltj.     \  .  ' 

•    •  / .  .  » 

Qv  AE  s  r  I  o    11.  \ 

'^M^uduMjj  \T  ^  ^Xtu,  qaid  dcrc  propolita  dccernatur,prius  quid 
^i^^^       V  quxratur eft  accipicndum,qaod  facilius  fict fropo- 
\  fitakypothefi.  Sunt  duocalida  «qiialis  yirtiitis  ,  itavt 
^     )    vnum.iUgrum  ftt  calidfim  Yt  qu^tuor ,  alterum  (uniiiccr:' 
'  qaxritarvtiikAitlafe'i|iuicetBp60iot%^^ 

inita  qua(i  {bctccatc  ab  bmni  mutlie  donflid;u  ^e^re  <te« 
^Jprtit  U'  bcant.  Vcra,caquc  Ariftotclis  fcntenti  a  eft,  hullam  forc 
ntads»       intcrca  a<flioncm,quia  omne  agcns  dum  opcratur.inten- 
*         dit  fibi  fimile  rcddcre  paticns:quiirc  cum  iam  vtruniquc 
illud  caliduni  fupponacur  fimilc,  no  cll:  quod  vnum  ae^at 
iftaliij^d*  Su|it  q^X  indatahypotheh  diftindioncm  adlii- 
jimihmd^  bent.Si  cnim>inq^iunt>  altcriim  iKHj^m  a^quc  caUdomm 
KjjijMfc  At  alcciro  dcnfius ,  poteritiigc;re  in  id  quod^eft  lartiis  i  li* 
cc^  emm  qc  hypb^hcfi  non  pluj:c$  #n(  ^radus  caloris 
in  vno  quaminalQriiit>  >  eft  t;iQicnmfuor  vis^^rndi'm 
dklifiori  corpore  >  co  qudd  dc^tas  vim  cajons  acuic» 


Digitized  b/Googl 


R  A  C  T.  II.  D  B  E  L  E  M  E  N  T  I  S.'  119 

quam  rarir:i^  dillipac.   Vcriim,  ncc  iftud  audiendum  eil,  T^ftttttur, 
cumfiuab  /Vriilorclis  mciitealicnum  ,  neciacisfirma  ra- 
tioncnitacui.Namliccc  cicnGcas  vim  caloris  augcac,noii  ^    •  • 
tamcn  id  prx.'L\rc  po-cn,vtagens  calidum  plurcs  £;radus 
cilorisin  quauislibi  ilibiccla  maceria  polfic  proftuccre,       .  ^ 
qu  im  in  fc  coliibcac  j  fedcanciimeam  vim  confcrc,  vc  in 
ruquali  diftancia  plus  caIoris,&  in  maiori  cancum  caloris 
producac,  cjuancum  almd  xquc  calidum,  fcd  miniis  den-       -^^  i\ 
fimia  minori  :  Adde  eciam  iftud  racioni  aJucrfari,  ii  c- 
nim  asrcns  ma-2;is  dcnfum  polVcc  augcre  calorcm  a:quc  i n- 
tcnfumcorpnris  miniis  dcn(i,fcqucrecur  calorcm  in  infi- 
nirum  augcri  poill*  cx  mucua  aftionc  vtriufque  agentis.- 
Nam  Ii  fucric  dcnfiiu  corpus  calidum  vc  vjuacuor,&:  in  ra- 
riori  corporc  qiio.l  cllcc  calidumquoquc  vcquaciior,pro- 
ducac  qainrum  gradum ,  ia  n  corpus  rarius  poccric  agcre 
in  denlius  eo  qnod  iiabeac  plnrcs  gradus  caloris  :  iam  vbi 
agcns  dcnfius  kicri:  a:qu  j  calidum  ac  a^^ens  miniis  dcn- 
fum.ooccric  rurfp.in  in  illud  aliquid  caloris  producere,  &  ^ 
lic  in  infiiiicum  rcs  abibic,quud  abfurdilfiinum  cft.  " 

/  ■  ■.  *  '  ■ 

An  idem  Ag»t  inftjpfnm,         '  . 

Q_v  A  E  s  T  I  o     III.  . ' 

Pllopofica:  quxftioni  vnica  hac  ancrtionc  fficisfieri  A 
p-^rcil:. 

Ninil  poteftajere  in  fcipfum  aclionc  corrupciua  per  ^jjiff^ff^ 
(cjfecutidiim  fc  cocam,po:cll  camen  aliquid  in  feipfuma-  nenda, 
gcrc  a(fVionc  pcrfccliua ,  &c  etiam  aclionc  corrupciua  pcr 
accidcns,aut  fccundiim  parrem.    Dcclaratur  hxc  alTer-  ^f^atuf 
tioin  omnibus  mutacionumgcneribus,5cpri:nam  in  ^c-  indtt^ifnt. 
nerationc  &  corrupcionc  :  ninil  cnim  per  fe,&  fccundum 
fc  cotum  fcipfum  gcnerar  vel  inccrimit,fcd  canciim  fecfi-     .  . 
diim  parccm,aucpc:raccidcns:fccunddm  parcem,inquam, 
vt  ciim  viuens  conuercic  alimcncum  in  fuam  fubrtaciam, 
c]ux  adgcncracio  dicicur  :  vcl  cum  n;^ini  caloris  aifliui-        .  . 
tace  nliquid  proprixfubfVantix  contmuo  depcrdit :  pcr 
accidens  vcr6,fccundum  fe  totum  poteft  aliquid  fcipuiiu 
corrampcrc  ,  vc  cumignis  lucernx  airumpro  oleocxtia- 
«Tuitur.  idcmquc  fermc  cxpcrimur  in  accretionc  ,  &  dc- 
crerionc.  Quod  fpeclac  ad  aIccra:ioncm,cum  alia  (it  per- 
fuctiua,alia  corruptiua:  dici  mus  pofrc  ali(]uid  agcrc  in  le- 


4^0    $  B  C  V  N  D  Al   P  A  R  T.  P  H  Y  S  I  C  A  1.  j 

ipftiiD  altCKdtione  perfe4fbiua,6c  ^uidem  per  fo  (ccun<fin|(' 
&tDcam>vt  pacet  in  aqua  calida  quc  feiplain  naturaliter  / 
Mtif4^  frige£icit^  Neganiusver^pofikaliqutdagcrcinfcipfiii^' 
^d^tflm     altemtione  corrqptiua ,  nid  per  acciclens  >  &  lecimdAm^ 

'  parrem  :  pcr  accidens  quidem ,  vt  cum  amtha  pra^fcrtira 
ftTfeSiua.  fcnfitina  in  belkiis  varijs  modis  alterando  c6rpus  ab  eo- 
-Cmi^l^^*  ^Qixi  akcracur.Secundum  partem  ver6>vc  cum  fiigido  in- 
^  '     •    '   iluxu  ccrcbii  caloi  cordis  cemperatur,  &  c  contra,  cordis 
(E|^4pic  ocrcbrum  refouctur.    Denique  quod  (petftat  ad 
lElotum  localcm,d  ico  primo  aliquid  moucri  poiic  pet  ac- 
cidens  %4cipfO)VC  cum  anima  mouendb  corpus  nlouetur* 
'  'DicQ  0:cundo  ali^ui(f  fcipiimi  mouere  {ccunSum  ^a^> 

^    tcm^cUmjratione  ynius  partis  imouet  alteram »  vt  fi  qui^ 
iiw  ra  manu  laifuam  ipoueat.  Dico  rcrtio  idemiecun* 
^m  fe  totum  /cipfum  mouere  poflc,  vt  patet  in  Angelis, 
.anima  r.ition.ili  k-;:Srata  :  Dcnicjue  inomnibus  corpori- 
•  ^    busphylicii  pcilcdis  &  complctis,  vti  explicatuni  ell:  in 

,     difputationc  lic  inotu  ,  cfl  cnim  motus  i([c  perfedliuus^ 
'|ion  corrupciuus.Ec  qupniam  per  antiperiilafim  Tnaquas- 

3UC  res  riacuralis^ftouo  quafi  prarfidio  fcipfara  munire  vi- 
 ^      etur,  yt  concrario  refiftat^  locjw  hi c  pollu  lat,  vt.(juid  fit 

ftafit  ^qftd  bteuiter  ezpticeni^s^htipecij^s  citcum^ 
ff'         obfifte9tia>aupljci|^^|ccipit^r:im&4tt^  propriam 
vocabuli  figniiicatioi^m  pro  ip&  cojDtrarij  agentis  cir- 
cumobfiftentia,nonnunquam  idque  frequcnter  pro  adlio- 
'  '        ,    nequadampcrfcAiua  rei  oblcirjcrtjua  proptcrcircLimob- 
/    -  lirtcntiam  contrarijintcnditui  adilk  rcliltcndum.Fuit  e- 
•  .    iiim  rcbus  cjuibufoue  nacuralibus  inditus  appetitus  cori- 
icruandi  fcadeo  ,vt  occurrente  contrario  vnitis  quafi vi- 
/  J-'f ribus £ortius  ir<;fiftant :  confirmari  poffec  illud  innumeris 
c^erienci  js,vt  quod  aqua fri^ida  in  arftate Soli  aliqtiao* 
^  ^  t^fiim  cxpofita  & 
:  ^.^rdentior :  itepa  ignis  ix|[pdica  aqua  aipeifus^  Cvb  fri^ido 
'\  /v«mo  vigi^tus  cij^at  vegcUpr.     . .  *  , 

PRopofita  quxftio  akcram  quoque  inuoluic  ,  ncmpc 
vtrumpaticns  dum  paticur  rcagat:vnumenim  fincal- 
Ii$Uuidt§m*  ccro  elTe  non  potcI^.Vbi  notandum  eft,in  nmcuo  contra- 
xioxua^^OAfii^laiiludlimfliatcr  appdiariagens  quod 


Digitizcd  by  Googl 


T  K  A  C  T  ,   II.  D  E   E  L  E  M  E  N  T  I  S.  1^1 

'pM^alec  ac  riiperat:lUud  vcco  pacieas  quod  cedic^a^  yitiJ  .  *  % ;' 
-  ctoir, .  £c  cjuidcm  ag/ntls  proprium  edc rep^civ paticnti s 
"  rea^ere.  Dcinde;noc\iadameft  in  doplici  calu  agJb  a 

nulTo  fqpati :  Pnmo>c^^ 

teiriaituerng(meris>  i^tcmqaoad4i(poficioQes.  Wiui- 
d&>  .cttmeftexcra(ph^ram^Aiiiiutis  eittsrei  q^ux  paci-  ^  ^ 

Notandum  eriam  efl:  conflarc  apiul  pliilofophos  a-  . 
gcns  pojfe  ab  alicjiio  pacicntc  rcpaci  feciincium  qiulica-  ' 

•    tcn  (.liucrfam  ah  ea,fcciinclum  quam  opcratur;vcr!ii  gra-        ,  • 
cia  >  id  quod  caioie  viacic ,  poccric  pacit:ncis  luimidicace 
,  /Qper^ri :  Sc  praetefea  po^e  a^ns  etiani  fecuncj^ni  ean- 
Aem  qualttatem  repati  dtuerfa  fui  parce:ita  v  r  racioni^  y-.„ 
Aitts  panis  ciiefaciaty    ratibne  aiterius  ab  ipfo  patietft^ 
frigelcat^Tocii  i^tur  diificutcas  eft>YCruhi  aliquod  agens  Hoitm  digL 
coittmunismacertxintTa  fphtsraril  a^itttcacis  poficum  ^Mt  tm, 
pacicnccalic]uidrepaciaciir  fccundum  candem  partem,  &  ^Jl}ftt$tu 
candcm  cjuahratcm.  Cui  refponderur  ica  ellc  :  Excmpli  '^*^* 
gracia ,  fic  calidum  vc  fe:v,  quod  agac  in  frigidum  vc  qui- 
T  tiior,a!rerimus  dum  ao;cus  cilidum  fuo  calorc^agit  in,pa-  ,  - 
ticns  higidum  ,  nonaihil  detrimenci  fccundum  cuodem 
ilrain  caloccm  ^ccipere  ab  ipfo  patiente  frigidd  >  quodt. 
.  qui3em reagendo  alicjuid  Frigoris.iiiducit  i n  ipliim  agens 
cali<lum,pe]:  qood  cal  oc  ilie  a^ucis  nontiihil  debii^taui.- 
Ratio^huius  t^oftra^  «flienioms.  cft  ,  quia  in  cancmn  ^^^-^  eitk^tun 
quidagicinquancum  eft  ;i£bii>tntantttm  ver&patitdr>iQ        '  r 
quantum  eft  poccntia  ;  vndc  ciuod  eft-aAu  caHduln  agic  •  • 
m  id  c]Uod  cft  taiuum  poLciiace  cali-iiim  5  &quode{l 
liiao^ls  a(flu  calidum  ,  sfririnid  qnodeft  miiius  aclu  cali- 
Jum  :  Ac  vcro  iii  daca  hypochch  paticns  fngidum  vc  c]ua- 
cuor,eft  magis  a<fta  frigiduniHoquam  fic  agcns  caliduin  ^t 
lex^  quod  non  poceft  cirefirigidum  niii  v t  duo :  £rgo  fri- 
fidttmpoteft  teagere  in  ipfum  agens  c:^idum>ac  proinde  . 
flgens  caltdttm  tiomtihii  ab  ip(b  tepati^ 

^      Sic  e^j^n  experientia  'coaftat.in  iuumatib^s  caloiem 
Jiacuialf^t  dam  coiitiiii^d  agic  in  alimeiimm  ipfliHique;  <* 

^  comiemc  ia idinMn  7  paulaum  ab  ipfo  repacicndo  deoi- 

iicaii.  .       *   ■         .    '  *^ 

♦  '  .  *»   . .  -    /-  » 


I  1 
4 


Digitized  by  Google 


Iji  Secvndae  partxs  Physicae 

DE   GB^ERATIOME    £T  GOR- 

ivV  p  fi  o  K  JS.  ^ 

SjuUJint  giniTAUo  ^  cortuptio, 

V  AB  8  T  I  O  Y. 


VTratjiic  iircc  mutatio  fccundiim  rnbftandam  cfl:  iti 
c|iio  diilcrt  ab  alijs  mutationibus  qua:  hunt  fccunda 
•     acciiiciis.Ell:  autcni  dilciiiucn  inter  gencrationcm  &  cor-. 
'  rup^onem^qucKigpoexacionc  fbrmaibbftaDUalisprodu- 
tujr^conu^ticfne  veradeperdatur  ,  {icquc'corrupcio>geae« 
rationipnuaciuc  opponicur,  Quareciuidfit  cornsptidex 
ipia  gencrationis.cie(crip^iQhe  foicile  mtcl  1  i gc tur .    '  • . 

.Definitarauteni  ab  Anilotele  geneiatio  >  tranlmota- 
ttototius  y  nuUo  feQfibili^  remancnte^ :  vbi  ^cr  totum 
.  ••'•v  intelligitur  compoiitum  natuialc  cx  marcria  &  for- 
ma  ,  quod  quidem  compoiitum  quatcnus  ad  ip(um  fic 
inutatioj  efl  tcrminus  vltimu?,  &  pci-  fc  intc.^.tus  gcncra- 
rationis.Cum  autcm  audis  torum  ni  aliud  tocum  gcnera- 
£»cione  traiUmucari  ,  nonicaaccipicnduniquafi  pcr  gc- 
ncrstidnetn ,  quidi|uid  cO:  in  vno  pereat>6c  o^nia  denua 
producantnr  in  aiteco  :^  manet  enim  eadcmi&  commanis 
.itib  vtroqua  tcanCmiutionis  cermino  materia »  it^mque 
>  accfdentia  gcaito  &  ^orrupto  communia.   Additur  iit 
lii^a  allata  definitiofic  ( nuilo  fcnCibili  remanence )  qnx 
particula  additurad  maiorcm  rci  explicationem  ,  vt  in- 
^    tclligas  ita  totum  mutaii  in  aliiul  totum  ,  vtipfum  non 
tAllsgtnt'  J^cmaneat,    Itacjuc  cuinex  aKqiiO  cjuippiam  gcncratur, 
tAii^nm  dt'  non  manec  idcm  fubjcdtutji  icnlibile  lcu  coinpofituni 
firifHi.     nactiralc  quod  ancca,  quia  nemrpe  mucatio hx^ iit iecun« 
dum  rubflantiam  ,  &  non  tancumrccu,adum  apddens* 
Quare^b  Anilocelcaiibi  deichbitur,  Muratio  a  non  eo- 
tead«ns8.Phyiic.7.  cap.7.«&mutatio  k  iiibftantiapote- 
^Hm gmm  ftate^ad  rubftantiam  a^u.  i.  de  ortu  t.f .  Tradicitr  etiam 
dtftn^t9€t  h^caTheologfsqw^diuinisaccommodaturgcncrationis 
definitio ,  Procclilo  vnius  ab  alrcro  lcciinv^um  nacurx  fi- 
milicudincm.    Porro  cwm  cofiim  qu3c  il:nt  alia  caduca 
finr,  (eu  corruptibilia ,  alia  vcrc>  actcrna  lcaincorrupti- 
bilia :  nacura  non  a;ca:ni$>  lcd  caducis  dunuxac  vim  gc- 
^  N  neiandi 


Digitized  by  Gbpgle  j 


A  c  T..  1 1.  D«  £  I.  E  M  s  n't  I  s.' 
nmiuit  (ctt  procreandi  (ibi  fimite  tribui^ ,  rt  retiifn  illa- 

rmn  intcritiii  c;cn2rat:o  fucciirrerct,  &qnx  in  iadiuiduo  ^  ,  ' 
craucpcritura:iu  Ipcciecourcruarecu;:>Scpropagarc^tur.  ' 

QuAnam  fintprincipifiycaufA^tirminigi'  ^ 

nerationit, 

•  Qj^  AB  S  T  I  O    V  L 

PRinci  p i  .1  generationx&tria fiiat,  nempe  niateria»(br«  PriiH^ 
mafttbftanfialis ,  &priuatio:dcquibas  abuttai6tisl?**^''T 

didtiiminitio  pr^nr  partis  Phyfiolbgidt.  Canfe ,  quae 
ctiani  principia  dici  poiruntjiftx  fuut ,  Matcriaiis,  fubie- 
(t^Liin  m  quo  r^>rma  cicnno  producitur  ,  formalis  cft  ipfa 
cius  rario  fcu  dc-timtio  :  cliicicns  nulla  propric  cft:  i  nc- 
cjue  cnim  mutatio  vlla proprie  etlicitur,fcd pcr  ipfain aii- 
^uixl  fit  i  eil enim  ip(a  ad  effcdum  via>  finis generatioms  CsmpH 

£opiius,&  proximus  eft  ipiius  temini|S,'ncmpc  compd* 
am  naturue  quod  gignitaritemotus  ver6cft  conferua- 
liofpedet.  ^ 

Quod  (pe£Utadterntinos  t^ermtnus  i  quo  materk<-THwM ' 
lia^r  fumptus  >  cft  in  quod  per  gcncrationcm  tranfmuta- 
tur  in  aliudjVt  cumcx  lif^no  rcneratui  iiT^nii:,li<.>-num  dici 
potcft  tcrminus  a  quoiilius  gcncrationis:  at  vero  tcrmi- 
nus  a  (]!io  formaliter  &:  prxcisc  fumpcus  ,  diciturnon 
cns  i  Tcrminus  adqucm  dicitur  ens  :  Sicut  termmus  a 
f]uo  corruptioais,eft  cns,tcrminus  adquemeft  npnens. 
Vbiilittd  non  ens, qui  dicitur  terininus a  que gcncratio* 
iiis>noti  oft  intelitgenda  purii^entis  negatio  >  lci  ens  in-  .  k 
contpletmnrfeu  matena'  prima  inquantum  includit  ca^ 
,£entia  11  perfeftientis :  pcr etis  atlt^m  qui  diciturtermi- 
nusad  qncm  (^cncrationis^intclligiturprimopcr&com^ 
pofituni ,  iicet  eciam  forma  dici  poliit  gcncrationis  tcr-  " 
minus  fccundario  &  piopter  aluid  intencus.  Vbi  nota, 
cum  duplex  illcfirgcncrationis  tcrminus,  ncmpc  forma, 
.    compoii  tum  formam  cdc  principi um ,  compofitum  vc-  .  * 

ro  non  dici  p^ae^um>ied  finem  eiafdcm  geneca&onas. 
'  Per  iliud  auccm  compefitum  intelligenda  cft  maximi 
cotaiis  iUa  cntitas  compofiti  quae  eft  diftia^ka  ab  cntita-»  • 
te  viriufijuc  partis  fepat^im  coofidcr^d^^:  Yt  aliis  do*^  ^ 

«umus,     '       ,  '  .  •  • . 

•^'  • 


Digitized  by  Googl( 


.Ij^StCVNDAlPARTIsPHYSICAB 

A»  ^QYmpm  vnim fit gtnera. t ioj^lurim» 
Qy^  A B  s  T  I  p  ,  V  1 1; 

52?'^        Vbitafur  hfcdc  veritatc  liuius  Ariflrotclici  pronun- 

^       *     MlJ  ciati  quod  habctui  i.dc  orni  c.t.  Scnfus  auteiTirc|UX- 
flionis  non  cll,an  corruprio  formalitcr  litgcncratio-,  hoc 
Vcnim  apcrtc  fallum  cft  ■■>  fcd  an  coiruptionc  vmus  lccjua- 
tur  lcmpcrgcnci.itio  altcrii;s,ira  vc  quotiefcunqucvnum 
corruji.puur,(VauiualiuJ  ncccUario  gcnerctur. 

}tiUn4Mm.  .  CuidubitacioiiivtCicisfiat ,  notandum  cft  corraptio- 
nem  &  gcncrationcu)  paulo  alitcr  fc  habere  in  lebus ina- 
,  nimatisy^liter  in  viuentibus;  nam  iilorum  corrupti  onem 
V.  '     ftatim  icqmur altcriusgeneratio>  vt  patet^tn  ligno  cjuo^ 
in  igneln  conncf  ticur  \  homm  non  itcm ,  nam  vbr  anim^ 
'dcperit  in  corporc  auimalis  non  illico  iucccdit  noua  foir 
ma  quxproducatur.  k.  ccrtc  moriciue  animali  nihil  ad- 
V       ucrtimus  illius  loco  <^igni,  fcd  tcmpore  interjcdo  diilol- 
uuntur  partcs  ,  rutrchunr,  &  cx  iis  aha  «Ticrnunti^r  coi^ro- 
ra ,  licquc  corruptioncm  viuentis  lcquitur  altcrius  gen> 
ratio»non  quidcm  ftatim ,fed  poft  aliquod  tciiipus>6c  mc- 

pr^MM^ft^  diante  partiumjdiIIoiutionc.Notand^mprstcreaeil>CQr- 
tuptioncm  feuiiiteritom rei dupliciter con(ingore,pr^o 
^uidem  i  principioextrin^eco ,  ncmpe  agentecontrario 
a  quo  aliqnid  pcr  fe  corrurapicur  ,  vc  cdm  aqua  ab  ignc> 
&  ignis  ab  acre  pcrimiun  ,  Sccuncio  a  principio  intnnfc- 
co,  6l  quidem  pcr  accidcns,  vt  ciim  animal  fcnio  confici- 
tur.  Illam  igitiir  vcplurimum  immediate  fequitnr  altc- 
lius  gcncratio,  €juia  propofitum  agcntis  cfl  dum  aliquid 
corrumjpit,aliuil  ^uippiam  iibi;iimiic  produccre;baoc  vc- 
Xh  oon  tmmeiliate  fequitux  altikius  genecatio ,  c]uia  non  ^ 
jxpericur  ibi  aliquod  agen  s  quod  inccndat  aUquid  fibi  (ir 

. j  Itiilc producerei  lediramediat&&  interceptoaliquo  temr 

poris  lapfu  s  (icquefemper.manet  vera»  pr^didiun  atns? 
^  axioma,  gcncrationcra  vnius  cfli  corruptloncm  alterius: 

hoccft,cx  vnius  corruprionc  altcrius generation^m  fcm- 
pcr  fcquiprQxime,vcl  mcdiatc,    \      '  '  * 

'     .  y^tfhmimiHiH^Iiletrei ntMrtUk intir$$dfia$ nfilmtU 

"vftptedHlmMtiriamprititMtu 

Senfm  pr§^  Q>AfiSTIO  VIII. 

O  Enfus  propoficae  quxftionis  cft,VtrUm  in  eo  tcmporJS 
mttirm      w  ^o^^cato^uoincciitcorpusaiiquodnaturalc  >  ab- 

/  (ccflii 

.  Digitized  by  Google 


T  JL  A  C  T.  1 1.  D«  ^  t  B  M.E  M  T  I      -    tfS^'  o 

Iceffafbmide  omnia  (imal  accideatiarfStcreant  >  quae  ic^-  • 
bi  prxextitecant  )  hanccnim  generalcmbmntuma^di-  ^ 
Jentinmtn  aliquofubje^flo  ruinam,  appcllant  rcfblutio- 
nem  vfciiie  ad  inatcriain  primafn.  Itacniin  cenftntnon-     *  ^ 
nulli  eo  in  iplb  inftanti  quo  fubdantialiii  torma  dcpcr*  x 
ditur,  omniaplanc  (ubjccti  acadencia  dcpcrirc,  m6xc|uc.*  i 
alia  limilia  leproduci ,  licuti  cxiftimant  omncs  accidcn- 
cariasdifpofitionesceqttiiitaaadincr^ducendamformain  .\ 
fubftantialcm  dcperirc  in  co  ipfo  inftanti  quo  ipfa  form^ 
iabftandalisproaQcenclaeft  »moxc]ucipsapr^udaalia       '  ?  « 
«{dane  fimilia^^ccidentiaiaibiregunulare.  * 

Eft  autem  longe  probajbilior  lententia ,  noa  da^  ciaiT-  . 
modi  refolutioncm  vfquc  ad  matcriam  primam  :  fcd'^'^'*^,. 
tuiii  accidcntiagcnito  ,&  corrupto  communia,  tumdi- ji^^^^  ' 
fpofitiones  ad  notiam  formam  producendam  introdu- 
d:as  rcmanerc,  Probatur  hxc  fententia  primo :  quia,ficut  ^rthatnrm 
olim  explicauimus ,  form^  ^on  niii  mcciiantibus  dif^-  ^  - 
ficioaibus  tectpitur  in  nsateria  «  imo  non  niii  earuih  n 
'    poceftatc  cducitur  ex  pocenciamaterix  :  hoc  autfem 
noa  poreft  iatciiigi  fi  in  co  inftanti  quo  fi>rma  illieda- 
citat4xa3Uttcria»ttniuique  in  ipfa  r^cipitur » omnes  iltae     ^  * 
difpofitionesiAmperierifit;  Sccundo>  Qituraailiilfira-  * 
ftra  moiittar 9  ied  rrdftra  tiim  difpofitiones  illa: ,  cum  ae^. 
cidcntiacorrupto&gcnitocommuniaintcrircnt  ,  cum 
akaciufdcm  rationis  &  planc  fin:\iHa  reproduccnda  fo-      5»  " 
rcnr,  vt  expcrientia  conilat.   Addc  quoa  nonpotcft  in- 
tclligj  a  quonam  agcntc  accidcntiailla  pcrimantur  ,  & 
qnanamvircutciccram  producancus^  fimiiia^  Denifj^ue 
cdm  animalintcrit>  fkullamanimadttcrtiaias^mutatio- 
ttcm  &pn  cirdi  eius  qi|aotitatemifiguram)&c«  tmo  fi  fee-  4«^ 
rit  iofii&a  cic;itcizin  toicpore^n^aaet  eadem/ C^gis^ 
fingacaltam  efle  incorporetnatoo  cicatricen^  >  quam 
^uas  in  corpore  viuo  fuerat?  Adde  candcm  ma-^  ^ 
, .     -    mcxc  carnis  molliticip^djaxi.      '  ^ 
*     tienj,fcc.   '  ... 


2  4 


Digitized  by  Google 


l}6     S  B  C  V  N  D  A  E   P  A  R  T.    P  H  Y  S  1  C  A  E 


DE  ALTERATIONE. 

(  f 

^ac  termifti,  ^ 

'  Qv^AI?  S  T  I  o     IX.  ' 

,  Eliniturab  Ariftorclc  j.  dc  Gcncr.cap.4.  Morus  fc- 

■  cunduni  v-iualitntes contianas vci mcdias  ,  coaem 

fubicdo  Idifibili  rcmanentc.Vbi  motus  poniturtanquam 
-v><  • .        genus,  rcliqua  vcro  loco  (liffcicntia: :  cft  cnim  altciatio 
N  propri^  dida>ipecies  qu<edam  inocus>    quidein  ad  qua- 
iitare^pfoprie  contrarias  aut  illarummeclias ;  llcdt  mnn 
.    > .     contin^at  nintatio  in  ijs  ctiam  4]uaiicacibus.in  ^uibus 
ntisx  repcritur  Vera  contrarietas»  non  ramen  ifta  mutatio 
cenletur  propri^  altcratio  >/  licec  ali^uo  modo  ita  polEc 
appellari.    Praeterca  dicitur  altcratiof  cri  criam  ad  me- 
dias  c]ualitatcs,iu  ouaiuiiin  meclivinjualirarcs  })ubcrcpOi- 
iunt  rarioncm  cxtremarum  :  Excnipli  ';/atia ,  tcpor  ,  fi 
comparctur  cumcaloic  ,  crit  inflar  rriujoris ;  li  vcrocum 
frigorc  confcraturjerit  inftar  caloris. 
%AhnMU*-  >    Quodlpedac  ad  caiifas  altcrationis,eiEciens  primaria 
wfffmfi»   eHiagcns  naturaIe,finaliseftprodiidiofornia:  fubdantza- 
.    "       lis fimili^  fubftan^iali  formiE  ag^ntis.  Sic  eoiin  aIter:ittio 
.  eft  ad  generatibnem  !diQ>ofitio ,  matGiiatis  eft  fiibieAum 
.,«x  quo  edudcnrqualit^s  illa  qux  per  altcrationem  |>ro- 
diicitur.  Deuiquc  formaiis  eftipia  luno  fcu  definitio  al-  * 
terationis.       -  *  '  * 
^lUTdtM       Qudtl  rpedlat  ad  rcrminos,  fi  loquamur  de  altcrationc 
f»,  Hrmm*  lanliimc  lumpta  ,  qu.r  fit  ctiam  in  i )•>  i]\\x  nwlio  modo 
funt  contraria ,  ianc  quaelibec  c]  ual  i  ca^  pQce<ic.enc  ceimi- 
nus  aiterattonis  ,  cum  in  hoc  dim^rat  harc  mutacio  a  exy 
-  |eris>  quod  fit  adqualicatem^  fiucilla  qualiras  fit  corpOf- 
rea^v t  lumeh>color>calof>£cc,  fiuc  fpi ricaalis^vc  (cientia> 
virtusi  &c,  Si  aiztem  proprii  iccipiator  atteratio  pro  ea* 
^ie  ver(atar  intcr  contraria,  dici(6rquccom]ptiua,  tcr- 
JTiinus  adt]ucm  criLvna  cx  priinis  aut  ccrr^  aliqua  ex  ijs 
propric  contrarijs  qualicatifaus  «^uoj  ex  primarum  tcm- 
pexieproueaiuAC. 


Digitized  by  Google 


TR  A  C  T,  1  L  D  »  E  L  £  K  E  N  T5.I  ^7 
An  iUterati^  ftt  m%tm  contmmu     fuccejf^uuf*  .        ■  < 

A Lterationein  hoc  loco  proprie  accipimus       .^^  .^'^^^^^^- 
duncaxac  mottt  quo  qualicns  nliqiia  cum  akcrius  ^J^'^  ^ 
.  oppoiicaB  qmVmxis  pemicie  in  fubieetum  inducicur.  Po -  < 
tc^  awem alteratio  dici  continua  tribiis  moAp  :  p^imo  ; 
ratione  duratiomi,{ccund6  rat^one  fubie^i  feu  cxic^ifio-  > 
•  nis,teiti6rationcftrmaBicu  intendonis/picitMraiitcm 
<]ualicas  alic|ua  capax  incjenfionis  &  reittiflionisq^fc-rf^ 
'candiiinplas  vcl  minus  pnrticipari  poreft  afubjcfto  :,fic  ^ 

'  calor  inccndi  vcl  remitti  iiicirar,c]uia  pIus  oc  minas  calo- 
Joris  in  aliqiio  fubjcdoclle  potcr: ,  vt  expciiencia  patct. 
Hoc^utcm  fitaddidone  vcl  abilracuonc  partium  gra-      '  • 
^ dtulium  ex  quibus  tocal i  s  calor  iucenfus  coafiiti(>^Y c  ex 
lcqiicoci/qurjftione  copftabit,  ' 

Hot  pncfuppofito  quami^r  f  an  eontinua  &  facceffiua  Senfist  ^ »i« 
me^ione, qqalitates.  intcnfipnis  ,&  ;remi(Bonis  capaiJC^i^'^^* 
producantur ,  ktut  perpetuo  (eu  non  interrupto  tcm^-  ^ 
ris  fucccflu  illarumpartcs  graduales alin?  poft  aliasina- 
Jijsatquenlijspartibus  fubjc(fli  acquuanuir.Inquaqua:-^.  Digkm» 
.  ftiorie  quauior  iniioluuntur  ditficultatcs,  Primacn-,num 
jdctiir  aliqua  pars  formx  qux  primo  tota  finuil  in  (ubjc- 
'  ^o  procIiTcatur :  fccunda,  numdctur  pars  {  ibjcd:!  primo 
totafimul  ajiceraca;i:e,ttiaiVtrum  contiaaecur  aitcracio>i- 
tautnulla  eeinpQris  momla  intcrkipiatuc.m  qua  ccfl^t 
motus  racioneformae.:  quana>y^nbncontinuecur  ead^m  \ 
aleemio  rationc  fubieftij  igiot  nuUa  in  partc  fubje^  fi- 
n^atur  morus.  C^jbusdifficidcatibueqaataorftqueiitit^ 
bus  con -UUionious  fac^shct.  •     *       '  ^ 

Prim:'.  conclufio.  Nou  Jatur  prima pars formx  qux  in  i,  C^ntUJi» 
inftanti  totafiinul  primo  acquiratur.    Quia  vbiefi:  refi-  » 
ftcatia,ibijieccil'ariQef]:fucc^\<rio,fedcumprimumindu-  '  ^ 
'cifur  nlinimMlrs  For na: ,ofrenditur  refii^entia.£rgo  nii- 
mma.fiia  pa^sUic^iGueiatrodttcetur.Quo  fic  ttt.tioti  de^ 
turprimaparsa}ecmtio^isqu^fit  coufimul>iiecmirum,  . 
c&m  incipiat  in  tcn)|NMliKmi]Ua  aucem  p«ri||bmporis  pof 
^fita(fignariqu«fittotafimuL       /  ' 
.    Secu''daconclufio.    Nullkd^r  priiMpars  {ubje£bii,C«ii<^iS^* 
^ora  fimul  alterata.Si  enim  detur  cx  hypotheli  minimum  T 
filad  f^bjc4U  €g(U4ii  fiipui  akcracimi^de  ^Uo  ^xii  focc»f  ^ 


Digitized  by  Google 


t}t  S^ircvNOAB  Pa  R  r;'       rsi  c 

rit,vtriim  habcat  rcfiHcntiamjnecne.Quod  H  habcat,cuin 
iJIud  miiiimum  fitcontinuum  ,  habebit  aliquam  fui  par- 
ticulam  agcnti  viciniorem  altera ,  cuius  rcfiftentia  priiis 

.  .  '  crit  fuperanda ,  licquc  non  poterit  topmnfimulaltcrari. 
Quod  (i  nuUam  faciac  agenti  lefiijtcnciam,  idem-^ci  po- 
tcnc  dc  alio minimo quod  fequitur  immediat^)  acprota* 

\     '     <de  cocam  fiib)cduiii  ininftaaci  poflccal€erari,qaod  repo- 
gnatcx|^rienti^.      '  , 

pOmUtfip.  TcrciaVopclufio.  Akeraciocbtorieiiactirfiiceeiffitt^ni- 
^  rione  l)mnle  {ctt  qaalicius  <fux  producitnr ,  ita  vt  non  fic 
vllo  modo  ncccllc  poft  introdudum  aliquem  gradunx 
formx,vclminimim(]iiicteminrcrcipi.  Non  cnim  cftvl- 
Ja  ratin  cur  poft  introdudtam  ccrtam  aliquam  partejn 
forinac  lillatur  motus ,  quam  poft  maiorem  vci  miQorcm 
partem eiufdem.  Addc  quod  abfurdum  eft.cunc temporis 
iubjcdum  non  alccjari ,  cum  ipfum  agens  adfic^necplos 
^  xefiftcncia^  cunc  cemporis  habeac  fabje^m ,  quam  cenu 
pore  immcdsatc  prxcedenci.  \  , 

4,Cmi0jt90   Qgarca  coiklitfio.  Alc^rario  eontimiacar  fiiccefltai  ra- 
-tfonefubjedli,  ita  vt  poftquam  in  aliquatn  partem  fubje- 
'  ^i  tcmpore  prxccdenti  iatrodu(ftafuitpars  formac,nuIla 
intercipiatur  mora  in  qua  nihil  fubjcdli  imniutctiir,  fcd 
continuc  aliar  partcs  fubjcdti  rcmotiores  fuccciliuc  altc- 
k  iransurs  quia  parces  illae  funt  xa^m  alccrabiles  acque 
.poc^ftqoe  esfaypochefijad  iilas  vlquBagehsoacurdiexuK 
fiiamexerceie. 


^  .miitmtmrquMlitstisfOittrarid.  \  / 

HiH^m        Alorcm  ,  frigus  ,  &  cxtcras  id  gcnus  qualitatcs,  no- 
^rJlJ^J^        uas  in  fubjcdovires  interdum  acquircre  nemo  ncf- 
ftZ^     cic :  qua  camcn  r^cione  id  fiac  concrouertitur.  Ad  vbcrio- 
rcm  igitor  Mro|»4£cac>qiueftiohis  explicai^Onem  >  nocaa- 
<ium  eft  i       crinfiiitiQaxim^  quae  fiix  enricaris  Uriin- 
iinem  patiantor  »  nempe  quaiiricas  ^  qpal^^^*  »  ^  locus: 
qualitittsllritadifiem  dttpli 
f        -  luceram  ipfi  raagis  proprianiinteiifioiiisslUa  lauone  par- 
MtMHium,        fnbjc(fti ,  hsccvcro  ratione  partiura  cnricacittamm 
ipfius  qualitatis  fumitiir :  llla  maior  vcl  minor  cft  prouc 
/      plurcs  vcl  pauciQrcs  fubjci^  pW«  qualicas  pccupat, 


Digitized  by  Google 


Tr  ACT.  11.  De  E'l     M  S  HT  I  If^  \ 

nxc  vcro  prout  in  eadcm  fubjcdi  parte  plurcs  vel  pnu- 
ciortrs  criM.in';  cntinriux  perFcclionis  qualitas  obtinet.Et: 
cjui<lem  (lc  i\ac  noiidc  ilia  prxflns  cjuxftio  intcllio;itur.  • 
IHud  prxterea  occnrrie  ob(eruanciuni,lacixu(liQcm  illam 
intcnuonis  &rcmiirtioiii8fn  c^uilitaribus  oiciricx  uaturl    •  ^ 
&condicionetlianim)qQaeciufmoiiiefl,  vtponinceiu& 
motliqualatacesmagtsvelmiiitis  4  fabieft.-^^parctcipari»  ^ 
.  ^  qu6d  habeanc  m6dum  afbuandi  rub)e£fcam  diutfibil^.  ^    «  . 
Qgod  ii^itur  f^z€c%t  ad  folotionem  propofitadifficul- ^^*^^^^ 
ratis  :c]uirl.imcxirtim;nt  ciim  intentiirurqualitis>  dcbi-  T^^tHitnf^ 
liorem  perimiiSc nobiliorcirrprocrcari.  Scd  malc  : c|uia  ^,. 
calor  c  ilorcm  mn  cxtinguit ,  jmo  potius  fouct  :  dcim^c 
nontolluntfiifiiculcatcm  ,  qun:ri!cnini  pocerit  per  c|uid 
<|ualita's, c]uxfequicur,fic^alidiorcaquxanccccirit.  Alij  j-^^'*""*^, 
voI«7nc  caloremprimo  introdudum  nullius  rci  acccflio- 
nc  ficri  vebemenciorem  %  fcd  caloreta  incendi  fea  augcri  * 
tiihil^  aliudeflc  quam  ipfum  magi^  ftabilirifeu  con&ma^ 
ri  iii  fubje^oiV|uo  fic  vt  forcius  o|»erecur>calor6mqiie  in« 
renfiorcm  prodncat.  Vcnim  non  videttir  probabifis  ifta 
(entcntia,  tuni  c]uia  in  fubjcvflo  calidiori  verc  dicitur  in- 
TOfc  plus  caloris  quam  in  minus  calido,quod  non  prazftac 
fola  qualitatis  maior  radicacio  in  fubjcclo ,  quic  cantuin  ^ 
facit  vt  qualitas  minus  facilc  diuclli  po(Iic ,  non  vcro  vt 
inrcniioiiit   tum  qaia  non  potcft  intelligiin  quo  conii*  . 
flatmaiorradicacio  ,      quomodo  ab  agenteeiEciacttr,' 

QuareproBabiliiisaKifcntiuntid  fieri  additiohe  noucr- J:  7  . 
xttm  graduum  feu  partiu  m  ^r adiialtam  calons  ad  pnetes  ^ 
gr adus ,  quod(  eft  ita  iiiteiligeiidum  9  qaafi  calor  eidfteiis 
addaturaltericalori  i^adu  exmtnti  y  vclucciitn 
aqua  aqua:  infunditur  ,  fcd  quod  cx  eodcm  fubjcfto  in 
qiio  iam  cxi/lunt  nnorcs  illi  gradus  ^alij  procrcantiir,  cx: 
cuibus  vr?us  iHcmquc  niimcro  intcnfus  calor  crticitur.  " 
Qwt  fentcntia  ficcxplicata  probatur,^uia  omnis  forma 
^u^  iqtend»c|!ir,perlicinir,cxgo  ci  aliquid  addicar.Pjcobsi-  ^*'**^-*''* 
tar  eon(ecueio^i  qoia  perficitor  per  vflam  adioncm  qtue 
eft  mocus  ratquiomi^is  ver;e  aAienis  ac  phyfid  mocus 
ilarur  vems  Sc  rcalis  tefmici^s  qui  ^er  ipfam  prodvataC^ 
Q^re  cij^m  quaiitas  per  verani  aSionem  M  veram  tm^ 
f  um,  nefnpe  atcerarionem  perfidatar,  cft  nficefle  vt  accef^ 
jfione  aliciiius  entitacis  produiflaspcrficiacur. 
'  l4Cccau£emfubj€dlicxceniio>d«niius4^(|ua£UQdat)| 


Digitized  by  Google 


HO  S  fi.C  ¥  N  D  A£  P  A  R.¥/^PR  Y  S  I  CAll 

difpoficioniini  ad  juncla  condirio  vim  caloris  acuant,  ita 
vr  promprius  &  ad  maiorem  diftantiam  aeat,  non  tamea 
Jkcc  <Sc  iimilia  lioc  pnrftare  poirunt  vt  intealiorem  calo-  | 
remproducat,  (edadlK>c  necefle  YCcalocipieiicfpnna.- 
Iitcr  intcnf?or,vtfiipra  dDcuimus. 
iLt['aHa.    QiL?^  autfcm  qualirates ,  <}iiae  fuilc  capaces'iAteftfionts 
U  tnuntU  ^^^"^^^^^y^^^y^^^^  facpiflim^ 
ffiwukf^m  P'ouemt.ex  majori  velminoriadijniictione  conciarij ;  tc 
$iuiitgttim.!P^tcu  in  qualicaciiraet  habencibiisd^ntrarium,  ncmpe  ca- 

*  »      ^orcjfrigorc&c.Potcft  etiam  aliundc  proi:cnirc,vtcxma- 
I  jon  vei  minon  virttitc  ageiuis  ,  vt  pacet  in  Inmine  quod 

Jnajus  vcl  minus  producirur,qiiatenus  in  corpore  lucentc 
jnajor  vcl  minorcft:  hicis  copia  :  Alicjuando  ex  naturali 
^  lubjcdl:i  &  partiumciusdirpoiitionc  5  fic  phis  calorisia 
proximo  quamiii  rcmoro  lubjedo  producitur,&  plusiti- 
ininisin  rerrqpartcSoli diredW  fnbjedaiqiitminea^u? 
'  ,      ^lemobliq;dui^taxat  rcrpicic,&ignispluscalonsin)re 
fupcr  pofita,t]uam  ad  laiaspofitaptodaclt.CuiAenimig- 
ms  pcrpetuo  iuHnm^ficc];  ^ctniorem  ^im  furfumexerat 
quamad  latera,v:  manifclliliima  cxpericntiaparetihinc 
-  ^  »     m  vtid  quod  fupra  irrncm  ponitur  iit  maiiis  difpofituni 
aa  concxpisndum  caioi:cin,(juam  id  quod  circa  ipfum. 

DE  MIXTIONE. 

•  '*  1 

Qv  AB  S  T  I  Q  XII.' 

^ift^Mt  %  ii  IicciGAem  hic  aodpimus  non  pro  quauis  rerumfi- 
mfifif^  iVi  milium  aut  diflimilium  cpaceruatione ,  ftd  pro  v- 

•  •  nionc  mixtilium  clcincnrorum  fub  vna  fubfiantiali  for- 

iTia  alicuius  mixti,corruptis  mixtilium  formistqiio  fenfu 
tic  mixtionc  dillcnt  Pbilofbphus  c.io.  lib.  i.  dcortu,vbi 
deiinitui:  ab eodemmixcio  >  mifcibilium  aiteratorum  v- 
nio.  Licdt  enim*  mixcio  pneds^  &  formalito:  fumpta> 

Sttacentts/tftlpccies  ouaedmgenerationis»  (ici^ixd^'^ 
o^Oyoe  cmeQ[ofa(teu|:um  per  eb&i^us  ex^cate  vidc- 
^etut' Arifto€eles,nta!uicillamapktius  dec^race  pcr  prse- 
iiias  difpdfitiones  ,  cuiu(tnodt  (imt  mifcibilium  corpo- 
rum  mutuus  conflidus  &  alteratio,  fuic  fecundum  qmili- 
'|iiaLes  iiHinutatiQ.»  coruadcm  luiuucatim  difTedtorum 

pcrmixcio. 


Digitized  by  Google 


pcrmixtio>  tandemp^rticuiariiiii  elemchcarium  incer      "  < 
permixcarum  in  vhicatcm  maccrije  fafta  adhacfio,  cjuam  ^^/^' 
mox  formx  cduclio  con(e<juitur,&  mixti  produdio.Vbi  * 
nota  mixtioiiis  nomine  apud  Pliyacos  &i  ipfam  Ariftot. 
iion  lancdm  ipfam  mixti  productioncm,led  maximc  prq-    ^§n4m  ' 
uiam  illam  clemcntoruni  intcr  fe  conccrtantium  altcra-  infianftftr. 
tionem  &p6i;mi{lioacmia  ordinc  ad  mixci  pcoduclio- 
Bcm  intelligi.    Ciira  igitur  toto  tcmpore  pr^eccdcnti  i-  f 
i|jAnmixti  produdionen^  elei^enta  inccr  ie  agan^>  dainu 
tamcndiqupd|pftans  inquoretufisdementormn  yiri-      ,  * 
bos  ae  illis  in  mi)umas  paniculas.difred;i$»fic  mutuA  ilU- 
rum  partictthrum  pcreuntibus  elciAcntorum  forinis  con- 
tinuaca  adliacfio  ,  cumantea  cffent  taritiim  contigua\  la 
c]uo  ctiam  inftanti  produciair  m  hac  ipik  riarciia  numc- 
roiam  vna  ob  conanuationcm  partiUjp  fQimainixti» 
ficquc  nuxti  p;'o.duclu)  peragicur.  -  .  * 

•  - 

Qy^Kn  s  T  I  o    XII 1.  . 

COnftat  quidcm  clcmGnca  fcfe  tanquam  matcrinm  ^^yf  ^j,^; 
mixtis  corporibus  gigncndis  accomniodare  ,  num  tHndnm 
vero  etiam  quoad  formas  fubftantiales  in  ijfdcm  infintjpw»» 
controucrtitur.  Nonndlis  cnim  vifum  cftclcmcnta  non  /'v  ' 
tantumfecundi^ii  raatcriam     (jualitaccs  pcr  altcratiqh.  ' 
nem  immutatas>£ed  etiam  fdcundum  propijias  formias  in 
mixtis  lemanere.    ^  ,  >. 

Scd  probabiHor/3t  magi s  rccepta  lcntfintia  efttelcmcn*  ^  ^ 
canon  a^u  &ftlimaliscr,fed  pbteftatc  &fcciindum  qua  prcbM^ff^ 
litates  remifTas  in<inixtDrepcriri:ite  ^m^Tideturieniilfe  ftntentiA  u 
Ariflotelcs,c[ui  3.  de  coclo  c.j.fcribit  in  carnc,Iigno,^  fi-  z, 
'  milibus  melicpotentiaigncm  &  tcrrami& i.Dcgcncrar. 
c.  7.  elemcnta ideo  dici  m  mixto  remancre,c|uia  illormn 
virtutes  fcu prima:  qnalitates  in  ipio  rcinancnt.  Kationc     '  * 
confirmatur>quia  forma;  n  aturales  ne^ueunt iine  natinis 
propricutibus  rerum  natUra  cohdercrc^:  Atqui  liatiuae    ^  - 
propri^taccs  cleminco;nim  neqtiaquam  in  mixcis  repe-  |. 
xiiiiitar>.  verbi  gratia'^  in  ligno  rcpeckur  im;en{u6<£aior 
^i  eil  proprictas  igiiis  Alie^ue  (ummum  fUgus  ,  quod 
eft  ptoprictas  aquae ,  cnm  rcpiignct  ifl^i  fimul  in  codciu  ^ 
fubjcdlo  rcpcriri  :  Er^o  nccformoE  naturaJ^^s  eorimdcm 
in  jLpiis  reperiripoiluii(.  ^Addc  (juod  ii  formaisiubitanti^^ 


Vl 


Digitized  by  Google 


l4t  Sb  C  V  N  ©  At  P  A  II  T  1  S  PH  1  S  1  C  At 

lcs  clcmcncoraiwellcnc  actii  m  mixco  ,  lcc]ucrc:urin  ea- 
tlcm  fubjccli  parcc  limul  plarci^irc  formas  fubflantiaks 
iniinmt:  (bbordinacas ,  proindcc-juc  vniim  &. i^em  limul 
c(Ie  mulciplicis  nacur2>veibi  gracia,cni:  limul  naturnz  zc^ 
rcftri$,aqucaf,aereac,ig|icai<juodpcraKfiirdum  cft.  Capcc- 
' '  ram  quia  iu  mixco  rcmaaenc  diemcncorum  rcftadat 
qualicaces  (imul  cum  tpforam  macen;i,  hinc  dicuncur  e-> 
'  qlMi;    lemcnca  vircuce  &  poceftace  mancrdin  mixco.  Quod  fi 
)  .  obi  jcias  mixtum  refbtui  in  clemeiira,^  ewm  lignum  iiv 
^t^uth*  ,   acrem ,  igncm  ,  aquam  &  cincres  dilloluitur ,  ac  proindc 
cx  iplis  aclu  conilare.Rclpondco  non  cdc  ncccllc  vt  cain 
quac  aiic^uidcum  altcracionc  prxL^ia  &:  phyfica  mucacio- 
'   iic  diflbluitur,adu  in  lofo  prxcxfiiccrinc;  cunc euima^tu 
^ife  incipiuncj  cum  mixcuiii  corrumpicux. 

QjAISTlO  XIV. 

TtmftTA-        Rafis  Grarcc  ,  Latinc  tcmpcramcntum  cx  ipfamix* 
mtniHm  tionc  natcicur  ,  cltcjuc  concepcjsfeu  harmonia,  kii 

funttpfs    nacura:  cujulciuc  mixti  ap:aprimaru.n  qualicacum  dilpo- 
ffims  f*^iitio,vcl  pocius  funcipfa:  pnmje  cjualuaccs  ccrca  t|uadam 
rat  ione  in  mijcco  cempctaca:.  Hcquc  cnim  cxii\imaiKium 
eft  ccmpcramentum  dlc  quiocam  qualitatem  a.qaaci|oi 
primisdiucrlam.  Nequeeeiamprqprideftipia  guaciior 
pdmacom  qualicacum  proporcio ,  ru  mucua  ewumlacer 
le  habicodo » fed  ipfkmec  quatuor  prim«  qaalicaccs  ^oae 
-  iUamiacerfepropomoiK^mhabenc. 
Tewftra-    Tcmparamcntum  in  gcncrc  duplcx  conflituicuriaUud 
••«lirfl»^  tempcracum  in  quo  nuiia  qualicas  notabiiiter  cxccdir, 
aliud  vcrbiurcmpcratani  in  cjuo  vna  vcl  laltcni  dua:  uo- 
^.z5T^*t2biIiccr  cxccdunc  rcliquis  inccr  fc  cont^mperacis.  Rur- 
fwgmm        ccmperamomaai  ccmpccacmn  iubamidi  tur  in  id  ciuo^ 
^4»^.'    exquilitd  atque ,  vc  dicicur  >  ad  pondus  y  &  id  quodiiO|ii^ 
,  adeo  exa^e>lcd>YC  diciau»  ad  i^iciam  cemperacur.  Ira^ 

'<]uc  appclhicar  cemperjimeasamad  pmdus  iUud  in  ^itp 
JOkuUa  plani  qoilitas  exoperac»  £td  fiimma  ineft  pmnium 
«qualicas.  Tempccamencum  vtrd  ad  jufttcikni  dieicm 

3uad  ad  uacaxam  ciuscui  compctic  maximc  accommo- 
acumeft^iuYCuulU^uaiicasoiQcabiiiccc  exccdac  ca^cc« 
*  -  '  -  ras 


Di^itized  by  Googl 


t 

Tlt  A  €  T.  II.  D  fi  BL  B  M  t  2f  T  I  S.?  , 

ras:iHud  vnicumcftjioc  vero  multiplcx.  Terapcramen-  Ttmftr^Z  - 
tumiatcinpcratum  cft  duplcx,ncmpc  iimplcx ,  vcl  com-*****'^»** 

pofitum.    Illnd  cfl  in  quo  vna  tanciim  cxccciic  altcram^J^J^^** 

oppolicamreliquis  duabu^^ontcmpcfatis  :  fictcmpcra^  ^//^ 

xneouim  calidiun  dicicui  in  quo  cal^r ixigori  dommacur  p  rnfnet.t^ 

kumpre  &  (iccitace tcmpetacis  ,  boc  vcro  cil  io  quo  dua: 

qualitates  exccduncalijs  duabus  rcmirtis  i  fictcmpcra-         '  ^ 

mencmn  calidium  &  humidumdiciturinqiip  calor  &hu-  / 

miditas  frigori  &  iitcriati  prsdomioancur..  Poteftenim. 

ccmperanientum  ratione^ rincipi j  a  quo  proficfiTciturjbi- 

fariam  diuidimcmDC  in  tempcfamcntum  innatum,&  in- 

fluxum  :  ilkul  cfl  c|uodab  inccrnis  naturx  prmcipijs,hoc  ^ 

vero  c|uod  ab  cxtcrnis  caufis  prouenic.  Siccnim  caro  in- 

nata  ternpcrie  cil  calida  2^  Imaiida,  lofiuxa  vcid  potcft 

cilc  fri  gida,vc  hyemc  acqidit. 

Cxtcnim  cixca  cemnerameacumad  pondus&iufticia»  Dif%ml<0 
qiiacriturjan  dcncut  chRrnodi  ceniperamenta.  Ec  quidcm  ffreatmft^ 
quod  ad  prius  fpc(5tac ,  nihil  videcttr  rcpugnarc  quin  ad-  - 
miccendum  fic ,  Ucic  rariflim4co9cingac     adhuc  heui 
dur^t.Sic  (cribic  Galeaus  i,  deTemperainentis,cutem  iiw 
rcriorcm  manus  hominis  in  aetatc  pocilfimum  florentc  ; 
oinnium  qualitatum  mediocritaccconftare/  Quod  vero 
Ipa^ftat  ad  poftcrius  tempcramcntum  ,  nonefl  dubium 
c]uin  illud  nonnunquam  rcpcriatur  iarerum  natura  j  ita 
vc  corppra  mixta  non  raro  temperata  fint  ad  iuftitiam» 
licccnon  diupcricuerenc  in  cali  (latu  ob  excriofccaifi^ 
contmoda:  fic  verofimilp  cA  quaiita^  in  corporc  h  uma- 
M  ad  aequalicacem  iufticiac  efle  €«mp«racaa>  iiccC'diAEik>  \ 
limum  ttc  e^th  cmperiem  pcrpecud  cQnieniari  ob  cq!|^4- 
nuas&pcrpecuasalcei:acioacsipfittscor|»oriS',  quaetutn 
abintrinfeco,  videfkec  a  calore  natarali ,  htimoreiceia 
natiuo,  &  alimento  airumpto  j  tiivci  ab  cxcrinCbeo ,  vcrbi 
gratia  >  ab  iaiiuxbi  corpoium  coelcflium  ,  aui  ab  acris  di- 
uerla  temperie  proficifcuncur.  Practcrca  tal:  tcmpcramc-  '  , 
cmnprxcipua  quadam  excelientia  cributuiu  fuic  ptimis 
,  patencibus  :  fimiie  Quid  obtiipic  &cratiifimuin  Chrifti  Pr;m»f»m 
4rorpas,&  firnilc  qiiicf rcpcritur  quoq-,  in  corporibtis  bca-^'*"'»'*"» 
.  toraflti^iianamsiacerillaidficdiicunaio^  quodco^o-^^'^|^^^^^^^^ 
m  primonim  pai:eni;uii||eoem  atio^am  t  Qom^mQn  in-  p^^ai 
figncro  cemp^mencimucacion5  mbi)(Iibic»corpus  Chri-  fiaigmttm^ 
ftiinfigncsf neimimal^cxiiiuIc4;o  ccmpccAmcnci  altciii-  ffr^in. 


Digilized  by  Google 


^         f  144   Secvnd  ae  Part.  Physigab 

tioncs  palUini  fucrit ,  dcniquc  corpora  beatorum  nullam 
pianc  tcmpcramenti  mutacioneai  pertoram  a':crnicnrcni 
expercura  (ii\t,  Solenc  faic  rubiungi  nounulia:  quaeitiunes 
dc  nmtiia  elemenrari  inter  fe  tranfmucarione'»  qux  nulf 
nuilius  momenti>iclcircatiben$  pr^etniitco.  At^ue  hm 
df^elementis  in  genete  fatis. 

hHim  traciatHs* 
DellngulisEicmcntis.  ' 
.      D  E   JGNE.  '  .■ 

§ 

'       jin  itmr  ignis  tlmmtary  fuffM'mm  t 

Q^Ai.s  j  r  o 

.  -1L  T  On  tantum. Ariflxrtelica:  doNatinac ,  verAm  etiam 
,  iN  rationi  impiimiscft <;onfentaneuahdari  ignem  cle- 

J  .        mentorcm ,  iilu  nque  eflc  fupra  acr^m  iuxta  concauum 
^^'i^l'  corli  Lunx.    Cuius  aficrtionis  prior  pars  vcra  cft ,  tum 
'    *   quiafublato  igue  maKic;i  cilct  mundi  huius  vniucrHtasJ 
vtpotccjuarcareretelcmcnto  pulchcrrimo  >  nobilifliino, 
&adagenduip  promptiilimo  ; .  tum  cjuia  fummus  caloc 
natijra  dcbetur  alicui  clcmcnto  »  non  acxi  <jui  natura  lua 
f     md^erat^  caiidus  eft, ^  mulro  minus^cjsra:  aut  aq^x  na- 
vJerhf  tULtafoaft^dis :  Ergo  foli  igni  dcbctur.  Pofterior pars 
fMs  ^jftr^  elcifdcm  a(lcrtionisprobatur ,  q»ia  ignis  in  medio  acrc 
9Mu       nat  ura  fua  leuitat,&  fanc  fupra  ipfum,  nigrauitat^  mate^ 
risE  cui  arflixiet ,  deti ncrctur,  cuolairct :  Ergo  fignom  cft 
MMhf     locum  illi  dcberi  lupra  acrem  iuxia  ccclum  Lunar.  Ob- 
ijcies  forfan,  fi  acrcm  ignis  vndcquaque  circamuolucrct 
cum  iumma  agcudi  vipoUeac  \  iamdum  rcliquaomnia 
fua  voradtatc  coofump^ijcc.   Rctpondeo  liHus  ignis  c- 
lcinentacis  acrimoniam  partim-natiua  ratitatc  debilica- 
ri,partim  aiSris  vicini  iiumiclitate ,  &  mediscrcgionis  ae- 
reae  frigoie  impcdiri,nc  hu<;  vfale  vim  fuam  exerat.Ne- 
quecxiftim^n^ijm  cft  ign?m  imbi  vlioindigere  pal>ulo, 
cum  in  ca  iitdc  tii^QOpkfe  cooitiiaripnim  agcntium  incuxfa 


) 


Digitized  by  Google 


Tract.   II.  E)e  Element. 


Q^  AE  S  T  i  O      II.       ^      /  '  ^  f 

VSirnri  r»on'cr,an  ignis  clcment.iris  c]ui  efl  fiipra  ac-  ^jfcftU  r^. 


P 
c 

vctQ  noflcr  iic  deniior  *&  iumcii cmiuac » cx  accidetitali 
marcrfacdirpoiicioae  proiieiiit>c]udc  non  arguii:  di(tin6tio- 
ncm  naturas  (pccificain.  Quod  tcro  ignis  tnfcrnati^f  agac 
ni  aniinasclamnarordm  c»MT{Jhitfeiriq|aIes,proucoiccx 

rnernaturaliquaiUm  virrutc^ciu^^^cnusOeuscotanquain    '  ^ 
fiuc  lUibciju  inftriiniciu  >  vrirur  ad  piip.iciuiiis  ailimas. 

N*.>nnulLv:  jjic  diriiciilcaccs  rlc  iu)c  codciii  clcmcuco /)|^^^'' 
brciiiccrcxplicancix  (ivM.    P.-iiiiacil  :  Cnr  acrnJco  igni  nef  nmmuifs 
nccciraritis  cll ,  vcinccrclulQ  illi  adiLLiipieigai^  cxtin-^^^rc^  ^i»^  t«  - 
^  ^u  icur.  Relpopdctur 
^  iamoi^m  &  cxcrciTi' 


:ur  rationcm  cffc^cjuiaignita'maccria 
iccictam  fuligincin  e^itsqup^agni  fo-'- 
ucnclo  non^ari^m  obeil^  idcAqOTOpus  efl  cdncinuo;^^  j\ 
cctiTa  achs  circumflbcntis  qui  ciiimiodi  fuiiginem  exci- 


K 


ptac,&  ab  i^^eabijat.    '  ^ 

^  SccUftdadif!icurt5^,C«irif^n?s  mlmWextinffuitur  ab^^^   ,  " 

•  c]ua  mari:ia  quakU  ao  n.ia.Kci^Mirirlcr^rjCiuia  a^-jua  inarH     ^        ^  ' 
na  plus  habcc  pingucuinis      iiccicacis  ob  mixcioneni   .  '\ 
Jicrrc^hium  particulnrr.  n  aciiifc.irum.      '         '  .  .) 

Tcrciajcur  iguis  inriar  pyramydis  iii  cu(pulem  definac.       '  \ 
Refpoadctar,quia^parccs  dcniiorcs  in  iiuofubfiJunt,-ra-  » 
riores  vcto  ac  ietu6rcs  furfmn  afcend  »ntes  acutintnr,  » 

qu<mtam'ab  aerc  «circumilan]^  vndtt|ue  faciiiiis  abfu- 
inilntatquoio1igit)$iden&ori.^atei:ia  fubfideiitc  xtce-  «, 
duoL  ^  • 

Quaita ,  Cur  ignis-belli^is  tormentis  excifatu^>  tantq 

illipccufl:repiciK]ue  foras  entmnic.  Rcipondco  caufam  cf- 
fe,  quia  pLihiis  illc  pyrius  ftacim  atcjuc  igncm  concipic  fu 
rarior,  proindcc^uc  ampliorcm  locum  fu^i  poitulac,  cium- 
cjuefummo  coque  rcpcnrino  impccu  cjua  parcc  via  ^ 
bombarda  proxuit  «  fic  Yt  eoimjau^encino  aeidiili*  ' 


ur 


I 


Digitized  by  Google 


-  "    '      1  146    Sl  C  TN  P  Al  P  A  ilT.  PH  y  S  I  C  A£ 

pctur,ihgcnt6raqaeiotiii<ii^dati.     '  _ 

Qinnta,cur  ij  qui  pracfcr  modum  frigcnt  >  cam ad.cop 
r'     piQfumigncm  propius  acceduiitjdolorcmfcntiunt.  Re- 
fpodctur  -id  contingcrc  tum  quia  fit  rcpctina  mutatio  in 
organp  ta<^as  cx  vno  contraiio ad alterum:tum  ^uiaca-' 
'  A  Igf     poj»s  algpxe  coaftri^^  \ 


I>£  -  AERE. 

.   .... '    -.-  .  -  ,  r 

".  '         ...    /  , 

^w^Mr  fit  frimmm  htumium., 

T  Al  S.  T  f  O     I  II. 


.» 


CMufiiUlfi'  j-^  Vbitatutanacr  cx  innata  quilitatum  complcxionc 
^****  fit  fummi  humidus  ,  (icut  ignis  (umm^calidus  fcu 

^.ptMimi^C^dM^cticm^  ed^quod  id  a*^ 

^ttKoai^caIiterc0m^terevideacor>c^ 
^       ^itiiish^me^at  qusbft  qoi  Ikpeeidic^ 
^i^,  tetei^rk;ntia,quam  humcd^ct.. 
-^i^  i^  .  Pcrftadu  tamcn  cft  in  AriftotcHs  opinionc"  ▼crirtima, 
^?^'      qui  i.lib.de  gcncrationc  c.^.fcribi^t  acfcm  efle  humidiorc 
aquajacproinde  clTc  ptimum  liumidLi.  Ratione  cofitaia- 
riiiifiiri  tur,tumquiacdm  aqu^  fummum  frigus  pe»fe  competat> 
^^^. '  vt  fuo  loco  i9cd>itar,ofiNipotcft  cidem  competerc  suma 
hiimiditas>^9iaaifleiiiellmcntodux  qqalli(;ate^iu  sumo 
gra4inoti'C0mpcttfiif,,ytie3cfiiprd&i<lUsinpri  dtl|a- 
caiifmehdiuscntfbtQs  jcoJli^^  aeri  coueniac 

vnecel!e^,cdm'6aih  igni  vcrterraf  nemo  trib!a»t,t(^^ 
fbrmalis  ract#  huraidi,  aeri  magis  qu3iiia<jti«competi|, 
Nam  acr  t  icilius  alicnQ,tcrmino,  &  diffidUos  &o  quam 
JtiTftr  ft  aquacerminetur.  Vbi  diligenter  nocandumcftjfCUhumi-^ 
.  mn  ttfifcsf*  ditas  ficut  &  ficcitas  non  tam  aifbuas  quam  pafliune  quali- 
• '  >      tacGs  fmc,  non  tam  ex  ipfo  x^a  huincdandi  3c  dcficcadi, 
'  quam  expadl^a.rationc  fufcipiendi  tcrmini  earuforma- 
;  Jle^  radones  e&  eolligcndas.Quarclicct  aqu^a  magis  hu- 
'  ipjp^t^^m  aer*^  id  quidcm  quiadcnfiorlcoiiftat  ma- 
ceriV,  non  fcqjiic^  caiilen  j)»m  efle  foroUUter  magis  j^u- 
N  iQtdamMixid  coofbecrxpenentiacoi^rt  futt^ 
aer  ndttnanqaam  defiietare  videacnir.p^tius  ^uajliiiiuae^ 
ctarcjhoc  ci  cbntingtc  ratione  influ^aqaaHtati^tiio^  in-  . 
Aacx  t  ^uia  aim^  caio£c  SoUs  raccfcic  ^  dcficcatur  t  aot 
4  -  .  '  '  '       "  *  ^  ,  '  '  ctiaiu 

.  *    ..t     -       .    .    .  . 


Digitized  by  Gopglc 


V 


.  ITract.  11.  J3L2  Ei^BUiijyis^..    •  147, 

ctianicxtretnofligjrc  a  lueis  Yiiiporibuicxpur^^  -  7 

qui*  (ic<>is  cxhalaciohibus  fatfp^  immifcccurjcx  ' 

xifrLinn  v.i;ui  quoruiu  propr  lUiU  cft  ddlccarc ,  o^ii  ipdus 
.  acm  ucr  fc  cuuUdcraci.  ^   *  *         .     '  .  /  * 

QiA^l^sTip    IV.  >  :  ' 

NOn  dcfutn  rationcs  fa^is  probabilcs,  quibus  aerctn  ^        . '  -  i 

nu^  mc£a  ^erts  por^Q  &  cxtctoi^S  agendbtis  magis  <lif-> 
» mafirixigMa  f 'Quod  acrfKjftracorpora  ventila^^  ,        .  / 

frigcrct,  i]a6.i  rcfjirationc  accraSus  intefHYiumcaforerii  '  ,  l 
-tc:npercr,&i'icli]fas  vc:ri:ulo  ob  iailai^Liin  fricTLisd 
rc  n  cificiariNiliiloiTiinus  ca  nen  lo^c  proSabiluisefl  ac-  ^fTfffh  f  \ 
ic:w  nicura  fiia  calldnin  c(r^,!\on  fr:^i'iuTijalioqm  diir>l-  ^f^^iaj^nb 
uerctur  conccncus  3c  narmjnia  priaiiiraiTi  qualitacum  ia 
clcmcuEisidc  cnim  cirencu  crla  clcmcatafrio^tnempe 
a:]ui,cerr.i>*^  acr,     viiicu:hcaUdum>  nCmpcignis}qa0<I 
•  abfardumc(K.<2un\cnim  lenita';  c.ilorcm,5cgpaut 
^   g^rcni  cpnC:quatur^nc  fiMt  cS  duo  clementafinc  gra* 

liia,nempc  av^aa  &  terra^jSc  duaqu^quc  lcutj  >hempcaer  •  .  . 
&  ignisjiinc  duoquo  ]uc  c(C:  frigiJ^V&  duocalida.Xdde 
^  quoci  corpora  in  qrtibus  prx  lonunacur  acr ,  calidiora  &c  y     ■  "  ■ 
lcuiora  cllc  l'jicnc,vc  o!eaai,bucyrum,ra -^auis^drc. 

Qaodautc'.nmcdiaacrisrc2;io{lctrjgi1a,hocnonpro-  rar  arrf$. 
uenit  c?c  naturaU  rcuinn  icacoiidicioncfed  c?cinfl'.!xa,id-i»^»»'i/«v»-  T 
cjue  pco^ccc  frcqucaccs  vaporcs,qui  cum  c6  pccucnerinti  ^*'*''.*''» 
iublatts  UnicHnitibus  impcdimencis(eG;  adnaciuum  fri>  . 
eus  rettfl^cant  eaiiique  1^0  ic  n  fua  fri 
ciuiK:adde.qa<Kl  nec  repeccuiiio  folariumxaiU^ 
'  infimatncegionemnoiiumiquam  ^chementer  ajfici^iicci    .    .  ^ 
clcinentaris  ignis  (erudlquo  iapreiTia  aeris.  regio  incate-^  / 
fcic>e6pertifigunt.Nihil  miiru  autem  elTedebet  fi  nos  acr  ruP4fr»re^ 
rcfrigcrct  qui  calidiores  co  famiis\pi\Trrcrciin  dum  '''^^^^- fn^frcmm  ' 
hitur  ,  tjuia  tunc  acr  noftro  corpori  vicinior  ac  tcpcfccns 
ob  calidos  vaporcs  ck  noflro  corpore  excuntes  cum  fri- 
gidjoncomniucacur.MicigacctiaaicordisacdiinijCjuia  li-  , 
cec  (ic  colidus,  comparationccamcn  cprdis^i^  ^irituum, 
'   frigi<t|is  eftjquodctiamdici  dcbeccomparatioUeintcfti- 
nbrum  ^  vencriculi,vbi  obind.a^um^  iiiclufiim  mciisi  _ 
mWeftiffim»!  ilia  cbolica&cormin^  cxcitatttur. 


r       '  Digitized  by  Google 


- 148        P  R  X  Jt  A  1    P  A  R  T .  P  H  Y  8  I  C  A  1 


cerrae  Sci^Mfdn^^gn^s  inter<eptu^no9camcaimme-. 
rito  illud  itkres  yeiati  proaincias  4ifti^ 
*  phijinfimim  nempCimcdiam  &  fuprcma.  Infimaeftjqn^^ 

,      nos  ambit,&  vf  juc  ad  cam  parrem  porrigitur,  ybi  rcpcr- 
'  .  '    cufTiofolariumradiommdcliiiit.Siiprcmadiciturjqun?  in- 
•  ■  ^  '    '  ter  concauum  ignis&paulo  infra  altiirnnorum  moutiLi 
^     '  '  '    faR igiaimcticdlacd.   Mcdia  qux  inter  iiU^  inceriacer. 
D^Mi^.  jBAaurcm  dircriiTien  intcriilas  aeris  rcgiones,  quod  fu- 
mtif  i&M  prettiafitmodcrate  faltciti  calida»  id<)&cpropi[er>iaturale 
3.  ^9^,[^ii^^xiis(^^  viciiiam  ignis,  it  propiorcm  itfHuxuiw  codie*  ^ 
|Hsluniinis:Mcdia  Ycrdfcmper  frigida  ob!fatiQ!fehi  fu- 
pcrins  allatami  D^iiiqae  ittfima  modo  ca^^ 
te,modo  frigida  vtin  nyemc,modd  tcmpcrata  vt  in  vcre 
,  f  &autumno.   Oriturautcm  nOtabilis  ifta  mutatioin lioc 

'  ]  ■  noftroaere  infimojcx  vicinia  terra:& acjuiujcum  tcrrA  & 

.4qua  reflexionc  radiorum  cocleflium  incalc/cunt  ,  acr 
,   '       \  qaQguc  vicinus  incalcfcitjcum  veropcrhycraeni  nat^uo 
*       J  rigcfcunt  frigore,apr  quoqucvK»nusalge&it^  Eflctiam 
aiiud  difcrimcA  qaodin  mpreiiia Jieris  regionc  vix  vilac , 
V    \  iniprcfEbnci  mtccbrologic«  appa«aJic  ,  in  media  ftc- 

^       .    i^aenter  ^dmod^  &'vanar  gignjmcur^denique  iniiiGma 
nonnulMicctpauciorcs,gigiWhir/ 

Cxtcrii  iijvtaqua  inteeis  lacQnfi^s  abCpie  fluxus  & 
^-^g^j^^refluxus  vicillitu  linc  obtorpefcit  ,  ficctiam  acr  in  \oc'\s 
^JJ^J^fubtcrraneis  aSlquc  rccenti  aurae  pcrflatu  corrumpitur, 
'  fiiUnh  i  .  ac  pcilllcns cfeituriquarcpccn^oruiu  cfl  ^iuiinpai  ac-- 
,  '  rem  rc(pirarc^      :  ;  •    ■  .  ^  /      :  '    |        •  ' 


D  i^  AQiy  A.. 

civAE  ii-o  VJL  :  ' 


i. 


Ti«J*J*^^  IVT  ^"^"^^^  arbitrati  fun^t  fummum  frigus  terrx  com-  ' 
fimitJfW         jpecj;rc,uun  A^iux.  J^t  ptubabiUor  cHcommunis, 


•  4 


\pi9itized  by  ^OQglc 


J 


qux  prooildttbfp  Ariftotelis  cft  &ntentia,adu;^jn'iiatu']:a  J 

fua  ctfc  rummc  fi:igidam,&  (iiiaul  inligniter  namtcla.  Et^^  . 
chim  uuUum  clcmentum  magis  frigeficit,nuliri  igiii  ma- 
gis  infcftum  &  inimicum  quam  aqiia.Ec  ccrcc  fi  ccrra  (ic 
liimmc  fiigida  ,  mirLim  vidccur  cur  non  amplius  refrigd*- 
rec  quam  aqua  ,  prxfcrcim  cum  ht  denfior  :  Addc  cjuod 
tcrra  fic  rummcficca,prC)indequc  nonpoiiit  elieiunul  slu 
mc  frigtdaj£x  guo  concludcrc  cft>aqaam  cfle  natmcafiia  ^ 
^iiunme  fj%idam>  liiie  etiam^rimumirigid 

ET£lterra6cmatiirnicamolcs9eaquead  vniacrsuciQe-'  e 
li  complcxum  jcquabilit^  fita,coniiuacur  ^  noiioulli 
tamcn  exiftimaiot  >  aquam  terrsenotabiiiter  prominere. 
Qupd  tamcn  non  fitdU  aidmiiferiin>c&m  iCoQftec>cxli  po-  • 
losifine  Rlaiiifioe  terra  itet  £iicias,2quabiUter  eleuari  ant 
depriini:adde  etiam  ex  vno  porcu  oppoficum  facis  longo  , 
maris  cra<ftu  inceriaccnccconfpici  ,  quad  tumor^  aquaj  ' 
,  impediretui  fi^ccrrx  promincrcc.  ^  ^ 

QucTri  ctiam  folec  hic ,  an  motus  fluuiorum  /ic  mocus''*^*^^*^* 
naturalis.  Rcfpondeo  non  eflc  abfolucc  &  funpliciccr,a-^**;'^'* 
qu«iecundumie>fcufccundumpropxiamnacurani  i^e«*  / 
6):atac,  nacuralem ,  ied  videri  nacuralcm  (pc^ato  ordme     '  ' 
Vniuerfi  >  iadic^que  circ  iilis  duminii^as  imnc  impul- 
iominf fimo.ormmitdiab  authoct  aaniii^TC  ^ 
fos tenae  anfraflMS  vaiiii  ieieinfli^Aetent^dpne^ iamare  '  >  ^ 
jcommpeieilt^ 

•  •  Dcnique  peti  poteft,  cur  ^qnsc  flucnccs  non  ; 
Rcfpondco  appulfum  caloris  cxcerni,qui  maximc  pucre-T^'^*  J- 
dihcm  inducic,inhibcri  frcqucaciagjicacionc>qua  alius>6c  • 
al^usaejtdicaaquammuucur..      '  ^ 

D  E  T  E     R  A. 


V  » 


Q 


Vod  fpcdat  ad  prius  qua:ficum,Reipondcmus  ccr-  TAftd  «jt  s»^ 
lanatuxafuacirefttmmd  ficoun^ &fimtti  in  gcadu"«M^* 

^f/^  .  i  V    -  .     ^  .       '  -.JC'  I  '    .»  ,  . 


< 


Digitized  by  Google 


■        ■*.  .  * .  •  • 

J      IjO        S  E  C  V  N  D .  P  A  R  T.  P  H  Y  S  I  C  A  E  - 

icimfTo  frigidaiiu  Qaod  Ct  fummL' ficca,^^^ 
^  '    "  ■  .  Ium.cftclcnK«airr<tiK>4faciIiun^ 

'       .  circumfcribacuif  ;  (j^ivjcroficfdgTiiaipatci.cKnatura 

"    »  : 

iwjwii,   

,     •     rioies  t.imcn  parrcs  icnx  rcmanent  fiij];ife  Huc  fpc^af 
(lubuatio,VDoenam  taJKa'tcrr.^  fcccri<iitis,vt  tot  artxfftt^ 
Mtfi^*    hcrbarum,frH:icnmque  iTciUTa  diiUmiHimnr  naturx^pro- 
•  ;  .  '    )  creec,cflucac,&  nutriar.Rerpondetuitumcumaquqatcr- 
^   •      ris  fciundx  funt,tcrra:  paifc*.  otnocf  >Ceo  ita  ordinnntc,, 
V   nonnihil  aquei  fimuU&.acn  humoas  cbtbiffcquo  frugi- 
■  '      ;  ,fcr«ac&u£hiof«ficrctit,aliQeT^uide*^^       aliae  vcro 
.     V  mlA^sf ^im  iutcm  gcncrandi  a  Deoacicicpitfe  tcriio  dip» 

Quod  fpedac  ad  fioftctias  qu2fit«m,ambir«s  cciwe  ^0-*i 
.  plediturmilharialtnlicaii^oSo.idcft.noociiidcdmmillc 

•  /      ;     od:oginta,feuleucasGallicasc5inuncs9f40- i<l<^ft>"®^^*' 

millc  quin2:ct.is  nuadra^ini:a,ita  vt  vni  o-raclui  tcrra:  rcf- 
. '  pondcanc  milliana  ^i.quiuquaginta  tria,icu  lcucicoairi- 
.     '  — jE;«f6.cum  dimidia.Defcribuntur  autem  in  ccrrae  amhitu 
.  tofgtadusqmitewcaefodefciibuntur,^^^ 

nores,ndmpc  j^o.hoc  cfttt^ccnti  fcxag!nta,ficat  cofdcHa^ 
drculos  iii  fdpecfide  tctrat  dcfciibunt  Gcognphi ,  qua< 
,  in  coUf  s  defigaaiit  Albolop^^ 

gis  &  Gcographis  cxplicanda  tciinquimus.C^terwmiux* 

•  ^  ■      ta  ambitum  terrse  fupra  afri'»natum'  ciuflei» Aawttct 

continebitmelHaria  6o7o.fcu  leucas  Gallicas^QU.fcmi- ^ 
diamctcr  vero  miliiai  ia  3o^^i.  leucas  T|i7.  cum  dimidia.  • 

pMdtit*  Rcpcte  qux  dc  hadrc  docuimus  in  appcndicc  pnmi  tra- 
dacus  huius  partis^Huc  (p caat  illud  quod  qua:ri  folct,an 
fit  plu$  aqi^  qtiim  tcrrar, .  Rcfpondco  muho  plus  tcrrx 
;     •  cffc<juamaquflB ,  ii  prbfuriditarem  fpcdcs,  ^amquc  com- 
tfcrtiimcllmarispto&itt^itttcmf  vt  plurimum  no 

d^c  aimi4i«miiHaiirij,&in  qaibdai  lods  .^^^^ 
,  yvei  trfa  nHjIiaria  pcyueftire;  at  vcrft^tcrras  profunditas  M 
»  .  :  ipfitis  fuperficie  ^d  centrum  yfquc  rnundi  cx  quacunqoe  ' 

*   :(/  '  parcefcextendicquodfpatiumcft  milliariumjOJV-Siatt- 
tcm  de  fuperficic  cxtima  aqua;  ad  fupcrficienv  cxtiraani 
^     '     •  tcrrae  comparata  fcrmo  fit  ,  vix  qiiicquam ccrti  dc  carc 
.  |lUi go^cfccuai  aoui  tcri^  u:a£ti|s  ii^  dici  A^tcgatur  igno- 
^     *     V   "  »  Quagrcs. 

■i.       -        ■  -  • 

-    '-^  Digitized  by  Gopgle 


\  TaACT.  II.  Db  ElbmemtJ  ih 

t|  ▼eteribusilc  tix  nuoc  plfu  aqux  cjtniiatecfae  a^pateat. 

<^«n8sfor(aibTtuknani  cefr^  monte$>&  cDllea  extb  DuUutu^ 
mxnt,  Refpendeo  ptobabile  Tkleri  dic  terrio  creattoftis  A«^0n/!i. 

primjain  txtitiflc  ,  cam  iuffitDcus  vt  aquae  fc  rccipcrcnt  ~ 
in  certas  c|uafdam  ternr  cauitatcs ,  qux  vt  ficrcnt,  nihiU  ' 
que  tcrrar  dcpcrdccctur^uecelliyiuiTi  fuic  ^uofdam  m  cer-  ^ 
rumorcs  cxoriri.  -  Dn^Mfu^ 

'  Dcnique  fi  (Ja^eras  vndenam  in  eodcm  tcrrar  tradlu''^^^'^' 
ftudimacecatka  folidererum  qua;  gtgnttncur  variecas 
proueniac,  ci\mpmncs  eiufdem  climatis  parces  etmdcm .  ^ 
iiabcanc  pmtninm  aftrorom  afpcdum  9l  inlliixiim.llc(p67  / 
dcoid  Drotte^inexdiuet&dii^ofirione^vAamq^ 
^ne  (olun6ib  auchore  natatae  inip&  muh^alcentis  o-  * 
ngiiie  donatnm  cft,idquc  raaximl  cofine  vrimitua  opC' 
rahomincs  indigcrcntjficquc  iftiufmodi  auxiliorum  nc-  ^ 
ccfiitatCjhumana  (bcietasar^iusvincirctur.  Sedhj|6  dc 
clcmcntis  ^|um  gcncracim  cum  ipeciacim  iacis. , 


/TERTIVS^  TRAGTA']: VS 

r  HVIVS  PARTIS.- 


Mlxtorond  corpoirQm  duofunc  ^iiet«:d|^|ienitn  di-|iMr«i<««. 
cuntiirimperfeda^iecundumqualitacem  ,  ^uae  . 

adhucclcmentares  formas  rctincnt,appellantfirquc  vuU 

?j6  Mctcora  :  alia  vero  dicuntur  perfeda  &:  (ccundiim  •  .  - 
ubftantiam  ,  qux  mutatis  clemcntorum  formis  alias  ,  ^ 

fubftantiales  formas  fibi  vindicant,vt  funt  nictalla,lapi-if„|g^ 
icst &C.  Qugre  duae  dtfputacioncs  huius  tra<f^atus  i^fti-  SAtm  dijpu- 
tuetiCttr  f  prior  crit  dcinixtis  impcrfcdlis  fiuc  de  ttietco-*^ww«#|(ii«» 
*  fis^ftcrior  vcro  dc  mixtis  pcrfeiiifipia^t  \'      -i    '^-t^  A 
>ftrt«(|p^  ^  %«  4    ,  ^  ^ 

■  ■  ws^        ■  ■   -.  •  Y-^'^  ^ 


'     ,  .A 


'\  .    SBQ.VNi)\;P  A,|l.  T.  P  H  y  S  I  c  AE 

^  .^i   

■     P  K    D  V%A  r  iQ 

j    '      /        ' ,    I^e,  mixtis  impctfcAisjfeu  . 


rf^  i VJ  ram  6:  formam  iiabcawt.rcd  oaia  licct clementom.  . 

mt:trs.  •  'f-,rmas  alleiue(ic^  nonniluJ  tonneQ  ab  clcrnen^QfuWiuo 
.^,  ftatu  djpfle<^l:uric,i)cc  binas  tantAm,vtplttra,clcmcftta,  feJ' 
f  -    '    P*«^«C3cpxtinis  qusJicatibttsfibin^^ 
V  .  ^dia  ^aioflamconditjoAis  intcr  clemchta  pu- 

.  OmfigiiSuM'^^  niixtapcrfcaa.  AppcIIaturautem  Mctcora Jata  nc/- 
.  /  .       'iniiiifisacceptioiie.  Ea  enim  propnc  taiuii  appcJiaii  dcbct  \ 
•     '    Mctcora!  c|ux  fiuH'!  in  iiicdia  auf  fuprema  acris  rcgionc 
c      \     «>^ntconrp!ci.Iiic(iimLatineGr.xcavoxfignificat:vr«s  , 
K      tamen  inoaluir,  vt  ea  omnia  imp^fcd:d  mixt^i  .qiMB  fiuc. 
. ^  in  aercfiue  in  ac|iia,aac  i:«rfa,gighiitnl:,hoc  nomme  ihtc^U 
I^S-^J^^^^in  aj^pcilaatur  ctiamimpre.Tioncs,pr^aifertini  q^^ 
,    .  *P^ccxdtantur,(juiatnibicjpafiQu«damimag^ 
,         ;  aentur  imprimi.      \  V  - 

'Mcu,r6rum  i  ^^^^^ci^  corfi  <J5C£p^m  gcncrarcs  sfit  ifta^.Et  qui^  - 
tn^urmdj».  ^"odipcftat  adf tnatcriam  cx  quafiunt&conftanr, 
fUx,  .  ca^ngcncrccft^duplex,  nei^ipc  vapor  &  cxhalatio  ,  tefic 
■  ,  .  AnftotcIec.4.Ii.r.Mcrco.itavtqu9damimprcrfioncsme- 
,  '  .  tcoroIogicn^exYapoic  (Iuntaxar,c]aa:dam  ex  cxhalatio- 
VMf»f  ncnonnuliaj  dcnic^ue  ab  vtroquc  niixtim  oriatur.Efl au-^ 
'       ^  ^em  vapor,halitusquidamGalidus&  hiimiduscxipfa^ 

quaprouciii|»S:>l^€Ccfli5ntiaiiterab  ipfadifFcrc^  ^ 
iy^M^M.  nafcumr  imprcjfipncs  hmsdik,  Exjbalaao  v/^,balicas 

'  /  ^tctt*  calidus  &  ficcasaAm 
.  /^x^u^inipreiflSoties  ig^^^ 

^  ^    ^  qwa  vcnti  iiafeuntur.  Forma  aurem  non  cft  diucr(a 

f  ™"*^*  dcmcotonim,verbi  gratia,forma  impreflionum  . 
^'^^•mM»  Jgnxtarum  eftformaignis,humidarumvcr6  forma  aqu^,' 
Sj^.       ficcarum  dcniquc  forn)a  terra:.  Finis  vercicfl:  modcrario 
ff»*       tempcAatumap^i^pcifiwaio  ^niuctlij^miniciapientix  fi- 
.       *  *    '    •      '  "  ■    .      .  N  .xuulac> 


}  ^ 


Digitized  by  Coogle 


1 


Tract.  III.  De  Corforib.^Mioctis,  I5|, 

ittj!  ac  potcitix  manifcHatio.  Etficicns  caufa  vuiucrfa-  * 
iis  c:l  DcusOpc.^laxt.dciadccoclumperlamc.n&calo-  -^^***'*  ' 
ic;zi|^  psjsfcrttm  pcrcaiorcm  Sojis.  £c  quoaishn  ficdji'- 
ftinjui  pojliiiit  impidfioncsineccotoiogicac ,  itavtalix  ^ 
finc  igmcxyve.^omei^,  aliae  hxgidx  vt  oat^Iij^n^uB  biv- 
imdx  vt  imber» aitxiiGcac vt  veoci:  iacirco de  iis  figilla^ 
uin<Iicema$. 

r>Ei  IMPRESSIONIBVS    ;  / 

>  ;    .         r       t     I  G  N  I  T  I  S.  '  .  ' 


« 

Qv  A£STIO,II. 


Qyoniamlmpreiuohtim  ig^iicarum  quaeda  iu  fupre- 
r.ii  ncris  fcgioDCContirifyitiCjVt  iQmcttgsqn^cIam  in  jimmUtn^ 
,snedxa  vtf  iiJguta:qaapdara  in  infima,vrignes?ollucis 
Cafloris»&cjidctrco4cii$,orditii^((lcendam.  Etquidcm**  ^  -  r , 
quod  fpeftat  ad  coknetiimqui  infta^ftellx  apparcc ,  iniu- 
,  brt!maaeris  rct^ionc  gieniturin  hunc  modum.  Excicatur 

v.-:iK)re  iolis ,  limiilquc  .ia  hiprcmam  vlquc  acns  rcgioii^  .  * 

c  ichitnr  cxIinI.-»tio  calicia,ficca  &  vniftuofajqu^  ibi  circia-; 
girata  ad  motum  a^is  faciic  ex  rcpcrcuinone  radioru'n 
Solis,  aut  dccidentibus  ab  clemcntari  igne  fla.nulis,  aut 
>iribxaco    infcriori  niibo  iurfum  vetfus  fulmine  ignena  '  , 
concip!t,S:aducniei|ttbllSc6rinud  nouis exhalattonibds  CtmtUKmm^ 
muit^m  diuqaefoaetui:  Scnutriecb:.^  quo.tntellias  it^Tffffmm.U'*^ 
metam  non  edfe  caete(^ts»&iLeIementaris  naturat,  cum  exl^  '  . 
'eIec|ientiartmateria,iiempeexhaIattofieconftetjpro]cataS'   .  >  i 
.Yaria  fimira  diuiditur  comitta  in  Crinitum  fcu  Coma-  ' 
.  tum,Barbatum)  &  CauJatum.Si  n.cxhalatib  fuerit  rotii* 
da6s:  quidcm  paulo  fpi.Tior  in  mcdio,&  ad  cxtrcmas  par- 
tcs  rarior,  dicctur  Crinirus  :  fi  vcro  cxhalitio  qua  par-   ^ ; 
te  rarior  cft  inodi^c  in  longu  porrigatur,dicctur  come- . 
ta  B^battisideniaue  fi  longiori  tra(^u  v^fixsi.Yn^uii  part£ ' 
le  extcndareidaafario,  tune  dicitur  con^||Cacaadacus.  S.^^ 
Sokntautemaf|tumnaUmaxiin£tempo^gigni,jquia'^^<<f«  i^i- 
tanc  maxtnii  aeftate  definenteabundaiitekfiataciottesjl^i^^f^,. 
^qp^  vrgente  adhac  Solis  catore  comiTdo^  (abaehantari  ' 
Q,ecfaalipa|runtdifnpari  aerciampaululiim  ^eicrucf-    ,   ,  ^ 


Qigitized  by  Google 


-     Tf4     S  I  C  ▼  *l  d  Al   P  A  R  T.  P  H  Y  5  I*  C  AS"  ^ 

■ '  \     ccntcncc  tamen  nimio  frigocc  v^hui|iiditate.itthibcri.* 
Noneft  autcin  comctis  durationis  lilnpi|i;id  cxadaic-  : 
gulam  acHnimmiiquamuis  vltra&rmeiifest^  vif^^^ 
:  QiiS^  Mt^m  tandiu  ducttntyCdafa  «ft  inpntnis  cx  W»- 
.  /  ^    CjoiHim  COgia  »  <^|kfte  |ici|ut«i5  ignis  qiii  ajppofitam&i 
ihateriam  Vf^fyot  aeteimitcifxicpafcit,  dcniquc  coniinua  / 
Qona  pabuirfubminidratio.    -  ^ 
miAihi  ^^ohcodcm  in  ioco  perftantcomctx,alic]uan(locnim 

,   »•    •  vcrc  mouciitur,  vt  cum  raptu  c|uodam  ab  ortuin  occasu 
%        -    fcruntur ,  Jicct  multo  Icntius  (juam  ipfa  acris  rcgjU)  >  vcl 
^    ciim  fijrfum  caloic  5oiis  cuchufttur,aut  deorfum  pondece 
V     matcrix  grai^orcs  fadi  ^pfimoatuct  rfiguando  moimi 
f  \'4cntur4i€c^terinoo.^eaiiti:ci^ 
Cymeu  fm  i^ia  4lHa  (iiceeffiu^  v|ui  parteadanamactiblditui^^neial 
i^t        5®^^'**  awumi titf  ,  ficquc  itamma  vfdctur  pro- 
T^^g^di/ JPprro  prastcrcjuam  quoclDeus  his  quafi  portenfis  ' 
'   .  \;     :  comminadpnibus  ad  tcrrchdos  &  commoncfacicndos 
.  _^     '  homittcs  vrifolcatjfuntctiam  comctaenaturaIiacfFe(ftuii 
w        "2turaliumindicia,vcrbigratia  vcntorum,  terncmotuu, . 
ftcrilitatis/amis,pcftis,&  cx  confccjucntil^icmimUcdi- * 
U/Mrf«»^#/-^ionuai,&c.Porropi3etcrcomctasaliatimp  ficri 
fi^es  ignif^  dicunturinfiipxema  acrisregi^n^,dt^uibusAriftoteIes  . 
7,r/!Z'''"^  l*.i»M(5tcac.4.quarttm  pr«cf  pwc  ftnt  ftcesi  torrcs,  xa^ 
yil^'^"'-  P^ca!TaIt^tef,fteltevagan^^^^  ' 
'  ^tf^ii.  ^  t^oiti  mammpart^  ^f|ud  diftcnfvrubitot^a  inttrde& 

pi.  cit  admQdum  palca?  fucccnfae,  colluccns  exiftit  fax  (cu  * 
'  A  ^^P^5.  Si  autcm  inlongum  protendaturignita  cxhaia- 

' ^J^^^  tiojtunccxiftunt  torrcs,caprc«  faltantcs,  &  ragx  ftcllx:  ' 
^   *       torrcs  qiiidcm  fi  flamma  in  lengum  protcnfa  continua 
fucrit,ncc  appcndiecs  aut  fcintillas  fajU)cat.Si  autc^iiue- 
.       ^ .     ric  continua . ,  liabeatqttc  ^d  latcra  tan\ttam  appcndiccs 
^  quafdani  fcintiliulas  auas  ^fpjicre  videanir  dum  intenia 
«    '  ^       ^ontinuo  ardct,ti^m  dicetttr  capia  iUtamm^  - 
<e$  il^ad  iatcraiiit^rdtim  <imi^tes,viU(Cffiiiii  a^fjmo^. 
V         bi  6D|oreii!|  a  i^eliqi^  materia  pendk?nt.beiiiq»e  fi'c3t-  . 
)  '    ,  halatio  ilia  eUonga  inmultas  fimul  ae  cxiguas  paxtes 
.  ^  iiffcminata^t,tunc  cxiftunt  ftclUe  vag«  fcn  volantcs. 


Vtfml' 


Digitized  by  Googl 


V  A  B-  8't  I  O     J  11*  .  ^  . 

accipiatnr  pro  rcpcntina  eormCraaoii^  onx  in  m .  -{^'l*'  <^ 
oia  acris  regionc  ab  cxhalacione  acccnfa  oritur:Ftil.'ncn 
vcro  p^o  ip(a  igriit/i  c^halati  me  ^ i  oubc  rtiagtio  impctu  . 
txcuild»  €|ua?  ndn  riro  (ecuhi  1  ipidein  vclti  t  ad  inftat  cq-s 
iit^cfformatum.Exqaointelfil^^  fulmcfiaiftiifgui  abl- 
plo  Iap'ilcfa!^THnco,vt  monet  Atiftotclcs  c.i.li  j.MciCO-**''*^*^*: , 
r^rcm.  Acccrdic  ir  iiutcin  fcu  i^nc;  i:  ttilminca  cxhala-  • 
tlO,vei  e^  vchemeiiti  i  ;itatiai*c  in^ra  nabcs^vci  ctiam  oc  , 
aotrpcriftafi  nubis  fri^^iH.r  &  hum'<-!i:ci.cum  obftantis. 
Acccnfi  vero  exhalatio,'  dum  raagno  c  >a3iu  ciitum  fibi   -  ^ 
<iaa*nt,nubem  4iltumpft»^vn<lecxifti:t  hcrrendus  ille  lo-  - 
nus  quod  tonit.imm  vocant,  .      >  '         '  ^\ 

FuiRninum  fpcqc^v^rij  vatias>|i(&gnat,optiiiii  Seneca  F«Mnm»  ^ 
li.Naturalium  qi^ftkin-im  ca«^  ttiaiuecjRttcra 

^^it,vnumquodterd)rat>ittertfmou^«Biciitit>tertium  <^ 
quod  vrit:  quod  tercbrac  nimium  lubtilc  ob  fmccrant  & 
puram  flammi  tenuitatcm  pcranguft  inm.ic|ucquecffu-  t  * 

•^t:  quod  dilfipat  valdd  cot  globatum  cft,&  habctcom-  ^ 
mixcam  viin  Gnritus  coajfli  &  proccllofi  :  quare  rumpit  . 

"icl.i,non  pc.  forat.  Tcrtiumiilud  genusquod  vrit,mul-  ^ 

.-^Amtcrrcni  habctyAcisacttiiimasisjeftquamlfiammeum:  ^•'«•J»* 
itaquc  rciinquit  ignmm  notas  quarpcrcufhs  inhatrcttr* 

.  s<  Fcrtur  autem  fulmcn  pleritmi|iK  oMiqa^y^uianatura 
Jgttis  (uriumyocat:  vts  autcin  ^ua^  Habc  deicSlim  |iiie  - 

^deoiium  premit,atqac  dum  ira  neutravis  alteri  cedit,nea 
in  rupcra,ncc  in  infimarcdacom  aeac,  fcd  obliqua  fcr-  i 

V  tur  via:  nonnunquam  ctiam  in  mcdio  acrc  dijrccatur  in  ' 
partcs:  feric  plcrumqiic  c  litiora  loca,  (juddiiiaiiixc  vici-,  . . 

niora  nubibus  cx  quibus  cxcutitur. 

Miraqua:dam  fcrunturf  ilminuclfc^la,  vcquodnon-  '^W'»wii««i 
nuaquam  loculis  initcgris  liquatur  ihtus  aunim  .argcncu,  fl^». 
&c.<)'udd  illa:sa  vagina  lique(2at  cnfis,  l]Uod  fra^dolio^  v 
ftet  xinum,<k  rig^^r:  &  contjcjt  intcgro  dolio^nonniut-  '    :  < 

'  ^uam  abfuimatur./  Mitto  bicaiiasimprdfiones  ignitas  ^ 
qux inmedia  aStis  xegipne£militcr oontinganc,  ^oiaC- 
modifitnt  ftcllacarrens,fydusvolans,flcitacadcns,d£aco  '/ 
joIaQs>&iuiiii;a^uataoafuacuugnimuiucuu.  ; 

'  .      .•  -  ,      ■  •  •  • 

I  *  *  ' 


l 


7 


Digitized  by 


tS^      Sl  C  V  N  D  Al  P  AR  T  I  S   P  H  Y  S  1  C  Al  » 
■  '  Qv  AE  S  t  I  O  IV. 

IN  inHma  aediS  regLone  non  procul  i  cerraex  caHd^  \ 
ccaila&glutmoiaexhalatioflteimpreffisnum  igiMca^  ' 
rum  genera  nafeancur ,  imptimiR]uc  ignis  fatuus,  (ic  ap- 

pcllatus,c]i?o(l  luic  &  illuc  difcurrencio  liomincm  mentc 
, .  captum  rcfcrrc  vi<icarur,de  quo  hxcnotacu  digna  fcrun- 

jj^^^*^"'  turiPnmiVin  dicirur  ad  aquas  tcndcro,iIiacqiic  duccrefc- 
'  .  ,  cjucntcs  liomincs ,  dcindc  modu  iiomines  fugerc  ,  modo 
inicqui  viclecur :  folecctiam  apparcce  fupra  c:^pica  equo* 
*  rum  &  hoii^Ltium,(lum  (croduo  teinporc ,  &  €}uiilem.dict^ 
&  vclodcer  mouencur, , Apparcc  eciam  in  ieicis  itiquii)>us 
abuuda^  vapor  pinguis  &  vi(cofiis,vc  in  cQemiterii's»paci- 
bulis^  iuxcapaJudeSy&in  pafcuis.  '  *  J 

Bt  C  fltn  >  eciam  ali  j  igniculi  di6H  a  naucis  Caflor,  Poilax, 
/»"  Vmv*-^  Helcna,proucniunt(]ue  exhalituadmodum  vifcofb.No- 
UtlttHi.  nunc]uam,idque  fxpms  nauigantibus  tcmporc  tempcfta- 
;  \  '  cisapparcre  folent.Ex  iis  frpc  duo,  intcrdum  vnum  du- 
(  taxac  apparerc  lolct.  Ethnici,vt  crancinnumcris  fuper- 

ilicionibusimplicici/,  ci^mciufmodi  exhalationes.bina^ 
'  couQ^iciebincur  ,  (iredebancefle  Caftoi:enr&  Pollucem; 
«cui^  vna  duncaxaCyHele^amrdc  vnam  qmdem  in&uftum  • 
•iiauisacionis  euentiim  Hgnificarcbinas  vct6>  pro^furD^ 
V  qnoa  tamen  ooAieaipei^conciiigit. 

DE  IMPRESSIONIBVS 
.     ,    ;         •  .  •  /  Lucidis.  .  /  .  ' 

jQX^'  •  T  lO.  V*  ' 

Dlfierc  hoc  genusimiprcffionfi  apr«cedcncibus,quod 
ill»  praecedencss  firic  veri  «t  ^lentkdicer  ignis:bae 
p^nt^4im'  Ycro  formam  eircntialcm  exhalacionis  a|dhi|C  recincant: 
W^"****    fpeciem  tamcn  ignis  aut  hicidi  corporisprac  fe  fcrantob 
.  •  ^      admixtioncm  himinis.Fiuntautcm,vci  cx  fola  rcpcrcuf- 
fionc  iununis  (^uui^mca  a  coiporc  lucido  diffusu  recipi- 
'   '     ■  \     ^  ,     t      ,  turU 


Digitized  by  Googl< 


TxAcr.  III.  De  Corporib  Mixtts    157  ^  , 

picur  xn  lupcfficie  aut  ccrtc  ,n  cxcrcmisparcibus  cxhala-  / 

tionis  pppoiicar>  velexeiurdc  luminis]:cfr^ioneic|uo  fic 

^t  rcs  in  alio  ficu  cj  uam  vcrc  (e  habcac  repr<^cncctur,quia 

nempe  lamen  ob  in^quabilicatem  inedij »  npi^fidcli^ec  .  ;  r 

oculo  repcae(entatQr,qucmadmo<lum  nec  bac^iis  qui.d!^ 

parce  aqu:|^  immer(U9  e(i:iiic  eni1!n  fra£tu^  videtuf  c&ni  > 

nonfic,idc]ucobrcrra(flionemrpccicrumvifibilittm,quic  ^  ^ 

pcr  injcquabilc  mcdiuiu,  ucmpe  acpam  iScacrcmjadocu-  ^        .  / 

4os  vlijuc  dcfclunc^r.  '  ^         .  '  ,   .  ^  ' 

.     .  *        '         '    ':  ■  '     .  ■        •  •  , 

'  *  O  V  T  1  O'    VL  , 

COl  orcs  qui  in  aercvidentury  no  vcri  fii^t  plcrucjuc, 
(cd  apparenccs«NiKi|emm  aliiid  fithtqcufti  lumen>  r.; 
quod  pro  varia  dirpontionc  materiae  m  qoaceapicur,va-  r/ii.f, 

rias  colorum  fpecies  r*:fcrr.  Apparcccciam  diucrfi  illi cp- . 
lorcs,  parcim  ex  diucrfo  afpcdu  corporis  luminofi ,  par- 
cim  cx  diucrfa  c|iuilicate  mcdij  qiiod  iiitcr  ocuhmii  viden- 
tcm  &  rcm  vifim  ii?tcrjiftccc,]par4nictiamcxintcnlionc  ,  -• 
^rcmilfiouc  luminis.  ,  '.^  ' 

Ex  ilUautcmcoipriHn  variccatfequj^inacrc  ccrnitur,  '     ►  • 
&  figuris  quibus  tu  aer  cum  halitus  in  acre.eu^aseflFor- 
inatur>(bienc  in  (ublimi  diuerfc  rerqm  ipeplf^s  apparere. 
£.ic  quibus  pc imp  occurruftc  vorago  &  htactts>quae  tfic  ap^ 
parcnt  ciiin halitus  in  acire coftipati cicca  mediji dcnfi ^  hiMm^*^ 
vcrfus  cxtrema  rariorcs  ac  dirc6W  inter  lumen  rucidiorii       '  6 
rydcrum  &  afpcAum  nodrum  cxpodci  fouca:  fpeciem  ex- 
iiibcnt,qiK-c  fi  magna  appareac,vorago:fi  pania,}iintns  di-  .  ; 

cicur.Qood  fpedlac  ad  i!Ia  conHigentium  militum  in  fu-  * 
blimr  fpcdlacula,  vidcncur  cfic  dc  corum  prodigioru  gc-  ^ 
ncrequ^  yc  p.lurimiun  piiy(ips  cau(asnon  |iabcnt.Ita^^  ^hffriat^. 
|iae<||at  diiiina  fiuiit  victutc,aut  0j»(4a  angeIorum>vel  e-  ' 
ciam  daemonum:  c^u<iniuis  po(fint  intcrdmn  illa  nbn-.dlc* ' 
Tcrc  cxpreHa>  fcd  vnulqui fcjue  prout  acrioccm  habct^w 
ilmi>  nubcculaftiuc  in  fablimi  cxi(lentcs  vario'  modo  diC^ 
cernitjillafibi  ad  libitumcfHngar.Qnod  autcmauditi  iinc 
tubarum  &  tympanorum  foni  ,  rcfcrn  folccsadhalicasiflt  \ 
«iiibcinclufos  ailis6ffc]uc  adiilius  iaccia,     ^  .  •  ' 


'  Digitizedby 


■  r 

Cwinm-  Orona  Grxcis  halo,id  efV  arca,  cft  imnj2;o  ctrcoTaff^  ^ 

'  .  apparers  in  auhccircaSolcm  aucquocllibct  alui  Ui- 

ilus  lueiduin  prarfcrMin  circa  lAiuam  ,  cuius  cauTa  c^l  x- 
'    ^    quabilis  dirful^o  luiuiiiis  a  corpore  Jucido.ad  cxtrciniia- 

^t;»f|«.^    '    Sunt  autcm  virga  raidij  quidamj  ^aii  Unca&  a  Solc  pg: 
^       '  nobemin^qual^iliwcoiVcrcraipirerr^  ra^ 
fiMitquc  ngiiafujOTacVluuia:.   •  ^     41  ; 
rAN^ui.        Pardiarocint  jf^ulof^^W  nut^s  roiidas  &  fplcndid^s 
<{iuc  referunt  fimilitudiiicin  Solis,aAcu!aslatw^  aijpirct. 

*  '  Vn<!c  nominis  appcllationmli  hahcint  q«a(i  <TS5%t 

^  -    >  circafolcm.  Ciira  cuiiti  illx;  nubcs  vcrrus  falcm  fintdia-^ 

phanXjSc  altcra  ck  partc  conflipara!,nc  morc  fpccuii  tcr- 
'         minaia: ,  tnnc  accitlic  vc  in  illis  Sol  fui  imagineiu  impri- 
.  \  <  4iiat>qux  indcad  noftros  oculos  rccurr:ns  Solcm  nobis 
•     ^  rcfcrt.Contingit  vero  «otinunquam  plures  nubcs  ita  col- 
/  .  >    -  locari»  vt  imago  fc^lisinwna  carmn  produda,  ixindcia 
*  /  ^  ^t!eramftid>tmdeferatar»&ext|^c  mr6isi^ 

yhMfsfim^fi^  *  .  / 

•  fFtfrv^lftt^  lanamm 

*  i     pirnilunio  coJtfm  modofimilimdinem  (ui  Hmul  cumlu- 

*  minc  ciaculari  iu  nubcs  ad  cam  excipicndam  idoncas, 
^           '  hincparafclirixdi<i,\ac  fimtj<juali  /ai^^ 

,    *^  talanampofitx.  "     ^    ^     ^*/        '  V   \  : 


V  AB  S  T  1  O  •  VII 


|fcigjff  (rt>  T      cit  aircas  nAalticoIor  iti  itabe  forida  pafttinttrint 
'  ^    *    1  hiddarp<rtlirio|^ca;&c6acauaexra3^ 

-  '  pofiarcpcrcu(fioncapfarciis^ocalisfpcaaarfarii.M 

•    dcfcriptione  intclligis  non  in  qanlibet  nubc  irramanti 
-jfoli  oppodra  Iridcm  apparcrc  ,  fcd  in  ea  cjux  habeac  prx- 
I    J  ■     ,     -  di(flns  difpofitioncSjid  cft,t]ux  U:  ronda,  icaut  proximc} 
'      , .in  piif^iain  folui  poHit:prxrcrca  parcim  tranflucida  in  ca 
parteprxfertirnpartcqu^apsrclpicitvtiniQ^um 
Jl*.  '  &cilittsiini>ibat>paftiiiii6^iamepacapras^^^ 


.  / 

I 


'  Digitized  by  Goofgle 


i  ,;       Tjract.  L  Di  qoR?4>iiiB.  Mixtii;  '  1« 

'  :ttrad4i  rcpcrcutiafitttridci^quc  conwa,nc ycccpti  a  So^  ' 
lctadijiHicodi/npeneitr.        '         '  ' 

^  Trcs  aurem  praccipui  colores  in  Iridc  .ipparentrprimus  c»l§r 
circiapcripiieriain  punicciis  fiuc  cicrcuSjtccaiKias  in  nic-  "y^-^-  ' 
V-dio  viridis  :  rcrtiusin  infiino  minori  circuloparpureus. 

5nnt  auccin  iili  colorcs  apparentcs  dunuxac,  tioa  vcri^    .  .. 
lolidi,i']uia  exrola  radiorumrcficxioncpcttdcnr.  /  . 

Quod ipcdatad  ladctKii  tircuIdin  >  qiicmGra:ci7/dc<  cmliii 
XfltgiAf  ,alij  via:Ti  ladcam  appclfanc  ^  noncft  imprcilio  ^  '^f^ 
'  nictcorologica»fedparsoftatideiphei3rliiddio^^^  '  v 

f«lidenriutem,yeiutali|vpiant^^^  -  :v 

i  mipiinanini  f^etlarum       vifom  fi3giunt,&  tamcn  par-  \  r 
'  tcniilllim  cocfi  fpIcndidiorcmreddunt.Ainbit  autcm  ille-  ,t 
circulus  totam  o^^biuam  lpliaTam,camquc  iccat  per  Sagi- 


1 


1 

DE  lMi>RESSIONIBVS 


^  •      '  ;    H  V  Ul  D  l  S. 

.    '    ;      -       r,         •       "V  •  -.■   ■■>•*  *  r-, 

s  _  -  .  -  ■      ,  ■ 


■ «« 


QVatuor  ha?c  humidarum  imprcfTionum  gcncrain^  . 
mcdia  acrisrcgioncgignuntur  ,  ficucin  infima  gi--  ^ 
'  gniturnubecula,granc4iui,^lacics,cryl]:aIlus,ros, & 
^ruina ,  dc  quibus  fcqucnri  qu^ciliQnc.:  £11  atitcm  nubcs  ' 
vaROTfpifTus  &  dcnfus  adincdiam  vfijucacrisrcgioto      .  '  ; 
^  caioit  Soli^ette^us  ibiqiudraip^  . 

.auteniniibes  in  acfre  fu^eiiia  obimprelfam  4  calore  So-  ^  : 
<^  li$  l^uitatc^n>deiQdeobilii  latitudtnem,  taitdemproptcr 
Inclufiim  in  illa  acrcm,ficquc  fubfidct  mliina  acris  rcgio     '  • 
tanquam  pondcrofior.  Vbi  autcm  nubes  frigorc  nimio  *  v 
conftipatae  fiunt  grauiorc^  cunc  in  plu^iain  cc^iJAiaacur^ 
iicquc  decidunc.  '  -  -1'..  , 

Jtaque  pluuia  eft  aqua  illa  in  qnam  nuhcs  {andemca-  iVwwi. 
loreSoiis  ^  aliarum  nubhsfn  93iii&o(ic  cotmertitur  ac         "^'^  ' 
reibluitur.  £c^uoi|^iafliinubes  vixtobi.fini|tf!iii  aquart^^  '  \ 
^  iola|futyluncfii>^^piuui^o  c6nennsin(i^  T 

"  ■  -  *      "  *'    ■  •  •  .  ,   .  ' . 


1,    1-  ■r .  -    -      .      ■  , 


C  i     i     '    '     i  .    .  N  Digitized  by  GoOQle 


'i6o    Sbcvndae  P  ^        P  H  ;i$  s    c-  a^;^,» 
. ,    *    tim  iecHiit.  Addc .quod  1  icc^t  nubes  prtmd. iit  ^toffii&tijS 

^    labitur  psimm  ajifris  ailiftotK,pan:im  ipPa^iocus  cek  rira- 
/     tc  in  miiiuras  guttiijas  JiffijfKitn^,  EH:  aiitem  prartcr  iliud 
,  .  riaturalc  aliud  tr(iaus  ^luuire  pio.ligioni-n  ,  vr  ciim  viCa 

sMt  animaliaplacrclapidcsjitcm  fcrrapi,Iac  fanguisjfrt^ 
ip.ciitum,S:  fimilia  :  qiumiiis  plcraqiie  cxiilis  noii.vcrd, 
fcd  appar^ntia  dantaxa:  dixerira,  ifugcrnaturali  caci-r 
fi  aD:oprodudacxifl:iniaucrim.        ,  '    '  ^ 

•  f^x fit  cx  ipfa  nub(^  cumpawlo aintcquam  dinoluacur, 
itipluJiiamhiiftiofrigori  ebrtgddfcit,  grx&rtim  cum  ia. 
WafmoJi  ftilbc  noiinihil  a?Jii$&  ^alabiojiiW  incfndi- 
.  •  >s'     tur.  'ybi  autcm  di^ibltUft^jM^  i i tcr 

^       ;      conrrlobata  decidit.   •Llc|ft*lfitfl'nt  circa  a:flatein  nr.bcs 
polfic  co!]gclariA'  ii'-  r.uioin  dilh>lui,iHv  ta;nen  ipfa  inS- 
mx  regionis  calorc  lK];!efit  ajitc^^u^  ad  nos  pcrucniat: 
pcrfcucrat  autein  in  cacfiminc  r.io^uux  >  qma  caWr^' 
tcrra  rellexiis  illuc  vl'^a.c  naup^i;:inr'it.       .     y  '"i.Tv  { 


t  V 


I 


bahiis  faepeaum;srdpittiuam*co!i^^^ 
ricm  in  infima:,rc^ione iSKs,ptttp^m'i»mptcma  i pfi t?s 

partc,nonnun<]uamccibmin  viciniori  nobis,vt  ciim  ili.e 
grandincs  tTrandioucs  cxillimr  ^  ac:imiaac.c,tlx:  iu  cis^r^r. 
meaupakarHiii  inueaiuttcurcunjii^uclcurt^^  j^j^ 

V..  ■  ^      ,  ,•     .  J  " 

'  V  QvABSTio    X.  '/ 

vr^ifcg^^fflliMa  in  infima  a'tirt$rcfflDgtfprope  ter^m  gi-  » 
HuSfiCHl^.  -JlTlgtlimtar:Nubecula,qiud?(qiia?  vul^q  caligo^icitUi:) 
^  dlvapor  Jeiifi^^tudaRtaxat  a  hiabeiUtlc^^^^ 
bcs  fiat^mcdia  rcgiorit^aHd^^  :  iiebataVtrS^ftt  iif$ma:~' 
'  '  dcindccjuodillain  acjiiam  ^^ltl  (bleat,ha:c  nonitern. , 

Granedulacft  vcluti  nix  in  rotundmn  congclaca,  t^uac 
gigni  folct  (ub  fincm  Februani .   Dum  enim  co  temporc 
nixdecides  -feuemc  in  infimaacris  rcgione  calidum  vcr-  ^ 
nalcjincipit  ^xterius  liquclcere  ,  t«nc  accedente  rcpcnti- 
,ao  &  fubtiiiiri«Qi;y[^Ati  fc|!cea^^^  iamtnutif- 

.  .       .  ,    J        .  y  .    -  ...  . 

'•^  Digitized  by  Google 


Tract.  IIT.  De  Co  rp  o  r.  Mixti  s.  i6t 

ilmas  parccs  locuadas  dirc£iinina.coDgelacur  ^cxiiticque 
graneduia.  * 

Glacies  cfl  aqiia  coogclaca,i(]que  ob  aJmixtion^  qoa-  ifltim 
xvindsHo  cxhalationum  adiuni^o  extrinfeco  venconim 
frigore.Ex  <)UO  i  ntclligis  dtio  coricurrere  ad  gl  actehi  cffi- 
ciendani>  alccnim  lanquam  maccriale  >  ytdciicecaquam 
non  cjuamlib«t,{cd  tcrrcftri  cxlialationcpcrmixtam:  al- 
cernm  vcLo  tauquam  efflcicns  ,  ncmDc  frimis  cxternum 
qnod  aqnam  illain  con Ai»'ft.  PI.iocc  cnim  cam  viiu  fri- 
gas  vc  (ui:c  fiinc  liiucili  <T'jncrisfi:in]1  convircrcr. 

Ros  fvgeiumatena  no;]  JilFciunciic  enijn  ros  cum  va-       .  . 
por modicus  no^ftu  paulukim  a  ccna eucliicur »  <fumque ' 
nonponjf  Hcft  ducalorisaitius  elcuari, in  n^uciflimas  ^ 
gucculas  refoluicur  >  qux  maxime  in  hcrbarum&  acboru 
&Uis<|ua(i^mmu)ae  cmicanc.Q[iod  fi  anni  ccmpeftisfic 
caUdiHima^acim  va^^orille  antecjuamin  aquam  concre*  - 
(cat,dinipacur:ii  vcro  plus  a:qao  lic  frigida,tunc  nvnutif-  . 
fimx  illa:  parcicuiac  coacrcfcuiic  3c  iadurantur,exiilitc[uc 

Deniniic  prnina  aScocic  fcrmc  vapore  cx  quo  ros  8c  gCr  Pr/$m^ 
lu  cxcitacur,fccl  pauio  magis  a  tcrra  cicuatp.Adde  etiam    /  ' 
vapotiilli  vcprimL!;nadimiY:erice]||imascxlialacioncs;£ft  '  • 

autem  gcniis  illud  piuui|p frugibus  tcrtrt:  valdc  noxiumji 
quod  aridum  inagts  ac  ccrrenum  (ic>;^am  humidimi*  ] 

A  E  S  T  I  O      X  I. 

QVod  fpc^ftatad  maris  falfcdincm,  cum  aqua  natura  V4r/4tf/>w/#.' 
fua  omnis  faporis  expers  c(ic  dcbeat,  muaiicur  nec  ^*^* 
imme^ito  Piuiofoplii  vndcaam  iaUcdo  iila  aqux  'acccf-  '^/"^ 
ieric>variique  varias  huius  rei  cauias  in  medium proferre  ^ 
conaci  liuic.  .QUidamgeaera!cquoddamincei}kdiam>ali| 
pcr  an*|uam'aqcMB&teirxpennixtioQem  commenci 
ituitt&d  fabubcNonnulIi  ccrne  fudorem>aIij  SoUs  calo- 
tem,ali j  dcnique  aUud  caufaci  (unc.  Omnium  tdmc  pro^  ^ 
babiliilima  vidcturopinio  AriftorcJis,qni  docct  magnam  ^rifff^  §fii 
Cxhalationum  copiam  Solis  calorc  cx  tcrra  fubiidciue'*** 
ad  fupcrlicicm  vfque  niaris  attrahi,  quo:  c\im  proptcrni- 
lu^m  dcoii^cin  non  ^jdiac  altiuscuciuiibi  u*mio  Sol^ 


'    '  .  t€%  StCYNDAl    PAltTf.  PHTStCAl 

ardorc  combiiruntur.  Ex  harum  igitur  aduftaruni  exha^ 
lacionum  admixtionemaris  falfcdmcm  nafci  aibicracur: 
.    .     fic  cninicxpcrimurex  rcrum  aduflaniin  admixcioiic  fiU 
fcdincm  iiuc  acrimoniam  cjuandam  naici ,  vc  in  |ixiuia> 
j     fuiocey^^cVeriim  allau  hxc  ab  Aciilocele  racio  fion  par* 
•    «as  paciuik  difficuicaces.  Dancuc  enim  aliqjaa  niaria  qux 
non  (tw  (alla  >  &  concra  >  iliunina  quardam  CzlGt :  Adde 
quod  vi^  concipi  poceft  cancam  efle  vim  aduftamni  iih* 
rum  exhalacionum,TC  cocum  mace  ialfum  reddanc. 
SinmtU       Icaqueprobabilitfif  recenciores  exiftimant  Deum  eo  i- 
mnmm  fra.  pfo  tcrcio  crcacionis  die  cjuo  aqiias  infcr^orcs  in  vnum 
kMifmM,  congrcgauic^mari  raifedinem  indivii(rc,hmiilqiic  marinq ' 
^  acjux  magnam  copiam  ccrrcdrium  cxhalationum  admi- 
icuiflcjtiun  vc  forcaHc  illarum  intcrucncu  marc  herccral- 
fiim,tuin  vtpirecs  comniodius  dcgcreuctum  vc  maccfi^-^ 
rec  dcniius  ac  roIidius,(icquefaciiiu$  cuuigarccur. 
Defiuum  cr    QSP*^^  ipcclat  ad  fltrxum  &  rcHuxuminulia  de  rc  caiica 
w^nmm4^.  variecace  opinionum cenacum eft,qua  de ipfios cau(a.  £c 
nt.         vc  milTa  facianyis  fabuiofii  ^uorundam  fementa  &  non- 
MF*"'^-     nullas  Icuioris  momenci  opinionestProbabile  quibufdam 
^^^^^»    vifum,iiiLus  rci  cauiiim  cHe  influxuin  Lunx  :  Nobis  vero 
vix  quicquain  minus  probabilc  vidciur,(iuc  per  CLi  influ- 
xum,Luna:  mocum  inteliiganc,fuic  iumenjfiuc  occulcani 
'   ^        'vimciufde.  Cum  enim  Luna  vniucrfaorbis  maria  vnica 
conucriioaefingulisdicbus  pcriuftrec,  cur  non  eundem 
cfledu  fiycicurmmnnibus^Magna  cnim  cft  iftius  iluxus^ 
^  rcflttxus  variecas*  Nam  in  quibufdarn  maris  craftibus 
aollus  auc  perexiguus  vificur,iQ,iliis  yer6  m^us&fce-  •» 
quens  admodum.peiiide  noneodem  cempons  Ipacio 
'  biquefic.In  quibirfJstoenimiods^arefenisliortsincu^ 
mcf  cit.^i  fcnis  dctumcfcit^In  aiiis  quinis  iioris.fubit,(cp- 
tcius  rcfugit:  Alibi  quatcriiisacccdit,o<flonis  rcgrcdicur: 
;Aiibi  binii  fluic,&  binis  rcfluic.  Lunam  quidc  mari  ficuc 
&  aliis  rcbus  humidis  domiuari  noncil  duiiccdum,vndc 
&  marc  iplum  pencs  i^reinencum  auc  dec;cccul^nas  Ya« 
•  •  V       riomodo  aiiici  obiecuai^unc  naucx. .  Non  camcn  vlla  cer« 
tacaula  fluxus  &  rcfluixus  fiuc  a  mocu,(iuc  i  lununc&ue 
•       abocculcavi  lunx  pccipoceft.  aUj  adfundum  nia^ 
'  cucrancicxcttitts  vari9itcuYndasjnodd^aflacre>nmdo 
a.  opim.    refilire^icrancift.  Sed  haec  dicuncur  gcacis:cu>  enim  ca- 
uitas  aiiqiKla  oppicca  ell^cjuocuaQUC  modo  ^  tiabcac  f&n- 

'   '*  dus, 


4tt5,toc.iaquanacuraUccrcoaquiercic:DeLncleciitticaaUa;.  x 
c«;ca  fluiam&rcflaxum  conciatjuac  ,  qaxaanpolTimt 
pcrcam  cau6in  vllomoiocxplicari.       '    ^    ^  ^  '  "  ; 

Alij  niocdillum  mirinacaraliceriftfitiimcffearbitran^  ^ 

tur:qLiud  u  ica  eiljcur  noii \<^m\r  omai  man  copccic?,Sc  cur  ^^fitmr*.  ' 
tam  varius      mulciplcx  tcniicur  ?  Dcindc  quacuorcic- 
mtncis  fiiniiliccs  cancuiii  inocus  ijux  rurfuni  vcraeorluin        .  - 
fuac  a  Piiiiolopliis  cuilnrJuCLjrrat  moius  ille  maris  nou 
crteiufmodi  :  quareabcxccraa  caulaproucniac  ncccile 
cft.ProbaSi  1  ifu  u a  igicur  nobis  videtur  eoru^  rcncciuia>  Pr^btfnlk^' 
qui  exiftim^nt'  hunc  marissrcftum  cflc  gchcrccoram/'»''»'»*^/ 
cHFeduam  quos  Dcus  authot  nacura?  fecrctorum «uc arti*        '  ' 
fc3f  mortalcs  celarc  voluic ,  vc  Inde  ignorancii iutccon^ 
iui  occafioneni ruman&adiniranJi oacurai Creacofcm/^'  ^ 

V      ■  ^  »  • 

Dt.fiintium  ^fttminumcrig^ne*  '    ,  '  • 

'  ..Q  Y  AE  S  T  I  O     XII.  , 

COnftat  'quiilcin,  iiiuUas  eflc  in  variis  Ycrrcs  partibu^ : 
pne&rtimquc  in  locis  nioncofis  cauerna&  feufpecil^ 
acrc fic  vaporibus  opplc?as,vbi  vap'orcs  illi  frigore confti- 
paci  in  aquam /acilc  coaucn^ntur;  Aqux  aucem  illiC  pcc  ^ 
occultas  qdafdam  ccrra:  ysnas  viamfibi%cium:>c4nd6m-  , 
quc  c:dcum  fibi  apcfeunt:vttdccxiftunf:  &pc  numaro»  fo^ 
tiuni     fluminum  fcaturigincs.  / 

Vcrumlicet  prolxibilc  iir  cam  clfc  quorundam  fontiu  ^^^^^^^ 
&riunununi  originem^nou  tauicn  cxiilimaucrim  hac  to-  mo  non  §m^ 
lam  ommu  urigmein  cllc,  vc  vult  Ariftorcles  i.Mcteo.c.  4^f#- 

x|.Cum  cnimiataUt  fonciuaijau'*^^»^"'"*"'^^-^^'^^^^"'^^»^^^^"    ^*''  * 

rum  cdpia:ncccflarium  cflcc  cerram  vbiijuc  cai^rnis  op- . 

plctam  cfl3s>quod  abfurdum  cft.ac  cxpcnencii  re||Ugnat. 
Quaretenendutn  «ft-fontium&Aumiaum  ,  mmh-^/FfrtU 

cuum ^Aagnommorigiacm  vcplurimum  cflc  cx  m^ri,|»<»''^ 
ijuocl  diiiiflis  oracaiis  vidctur  conformc,5ccLiI'  OmnU  ^ 

Ji^mtna (inc]uic)  '/^rntr.-r     maYet  ^  mare  mr^  fidadMtuu^  ' 
/ccnm  'vnde  exenni  fin^innnfetiertuntur     ttertim fitidt, 
Quod  auccmaqucV  ilhc  licct  ex  mari oriundo:  ialla:  non  . 
fintaut  ainara::prouc!iic  e;<  co  quod,  duni  pcr  cxiles  tcr- 
xsemoacus  4ubtcrrancos  tr.-infcunc  ,  pcrcolcncur  &  pur^ 
gcncur  >  fic  cuim  (aUugineiacum  craltioxibus  cxh^acio;^ 


t66  ,      SfECVNBA£   PaHTIS  PMYSZCAB' 

^ibus  amittunr.Et  vtliquorvafis  odorem  rctinet,ricaqii? 
•  XubcLiiaucx  cius  tcrra:  pcr  qiKim  tranfciint  conditioiicm 
rcfcrunc:qux  igitur  tranlcuiu  per  ccrram  fulpiiurcam  ca- 
lidxMuntjtjux  nitroiaiii  iallli:>(]ua:  pcr  aurifodinasuucii- 
tiux,qvix  fcz  argillam  pingucsj^c. 

DE  IMPRESSiONlBVS 

SICCIS.  s 

'      '  Qj  AE  s  T  X  o  X:iL 

POdremi  gencris  imprcfrioncs  f.unt  cx  Iialicu,  ita  ta- 
incn  vt  ncc  i",nicrcanc,  nec  admixtione  iuminis  con- 
fpiciaivcur,  (cd  acris  naturam  imiraces  adlpe^LU  higianr.  " 
Solent  aucemeiufmodi  haiicus  iu  terra:  caucrnis  in- 
^^tvA  mtiiis  ^-i^f^  tcrram  concutcrcivbi  enim  ficcicate  &  Icuicatc  fub* 
ii^mfi*    ciiiore&fadi  lttnc,<}u^rant  exitum:.guem  iiforcc  non  in* 
ueninnc  >  -  cerrxmocum  «xcitanc.  Suncaucem  duo  prac- 
qpiia  terrx  tnoruum  gcnera.  Alius  enim  eft  cerxi^  mocus  ' 
ttemori  perfimilis  ,  cvun  videiicec  indufiis  ille  fpiritu^ 
'  ,    tcrram  longc  laccque  pcruadic,  &  cam  non  ex  profundo 
iurlum  j  fed  ad  laccra  modo  in  lianc  ,  modoinahcram 
*      '        paitcm  cicc:  Ahcts  vero  inftar  pulfus  eft,  quo  ex  imo  ter- 
'  •    ra  cGcutiturA' i'J^i>^'"  dcorsumquciadlacur  ipincu  fur- 
sAmniccncc.  Concinguncautcm  cerra:  inotusprxiertiia 
^  in  locis  arduis  &  niocoiis^  quia  in  iisl  Itint  crebriores  (pc- 
cus<]uibus  halicus  illi  eoncinencur.Prxcerea  incluia:  fre- 
qiiencjus  cerrx  mocum  pacittncur^qttia  mulcttm  fuiphuris 
&exliala^oms' conciacnc.  ^ 

JDf  Ventk* 

QVA.BSTIO  XIV. 

jfijttrUve-  y)  Fmcfcribic  Ariftotcl.i.  Mjtcor.  15.  matcriam  veuto- 
0  tmjy  ^^*'        ruiii  cde  fpiracioncir.  ficcan.  &:calidam  fcucxliala- 

^ufit^  rionem.  Cuius  rci  eit  argumcnto,quod  tunc  maximc 
IbiCanc  eilc  v^nti  cum  abuiidant  exliaiationes.  Vbi  ad- 
iierce  exh^Iaciont  yc  plurimiim  adiun(flum  eife  vapoEem» 
«[uo  fit  vt  vcau  noiumnquw  fiac  huinidi:ailde  c^am  «e- 

•  »  •:  *  I. 

4  »  • 


Digitized  by  Gopgk 


I 

Tract.  IIT.  De  Corporib.Mixtis  16$ 
ttm  fimul  cum  exhalatione  &  vaporc  agicari. 

Quod  aute  venti  noa  furfum  auc  deor(um>i^i~m  crSf  -  iMl^of  m. 
ncrfum-circacerra  ferancur,hqc  eft  ratio,  quod  kalitus  r-  tfjv^fitfm 

bi  ad  mediam  vic|!i(?aeris  rc^^ionempraucfltftinc  ,  iviitf^^^^\ 
ab  illo  .iCic  Fri-:^ido  ac  tlenio  proturi,rcFra'fl:o  ncdilliiltaa- 
di  imuctu  rcriliiiiit.Quiai{>itur  fmiu!  ifto  ru^fa  dcorliim      »  ' 
agii'.itiir,S:  tanicn  lcuunte  furuiiii  nKuntnr,  cx  itlacon- 
ccntione  ontJLir  motiisobliqiius  adlarcra:  inclinat  autcm 
motus  iilc  in  eam  partem  in  qua  mator  cfl  copia  cxhala- 
tionuin,c]uaTTiuis[vt  ingenuc  dicam  quoiftncioj&peaid^ 
mero  incerca  fic  caufa  vel  izsio  cm  pocius  ex  hac  <^ia  ex ; 
illa  parcc«arganc  yj5nci^&.pbcius  vno  cemporc  quam  a*  ! 
lio.Quo  (pe<flat  illud  P(alm.f'f  4.|{^f  eJueitvjtntosdejbs^ 
fturu  /«itf.Et  illuJ  lona. 3. S/>fVi/M5  vhi  vult /ptrstj  f^vo^ 
Ccm  eitis  a.ndt'f,(;^nef  t6  vnde  ve^iiat  ant  cjuo  zrad^^t. 

Quod  fncclacad  numeriTi  Yenroruni,c|uatuor  ^^^*- P^?' ^Sj^JJJ? 
ci pui  qui   int  a  c]uamor  muadi  cardinibus Jioc  brcui  di- 
fticho  comprchcnfi.  -  ^  J 

AjperabMxerujt  Bore;tSi  furhUuruaahoftui 
'  •    Anffer  amat  medium  SolemfZtphyruique  eadetem.  * 

Qutbus,a4duncaUj  odio  coiUccralcs  qui  bcne  interfi^* 
runcur  tncer quacuor  pr;ecipuos  >  ica  vc  omnino fihc  duo-» . 
decim  his  vetfibos  comprenenfi.  % 

Flat^ubfelanuiiVHltHrnuSi^^Eiiriu  ah  ortu.  ' 

Cerciusrd^afum  Zephyruf:}He  V  auoniics  AjjlxntLj,       ...  '^' 

Et  mi\iia  de  parte  dic  NotH^yAfricu4  Aufier,       •      .  / 
'    Bonucmunt  Aquilo^Boreitu?!^  Corui  ab  arBo,  " 
At  aliis  nominibus  exprimunc ,  ac  paulo  alitcr  quain  .  ^ 
in  pra:di(ftis  vcilibus  cos  dxfcriminant,  vcpatct  in  co  pa*  •  , ' 
•  radigin^tc  quod  ad  calcem  appcndicis  primi  cradbactts        .  t; 
buitt^partjsphyfiologixdefcripfimus.  Recenciores  ail* 
Cem  naucae ;  vK|ue  adfi.Qbfefuarunc. 

DlSerunc  autom  venci  nSrancijimfica,  fed  eciam  qoa-  Fk»ijfmi<^ 
licate.Qiiarcqtii  ab  ortu  flant,funt  ficci  &  modcrat^'  fti-  ^V»  4^  • 
gidi:  Qui  ab  occafujfunt  humidi     modcratc  frigidi,quL 
a  Scptcntrionc  funt  valdc  frigidi    modcratc  ficci.Dein- 
dc  qtii  ab  Auftro^funtcalidihnml^  valdc  liumidi.  Cur 
autem  venti  tum  Occidui  cum  Aj^ftralcs  fincadeo  humi-.^ 
di»  Kacie  eft,c|uia  iili  ab  OcQanoiiiari>ifti  vero  a  Mcdi-^ 
lerriaeb  n;ianjiogeacem  faporc^  (^piam  icdim  dofc' 

.    ••    ,  •      ^       ?    X  j  .  .  


V. 


Digitized  by  Google 


X^^        SsCVM^AE,  PaRTI^  PHYSICAE 

HucfpccflantproccIiX  «Sc  curbinc^.  Procclla  quidcm 
dicitur  cxii:iI.'nio  dcnfa,  conlcrrim  &  rcociicino  im- 
peCLic  nubc  vi  contrnrij  frit^oris  'U  oritim  rccla  propclli- 
tur:  Tuibo  vciu  anguilo  niibis  fotainiuc  c  nubc  cleorrum 
ctumpit^teria  vcro  .int  cofitr;]|rif?Tcnto  occnrrenrc  in.gy- 
rum  tcuoluitur.  Scd  hxc fr t  is  dc  imjxrc/Iionibus fi^ds,iit- 
i|uc  ^eo  4e  met^oris  (eu  xnixtis  impetfed^^^^ 


•  ."POSrERlOR  Dl.STFrArjO 

huijtt  tra^ttts.r        .  , 

-        '  «  ••  •       .■  1   i'  • 

■  Dc  mixtis  perfci.'l:is.  . 

'  '        •       ,  '■  ' 

'      ' ;  '  '  '  *  , ,  ' 

>  \  -  ,  Q    y  $     X     I    O  h 

fit  jr^  Orpii5  pcrfc^^' mixtum  appcUamits in'<^Ub hon  ta- 
mattm»     \^  tiim  c{ualTtates  elcmcntorum  rcfrallrcfeci  forma  ab 

clcmentorum  formis  diuerfa  reperitur,  ita  vt  diucrjQcab 

ilhs  planc  naturx  lit. 
^atupUx.     ^^m^j  aurem  mixcorum  duo  gcncra:  alia  cnim  in  terra 
s^ttauM*    gignuntur,alia  vcro  iion^oru  rurfus  c]ur:  in't;erra  C^ignij- 

ture|t.Aiiftotclc).Mct;co.c.v1t.quxda  fant mGtalla,v^jua?- 

dAin  vcia  noniappellantur^ab  codera  Ariftocclc  fimglici. 
ttfli4      tcrfofliUi,<|0Jcnonindigcn|atttficumopci3yt  cxpu 
I«w4fi  ficutaicrallaiquflr  ri^n  nifi  iiiccr  (e  peni)iktk,at  fimul 

*     *     coni  multa  materisc  fitfpnr*  fecfc  coiicrctai  4  terra  vi(cc«? 

ribus  c;  'innriir:l"onilii.tm  au.cm  diio  facit  gencra>vnii  eo- 
/  ,^  rum  quo:  lio  jtfcunt;CU!ufmodi  efl  fulphur,nitrumj6:c.a- 

^    liud  voro  coruin  cH- c|u.T  nuiio  modo  polfunc  liqucheri, 
cuiufuodi  func  lapid       Porro  ca  c\mx  iii  tcrra  minim^ 

fignutur>(blentcxip(iscorporibus  inammatisgigni,auc  . 
umahosirtificro  expdihiVtltOn^ 
clus>{cmba,(ericajtana^&c.qtt^  yero  hat9&nb;artificio  eie 

•  i^iis  exprimiincar  Tc]  confichiutiff  ifiiiit>  vc  oleunii  panis» 
yiQUm>&Ci  His  a<M6  sp(as  iMiinmrum  cprporum  pactes 
yarias ,  «quar^b  ipfis  tttcdtit  dc  autiKk  habont  racioneiii 
miztorttb)  aaimacdrumjYi  iigna|Carne^>o{ra>&€«  \ . 

*  *  .-  > 

'  Digitized  by  Googl 


TKACT.  III.  Db  •COR70]tlB,MlXTXt. 

*  metall». 

C^V  AESJlOlJ.  '  ^ 


MEtalla  (iiqantoircorppra  qux^am  dura  >  iucerroe . 
vifccrihiis  naca,qmpmalieocaadi,3c  igaeliquefle-^  ^ 
liaiitmoUiripoffunt.  ^  *«4«.. 

Moram  maccria  duplex  afHgnacury  vna  remoca,ftIcera  H9nifm  mr. 
^roxfanadllam  aquam  effe  (ficimus>  ided  cAim  liquancurtirMiNif^M^ 
metana,quia  humidum  tcrreno  coniudum  calore didbU 
uitur,qiiod  indicio  cfl:,aquain  mctallicis  corporibns  plii-  • 
rimum  dominari,nifi  forcc  fcrru  cxcipias  in'cjuo  terra  vi- 
dctur  prxdominarijCjuo  fit  vt  ad  ignem  applicatu  molle-  *' 
fcat,potius  quamlMjJiefcat.  Quxna  vcro  lit  matcria  mc-  ^^ndm  ft 
tailorii  proxinuJiQn  conftatapud  omacs,qttidam  calcc,  P''>^*^'^m€^ 
ali  j4ul^ttr>  nonnulli  probabilius  eiTe  acgentu  yiuum  af-  iJ^****^* 
ferttnt>eo  quod  fit  maxime  aqueum»&  praetcrea  aonmliii/. 
fttbtflfcati§  acre9&:  fimQLteicen^lbliditatis  h^at.£rgo  ^ 
probaj|>iliau|wm'arbitror  mate^am  illa»  praimiam  no 
cflc  hcfeiogcncam  fcu  vnius  natursr,  ftd  kcterogcncam  & 
valdc  mixtoin  ,  (5c  mcdiarcuiufdam  rationis  inter  purac* 
lemcntorum  naturam  &i  metallicam.Ciim  autcni  Ariflo-  ■- 
teles  fcribit  matcriam  mctallorum  clfc  vaporcm  aqucum  ;       -  • 
tcrrcftii  admixtu,principia  rcmotioraafl^nauic,nonau-  , 
tem  V jciifiora  i  n  quibus  iil9,rcperiilucur.  Ec  ccrci  in  vni^  .v.  • 
qooq$  mctallo  aliquid  terreni^aquei  fimul  &  acrci  repe-; 
ritursquodn.folidu  fitp5da:p(um>nec  facile  liquefcac>na-« 
^  becittn«i|0  :  qu5d  Tcro  ifoi  jipfiUcacilun(]le  liquefcac|^ 

fiSc  ectam  euaporecur>nec  confiflac»habec|ab  aqueo :  tN»u- 
i^uequod  dudHiefit,  nec  flatim  concudim  mallco  (li^ 
*^,tur>(cd  protcndarur,  quo4  ad  ignem  applicacum  aliqu^m.-^ 
\^diu  confirtat,ncc  (latim  cuaporetur>habct  ab  actco. 
'  '  Eil  alitem  vnica  in  vnoquoquc  mctallo  fubftautiaiis  jf^i^  fj^ 
v  formanonmultiplex,  vcnonnalli  minus  gj^abi|^|ig|j^* 


•  ^^^ftimaoc»  ci^m  uc  corjpus  homogencum.       ,      ^  ^ 

Ei&qensca^omniunt  prinfiaeft  Deus,qiitabt  i^ap.|r<«^^ 


nacura^um  (peciesjDij^l^i  ec- 
DrocreaiiiCftaoa  camenflRitniilL 


.  intcr  c^ecews-qPTporum 
^^Mmifi  cerM^iil^       procreattic»poa  tamenflht  niiljl^t^ 
^%3iaiin  dics  gcnerentacidque  a  caelo,&le>calorevac.i^e 
%bccrra]aeOj  iccm  etiam  \  frigocQ^alore  ^uidcm  macena^ 


V. 


t 


Oigitized  by 


.  iC^.  SBCVK-DAB.FAJUr«PHV«ICXE  • 

metalH  cxcoquicur  dc  purgaciir.  frigorc  ycro  conftipatllf 
6»:acidcnlacur.  "  '     -  ' 

fmM&m  Finis  cuius  gratia  procreantur  mcralla,cft  natura:  pcr- 
fc^io,  vniucrli  pulchricudo  ,  &:  plcraquc  conimocia  tuiTi 
ad  vitx  focietarcm  cum  ad  inudicos  vius.  Ex  quibus  col- 
Jwfu^niecailickfinmo,  vc(icmixtil)tn>pcrfedum,ii^ 
jSfomyaqucum^terrenbiubtitiij^i^^  calorecxc^ 
S(tfn>&muko.frigprfl[condeafatiitn« 


<  «, 


'       .0  V  AE  $  T  «  O     II  L      '    ,    '  • 
»  — '  •        '   .  . 

^t»mtiiM9'  ^  "Exprccipua!  funt  fpccies  uicraiiorum.viclciicct  aurCi,' 
tmm  jf'f»f«*.^  argetum,xs>fcrraai Jlaiiniim,5c  pliMnb^tt.Quii^mad- 
y  '  ..j-^unt  cLcdrum  8c  aiftichalcumralij  etiam  argcntif(n'vtiifo 
ied  finc  probabiIitac,e.0ie^)T{mi  ctiini  noh  cft  diuerfe  ft>e-  \ 
eid  ab'aum&  argcinic^  ncc  «tifl^  aurichalclmm  :ihiimtf ' 
sre  addit^     verdalgcntum  viuQm  metaHtP-<p^<^^ 
.    mfarcria  cft^non  rrictaIhnn.Dij?;iiofcuntur  autctn  fe£pra:- 
diclx  fpccicsfuis  propriis  fjualiratibus  quar  funtftiflTU- 
'  jncntadiucrfaium  foiTnarum;fimr  eiiimdiucrfoauninc- 
•  tallorum  diucrfi  colorcs,odorcs,fTporcs,&c. 
MitalUrum     Comtnuncs  ;^utcm  mctalloru  ^iiTcdioQftj^lix  funt.Pri- 
tfefmtMei*  ms^^isclncrctiojtjua^  fit  vi  frigorii  infiti.Secundai*Iiqiiatir>  * 
quae-fit  vi  calorisejctcriiK^W  nott^  mctall:^  liqucfad:a  n^ ' 
^      Aiuiied^».nec  adbacrec^  dci^{i^bt);s  tadtis  propter nixma ' 
*  idmfa^jrionem  ficci  inmi  hmmcib.Tercta  eft  ducEilttassdK '  . 
'  itts^eaufa  eft  iiditoidahl  Itco&  admixtnm  noffonhfmiad 

qiiatuni,quc  proprictaspcrft<n:ioribus  mctallis  pcrfcftius 
^  comienit,  Vt  auro  inprimis,  deindc  argcnco,  &c.  idrjuc'^* 
^       proptcr  hiimidum  fubtilins  &  ma?!;is  dcfocp.rum.Qi^ 
' t     cft  aduftil?iiitas ,  quod  vid<ilicct  nictallum  ad  igncm  ap-j^ 
^ofiedrh  facil&^euis^a:etur,qua!  iii  crudioK^|M^metallis  vt 
plumbp  ,  ftanno  maior     quam  in  jts  qurr  mogis  QOi^ 
V  *   *  fiftttl.XWirtta  cil  coloriilqdi  tripicxmaxiqjfernus  nitCM* .  i 

•'^^^Mctadi^p  m  • ' 

^     li^bff^ttV.^Srm  dtla^r^ciui  ia  omnifcus  mctallis  kt^  * 
fireft&mordax.     -^t^-^i^iAf-' r>.T.       ..  .y..*^*-' 


«  / 


Digitized  by  Google 


TitAcr.  m.  Db  GoRPORiB.MiJPTis 

Qnxrtio  hic  inairiii  folet,  an  metal  lii  aliquodimpcr- 
fcc^am,Yta:s,iaaliudpcrFcc>ius  ,  puta  in  aurum  humana 
induftria  irafinutari  pofTu.Miira  autem  hic  omni  curiol  i  i 

■  aUcrcatiofic4>rcui rc^ontkmas:  primd  quidcm  miiU  re- 
pu^rnare humafaaartc, applicando  Micct  aama  paiauis  . 
trattfinutationci?!  hanc  licri.Cumcnim  mctnHa  quadam 
natarcc  arti^nitatcm  intcr  k  habcatit ,  nihil  vidctur  obeltc 
quominus  adhibito  iorne  tafidem  pcrfici & ooncoqutpol- 
(intjlicquc  ad  nobihons  mctalli  naturam  pcrduci.Sccun-  - 
do rcrp.Miacmus  opi^c^  iftud  cHe  maximc  ardaum,cnm ta. 
tt^ulcatamc|;varia  adciufmodi  operisconFcAio^e  requi* 

r  rantur,  vt  vix  ca  omnia  aptc  appUcari  poirir.t,qnod  fatis 
cjcpcricntia  coprobat.Ecficmm  multi  in  arte  illa  chymi- 
ca cxcrcitatiffimi  cxtitcrintmo  tamc  liquiddconftat  quc-  ^ 
quam xUorumprobatum  aurttmcanfeciffc  :  Addccfiam., 
aTterhitlam  vanamcfii.  futUtm  &  plcmnquc  tum  priua- 
tis  hoaiimbus  noxiam  cum  Kcipublica:  pcrnicioiara.  .  \ 

Q  V         S  T  I  Q     ly.  «  .       i  ♦  ' 

C\  Ardaaus  l.^.dc  Subtilitatc,  conftituitquinquc  lapl-  upU'»  lU 
j  dum  gchcta,ncmpcgcmmam,marrnor,cotcm,  fili-  muntu 
&  faxam.Gfencralius  4uidai.n^iuidut  in  artofeaos,  • 
vcfunt  laTeces,&  naturalcs,vc  funt  cattcri. Alij  aliccr.  Eft  ^ 
autcm  rccepta  pridem  hxc  lapidum  pardtio,vt  alij  dica- 
turcommuncs,  ahj  prctioli:  ilhvtplurimumfuntopaa  _ 
'%  i  nihii  hr..iinis  intus  admittant :  hi  vcro  tranfparcntcs '''''^HI». 
lcupcllucidvqui  lumcnintus  fufcipiunt,vel  etiam  ingc- 
niicum  a  fcipfis  di&nduni.  lHi  funt  lapidcs  quibus  con- 
ftant  2Edificia,faxa,  marmora  &c.ki  vcro  communi  voca^ 
bulo  appcUStur  gcnun«j  quarum  varias  fpccics  v  fquc  ad 
j7.ciittmcifat  Aifcrt  J,  a.inincrtliaro,  traaatu  a.Suttt  au- 

tcth  cx  his  pr«cipui  inprimis  u.  qui  colHguntar  cx  A-  , 
poca.zi.ncmpci.fa(J>is.i.SaphituSi^Gafccdonius.^Sn»-  / 
ragdus.5.  Sardonix.6.Sardius.7Xhryfolitus8.B&iflttS.^, 
Topazius.io.Chryfoprafus.ii.Hyacintus.il.  Amcthyftus..  .  ^ 
Hisaddc  carbunculum.opalum,  adamnntem,achantcnri, 

alcaorium,tuwam,coi:aUum,<hclidoaiuai,&margari-'  ' 

*        .  ^  • 


« 


}  \  ■  Digitizecl  by  Google 

» 


170      s ;  SBCVNl>Ail>PA.IlT,  PMY^lCA* 

^  ^    taSjclc  quibiis  fuse  Plinius,Albcrtus,Ruelius,&:  alij, 

.  Sunr  autcm  lapidum  caulx  communcs  ift(^:opacorum 
quidcm  (cu  commu,fiiiini  lapidum  macecia » x:ft  tcrra  lui- 
it^idovircofo  agglurinatai  Peilucidonjm  fcu  p^rctjolbrum 
\ ,     aqua  tcrrcftrihcco  acliofida,non  quod  a&aliorum  cjuo- 
que  cleixietitoYum  iiiiftunc  iti  Hs  reperiat^irsfed  quod  ia 
iUis  teria^^n  iftis  aqi/^  qaalicatesprcdominari  ifiHeakDtur. 
, .  Vnde  etian^  Inpides  quidam  pretiofi  dtilblni  Sc  li^uefieri 
|fefltinr.Foim;r  lapidum  fubftantialcs  ab  clcmcntariisdi* 
ucrkc  <uin,vr  pntcr  cxfnrum  propriis  afftdionibus :  funt 
cium  in  lapidibns  prrcfcrtim  pictiofis  vires  qiia:tiam  infi- 
gncs,  qux  a  (oHs  clcnicntorum  formis  ncquaquam  pro* 
ucnirc  poflunt,  vt  in  Arhacc  vis  arccn-ii  vcncm  peftifcri, 
.   inrSapliyrbtismcdcndilcorpionum  idibus,&c.  Ncquc 
tim^n  exi fl imcs  lapides-atcpie  adco  minoc^lia  v cj^ctare, 
Tt  qilidam  arbicrantor »  (icque  ilioram  ferq^m  ^ilc  ani* 
/       *  inamvcgct^tem,licctindiesaugeantar:iUacfliflaLaccre^ 
tio  fit  pcr  iuxfa  pofitionem  ,  vt  loquuntur  j  non  ycro  pcr 
"^imus  fnfccprioncm,qua!  fola  poftcrior  conuenit  viiienti- 
^JthjVt  aiibi  fuiius  cxplicabitunficquc  formq  mincraiium 
niediar  fnnt  intcrfinrpliccs  formas  clcmentorum  &for- 
'  '  jmas  viiicntium  qux  funt  aaimac*  Prootcantur  autcm  la- 

^idesparcim  calore,partim  ffigorc :  calore  cnim  cxtralii- 
•  ^    tur  humiduih  a^fcum,&  mTatcria  afFedla  iiumido  vifcofo 
concoquitur  &  c6agulamr|in  l«pidem:  frigofe verocjuotf 
fQpcreiM>aiiridi  cum  terrcftocotiftcii^itat.  Dcniq^cfin 
Ais^  Japidum  cft  conin^m  operjitio«  tam'cti^  piilcjiii- 
.  tndo&perfedioTniuerlis. 
'  /  ■     '  '  ' 

-  De  rtUquis  cfrfmim  mixtii, 

,    t  Qi^^  S  T  1  O     Y  .        V  ' 

*    '\J(  Ixtaperfcdnlnanimaca,quaenecfimtmetalla,nec 
IfijtM  im^  XVi  lapideSjfnQt  in  duplici  diftecentia:  nuasdamciiiia 
^•gmtfk»  ^t^  Teiati  me^iatccjiictaUa&lapt4es,ideoqaedc  gc- 
nctcjnittcralramcfledicantar:  idiave^Qtrahuntoriging 
.  cxreWaninMtis.Prioilsgenerisftmttab^^ 
*  coiiaeiutraalta,nnphta,bitumcn:prqtcicalalnicrum,alu- 
mcn,arfenicu$,chr'Yfocolla,mnrchcfica,elc(3:rum  fcu  fuc- 
<innm,de^^mbu&  omiubui  cooiuie  Piiitium.Ec  haec  funo 
.  "  quae  fir- 


Digitized  by  Googl 


y  ^  -^-  —    ,  .  '  ■  "   i  - 


•       TnAcr,  III.  De  Gorpoil.Mixtis^ 
^^isaffupra  monuttniis  ab  Ariftotelc  vpcati  foflSIia. 

Poftcrioris  genferis  fant  fucci  &  liquorcs  cX-Htbis 

plantffqne  exprclfi  ,  tiim  cti.im  cx  aaim.ilibu$nic4iati>    "  *  ' 
Ycl  immcciiate,vt  olciim,vjnnm,acetmTi,  friiL^U5,farma, 

panisjCaJniicr,  adcps,  rapj?;nis,  hc, mel,  de  qaibus  fuse  ^^-^^^^ 
Alcdici.  Notandum  antcm  iuc  eftjfuccosS:  !iou(Mc$  qui'^^^ 
^er  compreffioneii^Su^t ,  vt  vinum ,  &oleum  ,  vt  pluri- 
'inamriooficri  Cnccorrnpttonc  corum  ^juae  ira  compri- 
muntur.  Qnarcvaldcprobabi-lc  cftolcvimcffcntialitct  ^  ^ 
ac  (pccic  diftingui  4  fru£liJ>os  oUuae  »  &  aquas  oiorifc- 
ras  ab  herbis  vcl  floribus  cx  quibus  exprimuntui:/  Dc  vi- 
flo  aiitcm  maf^is  conrroucrtitur  ,  cft  cnim  yalic^oba-' 
^bile  vinum  non  difFeiTC  efFentialitcr  a  mufto  ,  ncc  mu- 
'ftuni     coliijuorccjuicxvuis  cxprimitur  :  coquodcx 
ciu(modi  liquorc  ipfis  manibus  cxprcfTo  in  neccflltate 
.  ponirfiericonfccratio,  Yt iiiibcturdcconiecr.  diftind.i.  *• 
c.cum  omncdlrluUo  Papa>&patti6.antc  in  glofl.c.in  fa- 
■«Crificando.  Nonpoflct  autcmexco  liquotcficticonfe- 
^facio  nifi  efTcncialitcr  cflit  vinum.  Diffisrt  autcm  fp^-  S"*  ^F'^ 
'  dc  vinum,  ab  accto ,  li^ct  vVnuii^accfce«s  v«l  ja$i«lum  fit  ^J^t/ 
a<(huc  drcnttaUtcr  ^^um.  Plura  Ac  his  (cUccrt  non  cft  ^^,,^^ 
noftn  inftituti  ,  quarc  htcfincm  imponcmus  kwiht    '  j 
parci  huius  Phyficx iiiftitufionis  :  mox  tcrtiam quae De  '  s 
/^orporc  animatocn:  ,  Deo  adiuuante  ^aggreffuri  :  Cui       .  "  ■  " 
,  foli  Dco  immortali  &  inuifibili ,  exccHb  fuper  o-     *  ' 
'  y     mniaiitlaus ,  honor ,  virrus&gloriain  ' 
-t  fiKcula  faeculoium. .»       .  ^ 

%  - 


4  » 


« 


>-  •  ♦ 

r 


Digitized  by  Google 


vr- 


T I A,, 

PHYSIC^. 

Df  corpoife.a^ir/uuo. 
Pkjb  p  a  t  r  o  . 


^  Tsi  porrrcina  hn:c  phyfiologicE  pars  fit  dc 
»  corporcanimatOjitaut  ad  ipfani  omnium  rcr 

I^Ij^.j^^       viuentiuin  contemplatio  pcrtuitat;  jj^i- 

rc  oninino  dcfcircamu^jdc  Anima  omnis  nbftra  diftuta- 
tio  futuracft.  Eft  cnimaniiifi  prihcipiMt  ommu  fecul- 
catum&operationttmf}aacincorpo^;iaiitmato  ,  vtttilc  / 
cft  r  rcpcriutitdt :  cjuare^  qusc  de  corpiore  aniih^to  ma  * 
f^nt^  ipfiiis  aniih;g  cohtclmplationem  ranquani  a'cl 
.   elientiatc  principium  corporis  animaci reuocari  poiruiit. 
nm  fifJs'      v^^^~  animata  omnis  forma  fit  corporis  viucncis,  acc]; 
^^fimn  ^^^^  t:orius  conipofui  parsjlicut  &  circcra:  formx,  proin- 
d^c]uctoca}cm  fcicntiam  conftituercnc^UjcatcqjU^pMJDjS 
'  iioc  formn: gchus  pluf imum  diftat  a  c^tcrii ,  cijto^ QO^ 
bilius  fubic^tofij  cxiMt&  inulto  nobilius  opcrfcur  quam 
cacera:,  idcircopectmittis  dl  ip(^  confiJeratio^iftituitur 
a  Phyficis,  idqne  auiboit  Atmorcle ,  qui  ptiii(quftm«4 
ji  1  agi  s  fpeci^lem  tcrbm  viuentinm  confiderationem^4d^ 
.^jJSidcfecqflodfccit  inlibtisde  ince(ru,hiftoria,partib« 
&  geoeraiionc  animaliumtitem  in  libro  de  plantisrgcnc- 
ralcm  dc  ipfo  vit.r  principio,ncmpe  anima,crad:acioncni 
i^fjitmifir  in  tribus  libris  dc  anima,quibiij|licctaddci:cii- 
bcllum  qui  infcribicucParuanatut^iia.    »  ,  ■ 
U^t^m^'^     Quoniam  vcro  tim  de  anima  in  genetcci^  de  tribus 
fingulis  eius  fpccicbu$,ncmpc  vcgetaut^sicfracntc  lc^ 
cionaliconfiderandum  eft>ide»  quacoc»:  ettmc  huius  pat- 
tis  traddtps':  ^uotui]i^'primi||yeric  de anima  gi^neniiim, 
fecundusde  anirad  ^egecantcTtcrrius  de  ariimafefttieti- 
tc,qaartOS  dc  anijna  ratibnali. 


[^gizedby  Cooolej 


TragtI  L  Db  Anxma  Gbneratim  m 

*1>RIMVS  TrACTaT 

TVS  HViVS  PARTIS.  • 

I  .  «  ■ 

("^  Vni  aniina  in  vincntc  natiirx  racio  f^tj  (imul  ac  pri- 
^  mumoperancii  principium  ,  a  cjuoproindc  omnesf/«<i«  sr^» 
opcrandi  faculUces  pi:ofluuac:!iinc^uplcx  oruin  anima:^*'"»^'^'*- 
xonfidcratio,  iuxca  qua«^irafcl:atam  huncmduas  difpu-^*'** 
caciones  diftribuemu s ,  ica  vc  in prion  ea  qu^  ad  animas 
naturam  6c  racionem  fpedanc :  In  po^eriori  ver6  ea  qu<e 
a4  illius  £iculcaces  percinenc^  exp^canda  fintC 

^  R I  o  R  T)  1  s  p  F  r  A  r  r  o 


»4 


s 


De  i»$  qto  ad  antm«  nacuram  percinenc. 

9 

A  £  S»  T  I  O     I.  .  -^' 

Vpponimus  Iiic  animam  cHcgcnus  formo!  Jifllnvflaa  ' 
formis  rerd  inatiimacarumjquoJ  vci  cx  ipfo  notabili^***  ^fit^ 
•  dircriminecntium  inanimatardab  animatis  lacis  liguet.  j^^^;^^^ 
lUa  enimad  vnu  cIctcrminac^mouccui:»haec  ver6,prcrcr-4& 
tima&imaliaperfeda.ad  omnes  poficionu  difier^ias.lU 
la'  mouencui  cantumcum  fiac  excra  locu  nacuralem>  lixc 
vtib  eciain  loce  proprio :  Illorumfimplex  &  vnifbrmts 
operacio,iftotu  varia  &  mulciple]t;ad  ffiec  illa  maior^ 
'  in  fuis  opcracionibus  nccedicacem  paciUfjtur ,  hxc  mino- 
rcjVtpotc  qua:  videantur  fuas  opcrationcs  pronaciarc  Cax. 
conditioiic  modcran  :  (icplantas  \\c^t  viJc:7s  ad  ccrcuiu 
vfi]ue  tempus  accrcfccre,t:iim  conliilerc,  dcindc  canima 
limenti  c  terra exfugcre  cjuantumfibi  fatw  cfi:pr*C£Ci:ca 
iila  vt  pltljtkfiumexica  fe  operacur,h(^c  vero  apud  le:De- 
#ique  resWimaur  nnodo  qutdam  nobili^i  &  imacerKi 
magis  abftrado  operantur  quam  inanimaca*,vcexpeti6- 
tia  lacis  conllac:£x  qiAbus  neteflarjld  eol  ligiiujr  in  rebus 
animatisfiibftattciale  operandi  j»nilcipiu,  nemt»e  #iiina« 
cfle  aliquidlonge  nobiiius  quouis  aUogeacie^oima?. 


»  1, 


174       Tertiae   Partis  Physicaij. 
^ni^^  diji'    E ft  .iiitem  ab  A  riftotcJc  cradita  dupl^x  aoimx  dcfitiiA' 

•  «lia  iitgiix»  ^Iq.  aitcca  iaordine  ad naituracn  in  hunc  niodum: Anima 

eft  iu^s  eorporis  nacuralis  orgariTci  po^eftace  vitam Jki- 
bencis:alcera  in  ordine  ad  operacioncm  hoc  mo^ :  Aiii- 
ma  tfk  i4  quo  primo  viuitnus  >  &  ienttmus  >  &  inctlligi- 
^  mus.  Vtracjuc  breuitei  cft  explicanda. 

CircM  prto^ie     Circa  priorcm  Ivitur  norandLiiii  cft  priniOjanima  dici 
jffinitttmm  c</Tfc2' i^ii^r/tf  tspi^iTW^i^^  ^^ftj  a^tu  primum  fcu  priTiio  inli- 
mtdndujn  i.  tam:eamquc  lubftanti;i!em  rci  perfecHoncMd diftiiidio- 
.  "  nem  tuni  opcracionuin,cum  facuitatLnraat  cniin  opcra- 

^  ^  tiooes  a4l;us  £eciuidi>facultaces  vero  adus  cjuidem  primly 

li  cum  operaciouibus  conferatut:fed  non  abfolutc  i  fim- 
u  plicicer,ci\m ab  ipfo  vicx  foiice  profluaiic.Nocandum  (e<* 
cundo  eam  dict  ad^ki  cbrporis  nacaratis  or^anid  :*neque 
enimcuiunib<rccorpomjnacuralis  a^s  eft  aiiima  ,  rcd 
■       corporis  or<^anici>id  cft  partium  dilfim  ilariii  varietatcdi- 
■  ^  llincli.Illam  autcr.i  part.il- ;n  Ic«.i  incnibroruni  Cjuaii  orgri- 

norum  fcu  iiiftriiii-«cntori:in  vaiiceaLeiiijCorun-Kjue  elc^^a- 
, .  .     tem  difpofuioiiem  dclidcrat  anima  ,  t]iiia  ipli  prin- 

cipium  cH muitaiu m  opa.itiouum,q  i.v  non  nifi  plurium 
'     .4      ^  membrorum  mnuilcriopoiruhc  pcraf^i.Motandum  tercio 
eand^mdici  Adnm  corpoasorgamci  potcliare  vua?n 
bencis>qmanoA  fatis  cft,  quod  /(^orpuscuius  ad:us  eft  ani-*. 
.  ma>iic  organicam>(eu  organis  initrudhmii  (ed  debccvita 
poteftate  concinercid  eflipolTe  vicx  fundiones  exercere. 
Qiiar^e  licct  cadauer  fit  organis  diftincliim,*^c]uia  cam<5 no  • 
poteftad  vitam  aaiiuari^^auc  vir.c  huictiones  cxercerc,u6 
Oigffflif-      potcftillius  achjs  dici  anima.Obiicics,corpus illud,cuius 
auiir.a  dicitur  aci:us,non  potcilatc  duiuaxar,fcd  adlu  vira 
i^utk»      conciaercjcumi^cliu  fit  annnatum.Cui  fcfpodcccum  di- 
cicurcorpuspocc{^^tcvicaraconcincrc>iuhilaUudintclli-- 
'gi>qaamiUud  pouc  vitc  fundiones  exerc:crc>qttod  pofito 
z&tL  vft^  pruYcipio,n6  tollitur>  ficuci  pofito  quod  aliquis 
4*  ai^  Yideat>nonieqaitar  eaiideitinon  pode  videre.&eni-- 
que  notandu)i%cft  generalem  han^de  anima!  defibitio-^' 
•    ncm,ica  vt  non  tantum  vcgetanti  aut  fcnticnti,fcd  ctiam 

•  *    '        rationali  aniiiKc  conucniac,  &:c]uidem  fyi*oiiyjjj[6;s,id  ci^^ 

iecundiimeandcm  pr:cci(u)uis  rationcm. 
4ln^  iA      Circa  poftcriorcm  dciiiucioncm  notandum  cft  prinio, 
tUrtmZm  pccip{aai  explicari  quid  fic  auima  iu  gencrc,itatamen  vc 

!• hxc  i££aicio  omm  aoimse  cc^lecUue  uoa  djfttibutiu^ 


I~  6  w 


Digitized  by  Google 


TraCT.  1.  D«  ANIMA  GsNlltATIM.  ^T^ 

fumpca  coaaciiiat:nequcciuiTi  c]ui:libiit  anima  cll  ui  qun 
viatnius>leadmus>  &  iiuelli^imus,  fcd  feiifus  fupradidx  • 

.  deSnicionfs  tiVc  poceft>vc  aniiiu  (sUcacui:  id  qao  viuiintts» 
lentimas>&  i  nte  1 J  i   ni  u  s :  o  n  o  i  am  qaQdcuncpie  viuir^sS- 
ticjvcl  intclligit,  id  habct ab  anima,  quamuis  non  fit^e- . 
cefle  id  omnc  quodanimatnliabecfimai  viuerc>Ientirc,^ 
intclHgerc.Po(iicctiamh-JBcde&niciadiiiandktudexpIica-  [ 
ri,ita vcauima  dicacurprincipiumqua  vcl V!mmus,>el  •  ' 
fcntimusjvcl  intellif^imus.  Notandiiin  fccundo  pnorcm  ^ 
deiinitionempcr  iilampodcrioicmcxplicari,^  vclucide     "  _  .) 
aaima  demonfcrnri  a  poftcriori,ac  ii  ciicercs,  Icl  ctuoJ  cft 

^rincipiumquo  viuimus,fcntimus,&  inrelligimusjcll  a-  • 
Aus  c(>rporis  nacucaiis  organici  poccilace  vitam  haben- 
cis:acqui  animaeft  principium  qao  vimmusatcncimus,  Sc 
imeiligimus :  er^o  eft  a^ui  cocporis  nflcufalis  organici» 
£cc.  Qnx  dcmonftrac^p  veri  eft  a  ppftcrioti>  cdm  in'ea 
caufa  demonftrecur  per  efte Aus  >  netnpe  animam  elle  a^  v 
<flum  corporis,feu  principium  vitsc  (uDftantiale pcr  ip(as 
vica:fandioncs,qua:  funt  viuercfencirc,  intelligerc.  '         *  ' 
Ex  his  aiitem  latis  apcrtc  colligitur  animam  clfc  fub-  xAmm.t  •p 

^  ftantiam,ciim  ilt  pars  tocius  compo(iti  fubftantialis,  nec  pt^^^ttAm., 
tamai  eiie  corpus,  fcd  adlum  fcu  formam  corporis  orga-  ,  > 
nici>ptoindcc|ttecx  natura  fuainuoluerc  ordineai  ad  cor- 
pusciunnodi.  .  ,       '  » 

'  .  ^         \  psrtii  tmntkm.^\ 

,  •  .    . .        ,  ■« 

QVAISTIO     II.  *  V 

QVxfliohaec  inrelligiturmaximd  dc  anima  (enticn-  f^^j:^ 
te  in  animalij&fpccialitcr  de  rationali  in  hdnuncylj  ' 
nam  dc  vcgecancc  inplantis  confencjiunc  cam  ciic  pcr 
omncs  parcescorporj^squaliccr  fufam)anpcculiarein  (e« 
dcm  liabeac  in  corpoic>  ita  y  c  reliquis  cof^ris  partibtif 
anima  (eettndiim  vircatem  duncaxat  adfitynon  &cttndi\m 
%i]bftantiafp:Si^  entm  nohnttlii  eani  in  cordc  poHicmnti 
yc  plerique  i  fimAis  Pacribus:atif  in  iterebro>vt  Piatouid : 
,  Vt  alias  futUes  minuciorum  auchorum  opiniones  pra{«  - 
tcnuiccam,  f 


\  17^  Tertiae  Partis  Physicae.  ' 
^ft^  •  .  .  Vemmjcniri  Ariflotclc  fcntiendum  c{\  nullam  pcciilia- 
iitfwitf.  rc'""^  animx  lcciem  a  natiiiM  aicribijlcd  cam  toto  corpore 
•  fiifam  cire,ic;i  vt  non  vnius  dcrcrminata:  parrisjput^i  cop- 
;  '  '  clis,ccrcbri  vci  hcparis^fcrl  totius  corporis  organici  acbis 
^  fit.ipfum  fccuncium  omncs  lui  p  irres  vcrc  aduans  (cu  in- 
i'  .  .t"  ^  ,  *  formans.Probaturpiimocx  ipfa  animariicfinitionc,  qua 
'  ilcfinitnr  ,  A^irus  corporis  organici ,  non  partis  alicuius. 

.  Sccuncio  e>c  i.clc  animarex.p.oc  ^.^'^'lct.ca.vir.p.irtcs  ani- 

,  '  *'  jnalis  fcparatxf^icanturxquiuocc  talcs,icl  clljnopropric 
Wi  4.  '\  '  &  e(rentiaIiL-cr:iic  orachinm  auulfum  non  nili  orquiuocc 
r    .     •  lioniinis  brachium  dicitur  ,  hoc  aucem  non  c(T'et  verum 

-  •  *  iiifi  priiis  pai  ces  illa:  ab  vna  cadjcjuc  anima  cllcnt  iiifor- . 
y  '     '        ^       matx.Denique  fi  in  folo  corilc,verbi  ^riria^refi^icrct  ani- 

xTia,folum  corvcre  6c  eir>;n:iaUtci  diccrcturanimal,quoci 
*.*•<  4.    abfurdiirimuM  cfl-.  * 

,t  •^-Cxtcrum  liccT  animafit  fubfbantialiter  vnitatoti  cor- 

N#frf.        pori  tanc]ua  forma  matenx,non  ramc  lccundLim  omncs 
'  <  iiias  facultatcs  &  opcrationcs  :  i^ani  a!i.>:  funtanima:  fa- 
cultates,  itcmquc  operationes  in  ccrebro,  alia:  in  cordc,* 
*  '     &.C.  vt  i?acebit  €X  ii§  qux  diceaius  dc  anima  fcntientciii  ^ 
'^-     tcrtioTrad\acu.  £ft  aucem  vitxfons  prxfcrtimin  corde,' 
f<      '  *     i'jxta  Ariltorclis  probabiiiorem  fcntcntiam:  eftcnim  cox 

•*  .      •        primum  viucns,&  vicimun.i  nioriens,quamuis  nobiliorcs 
anima:  opcrationcs  c  cerebropotiirimum  pendcanr.  -1^^.  , 

•   •*.'       ,    •       jin  omncs  corparlf  f.xrtes  informentur  . 


t 


.»  » 


* 


*  Q  V  AESTIO  III.' 


PdrtM€o\fc.  TT  i^-c.ficut&prxcedcns  quscftio  dc  corporc  anima- 
^malifnthtu  XJ  lium  prxfcitim  accipicnda  efc;ad  cuius  plcniorcm 
^***    •        exolicationcm  notandum  cll:  varia  dirtingui  partui  gc- 
"  .       neia  in  animalibus.  L^imiim  fic  di  [Hngui  poifunt  tot  par- 
/  .  ^   '    tes  ilLx  ,  vt  alhx  aiimenticix  dic.antur  ,  quibus  prxfcrciiii 
nucricdis  &:foucndis  infcruit  ahmcntum:  aiix  vero  ex- 
.  '•    .   crcmenritix  ,  cpix  exfuperduit.itc  alimcnti  nafcuncur. 
EicaemtMti'  Kurfum  aiimentuiae  vel  iunt  organicx  fcu  iictero^eneci,. 
fiif.  (|uxdicuntur  mcmbra,vtca{)ut,l)racliia,  &:c.  velfimila- 

).    '  \    rcs,feu  homogencx  cx  cjuibus  coiiflant  organicx,&  qui- 
'  •    •         dcm  triplicis  fublUntix  ,  nempc  di^x,  moliis  &  fluidx: 
•  H     /-^  .         -    .  ^i^rat. 


Digitized  by  Google 


Tract.  I.  De  Anima  Gener*   '  177  - 

dur.r,vc  fnnt  olFa,  cartiligincs,ncrui,cen(loncsimolIcs,vt 
func  caro,ccicbrum,adcps.  Dcniquc  fliiidx  ,  cuiufinodi  //,/^--' 
func  quaruor  humorcs,ncm^c  fanguis,pituica,flaua  bilis  ntM. 
&  melancholia.  Poriocxcremcncicix  alix  func  vcilcs  v^ 
lac,fcmen,vngucs:alix  vcro  inuciles,  vcqux  orc,naribus  Hom0gtHo$^ 
&  poris  corporis  cgcruncur.Nocft  autcm  dciis  omnibus*  .  ^ 

cdcroucr(ia,fcddc  quibufdam  dataxatttim  alimctis,cum  VtHa, 
cxcrcmcntitiis,ncnipc  dcpilis,vnguibus,  dcntibus,fcuo, 
medulla,ccrcbroila(fl(r,(cminc,fpiritibus,humoribus,prq-  IrmtUtu 
rcrtimfangiiinc  :  dc  quibus  quidtciicndum  fit  fcqucnti- 
bus  concluiionibus  dcccrmiuabimus. 

Prima  conclufio.Pili  5c  vngucs  non  func  animaci,  tum  tXtmti^ 
<]uiapcrfcindi  polVunt  abfcji  vUo  fcnfu  doIoris,tum  quia 
cx  humorc  quodam  cxcrcmeticio  gencratur.  Licct  autcni  ^ 
crefcant,non  tamcn  in  illis  hxc cft  vitq  opcratio,fit^niin 
iftud  incrcmentumpcrfolam  iuxta  policioncm  maceriae,    >  ^ 
non  perincus  fufceptionc!n  ,  ncquc  fic  aprincipio  vicali,  r 
vnde  cciam  in  fepulcis  cadaucribus  tum  pili,ciiin  vngucs  ' 
fucccffutcmporis  augcfcunt,cum  tamen  nullu  ibifupcrfic 
vitx  principium.  Si  obiicias  id  cire  pilos  in  animantibus  Q^^g^jf 
<juod  funt  folia  arboribus,folia  autcm  citra  controucrfia  ' 
clFc  animata.Rcrpondco  fimilitudincm  incocancum  va-  Stlutit. 
lcrc  ,  quod  (\Ci\i  frondcs  in  arboribus  vcilicati  funt  &  or- 
namcnto,ficpili  in  animantibus.  Quare  licctfoliaani-  ^ 
niantibus,non  tamcn  fcquitur  pilos  efle  animatos.Quod 
autcm dc  pjlis  &  vnguibus,i4^m  dc  barba,laQa>cornibus, 
roftris  animalium  diccndu  n  cft.  i 

Sccunda  concIufio.Probabiliffirnum  cft  dcntcs  no  cflc  2.-Ctnclu/h» 
animatosjquia  nempc  gignuntur  ex  o'fiqm  maxillarium 
cxcrcmentis,vbi  femcl  dcciderintrcnafctintur,finc  dolo- 
rc  atccruntur,  crcfcunt  in  fcnib us  ,  non  purrcfcunt  in  fe- 
pulchris.  Ex  quo  intelligcrc  eft  dcntcs  non  circ  formali- 
tcr  ofTa^funtcnim  harc  animata  Sc  licct  fcnfii  carcant,pcr 
fc  tamcnaluncur&crefcunc.DoIorauccm  illequifcntiri 
nonnuaquam  videtur  indcntibus  ,  non  ipfis  formalitci:  .  ' 
incft,  fcd  in partibus  vicinis  quibus  adhaercnt. 

Tcrtia  concIufio.Probabilius  cft  adipcm,  (euum,  mc-  ^.Cmlufit^ 
dullam  noncffe  animata,co  quod  aliis  partibus  nutrien- 
<lis  inferuiuntiquod  autem  animatum,  nec  fui  ipfijns,  noc 
alccrius  parcis  alinacntum  clfc  poflc  vidctur. 
,  Cercbrum  autcm  aai,matiun  cHe  arbitramnr ,  ciim  ia 


M 


» - 


d  by  Google 


t7S    .    TBRTlAt  Pa&ti$  PutrsxCAB 

&aiinaH  nec  excrem€com  fit>fiec  dimentu^t^cr  ex 
mento  orcum:  (edpcf(e  alatur,  &  ifl  dmnes  pofimnam 

difFcrcntias  crefcat,  ficquc  omnium  fenfuum  fons  &  ori-  " 
go:&  qnia  met^ulla  fpinalis  ciufdcmfcrmc  tcmpcramcn- 
ti  cfr  cum  ccrebro  ,  idcircoprobabiliirunum  eilc  iudica- 
inus  eam  cf^canimatam.  - 
^Cmlufiff*  ^  ^^^Juarca  conclufio JvJec  lac>nec  lidmenvidenturanima- 
tksnont  i^ulf&^ni  lac>cum  quia  non  formatut'  ab  initio  fic- 
ii3|,<^^Vx  parces  animatae:  cum  quia  yidecur  ciafereope- 
ratlpnibus  vitx :  cum  quia  non  cam  ad  conftituendom  a- 
i^gal^tt^m  ad  alendunveius  fbecum  a  natuta  conCiffiim 
•  ^iij^Nlltdaili  (emen  videcor  ani  macum,<]Uta  non  cA  tiim 
ad  coiii\itutioneft!  eius  in(]uoeil><juaniaIceiiusprocrea- 
tioncm  vidctur  pi^rcinerc.  '        .   '  • 

^Xmlitfk»      (^Minraconclijlio.rrobabili/Iimum  eft  quatuor  humo- 
^       rcs  non  clle  animatos:  Non  quidcm  trcs  priorcs,  nempc 
'  picuicamj&  vcramque  bilcm,  t,um  <^uia  lujtc  vduccxcre* 
'  mencaeius  conco^ionisLqux  fic  in  lecore :  cum  quia^cx- 
tecarum  parcium  nucticione  de(eruiunr,  quarefimul'cum 
S^Hg^im  fangutnepervcnasmagnaexparccilefi:runciuf.  Defiin- 
non  tfe  ««»-c,yi„^yg£§nij|iQjcft^0ntiroucrfia  f  permulti  enim  ani- 
^    :  matum  efle  concendunc:  nihilominus  tamCn  mulco pro- 
'babiltus  ij  nobis  vidcntur  lcntirc, qui  negantanimatum 
~\  tSc,  tum  quia  ca^terarum  partium  nntririoni  infcruit,vc 
^  patetjtum  c]nia  pcrmodumcxcrcmcnti  noniiunquam  c- 
I7ie#«       getitur.  Vbi  nota  non  clTc  ncccfl'c,vt  ca  fine  quibus  ani- 
Sfimm  tfft  j^^iis  Yxta  neaoit  fubiiftcrc  >  auc  qux  percincnc  ad  ipfius* 
^"^^^*    inccgritntcm  unc  animaca.  PotT6  lic^cfpiricus  vtcatis9& 
animaies  eiurdcm  natui^le  effc  cnni  (anguine  videanmr: 
Probabilius  camen  dlxerim  efic  animacos>  tum  quia  iw- 
tricioni  eorum  tnfijroic  (anguis;ci!ltn  qoit  iiec  excremen- 
ta  funt,nccaliment9,  nec  ex  excrementisoita:  tum^uia  i 
p];xcipua  funt  inanimali  motus  &  fenfus  inftrumcnta.  \ 

Vtfimtminakfmtdum  amnitlmemiifmiiaimm  m 

iorfot$  difiimt. 


Y 


«p^rfft  diri  q  Enfiis  propofitse  quxfHoms  eft  >  an  omnes  Tioeoti 
f*^'*'*^^^  O  parces  debcancefleconnnuat>^vnaJeadenqiicanmc4 
tftf^tn^  ^        infotmftHr.Vbi  notas  partes  aliqaas  did  ftm 


..ivjiu^cd  by  GoO' 


TRACr.   I.  Dfr  ANtMA,GBN£lC.  .  rf9 

tcibus  modis  contintfas.  Primdquidcm^cionematciu^     ^  - 
taatcbn  Toa  cftnamcro  illarani  oroflittmylicic  ao  eadeni     ^  ^ 
oamer^  £brma  in iilts  Qmaibas infic  % Tt pater iii  virga  * 
.partimviridi,pactimarida.  Secundd ratioae  n^icefiat 4ld  ] 
Ibrma;  cotalisinon  ver&  raciontf  difpoficioau/vc  patec  in 
arborum  ramis  &  fi:oiuiibus,acc]ue  adco  ifnomniuin  ani-  - 
manciumparcibus.Tcrcio  rationcmacerLr,form^,ac  dif-  j. 
pa(icionum,quomodoxoncinux  func  partcs  corporis  ho- 
mogcneijvcpatccs  aquae,iigni,&c.Quxltio  igicur  propo-  ^ 
iica  la^ciligcad^  cft  de  primo  gcncrc  coaciauicacis>  aa  o-^ 
XQS^  corporis  viueacis  partcs  falccm  ractoae  mal;cri«c  ^ 
quancicacis  iatcff^  (c  co^tiAuari .  debcaac:ica  vc  luiUa  iis 
pars  aaimaca  ia  coco  corpore  viueacisiqu^  nonconciMe- 
cur  cum  aliaparce  aniniuueiiifilem  corporis.Dabicari 
nim  poflcc  de  cerebro,dcque  oifibus;  de  cecebro  quidem> 
quiacumccnui  quadam  pcllicula,  quo:  mcninx  dicicur, 
incracraniuminuoluacur  ,  lic  videcur  circ  ab  omnibus  a-     ^  '  . 
liis  parcibus  difcrccum.Dc  olfibLis  vcro,  quia  ciim  finc  foH 
lidajiaon  vidcncur  cum  aiiis  parcibus  poiic  concinuari. 

Veriimceneiid&m  eft  omncs  animaiis  pjuccs  dSt  «^n-  ^^^. 
^nuas,  vc  patec  ^ip(a  ccu:ppri$  diiledione,  Sc  cerci  i|oa  ^'"^ 
poced  iuccliigi  quomoddvnum  per  fc  conftare  poffic  CC 
xebusareiauicemprbrfusdi(crcci&.  Ac  iliud  de  cetebc0 
xc(poadea4um  eft »  cecebcum  nan  Tadequaque  iaaohd 
iila  peilicala ,  fed  conciimaci  cum  medalla  (pmali ,  qme      *  / 
cumncrLiisdcmufculisincercoftalibuscontinuaripotcft.  ^ 
Quod  (pcdat  ad  olfa  ,  dicimus  illa  conciuari  ciim  aliis 
©flibus  mcdiis  ligamcncis  qua:  adnafcuncur  illorum  ex-  ^ 
crcmicacibus  :  dcindc  ecTam  cum  aliis  corporisparcibus 
,ner c^i^j^iiics  quac  vidcncuc  dlc (acdias  «liuflam coiv>  ' 
di^oaj^i^cercaniem&oira»  -         '  .  • 

QXAE  S  T  i  O  .  y, 

ETfi  totfint  animarum  qupcienmianiaiacariim  di^^^wnRM  1« 
ftiadaB^eciesjinfimae ,  eaeqocpefmulcacfiacpracfiir-X^' 
timplancarum  ftaaimalium:  Nihilominiiscaineajcoi»-^^ 
inddi  feleiic  adccia  prxcipua  gcncra  rcuocari»  ica«c  ani-' 
Yna  in  genere  criplex x6fHcuacuranempe  veg^caciua>(e£R*  - 
*  tiua,&  racionalis  ,  idquc  iuxta  tripliccm  graduni  nobili-  ' 
tacis,qu^  in  opcratlone  anifnc  cernicur.Idcirco  cniin  ani- 

ma  form^  geaus  diilia^u  a  c$teris  c6ituuic,quod  ^odii 


Digilized  by  Google 


l8o        Tertiab  Partis  Physicab 
openmdi  habalkiiij^s  eleiuicum  maceria* 

Qperaciones  ante^aiumje  tnbus  modis^  ^oafi  diftia" 
(^*^^^  £ils  gradibus.eleaancoiXupra  inaceriAmXi^eQim.tcia 

ITpJr^  rq^anmMope^ 

MiTsdm  tenae  neeeiiinidittem  cum  illis  arguunc:pnmum  quodno 
liMMyf^t  maneant  in  eo  a  c]uo  iianc,re(!l  in  aliud  cranfeaot jalcerum 
quoinon  nifi  racdiis  cjualitatibus  primis  excrceancurj 
tertium  quod  non  nifiin  fubic^^ojcorporco  rccipiantur: 
tot  modis  coQcingit  opcratipncs  rerum  animataruma  c6- 
tagione  maceuae  hberari.  .Impcimis  enim  operacioiies 
proprixanimc  r^cancis,  rt  accrecio  Sc  oucritio  imtna* 
nenccr  fiuncnoncranfeanter.Deindeopecarioncs  propri^ 
animacfentiencis>vc  ioiiario,  appecido»  iieqoefittt>cranf> 
cancer>  nequc  per  incecmedias  ^oalicatesprima^»  led  (pe- 
ciisrum  incentionaliura  interuentu  exercentui^ :  Denique 
operationesproprixanimxrationalis,YC  intclIedlio,&  li- 
bcra  Yoiido,  practcrquani  runc  immancntcs,  nec  pcr  pri- 
mas  qualicatcs  fiunt,a<lhuc non nifi  in rubie<3:o  fpirituali, 
ncrape  anima  rationali  recipi  polTunt.Cum  igitur  his  tri- 

•  bu$  caQti\m  modis  poiiic  forma  aiiqiU  eicuari  fupra  ma- 
teriam/c^ui  tur  tria  cancum  eire  animarom  generay^ood 
paflim  afleric  Art^ceies  iib,t.de  Anima. 

>  Porri  >  Qoia  eorom  qiut  aoima  (enriencepiaedica  fiuc 
qmedam  fofo  (en(a  pranuca  (unc  >  iponcaneo  aucem  moco 
-carent)  Tt 'conchylia  &  zoophyta:aiia  vero  (en(u  (imul  Sc 
ibocancomocu  doaata  funCjVt  volatilia,grcfriIia,&c.hint 
nt  vt  ciim  trcs  animas  Ariftotcles  pofuent,  uempc  vcgc- 
rantcm9(encienccm,&  rationaicm,quatuor  tamcn  anima- 
tonim  gradus  aiiignauerir,Qcmpc  vcgecaciuumjienlitivu» 
fecomocfnnm  >4£  iocelic^tiuum:  ex  qaibus  qoatuor  anL» 

•  macorom  g^nbribus,  duo  aempe  locomociiium  9l  lenfi- 
cioum  ad  animam  lcnciencem  perrinenc»  •  . 

V  A  £  S  T  1  O     V  I, 


COnftac  quidemin  plantis  animamduntaxat  vegc- 
tance  repcriri,coca  Vero  diificulcas  eft  dc  belluis,  & 
liominibusmu  plurcs  in  illls  aninue  infint*  Pcra^ulupiu-» 
res>pra?(errim  in  hominibus%nimaspofuerunt><^ui  in  va? 
ri:as  ea(que  incec  (a  diifidcntcs  ignjeentiasifanc  jiltra€U> 

*  Vetttm 


Digitized  by  Google 


Tract.  I.  Da  Anima  Genbkat.  iSi 

'Veruin  ptobabilior  cft  coiu  (etitenda  efai  viikam  4&-* 
ttxat  in  rnoquoque  viuence  anima  ineffe  airbicrantur.nif- 
peinpiaons  vegedbem>inbeUui$Ienficiiiam»iAhomiiie  . 
'arioiialcm:Ica  vc  fenfiti^  vegecaBCcm,^  racionalis  dim  ^;^^ ' 
flmfiriuam  cd*m  ve^tantem  eminenci  i(aa(iam ratione  '  * 
contincat.Probatur  nxc  fcntcntia,  fimulque  oppofitsc  o-  ^i^ig^ 
macs  rcfutantur.  Qui^a  fi  multiplcx  eflct  incodc  viucntc 
(excmpli  gratia,in  homincj  anima  ,  (cqucrctur  liiucl clfc 
multiplicisnaturar  &cflcntia::(icqihominc  appcllari  pof- 
^cplaacarilibcUuamAbominc.  Deindeadioncsincodf  • 
Tiuehce  in  €pio  plures  vitx  gradas  repcriutur,puca  ia  h»" 
mii)e>plerumque  feimpediunc,  qtxKl  noa  aUunde  proue* 
nic»  qttim  quod  non  polfit  cad£  numcro  antma  ploribiis 
Gtl^ue  difparibus  operationibus  incdidererDcniqQe  San* 
fiis  Ecclefix  Pacribus  vifum  cd  vnicam  efle  in  homine  a- 
nimam,cofquc  crroris  damiiaueruntqui  plurcs  in  homi-  • 
ne  animas  pofucrunt.Et  certc  id  fatis  apcrtc  couincit  ra- 
tio  Thcologica:Si  cnim  vnicafuitin  Cnriflo  Dominoa* 
nima ,  idcm  ferri  dcbct  iudicium  dc  caeceris  homiaibus» 
^iim  idbmne  Chriftus  aiTampfcric  quodad  incegricace 
humame  nacurae  pertinec :  Acaot  vnicam  in  Chrifto  Do-  4^ 
imno.animani,nemp^racionalcm,eaaiciircprobabir:x]uia 
fipracter  antmamrarioAalcm  Chiiftos  habuitib4senc<*^|^  ^ 
velaUa  pcriifietin  tridtto  nM>rtis>veliiim  »Si  prius  4ica- 
nir  ,  (equicur  partem  aliquam  eflcncialem  humanicacis  - 
Chrifti  pcriifTc :  fipoftcrius  ,  veliUaanimafcmperre-     '  ^ 
mandjfct  cum  corporc  Chrifti ,  ficquc  fuiffet  viuum  cor- 
pus ,  &  pcrfona  diuina  tunc  cemporis  faiifec  vnica  bruco> 
non  homioi » vel  (imul  cum  animaxacionali  dcfixndiiTec 
adi^fecos  ,  vel  aUcubifeparataremanfiiiec:qu2  omnia 
perabfurda  func  IcridicaU»  imo  pland  crtonea.  AdiUod 
vcromiodfolec  opponicxAriftocele  i|dtg|Bnecacm|e«»Up^lM 
niniaitamc«f  «hominempriiis  viocre  viu  plancaeiCBmvi-*'!***^" 
ta  animali  s  ,demdm  vica  hominis.Refpondemtts  non  elle 
exiftimandum  cinbrionemfcufoctum  invcero  muUeris 
prfus  inforraari  anima  vcgctantc,dcindc  (cntientc,tandc 
rationaii:  Vcrum  pcr  ^o.aut  4^  dics  exccptum  femca  in 
vtcro  pcr  virtutem  formatricem,  qu«  in  ipfo  (cminc  rcfi- 
dec  pauiacim  difponicur,  donc^  inipfiun  animacatioiia^ 
lisinducacuriYbi  auc£anima racimalis infiibicdoapc» 

M  i 


Digitized  by  Google 


181        TeRTIAB    PA11T.V  Physicai 

▼cgctandi,  acitidefccundQm  gradiii  ftnti^* 
noj|iiifiattittsali^uot  i  nariuitatc  clapfis  fecu 

'  ^  l  ^^.'^^'•^""^"^^PcratiirrEthoccftcjuoaiococitato 
2JJJ«J'^  *>cccAriftotcles :  Qnoactiam  alio  lotofcnbit  Ariftotc- 

'  '   '^»°^^"P^;^-^c  gcncratibne  animalinmc.  4.  corprius  a- 

Tj^'  •        nimari  cjuam  reliquas  partcs,hoc  intciligi  debet  dc  prio-. 
iitate  naturar  ,  non  tcmporis :  ica  vc  nullum  fit  tempus 

quo  an  mcturcor,anccquamc«tcraepattcsadimamio- 
,  naliriafopQemur. 

QV.AB  aT  I  o  VII. 

f«»y«»  fu.        Vmaaiiiia  lcnticns  in  brutiscas  vitx  opcrationes 
tfifUutitr.  V-^  excrccat  quas  anima  vegctans  in  plantis,(5c  rationa- 
iis  idcm  prjcilct  in  homine  quod  vcgctans  in  plantis ,  & 
'    '    '         ^cnrtens  in  belluis  ,  fignum  eft  animam  vcgetantcm  in 
fentientc  ,  &:  vcraraquc  haiic  in  racionali  anima  aliquo 
-  '  modo  concip.eri.  '  ^  - 

yt^^jefttote^     Vcrum,  ditH(;ukascft<]uomodovna  contineatur  in  a- 
»«»^*.      lia,an  rormaIitcr,art  Vero  cmincntcr.  Rcfpondhnus ab-^ 
■  -1  '    ^^i"^^  ioquchdo  decectorcm  animam  non  formaliter, 
"'fr^f'*^  «^^cmnenterinpraillantiori  contineri.  Probatur,  quia' 

^s  illa^funt  animli?  ^cncf^m  Tpea^^ 
^         ...  AcCfcseiufilf m  gcncris  diuifiu.T  funt  formalitcr  diucr- 
,  Jta  vtvnanonponicin  alrcraformalitcr  contincri. 
:  Deinde  fi  anima  rationalis  e/Icc  formaliter  anima  fcn- 

tiens  &  etiam  anima  vegctahs ,  fec]ucrctur  non  tantum 
conftituiabanima  rationaUfor^aliter  hominem,  lide- 
'  tiani  &  belluarn  &  plantam  ,  quod  abfurdiftimum  eft.' 

ff»«/^.  Quare  concludcndum  cft  ,infcriorem>  idcft, dctcrioris 
.coaditionis  aiiimai^  tn  fiipcdori ,  id  cft  \  nobiliort  ooti 
formaliccr  coiictQeri>(e)j  emtneniteriquatcnus  -ani  ma  no- 
Irilior  continct oinncm  Tim  animx infcrioris :  Sic  cnim 
ltime&4ititur'cminenter  contincrc  calorcm  ,  qiiia  licct 
.  .  ^i^ncontineatformalitcr  calorem",  poteft  tamcn  idem 
praeftare  quod  calor.  Nihil  autem  abriirdi  cft  fpccicm 
ynam  cmincntcr  contincrc  altcram  fibi  oppofitam  ,  imo 
id  vfu  cucni re  folet,vt  ca  ipcdcs  quaf  alias  na^lltt»  digni- 
cate  anteccdit  ^  .illaruttvquoque  pcrfeaion^-«tiiiii^ 
quadam  rationc  cbnciaoac.  /.<..:• 

fiMmaltter 


Digitized  by  Google 


TiAcr.  1.  Di  Antma  GBNfiitAr.  i8j 

fc^^malitcr  fcnritiuum,&:  vet^eratiuurhoc  auccni  noii  pof- 
^  intelligi,njfi  in  ipfoforin.ilster  infit  aniina  fcnfitinajSc 
YCgctati ua.  Refpondco  gradu  Mecapby^ficurq  lenticndi^  ^'•iiiiiit 
'^cgccandi  incllc  forinalKcr  in  homine>rion  fecus  ac  gra- 
^umraciocinandi  >  ac  protndehominemene  fonnaUt^^'    /  ^ 
^Cgecatiuum>ieaficiuam  &  racionalem  :  Ad  hocauccnt'^ 
non  efit  neceflfeye  ractonalis  anima  alias  (ibi  oppoficas 
ipecies  (brmalicer  concincac ,  licic  non  fic  nc<iandum  ( 
hoc  diiigenrcr  nota)  in  ipfa  co-itincri  formnlircr  gradus  '^•^* 
ip(i  cum  aliis  communes.c]Uo  fit  vt  honi  j  ha^cac  ab  ani- 
ma  ratioj3aIi.c|no(i  (i  f  )rinalitcr  viuens  &  lenciens.  Vbi 
obitcr  aduercc  tiim  vcgctatiuum  ,  ciim  fcnliriuum  dupli- 
citcr  accipi  poifespiinip  c^uidcm  vi  iucrlalicer  quomodo 
vegecacittumeft  communc  p)ancis>  bclluis  &  hominibus> 
ficque  gradus  vc&ctandi  e(l  communis  tribus  aflimarum 
geatdbus  in  qii^iis  formalicer  rcpericur.  Sccundo  vcr^ 
ipectaUcer  >  quomodo  vc^ctadniim  plancaruro  duncaxat 
popriumcfl,fcnf5tiuuin  vi(rj^4>ienuarum  dunraxac,  quo-  j 
xnodonon  ramfuiu  gradus  communcs  &  metaphytici> 
quamdifFcrcntiar  (pccialcs  coniiiuinibus  fcu  gcneralibus 
vocabulis  cxprcifT,  ficquc  coallituunt  oppolitas  anima- 
rum  fpccies  ,  nuarum  nnlla  continctur  formaliterin  al- 
ccra.  6ed  hxc  mniis  dc  niimum  fpinofa  quasftione, 

^An  Jint  fluns  forrm.  paniaUs  in  quolibtt  viuente  l 

fr4L$$r  iot^Um. 

^  '  Ae  s  t>  O    VII . 


CVm  vnica  fic  in  vnoqooquc  viucncc  aniraa ,  parccs  ftftpf*  f«. 
vcro  corporis  di/fimilarcs  (eu  hctcrogcncje  ,  id  cft,  *^«»^» 
diucpfi  generis  ,  alia  enim  eft  in  animalis  corperc  nacura 
carnis,aliacutis,alia  ofTium^&c.  Qj^arritur  vtrum  pra:tcr 
i  llam  formam  totaIcin,ncmpe  animam» admictcndae  (inc 
aliae  fubftanciales  formar  pacciales  pro  varia  parcium  illa^  ; 
P9m  dii^iQficioiie.  Qua  ile  rc  {rauicer  inccr  Scoriftas  affir-  < 
mancesidc  TJiomiftas  negaaces  j  paribus  ferm^  latiomim 
'  llioftientis  concrouecctcur, 

I^babilior  aucem  nobis  videtur  hiieinptiitti  So6ti- ^jp^^ 
ftaru  opinio,  viddicct  praeter  forraam  totalcm  quae  cft  nttulM* 
in  anima,admittcndas  cffe  formasaiias  partialcs,vtfor- 
mom  caroisa  oi&Sj  nccui>  «cc.  Piobaciuhac  validiiluui^  MiMwv  ^ 

 M  -4  • 


\.  184         TlKTIAB  PaKT.  PHy$XCAE 

xatiotie:Panes  il\x,\t  o^yneroi9&c.  pcr  fcAam  ablcifioii£: 
i  coz|K>ie  nthil  de  nouo  ac<]iiirunr,cuni  ibi  nolU  fic  phy* 
'  *       .ficaaclio per  cjuam  aliquid (ubftancidle producacurA  ca^ 
inen  eonftant  matcria.&forma  fLibftantiali,  cum  fint  ali- 
quidfijBftantialc  phyficum.Cum  igitur  formaillaru  fub- 
ftantialis  non  f\t  denuo  prot!ud:a,  ncceffc  cA:  vt  antccjua 
partcs  illajprxkindcrcntur^camfibi  congenitam  habue- 
t^nfrm^.  tint.Confirmatur,quiatempcrics  ceccif&mumcft  latcncis 
tm.        £omx  fpbftancialis  indiciitm :  acqui  mancc  eadem  oilis 
recens  auulfi  cemperies  fjax  antea ,  ergo  temanec  eadeiir 
ngcura  offis^n  fic :  dico  bifis  vt  fic>  id  eft  >  qufSttenns  eft  os ' 
fimplidcer>lionqilaceniiseftos  Yiaens»  qu^a  os  aunlluih 
noneft  amplius  pars^Tiuencis,ficque  non  remanenc  in  eo 
vicaelun^oncsjcum  non  amplius  informctur  ab  anima: 
•^trifiot,  rf/.  Vndc  noncritciifficilc  folucrc  id  quod  Ariftotcle  obiici 
t:fU'  poflct  ,  ncnipe  os  fcparatum  non  nifi  analogiccos  dici 
poflc  ;  ibi  cnim  Ariftotelcs  accipitos  quatenus  cft  pars 
quaedam  viucntis  animata>tbicnim  audll||^  cft»  iloncft  , 
nifianalo^icc  id  quod  f\^erai&an|ra.  Animatutn  cnim^  * 
iiiamniacain  ^ecifica  racibne^i^t!li|iSinalo^ 
nionc.  Eanuameil  ^rmam  paltialem  quan^  coci  corport 
mniundam  habebat  reclnec  >  racione  cpius  dicicur  reci-v 
nerc  nacuram  ofiSs.Quod  autcm  dc  ofl*e,idcm  dc  carnc  9t 
caCcrisp^rti!?usdicipotcfl:.      "  *  ^ty--^ 
Wiffh^        Vcnim  obiicitur,  iftud  in  primis  quod  abfurdu  vidca- 
tur  eandem  materiamiimul  a  pluribus  formis  a<ftuari,fic 
enim  eidcm  materiae  mulciplexefle  tribacrccur,ficquc  v- 
nu  &  id5  cfict  niBlciplicisnactu:«>vert>i  gratta>es  fimpl  i ' 
duabus  formis  adukrecur,neinpe  a  parciali  forma  o(fis>ftr 
SilufSi.     Pi^ter^ab  ainipf «^fod  r^pondecar  nihil  abfurdi  efTc  par-  - 
tes  iocips  cprpb^i^  netcrogenei  pr^tcr  fermam  cociusfil^ 
yendkaijeprbprias  &  pecuYiares  formas,ficquc  duas  fub^' 
fianciales  formas  in  eodem  fubicdo  rcperiri ,  modo  Cint  ^ 
%       fiibalterna,&  vnacarum  fir  rotaIis,alterapartiaIis  :  Nc- 
que  fequitur  propterea  rcm  eandem  habere  duplcx  c/Fc, 
^    fcd  vnum  &  idcm  quod  habet  a  for^na  pactiali  canquam' 
abinfciiori  ^  abttttima  ▼cro  jeu  ferma  tocali  ranquam  a 
6periori  principio. Vbi  teri^  i  toco  aucllicur,tunc  toWffl, 
luum  efle  habec  ab  illo     peciiiiart^tinc^o.J^/  '^^^'^ 


«tilliiiit^Mt^      aaidittar,  c^m  accedec  amma,  non 

fadoe' 


Digitized  by  Google 


Tract.  I.  Di  Amima  Gener.  if^ 

fjLcict  fubilaiuianiedcadhi  }cnic  enim  a^  tx  hypothefit 
quoi  i,  fermis  illis  partialibiis  aftiiaretat ;  Quod  tamen 
.^fHlotctliw  <)oftriiiae  rcpugnat ,  iuxta  cuias  decretanib» 
iedum  cutoruts  formx  fubftantialis  eft  etis in potentia.  y 
Rcfpoilccur,licct  partcs  illx  omtics  fmc  a(f^u  racione  fua-  Stimm,] 
rum  formarii  pcciiIiarium,nontamenconftitucre  torum 
alic^uod  cns  adu^fed  potius  cxiis  cofticui  alic|uod  ens  in 
potencia,iQordinead  efletocale,ad  quod  ex  t  iftit^uco  na^ 
fttrae  ordiiiaatarjtQaoclqueitlisab  anima  ctmmuoicatur* 

V  AS.i  T  t  o  IX. 


p 


Robabilius  arbitramur,vbi  animal  inceriit ,  abctinte  ^^^^^^ 
vel  percunce  anima ,  mancrc  candcm  numcro  macc- 
riam;non  tamep  vllam  totalem  formam  remaaerc  %  aut 
denud  (a^edere»(ed  partiaies  fermati  prsBcxtiterutit» 
▼t  coaftatexpr»cedetttiqiMe{Hoiie,remadeceuidiue  ^ 
f  arcibos  mateciat :  fiequc  eorpos  lUud  morcoui^  dici 
ntim  iftttd  ratione  mMri«  >  non  camen  ttttone  6>rnn» 
nift  eo  modo<|uo  didtof  exercitus  ynas,quamuis  ^amen  5 
iftud  magis  propric  dicacur  vnum  cjuim  cxercitus,aut  «• 
dificiumj  «uia  vna  eil  omnium  par^um  concinuaca  ma* 
tcria.  ^  ^  ,      (  / 

Non  cft  auccm  probabile  remanere  totalcm  formam 
corporeitacis,quia  non  praecxticic:  rt  quid  enim  prgexti-jy|]|I^ 
tidct  >  c^aii3ma(uAciense(retadcommunicandumr^^  '  . 

Eadam  noncanmm  vitatfic  ienfiis>ic<l  eciamjfttbftancui^ 
cocporis/Dfcindc  ferma  illa  corpoccitacis  >  auc  eft  (pc^ 
cics>  aut  ^enasaac  indiiiidiiQm :  acnihil  hornm  dici  po«*  ' 
teft:  Adde  quod  parciales  formx  quas  admittimus,  pofl  , 
^unt  pcr  fc  coaferreiingulis  paicibus  gcadum  illum  cor- 
porcicacis.  < 

Non  ctiam  refidmile  eft  nouam  formam  tocalem  pro-  Pwmwtdu 
duci,ncmpc  formam  cadaucris,  tum  quia  nulla  aflignari  uerm 

Ccft.a^opcrquam  autagens,  aqaotalisformapt0»<*>'* 
»ufur:tum  ouiafiadmictcndacflct  aliqua  totalis  fer-  * 
la^dQifliin^  aomicccnda  cffet  vt  partes  dilfimilarcs  ia 
MHi  cbatiiictejEeAtfuihoc  tiokcftaoi^^ 


Digitized  by 


ig^    •  TiiiifiAi  Part.  PhysiCab 

,    in  via  ad  dillolutioncin  :  Et  tamcn  non  poteft  dici  quoJ 
rcmancat  fola  matctia  cum  folis  accicientibus:  hoc  enini 
inturaluernon  potcft  coiuingcre  :  Quare  diccndumcft 
leinancre  mac^riam  cu^  formis  paxualibus»nempe>cuin 
y "    forma  carnis,  offis»  ^c.  quae  diuerfSe  in  cTiucrfis  gaf cibos 
pro  vari^difpoficionc copenuntur:Sicqiie  vbi  intcHc  aoi- 
f        malinon  ftacim  aliud  quippiam  gener^tur^  fed  xnediante 
parttunj^cocius  diiiblutioa^ex  animali  corrupto  tandeni 
variae  rerum  fpecfies  nafcutitttr,vt  aer,cerra,  vermes  ,  &e« 
quodfatis  eft  vtctiam  iaanimantibus  locum  habcac  i* 
;  *        ftu,d  Aiiilqteli6  axioma, 

/         Qv  A»  8  T  I;0  .X 

^AmmsplsU  Xpcrientia  (atis  compcrtum  cft  ,  quorundam  viucn- 
tamm  iitd'  ^  cium  animas  vt  piantarnm  &  imperfedlorura  anima- 
lium  fcdliles^feudiuifibilcs  cire^lic  enim  vidcmus  rarum 
ab  arboreprxcifum  vcgctari  &  frondcfccre,  &  vcramquc 
partem  lacert«diui£e  motu  quodam«tiiinali  cieritatjue 
adeo  viuer^quod  non  aliund^  prouenic  ni(i  quia  horQm 
vitientium  anima  diutfione  quantitati^  diuiditur  »  pera^ 
daqqe  dintfioQe  inp ^ctttms  iiSBfi£3ds.  refi4c(.  ,  . 

Animara  verd  ratibnalem  indiuifibilem  eAe  leu  intx^ 


J 


iMflN  li.  ienfam  non  ratio  mod6,fcd  cti*n  fides  ipfa  videtur  (acis 

comprobarc.Cum  cnim  fide  ccnendum  fic ,  quod  cciam  ir 
pfa  rario  fuadet  ,  animam  hominis  eircimmortalem  ac 
'      IpiritualemjnonpofTit  auccin  circ  fpiricuahs  fcu  indcpen- 
dens  amatcria^proind^qucn^cimmortalisjnifi  ftc  incx- 
tenfa  feu  indtttifibilis j fequi^ur,  aUenunietfe  a  fide  xa- 
•  ^  tione»animamintelIecliuam  cfrcextenfam. 
dtffU    Tota  igicarxUficukas  eft de  aliisomnibus  animabusa 
aUmtii.     perfeftorum  ammalittm  >  an  fint  exceii&  (eu  diuifibilcs, 
ficuc  func  anintee  plantahtm  &  imperfeftonii>ianitnaiiu> 
rPr^kMUr  an  vcro  incxccnlfx  feu  indiuifibiiesjvtfimt  jinini«  ratio- 
JhnmU»    nalcs :  vcraquc  cnim  pars  graues  habcc  auchorcs  &  pari 
O^lNwnr.fg^.j^»^  probabilicate  nicitur.   Priorcm  tamcn  lubcntius 
amplc^inittr  ,  videlicct  animas  perfedorum  anim^lium 
cffccaitoafitt  ac  dtoiiibUiB^f  f  cob^lit  piimdi.^pa  ^^^^i 


Digitized  by  Google 


Tract.  1.  De  An^ma  Genb*.  ift 

c n (idickum  materia^^^uc  pemms  i mmerfiun»  fo^ur        ^ ' 
conciicionesinarenxjfiaonomni^yGilcememquxma^  '  , 
ten am  ptimo  confequirar^  qoas  eft  excenfio :  Acqui  om*. 
nes  formae  pliyfioft ,  exeepca  inceile£l;itta  %  fiuic  immetlac.  ' 
materiacieique  omainQ  amxa?,ciim  excra  i  llam  coHarrere 
aequcant^Ergoomncs  prtqeter  intelJediuamruntcxccnfe   "  4** 
ac  diuifibiles.  Secundo,form:E  qux  de  poccftacc  inaccrix 
excirincur,ita  funt  alfedlx,vr^ar$  cic  parrctopim  det  i- 
tocdncatur:  Cum  igirur  omncs  formx  prxter  inrellccti- 
uamclicianrur  dc  porencia maccria:,  omncs  exccnfjoaciu 
habebunc »  ac  parccs  c]uibus  &  toti  materix  &  cius  parci- 
btts  refpondeant.   Denicjueditiicile  cftintclligercquo-»     ^  » 
modoformacillaciTubftaucialesfinc  indi^ilibiles  feu  in- 
e:|^«ei|&>nec  camen  finc  (picic^sile^.  Siti|'c  eciam  ditlicile 
e,ft  intclItg^ceeafHeiti  c  potentid^materiae  exceniaj  phjrfi-  . 
caa^ionccduci,&  tamen  e(Tc  inextenfas. 

Qnod  vcio  i'i  partc  a  coto  fejuMCla  remancat  forma  TMcitdokit^ 
impcrfc(fli  animalis ,  non  vero  pcrfcdVi,  non  proiienic  cx 
co  c]uod  forma  iUius  fit  diuifibihs^huius  vcro  nequaqua:  f^t^i^^*  ^ 
/ed  ex  eo  quod  iilius  forma  imperfedior  fic ,  huius  vcro 
pcrfedior,  cum  camen  vtraque  fic  diuidua.  £c  quia  quo 
for  m  a  perfcdior  eft>e6  maiori  accidencium  appacacu  ac  ^ 
pluribasegec  ora;anis,vc  in  corpore  (cructur,  cjua:  orj^ana  < 
«ertiscorpori$(cdib.aifixafunc:iiincfi^i^fadtadiuiii^  . 
a  reliquo  corpore  in  quo  refidem  illa  Ttcap  fubfidia»  coa- 
fi:ftim  pereat  formapcrfc^i  animalisin  parte  abfcifla.  Snuft^lm 
Necofhcic,c]uod  perada  diiiiSonc,membrum  perfcdi  a-  ifuiitm^  .np 
nimahs  auulfum  palpitet  ;  id  enimnon  tam  ad  animae  '••nif**!'*  - 
praefcntiam,  quam  ad  fpiritus  vitales  ,  quorum  in  huius 
mcifibro  maiora  copia  vigct rcfcrcndum  cft  >  quamuis 
nibil  fit  abfurdiiuxca  hanc  noftram  (encentiam,aflcrerc> 
qaod  in  partibus  ctiam  pcrfe^QCum  inimaliuBi  abfciilts 
paulqliimaliquidaniinatrefideat.  Qttodaucem  Arifto*  ' 
teles  docec  li b.  i ,  t)e  om  &  iticer.  r.  in  accrectione  nul-  Jhiif.  ittm 
neleidem  (ecttnd&m  formam,non  (eeandttm  materiat]i^>«qK«Mnifv 
intelligendum  cft  dc  ratipne  natura: ,  ncmpe  id  quod  ac- 
crefcit  manere  idcm  fecandumrationem  fub  fpeciei ,  li-  > 
tct  rationc  matcriae  fubinde  mutetur,non  vero  quod  for- 
mapcrmaneat  (cmpcr  indiuifibilis ,  licec  materia incre- 
mentumaccipiaCy^OQCxmm.pciun^aiicnumeft  a  mea^^  .  \r 
Ariftotclis.  Did  citiam  poflctmanereideij^inaccrccio4c^  ^ 
ftmidf^m  ibniiaai^d  eft^figuram  (cu  (^cii^  cxtcmam» 


I  4 


Digitized  by  Google 


l80.  .TlRTXAE  PaRT.  PhySICAE 

11011  jtth  lecmldiim  maceriam^id  eft  molem  qm  fiibiAfle 
peracctetionemminatiir.  '  '    ^  . 

fOSTEJiJOR  DlSPVtAriO 
s  '  hmustraSiftHS. 

De  fiicidcatibas  animx  gcner acuiw 

Qj  AI  «  T.X  o  I/ 

ARillotelcs  lii.de  Anima  c.^.t.iy.ciuiiiqae  geneialet 
animae  (eu  rei^m viu^cium  potentiii!s  cnuiiierac,iii- 
nitrain  vim  vcgeundx9(enciencli,locomoneiidi}ap|»et6dt» 
„  iiiceUjgendi.cSias  Icgi  ci     diftinftionis  xacio  feutni  ex 

f^f^  Aicaiscirca  cjujc  viuencium  ope»rio?eriacar«Vdeirim 
tm  ^tirm  f#-  ^^^^^"^  iHiicl  eft  corpus  coniundum  animc,vcl  aliquid 
if9^\m^    /cparatum.In  coniuiKftmTi  agic  potcntia  vegctandi,  quia 
oceupatur  in  alimenti  conco&ionc  6c  mutationc,  ad  <|ua 
pcrtinct  vis  gencrandi  cjua:  v^rfatur  circa  obie<fhim  con- 
iundum,quia  pcrficit  fcmcn  quod  in  ipfo  v iucntc  cx  ali- 
'  menciruferfluicacegignicur:Ciical^aracumoccupantur 

cxtttx  vires ,  vel  ita  vc  eiuif  imaginem  incra  fc  habcanCj 
qux  fi  rccipitur  in  organo  corporfco,  pcrtinctadpotencia 
Kttfichiamyalioqui  ver^adittcelle£bua:vei  ica  vcin  ijpfiini 
^  tendanc  canquam  ibfineai  aut}can€[uam  in  cerminu  mo- 
Sknj^'*''^^  tusifi  priorimodo^eft  appecicnscniaseftfecri  in  bomim» 
tmftmn^,  acque  adco  in  finirfi  poftcriori,eft  tis  loco  motiua.Q^- 
rc  quinquc  illae  funtgencrales  poccncix  rerum  viuellfcfii* 
^    Ratio  autem  ciir  hic  non  diflingTiator  appetitus  (tnfitiaas 
&:  inf^lledmus,  ficutibidcm  diftinguuntur  fcufus  &  in- 
tellcdus,cfl  quod  illi  appetitus  codem  modotcndant  in 
■  obicdum,  necdiftinguantur  difFercntiis  ad  obicdu,  qua 
«bieibun  e£t  j^tiincncibusjficuci  fenfus  &inceiledus. 

*  >  ^^^^^ 

Gpnfl^hsr,  ^^a<l:6mmmiii  ';M3efi>f  hotufeiicentia 
eft^  potefcias  ammae  nqn  aliunSie  quam  tbtefimct 

\ .   <•  •  "  •  9tlHBa 


U 


Digitized  by  GoogI( 


Tract;  f.  Dt  Amima  GtMBRAr.  ^ 

anima  ori^inem  duccre.Ratioin  promptu  cft^ciimQniru'*''*^'**'*  * 
pocenciac  (eu  raciiltates  animac  fbrnx  quxdam  fmt  acei-  , 
dentari.-e  fubiedo  cui  infuac  proprix  ac  natiuz,ciquc  c6- 
ferant  ede  lecttndum  quid>ncce(1ariutn  e(l  vc  ab  eo  quod 
fubic^lo  primum  ac  fubftancialc  cffc  tribuit,  hoc  eft  foc-  / 
ma  (ubftaiitiali  quad  e/Icntiflc  comites  pc0fici(cantar. 

y^aui^piemtis&plaaii^  iatelligas  quarationeaai- '^MHnob. 
mai^fQiis  6cpri{o  fiucimpotriitianiinilctcmlttm  ^a-  ^^""^^ 
nkitam  triplex  ^cnus  €au&  fbrtlri  poflo  telpeda  fuacum 
^ote«tiaru,videiicet  a^cntis>finalis,&  materia]is:A^etis> 
inc]uam,q«ateniis  illas  ex  (c  adliue  fundit;finali$,  quacc- 
nus  ciufmodipocentia:  funtpropter  ipfam:MatcnaIis  de- 
niqae  ,  quar-nus  ipfas  in  fc  recipit  ac  fuftinet :  quod  ta- 
mcn  vltimum  dc  io\\s  immaterialibus  pocentiis  Imiiia-  ' 
nae  animx  intelligi  debecmifi  velis^quodprobabilicate  no 
oaret)  accideatia  corporea  in  toto  compo/ito  ratioue  v-  > 
criu(que  patrisjmacenas  ioqaam,&  formx  f  ibiediuc  rp^  , 
cipi  i  tunc  eniin  a^ima  qwuis  cric  fiibieftuimparciale 
faacum  potcntiarum  autcrialiiim»aaima  verd  rariooaiis 
ikbjleftatntotalefuarumfiicultitumimnuitcrialiaoi.  ^ 

Cum  igicur  aidccimits  omnes  poccntias  ab  anima  orit « '^^^^'^ 
d|K  eifckoc  inteiltei  deberingcncre  caulas  etfidencis,  -  ^ 
xa  vc  anima  fit  cauia  efficicns  fuarum  facultaC'J,Iicetval-  rumfM^h^ 
dc  probaHle  fic  eam  non  cirG  caulam  pra:cipuam,(ed  ipsu  (««w 
gcnerans  fcu  prodttccns,cui  incubit  omnia  qux  rei  in  in- 
ftantigeneracionis  dcbentur,ei  c6cribucre.lca(jue  aa.ma 
cft  caufa  cjuidem  efficiens,(ed  cjuafi  inftrumencaria,a  qua 
proxime  qtjidem»  iicct  minus  prioci^ahter  faculca;e!s  cf^ 
ficiuncur:Generans  Vfrdleuproducenseft  cauia  efficicns 
pirincipaiis>itcec  remota  eamndem.£x  quo  incelligcc^eft 
animamhqn  |K>iIe  fua  vi  (blam  amiflas  (emei  £icultates 
rccupcrare*  dim  ndn  fit  (bia  foiSciens  caii£iiUamm  po'* 
c<ariu^>iicec  fic  ipfum  cficntiaie  principium  i  qno  ve^  , 
lurifluxerunt>ci^m  ab  ip(b  generanteieu  producenteprr» 
latmi  fimul  cuin  ipfa  anima  comorodu^flx  fint  *,  niii  for- 
caue  dicas(quod  adhuc  diftculcace  non  carec  )  reprodu- 
du(5lis  in  organo  difpoiitionibus  apcis  animam  in  vircucc 
gencrancis  po(fe  facultacem  fuamamiiliuaiUc^^non  e^ 
pcna  numero,inibi  producerc. 

$i  ^u«ras,quodnamgcnusat^oiiis  iilmi  fic,  qub  ani-  ^^'^'^ 
jaaacmn  gcncrante  ica  projitainte  conairritadprodnp 


Oigitized 


190      Tertiae  Partis  Physicab 

ccndasfuas&cultarcs:  Rerpondemiis  vnlgo  appcUaric- 
inanacionem^  c|ii6d  pcr  ipfam  facukates  dinianciic^- 

.  ucfluantabanimacnoncfleauteineamanim^a^tioncnr 
phyficam  propric  loqucadi» ,  ciim  non  fit  cdnianda  cum 

aiMidm^^^Pf'  *Si  cjuaras,anclianimaca<Jhofittranriens,an  vcro 
Inum.       immanens.Relponclcmns  adfaibita  dijlHndrioiiceam  qua 
^gt^'   potcntiaf ma«criafcs»n  facultas aadicndi,vidcnrlj,cerer?- 
0   •^'clmiurmodi  corporco  organo  inh^^rentes  cmaaancno 
rccipiin  iplaa-iimi  a  ciua  oruinrnr^fcd  in  matcria:  ficquc 
non  vii^cri  immancnccm/ed  trnnfcunrcmj  eam  vero  '^jua 
^     ,potc?>tia:  immatcriales  cjiianant  ab  aniiua  racionali  in 
c]na  reridentjin  ipramecanima  recipi,{icqueprocul  dubio 
eircimmanentem:  nccabfurdum  crt:  cogencrcaAionis 
improprix  aliquia  agerc  in  fcipfuni.  Qupd  fi  immancntg 

^  a<^ioncmcamomnem  effc  ^fcUs  qqaaliqtticlinipfomct 
fkppofito  agcntc  pfoduritur,tciucctami$  cman^tio  facul* 
tatuip  ah  a^iimadict potcrit  immancnslEx  quibus  colli- 
gctecfthxc  qeid6uor,cflrcntiam,potfcnriatn,operationem, 
.  ^  ^obiedlamint^rfchabcrcordinem,  vt  ab  cirenciapro- 
fluat  potcntia,ab  hac  opcracio,operatio  vero  in  obicii^ia 

'  "^^     tcndac.      .   *    -  . 

Su*  ordim  Cajccriim  licct  potentia  anima:  intcr  fc  fpscie  difFe- 
/i»Mnt  fa-  rant,minimc  tamcn  id  obllat  cjiiominus  ordme  cjuodam 
cultans  ab  anima,vt  a  fonte,dimancatiita  vt  aliaf  alias  fecundiuitf 
<]uanclain  narurx aaccceilionem{^cedantific cnimpro- 
babile  eft  eas  facukatcs  quat  fune  pitoces  ordine  genera- 
rionis,quacque  JlpquuijKur  gi^dttiii  natttrapriorem ,  licit 
midf^  perfedtx,qui:i  cameiifuncmagtsncce{IkriaK,'prias 
iiatafaltaIic|uaivlo  ctiam  (cmporc;  vttAmorgana  non- 
dum  finic  dilpofi^  ^  re6ipi^a4as  alias  facultates  aba- 
Qima  proHderc,?erbi  gracia,  priiis  facultatcs  vegerariuas 
quikm  (enfiriuas  ab  anima  fentientc  vcl  rationali  prolluc- 
IC.  Non  tamcn  cxiftimes  ,  eas  faciilrares  qua?  poftcnus 
natura  fluunt  ,  ab  anima  pendcrc  in  ficri  vclopciati  ab 
iis  qua:  prius  natura  ab  eadcin  emanant. 

Qjl  AE  s  T  ro    II L 

Vid  in  hacquxiVonc,  de  qua  magna  difTidcnrium 
Piiilofophoiuiu  conceacione  cettacur  ^  piobabil^i|$ 


Q 


Digitized  by  Googl 


Tract.  L       Anima  Gensr.  .  ijii 
tcnendum  iic>requeiicibus  iflenioQibus  deccrmi  nabf  mus.  x 

I^ima  ,  Facalcaces  animae  iicm(iiQcidemfonQaltceri..^ij^ 
ciimipia  »  ^ti  docec  ^liola  Nooainalimn.  Protiacur>1*fiMM^' 
quiaidqaodex  fe  indinerens  eftad  diuerfiis  aiftus>opof- 
cet  n  per  atiquid  fiiperaddicum  >  ac  protnde  ab  ipfb  (bf- 
maliter  falccm  diftiniflum  ad  cos  dctcrminctur  :  (ed  cf- 
fcnriaanim^  in  fe  fpe6laca,cft  indiffctcns  adquelibccco-  • 
riini  adl:imm  quusedit  (alioqui  ciim  anima^clfcncia  vna 
fytySc  adtusplurcsac  realitci  diuerfijiJem  fecunvium  i^dem 
clict  (imul  determinatum  ad  phira,  quod  ficri  neqnit )  o- 
porcct  igicur  cilcnciam  anim£  per  aliquid  ad  hunc&il- 
kun  a<^um  dererminari  i  id  vero  othil  aliud  eft>quim  i- 
pf£animje£iculcaces(eupoceiiciJc  :  Bcgo  potentix  feii 
facultaccs  antmae  non  fimc  fbrmaliter  anunayfed  aliquid 
ipfi  fuperaddicum. 

Secunda  afleccio.  Facahaces  anii&e  non  canci^m  for-  u  jij^Ht, 
malicer,  fedeciam  cealiter  ab  ipfa  differunt.  Probatur,  MnMirift 
quia  nulla  fubftantia  crcata pet  lc  &  immcdiate  potefl:  o- 
pcrari  ,  fed  pcr  aliquod  principinm  opcrandi  ab  ipfa  di, 
ucrfum  ,  c|uod  non  poteft  cbiicipi  nifi  r^aliter  ab  ta  di- 
flin<fluifi:  Ergo  potcncia  gux  cft  principium  pcr  quod  a-  ^ 
•  nimaoperatur,non  cft  ipfamccanima:  fubftantia,(cd  ali- 
qaid  ab  ipfa  rcalitcr  diftindum.  Confirmatur  hxc  ratio,  Cnj^hnyM^ 
^^i^uiaelemenca  qu£  func  maxime  a^Hua,  vires  habenc  ad 
cpenmdum  ceipfa  i  fuis  fubfUncialibar  formis  diuerfii^i 
Brep  pari  ratione  incrunc  animx  vires  adopecandom  di- 
•venBaAdde  quod  fi  (acalcaces  tCBm  idem  ceadker  cunai  a«» 
siima»nttnqaam  animafitpecftite  deperdi  poflj^  realiter»      *  * 
led  tantttm  eoram  vfiis  deperAfcecar:  Sicque  is  cat  ocuU 
eflcnc  confe(fi,non  diccrecur  vereamififlevffiim.Minuc-  CMfirmjamr^ 
rctur  ctiam  virtus  miraculorumrncquc  cnim  Chriftus  fa- 
culcacem  fcu  potentiam,  fed  tar/tiim  vfum  videadi,£efti- 
tuta  fola  organis  difpofitionccarcis  reftituilfcr. 

Vcrum  obiicis  ,  principiumoperandi  efle  poccntiam,  ^^'^R** 
animam  autcm  cire  principium  operandi,cdjn  defimacuc 
ab  Ariftoccte>ld(yio  viultnus,(entimus9&c.  Ergo  anima 
cft  fui  ipfius  poteiitia.Rc{pondecur>  animam  quidem  ef-  S^Uain 
&  principium  operandi  principale » 5e  efle  id  quo  pneci* 
.  j^e  0|canqaam  i  radice  viciimas :  cale. vero  priocipium.     ,  . 
non  efie  pocenciam,qaia  pocjencia  fi  fic  virdis^  de  qui  hic* 
agiCBf  »  cftid4quo  proximi&iniiinispriacipecaala  • 


Digitized  by 


X5,l  TeRTIAE  PiHlTI»  PHYnCAi 

>italis0pcratioproccdit.  ^  ,.1" 

Obiiicics  rurfiis.Si  potcntix  diftingueretur  rcalitcr  at> 
anima»  poflcntiltefiduiidtim  diuinitus  confcruari,  c]uod 
cameii  rcpugnat :  inulta  cnini  inScabfuida  fcqucrentur. 
r,^,tur  PrimAmfcqncrcturd«poflioperatiow^^ 
^'^^'♦ab  anima  :  nihilcnimobftArc  vidctur  inrelicfdlum  m- 
tcllieire ,  &  volumatcm,  ycUc:fiigitw:  intcUcans  atyo- 
^      iunus  fepararcntur ab  anima,daretar  iotcUcdtio  &ypli- 
tiofeorfimabanima.  DdndcfiaUcuius  aoiraxintcrris 
adhuc  poritJEintcllc6lus  poncrcturinparadifo^yolun. 
^  tas  in  inferno/cciucretur eandcm  aaimam  fimulbcatiiri. 
nuun&mifcrrimam  cifc  rationefuatum  facultatum,ncc 
f»       tamcn  fccundum  fe  fa:liccm  ncc  mifcram,qu^  abfurdif- 
fmia  funt.Deniqucfiab  anijmaintcllca:uali  fcparari  pof- 
/ct  intclkdus,fcqucrctur  cam  uon  foic  ampliup  intelle- 
dualem    acproindc  non  cffc  amplius  ciufdem  naturx. 
t<Wi  ja^Vcriimhcgaraus  fcqui  vilum  abfurdum ,  iicctfacultaiM 
hfS:      rcalitcr  feparciitut  ab  amma,Et  quu^em  ad  primum  rcf- 
!  pondcmus  aaioncs  vitalcs  non  poiic  a  potcntiacitci,nia 

cum  hxc  ipfianimacadhacfcrit,  cicjuc  intimi  ccMiiuiftaa 
ficun.  fuerit,ficquc  intellcaum  fcparatu  Roa  poflc  infclligcrf, 
4um        ncc  voluntatcm  vcllc.Ex  quo  patct  folofcio  fecQHdi  ^ncc^ 
jnodi,ncmpe  intelleaum  fcpararii  ab  anima  in  c«3cIopo- 
fitumnon  Jforc  bcatum,cum  nihil  intclligcrct,  ncc  volu. 
■  tatem  ininfernoforc  miferam,cu  nullms  rci  obicdo  fc- 
parata  ,  moQCri  feuaffici  poifitianimam  vero  fccundum 
fiibicdum,nccbcaiam,  ncc  mifcram  effe  vltro  con^edi- 
Uilloite«mtts«cumhocmod6  ^aata,  id  ^ft  fuisfacuitatibus  ot- 
bata,nihU  boni  vcl  mali  opcrari  aut  pati  poflit.  Ad  yitimfi 
incommodttmdi^imusanimamfcparato  ab  ipla  i^ttcUe- 
^u  dici  fcmpcr  inccHcaualcm  &  rationaiem  ,  non  qui- 
dem  rationc  facultatis,fcd  gtadus  cllcniiaiisrfquo  fic  cf- 
fcntiaiitcr,fcu  fubftantialitcr  denoniinatur. 

N    Jo  fU9»^m  Jnii^cio  refidi^m  MimAfA^ 


M 

•6 


V  AE  6  T  X  O  lY. 

fS2"i5'xT  Onhied^fiwulcaiibus  rationalis  mimx  ptopriii, 
imam  ,JS  ji»«lieftuii«np<*ToluMwiubu«ur:cumo^^ 


Digitized  by  Googl 


Tract.  I.  D  E  Anima  Gbne  r.  ■ 
fpiwtualcs  rintaiec  orp^aao  corporeo  indigsant,  noa  in  a- 
Hoquaiu  in  fpirirali  iubj  jdo,  videlicct  lu  ipfa  anima  ra-         .  . 
tionali  infulent.  ycniin  de  faculcatibusijs  quxgraduiu 
vcgccandi  & lcntiendi  fequuncuc,quaecjuc  dicuntur  or^ar     -  v  J 
niGae,qitta'Corporeis  ocganisindigcnt,pr£c(cnsqu«ftioin-»        '  N 
.fticuitunNum  iilac  in  fola  anima,an  ia  fold  C0rporc,antli  * 
vtcoque  iQ&ncCm  dul^icacioni  fequeatibus'  conclu&Qiii* 
busuHsfiet.       ^  ^        .  , 

Prima)coiidufio,  Facultatcs or^anicap nott funt  fubjc-  ^,^^^/^^^; 
dliuxin  animajfcdin.folocorjpprc,  Ptt>bacur,quiavita- p^,^^^ 
liumfdcukatum,  cuiufmovUhintiftaE6perationcs,(unt 
inimaucntes,  quarcibinccelfc  cft  vr  (ic  faculcas  vhilito. 
-pcracio.  Arqui  opcrationes  non  fiiiar  in  am:iia,led  in  ipfo 
corpore-.Exempli  gratia,accrctio,niKritio,virio,&:c.  cxer- 
ccntur  in  ipfocorpore  :  iirgo  nccelfe         facultas  cre- 
(ccndi,nutricndi,vidcadi>5rUmiliter  c.i  tcr.T  tumvcgeta-      .  '• 
ttux       (cnEiiuae,non  i  n  auinia,fed  in  corporc  fubjedi* 
iecipiantur.Deiadc  l^fo  cotpore  Cc\x  org^no "corporeo. 
jiicit  anima  fapcrftitc,  pcritfacahas  2  cKfofi^^ 
kk  npfi  aniixi|e,fed]corpori,in|aiaerefe.  Deniqs  manifi^*  -Jy 
vhuiu^^onctufionxs  vcricasinlfonitne  ,  cuius  aaimi.cumL  , 
fiz  fpiritualis ,  nullo  modo  piptcft  clfe  fubjcifium  iftaraol^  ) 
facultatiim,  cum  (int  omn<^  corporc^,  vt  pacct  ekearuni  ♦* 
operationibus.  Itaquc  facultates  ita  ab  anima  tanqiiam  i 
principioptoiluuut,  vt  cx  ipi^)  corporc  tanquam  c  fubje- 
Ho  cducantur  ab  ipfa  anima,  3c  in  ipfo  inhxreant. 
'    Secunda  coueliifio.    Facvilcatum  prxdiclarum  fubjc-  i.C*nctu/!$^'^ 
^iim  non  eft  corpus  kmplicitcr  ,  lcd  corpus  animacum.  ft^ntnt^ 
\  Prob^Jir ,  quia  ftacim  atque  corpus  dcfcritur  ab  animai 
pcreunt  iniUpomnesfaculcatcs  tum  vcgctariux,  cum, 
(e^iifiriuaB-i  (icdt  cnim  faculcatcs  illx  ab  aAima^educuntttir 
i  corpore ,  ica  ab  eadem  inipfo  con&ruantt^ :  quo  fic  vc 
ftatim  atque  cotpus  ali  anima  deferitiii:  illtco  omni&us . 
iftis^cattatibus  (eu  potearijsdcfticuaturv  '  ^ 

QvAIST'XO  V,". 

COmihunisPhilofophoramleiitenciaeftx  iuxta  An*  ^,^$^4^' 
ftotelia  dodsi(itam  &  rei  yerita(etn>poteiitias  diftin; 


/  494-         TsRTiAE  Part.  Physicae 

c5cias(uam€aperedi(tindioi)em  tnor^neada^sqlios 
'  ecltinc,&  adoPiefta  in  ^as  te9idttnc:i(a  vt  qoanca  in  iis 
"f^lk^mf  ell  diftityifHp^canta  fii  pocenciis  reperiacuir;  Cuias  a(Ier« 

nonis  ratioeft,quia  cuin  vnaquatquc  potcntia  a<fljua  fua- 
.  •    .  '  ^  ptcnntura  rcFeraturad  a^ftum  &  obie(flum,ita  vt  non  nifi 
^    pcrilladcliniarur  >  ncccilc  cft  vt  in  ordine  adilla  ratio- 
' ncm  fuam  &  ctlcntiam  habcar,  promd^quc  ab  iifdem  v- 
nitatem&  diftin^lionem  fuiTifiD,  ^ 
JJiiffwrfiig  autem  intclligacur  cjuopa(flo  ha^c  diftin<5lio  po- . 

\.         '  tenuarumrumcnda  iit  ab  ipljmim  aAibus  &obi9dis, 
notandum  cft  obie^m  caiti(qae  pocennat^dupUciccr 
,  '    &edacipo{rc;  vidcliccc  materialiccr  fcijvt  res  cft  ,  vcl 
formalicer  (eufecandam  eamcacionem  qa^a  cadicfot» 
potenciam  :  £xempli^racia»candidiim.^cdari  potcft ' 
•  macerialiter  fecnnddm  luaiil  nacoram»  fin  n  candidum; 
^  velfeiinalicer  ,  c|uacqiascadit  fitbpocetitiamvidea4i, 
.  a* "    vcrbi  caula,  (eu  quacenus  vifibile.   Pracccrca  nocandun^, 
c(t  adus  ,  qui  ab  aliqua  potcncia  fpccic  vna  profici(cun- 
tur  ,  licct  intcrrediftinj^uaiicur  ,  omncstamcnfubordi- 
•    .  '      nari  vmformali  racioni  Ipecificx  obiedli  adacquati  to- 
^      tius  potciciae ,  fub.q^a  formali  rationc  actus  illi  teadunc 
.       in  obicd:um  ,  quz  ratio  in  obicdlo  vifus  cft  vifibilc  ,  in 
obie^o  intcl Icdlus  ti|^teUigibile>(imiIic6rqu^  castcris,  !<• 
taque  adkusiiliomniBsi^candum  fupradidam  racionerai 
fbrmatemcenfcntur  ciufdem  fpccici ,  non  quidcm  in  (e 
4e  fecondum  ie  j  (ic  enim  cffcotialiter  &  (secie  imogc- 
nere  fercaffis  di&inuici*  (ed  fifeandi^m  acd<Uns> 
do  pariesalbtis  &  ntx  >quacenUra({eda  candc^ce^-Coniio^ 
nianc  in  vnani  fpectem  infiraani  fernacis  incerim  Intrin* 
^  .     {ccis  naturarum  fuarum  dilFcrcntiis.  Deniquc  nocandum 
cft ,  quod  rci  caput  cft ,  rationcm  illam  formalem  obie- 
^Vi  dcprchendi  cx  niodo  quo  obicLtum  potentiam  im- 
mutat ,  ita  vt  li  modus  illc  fit  vnus  fpccic,  ram  ratio  for- 
malis  obicdli  quampotcntia ,  fit  vna  fccuiidum  fpecicm. 
Vndcquiaomncviubilc  habet  cundcm  modum  iuuuu- 
tandt  alpQfhim  :  hinc £c  vc  omne  vifibilc  (econdum  ra- 
ttdiiemnmnalemficvnum(pecic>  &  faculcasvidendiiii 
omnibus  auimantibus  ciufdem  fpcciei  >quamuis  diucrla 
lit  &  fasoicacc  audiciidi^quia  aUcer  luec  ab  aodibtU>aliccr 


9 

Digitized  by  Gopgle 


^Hai  vilibili  immiuacur  ,  vc  patebit  expfftgrcflucuintl©  . 

..-fcnfuuni  ciillindione  dincrcmus,  '      '    ,  * 

Cum  igitur  afTcrant  Philofophi  porentias  Hiftincrui fj,^,V^^^ 
pcr  adus  &  objcdaj  fumcnda  funt  objedla  farmaiitercor*»^»'^'^*^* 
niodo  quoexplicauiinus  &  ailus  prouccenaiuatia  obie*i''«^'^*  " 
dam  fecundum  prxdidam  racionem  formarleiria  <]u«  ra-.   v   " ^ 
rioftmpcrcft  vnafecundiimfpecicm,vbi  potcntia  vniiis  - 

ipe(icleil:hincfic  vciicec  inceIIc(fttt$a^ioaes  ipecic^H  ^ 
t^rfa(^ecbc9  qui  tameiia^Ul^CM»iries  tcnduatiab^^  .  ' 

.  ft^  qiiatCQas  aabeat  ratioaensi  incltligibiits   qux  ratia     .  *  /  v 
iapsUigibi  Us  quoilraCL^  * 
,ei|diie?m  fpccici  5  tftcir<£6mae$ilh  a^uritrduant  ratio- 

jiem  vnius^ciii  j  ac  promde  vnam  fpccic  fiiculcatcm  V  / 

inccUigendi  arguunc.  Scd  hxc  de  anima  generacim  cum         '  * 

fecundumfc,cuni  fccundum  faas  ficultatcs  fpcdacafatis:  .  -  ^ 
Deinccps  de  fingulis  tribus  aaimarum  i^cc^cbus  dillo-.      '      '  ^ 


V 


SECyNDVS  TRACTArt  . 

•.^      T  V  s  Hvi  vs_,  . 

/  j  partis.  ,  ■.  •  . 

QVoniam  ca  qux  ad  nataram  &>atioaem  aaimaB  rti 
gecancis  pcrcinent,  exijsqux  de  animagencracHn     .  - 
hadeaiisdiffcruinausfacilipoffuncintellig^  '  - 

cttttatibus.  duhtaxac  hoc  loco  cft  agendum:,  cpetc^mj  ^^  yp^, 
*  tres  fmc^niinirum  altrix> auarix>feu  &cultas  alendi>'ac. Aim»^ii. 

ccefcendi,&geaeraadt  :d^uc  ijsoofiauilaprid^^ 
,  rad.ni  difputiri  debeant,  quatuor  hmus  TraAatus  d^  - 
uiioaes  ia^ituemus^  quarum  priraa  ent  de  facultacibu^>      .  '  M 
-40!^«  vegetantis  generacim,fccunda  dc  facultatc  ^^- 

altricc,tcrciade  audlrice^^uarwd^  ,  '         .  "    .  ' 
"^'  \  r  gcaeracricc.         \         -  ' 


'      '      '  4  .  • 

iS^   T,E  R  T  t  Al  P  A  R  T  l  8  P'h  V  8  1  C  Ai 


PRIM  A    DIS  PVTATIO 

■  '      ■•   .  '  !'    hkiuitra&itut,    ,  >' 

^  pc  facg.lcat:ibu5  animas  Ycgccancis  gpncraiiix^o 

.  '    »r  Qv  AB.S  T  I  O    1,  .  ^ 

TRcs  vc^ctatncisaniio^fun^ioncsireccnftticArifio-  . 
(dcs  lib.x.clc  aniini  d^i^.  aenp^  liUuiaoncii|i)^ 
doncm,gcncracionem:aujmtm  prima  pcrtincc  ad  conlcr* . 
uaciohcm  indiiiidiii ;  altcra  ad  eiii^  perfe^ionem  iecun<; 
Ano^  mo^m  corporis  ;  tertt^adproiMgacionem  &  icont* 
(crit^oaenifpcdei.  luxU  quaj;ttm  pper^ 
'"'^•'^     ruTO'a:e$quoqucp6ccntiaccoiiftitnantur>  nucriens»  au« 
flJ*?  x/'?''  ^cns; ,  &  procrcans :  inccr  quas  non  nicdiocrc  difcrimen' 
tum  difiru^^^  >  primum  «]uod  objectum  nutncienislic  alimentuni 
prout  cft  fubftantia  i  accrctionis  vcro  alimcntum  prouc 
,  cft  quancum  :  procreationis  dcnique  alimentum  prouc 

ipfius  interucntualiquidviuentifimilcgignipotcft.  Dc- 
4  »     indcquod  vircus  nucrtcns  coco  vicae  ccmporc  pcrfeuercc: 
Augcns  dcfiilac  vbi  viuens  ad  xcatcin  coniiftcntix  ger« 
iienit:.  B^ocreafis  deHciac  in  ijs  quorum  setas  cffistaiani 
a.     eft. Peni^ue  cam  atcrix  ({nhn  au^ri x faciilcas  per  cotHdi'  \ 
|.  eorpusdi£iiaeft:Ptocrcatrix?crdcertaindefinitam(]ue' 
(edcm  pbtioet »  Yidelicet  vbi  fiiperfluam  aitijiiehti  ieiiii^ 
iiariani  vim  accipit. 
Eft  autem  inttr  eas  otdine  originis  facoltas  alendi  pri* 
SImu        ma,  vtpocc  qux  (it  omnium  maximc  ncccflaria  ;  Hanc  fc- 
^tafffr/ra^  quitur  facukas  accrcfccndi  ,  c^ux  dux  facultaccs  natura 
fmL^^*  prxccdunt  faculcatcm  o^cncrandi  ,  quia  vuicns  natura 
'  priiis  niticur  &  augctur  quam  polfit  gcncrarc.Ordinc  ta« 
nicn  perfcdlionisfaculcas^cncrandi  prorccdic,  quia  no- 
t  bilioreu^  babei;  finem  •  fciiicet  perpctuam  fpccici  confci- 
iiattoncm  :  lam  vero  nutritio  taacdprseftat  accretioni» 
>  euaiito  fubftantia  quae  pcr  nutricionem  acqmrit(irpsae*, 
^  ^      «ae  ac«i4<tici ,  aempc  quantitatt »  qoat  per  aecreddaejn^ 
,comparatur«y  .  ♦  , 

'   •  ^  Pdrr6^  iicit  (hc  tres  potentic  amnialibus  coln  plantis 
iiiit  ^oniBiiiaes»  nohilioffi  tam£  npodo  ia  aninialibus  ope« 

^  .  san^tf 


tttttor|}uam  in {(laiitis >  propt^rfiibjefti»  org^ndramdc  ^'^^»'^^ 
fonnaenobiliucem^  Hanc  ^utera  vim  triplicem  tfox  gra-  ^yj*''""  ^ 
dmn  Teg>candi  (equiturin  ammatlbus,yno  vocabulo  na-  t.cf^^r^^ 

tLiralcm  appcUanc  Medici ,  ficut  cam  qux  gradum  fen-  /». 
ticndi  fcc^uicur ,  qux  fcnfuumomnium  &  fpontanci  mo-  Viulk^' 
tus  principium  eft,aiiimalcm  vocant,  intcr  quas  mcdiam  i^^Amm§lm 
afTignanr ,  quam  vitalem  nominant  :  Et  natiiralcm  qui- 
dem  a  iccorcvitalcm  a  corde,animalem  a  ccrcbro  origi-  v 
ncm  dttcere^on  fine  probalitate.  conteniuot  Medict. ' 
N.os  autem  vitalem  banc  faculcajttm  ,  qttse  animalittm       .  > 
ptQpria  cfl,  &  qoidem  perfirAocam ,  adip&roni  factiiUt-  > 
temaltricemiaaiiiiuitiaamieab^nMis.Sanraotemvi€a-*  . 
lisiaculucfslueojveraciottes  pr«eipax  moms  c»rdis  9c 

S^moQonEbdinfcaio  rpiritaom  vitatiitm  in  coctie,&:  pul« ' 
artena(ramif|totocorpor^.Vec&mdeiftispoftea.Vbi  '  ^  ' '  ' 
nota  nominc  vitalium  operationum  tantum  easopera-    *  * 
tiones  incclligi  qiix  func  ab  ifta  fpeciali  facLiltacc,fcdom-  ' 
ncs  quarum  principium  cft  anima  YC^ecans,  feu  qu^  gra-  * 
dmn  vcgstandi  fc^uuntur  >  vt  pliuii^u  intciiigcfidas  eii^. 

D$ ijtMMinftruminto  faculttttum  animA  Vifftmik^ 

*  .  *  -     '  '  '  .         •  •  ♦ 

^  QjV  A  E  S  T  X  O      11,  -  ,  ^ 

DVobci^  maximi»  hamore»  inqoai^>  6c  calore  natiais  viuftifim 
viu  omnis  animantimn  iSe  piantaram>eoc6mi^e  o-  ^ 
pesatio  contiaetar&fooetttr.  Veri^m  qiiiadeliamqps^*  y 
fiacjtto  fttt  radicaii  alitts  erit  ^icendi  locus »  htc  de  two . 
caloire  naiiuo  diccndum  cft.    Eft  igitur  k  nataracui<iae^^/^ 
viuenti  indtus  calor ,  qucm  proptcrca  naciuum  fcu  natu-  um  enr  Jk 
lalem  vocanc ,  quod  non  tantum  vitx  iplius  fomcncum, 
vcrumctiam  omnis  vitalis  opcrationis,  nutricioms  ncm-       ,  / 
pe,accrccionis  ,  &  procreacionis  gcncralcinllrumcmum  ' 
cft ,  ita  vt  ipfo  percunte  omnis  ciufmodi  opcratio  intcr-  \ 
jnoriatur.    Quarc  morcem  de&oit  Ariftoccies  j.  Poiit, 
cap^  Excinftionemcalocis  natiui  inhumido.  £clicc^^ 
,  con^  ab  igneo  caiore  nAtora  iea  ipecie  minime  diiFci^  >  « 
axbitremur  ,  fiuccamtti  accideocatiaeqiiaedam  iAcer  v^ 
tcomijtte  diffbrenciac  (acis  infignes  ,       es^  diuetficace  ^;/^^ 
|kcinctpk>ciim  fiibftaotialiom ,  quoramilll  calores  fiint  eai$r  tiatC 
anftrumema^uarcuaiar.  lllcciij^U|Ue^pcelemca]Uu:is^I;<Mii46  ti**u 


►  1 


uatus,  tccrnm^  vi  poIIct,ndxmsJk  lethificus  cunaa  tK^ 
.r  ^^^^*^3^pvcnity  &  in  cincrcs  tedigit,  hic  vcro  ab  ani- 
.  *P*&|cofeItrtiinfluxu  oriundus  tempcratus  cft ,  falutans 
>  .    ^      ^-bcneficusjcuius  ope  yiucntia  gigiiuntur,  aluntur,  cre- 
. .     fcnnt,&  opcranturiillum  ficcitas  acuit,lninc  vcro  tcmpe- 
rat  h  nmiditas  ^^uaiTi  ipfi  in  Yiuc^tiii^s  aatuxa  c 

faim^         ^«^i^ocaloicm  cjuiabcxternis  caufisiayiucntcpotcl|^ 
cxcirnn^afcititiLim  vocant,ac|UQ^iituarMin^Ctiamibter- 
d um  fu pplcr :  potcft  na^utahs, vt  cora  mcdicam^nta  cali^ 
•    .  da  ad  foucndu  m  ycntricuh;  ealoccm  ^  &  iuuanJain-con- 
C^^fiinm^^^^^^^^"^  adhibctut  ,  vt  ciuiibuafupraclibamimigni 


&bjcdodirpofita  pulIo$'cd«ttr.Potcft'Ctiam  ab  eodto  i-  - 
^  icQcalor^^cr  acciiicns^^tu^lk  ;  ficcnim  fc-' 

^Driliicaior  jnon  nifinadui  caloris  difpcndio  in  dics  aqr 
gcfcit ,  quod  fit  non  quod  febrilis  calor  cuni  natiuo  pu- 
^nct,  rcdc]uia  calorilic  m  alienamatcriainardcrccns  rc- 
ioluit  partcsviucntis,  ^^plurc^  porosapcritpcr  cjuos 
fitus  y itales  cjui  caloris  iiUus  veiucula  fi^nt  euoi^at. 


5\£  C  V        A    D  i  S  P  fr  T  ji^  I  O 

/   ,      Defacultate  Alendi.         '    -  v 

U^ftUih'  1*^  Efiniri  potcft  ifthxc  animae  potcntiacx  c.  4.  J.i.  dcs  . 
ttm  4ir/|iij.  Jip4/ Anin^.NttQralisf^ 

'fiienmhiifiiei  iitix  aHturfubftantiam  :  aiias^^oteikijB 
^efccdttds  cichdccolligitar )  qdod  caior  natufl:alis  in  ihcs^ 
|iiinai4ufii  r^ditak  cxtcim^t  ac  depatcic>  ^uocir^  heceC^ 
cft  tt'  (bmpto  alii>iienta ,  eoque  in.  iid^ftantiam  ^l^A 
iccihticrfo,quod^^^ditam^^'C  YU  . 

tiota  obitervim  illamcillons  hatiui  retaraart^omiua* 
<juam  maiori  pituitof  copia,pra?fcrtim  fi  tenuisfit  iftcca- 
ior :  quireanimalia  in  quibuscft  cxilis  natiuus  ifte  ca- 
4<Jr  ,  &  abundat  humor,3d  longum  tempusj  abfqucvita: 
idcttimcnto  poifu^t  iac4iam  fuftiucrc 


» 


.r 


•  Digitizerfby  Google 


TRACT.  I.  Dl  AHIMA  VfGlTANTf.  199 

'  Qaod'(pedat  ad  alimfintum ,  duplex  conftiniitur ,  v-  ^^^tfwwiWWf 

hum  proximum  ,  quod  iam  ricc  &c  pracparatum&  dcco-  ■V'*» 
^tum  in  fubftantiam  viucntis  immcdiatc  conncrtitur  vt  .  " 

cftUnguis  in  fingulis  mcmbroruin  parcibustakcrum  rc- 
motum  ,  quod  aliqua  aut  cclcc  multiplici  co(flionc  a  vi- 
'  ucntc  fada  indij^cc  antcc|uam  in  ipfms  lubftantiam  con- 
ttenatur>  quod  (olet  orc  abfurai  vt  coauenientcm  alendo  7 
itmori  pcaeparationem  (ubeac:&  dc  hoc  braclertim  poflc-.^*^  ^Tf^ 
>ion  alimcto  hic  loqmmur,dc  quo  Ioquimur,de  cruo  duo  «ijmij^, 
^ntfertim  difficutcates  cxplicaad^funt  circa  totidem|c6- 
ditiotiesiqipin  pcaedi^  aUnKnto  ceqttiruncur:  quacttm: 
vna  eft»?tuc  lei  yiuenci  quam  tttttcrc  parciiti  (imile  V  par- 

(Uffim31e;altera  n  fic  (abftaiida  mixca  ,^ita  vc  pusiim  ^ 
cltoentum  non poflic  eife  alimentum . 

Priorigiturdijlicultas  cft  ,  aii  prior  illa conditio dcd- ^^*' 
dcrctur  in  alimcnto.Rcfpondctur  ita  cflci  (i  cnim  alime-  ^,^^    '  • 
tum  anrc  dccodioncm  elfct  omaibus  non  fmiile,non  o-  tiu^^  ' 
portcrct  decoc|ui,(]'!ia  intcr  omninofimilianon  datura-c  : 
'idio:(i  autem  cifct  omnino  dillimile,  ita  vt  natura  viucnw- 
tis  ab  co  pei^cus  abhorrcret ,  decoqoi  ab  eo  noa  poiT^c.      v . ' 
>  Vbt  obi rer  nota j  cdnl  non  (bium  yiaeos  agat  itk  aumen-     .        '  -  x 
cum»ic;d  etiam  aUj«ABB»in  ipfum  viucns  ,  alinieutmfir  V 

pad  a  yiaeaile  y:Am  ipram  aic^t  (eaimmutetf^^ ,  t«  -.^ 
caiasoppofitapi  coi^n^t  in  medic^ento  quodLpftur '  '  ij 
sUteni^qciimpsttiacar.  Qvradfiopponiubrtttasaiir  \ 
ces  cibis  yenenolis abfi^oe  notxa  yd!ci,a  quibos  tamca  ci^a  . '  -  ' 
Bis  nacttra  yidctur  pcnitus  abhorrcrc :  fic  fturni  cicuca,a-  <^ 
natcs  bufonibus,  gallin^ arancis,ciconiac  ferpcntibus  nu-  Stlut^^ 
triuntur.  ijlcfpondcoica  qua:  aliis  vencna  exiftunt,  qui-  jgy^^^  ' . 
bufdam  effealimcnta  obtempcramcntorum  varictatcm.  , 
^  Siinftes  homincs  ctiamexticillc  qui  vencnonutrircntur:^ 
quod  dc  quodam  Rcgis  Cambaix  hlio  fcrunt:  &dc  Mi-  -  -  ^ 
<.cJicidacQ¥ukACiunefteaai  fic  yerleno  a({uetto  fuiirc,  vt  '^^* 


imUum  et  foSttSk  iioeaeci€..Re^p^ndeo  id  ad  confuetadi* 
nem  rcfeflcndam,  cuilis  vc  ih  cacctiris  rdms^icain  mione 
Yidtts&alimqiti  vismisa^a  qa«^amen<onfiiecBito 
Mor  alitef.indttci  pocuitqttam  lucnpto  ad'primniniKla 
Vcncno  in  pamadmpdiwiqaaBCitate»yetcuam  pr^fam*^ 
tis  icmediis»  qaodfebifle  Mitddacem  aothores  prodidc* 
xuQC^vade  vnum  cxilUs  autidotis  Miciidaticum  dicitur« 

....  ..  i..  ..  .      .  .|i   .4  • 


t  %  X  ,  -  - 


•*      Digitized  by  Goc 


toii    Xl  H  t  TAB   P  A  R  T.  Pif  Y  S'I  e  AB    *  ^ 

^^^•"^    Poftcrior  <!ifficultas  cft  ci  rc.i  poflcriorcm  eodttionem» 
vtrum  nullum  clcmcntum  poflit  cfic  alimcntum.  Cui  re* 


dijfieultM 


99nMt»ne.  ^0"^^^"^  nullum  elcmcntd  pcr  rc,&  in  fuo  naturali  fta- 
%^ftru§  ti-     poffc  effc  rci  viucntis  alimentum.  Kvitio  eA:,quia  cum 
fitnda.  prc'  aJimcntum  in  fubftantiam  viucntis  conuerti  dcbcat,  talc 
^atur.       ^ffp  oportct  vt  cius  cjualitates  a  viucntc  ipfo  infringi ,  6c 
adcotiuenieDtcm  jne(Uochtatcmre4ucipofrmt  :  ac  de^ 
inenca  pura  &  in  (iio  hdnirali  ftacu  nbn  ita  (e  habcnc  >  cu 
qoalicatesiiabeanc  yiuenti  rcpugaantels  &  iongc  poten- 
cioroffyVtighisiiimmuin  calarem,6^  aqiiafummu  frigus. 
Quare  elemenca>?c  (ic,leu  in  cali  ftatu  ^6  poffimt  elTe  v^* 
nentium  alknenta^Nibil  caraen^  ptohibec  aiiqna  elemeti* 
ta  excza  naruralem  ftatum  pofita,  4lrfn^cefn  eon(fa&  nu^ 
tricndis  quihufcla  viuentibus  furt^rcrc.Conftat  cnim  ftir- 
pium  ^cnus  omnc  cx  tcrra  acjins  inpdrfadla  fibris  &  ladi-' 
cibus  paululum  attralicrcrfic  animaiia  cjiiordam  cx  tcrray 
vt  talpxialia  cx  aqaa>vt  piiccs;al'a  cx  acrc  vt  chamclco, 
alia  cx  ignCjUt  pyrauftx>  Uiftcnrari  \idcntur,  cum  tamCii 
,  vcre  non  ex  illis  pari$>  led  aliorum  corpuiculorum-  coo- 
cretiooe  permiftis  nutriantur9t&  elementa  apud  nos  be- 
hcquaquam  pura  &fynccraexiftant>vcaiias  monuimiis«^ 
Mi;p«s  a^dgcia  poue  inimfie>ergo  magiseiemehca^YC 
pac^r  in  accidentibtis  Eucbatifti^,&  odorc,(]u^  fi^tfiti^^ 
\  nalios  vitam  fuftencafle.' V^rura  cefpondenuis  accjdoida 
^      ^    £iieharifti(^  pcr  fenan  nucrirc>(ed'qnaceousdiuinavirco9. 
ce  (cparata  a  panis  fubftantia  iplius  viccs  gcrunt ,  &  qua- 
titas  ipfa  mareria:  locum  tcnct ,  quanqiiam  probabilc  fit,- 
,  cum  fpccics  illx  panisin  fubflantiam  viuentis  conucrcii 

vidcntutjfubminiftiari  a  Dco  matcriam  cju^  alicratis  fpc- 
£ttt9m§d$  formain  viucntis  recipiat  dum  illi  adunatur.Quad 

t^ffi^f  fy^^^  ^d  odoren;i>  lio^t  odor  reficicndo  i^iritmn  foueaCt 
;  U9$  ^idm.  &  ftd  laaltacem  6c  vires  aliqnid  momehci  afFcrac^  non  ta^  • 
ijfr.  '      mcn ttimit><juicquid  de  ea  rc^hiftorid  orodidcrint!  fiuod 
fi&mem  aliqaando  (ed^e  videatloii  >  idaccidic  qa(nuan& 
^  com  odore  exhalaot  e%  corpore  odonfcrd-  finni  qai-  ' 
dam>  qnibas-fpirkus  vical^i^tonnihif  rec^^ 
gjf  ^dBitm fit  ffoximum  m  anupt^Uhm  fanguinB  prdditm  * 

•  altmentt^m.         "  *    '    *  , 

'   '    -        Q  V  AE  S  T  1  O  II. 

^fift  «K.  f  T  A<5lcnus  de  rcmoco  ,  birvcro  dcpcoximo  alimento 

f     '"'Jtl  .•aaIUainilituitur,£tquidcmccxtwncftn6omni 
1  .  anunaiia 


Digiti^aci  by  Googl 


TkACT.  II.  DS  ANIMA  ViGlTAMTB.  tOl 

«mmalia  vcrbi  gratia,cxanguia  fanguinc  ntirriri.  Qu«rV      ; ^  • 

tur  aiitcm  num  animalia  lan-^uine  pntditi  (blofanguinc 

immcdiatc  nutriantur,  cum  alij  iint  Immorcs,  nempcpt- 

tnita  j  flauabilis,&  nielancliolia  ,  cx  quibus  ili  pollc  vi- 

<\cntur.Cui  dubirationi  tiuplici  afTcrtioncfatisfacimus.  ' 

Pnor  airertio.Solusfanguis  communccft  meinbroruin  ^^^^^'^ 

4)limcn(ain  >  nec  alius c  reliquis  cribus  humoribus  pcr  fc 
'acftorfimacccptusmnric  :  Quamnis  nonlitncgandu^  • 

aonmhi  1  ram  cx  picuiUi quam  ex  ilaua  &  atra 6ili  pari- 

ter  cum  fangiiine  in  membrarimme<ilatd  cofiAmatati 
'^uafi  ne^  acctdens  >  ob  adiniHuHiQm  conjuiiAiOQem 
^  ci^m  uinguine  qui  ab  his  iocremencis  etiam  incegra  vale^ 
'tudinc-.omni  cx  partcabjungi  nct^uic,vt  patctcxipfavt- 

D.x  fcdionc  m  fanocorporc  fa>fla.  '  r««i/«^ 

Pollcrior  alfertio.  Non  omnia  mcmbra  fanffuinc  oro-**'  • 
ximc  nutriuatur,  (ed  ex  matcria  fanguinis  imiiuitata  & 
dccnjfla  j  ^c  conftatneruoshuinorc  tabido  &  i^-lutinofo         /  .* 
nutriri,itcmoiiii,meduJlisaJii  Probabilcctiam  eft  vcn- 
Kciculumahquamchyhi^  nondiHn  in  (anguincm  vcf-  * 
iaseft  portionem  fibi  ad  nutrimc&R^rcCinere>  Uccc  e^ 
•lmciflbpofteaiang^iac>ahhcpaceVbcrioce^  . 
tioBcm.  "-^  ^:] 

.     '  Qv^AisTio   III.  /  \ 

Q Voniam  vi  caloris  piatiui  &  aliarum  caufarumfub- '     '  ' 
ftantia  viuentisperpctu6diilipatur,ita  nebrcuiin-  Sf*^''"*^ 
tereat  pcrpetuam  elTe  ciiis  inftaurationcm  oportct  ,  ac 
pr6indc  iugem  e(re  iu  viucnce  dum  viuit  nucricionem; 
aoa  quodperpetuo  ali«uid  in  fubftanciam  viucnfjsada 
COliuertatur  ,^  fed  cjuod  faItcmaUqut<i  quod  adiiucritio- 
.nem  aliqua  modo  fye£tcM,  viuence  agatur :  vc  cum  4e£U 
cieace^Umcoco'eaIor  nacisi^  qoi  in.codirigctido  V 
,  xi  &lcfiicirca^p<amamiiu^ 

que  affijuoirciiiti  morifti  veilicac«  Cillm  voi-rappecic  aU-' 
mencum  >  tunc  vis  nucritiua  circa  illud  occupatur,  vel  il- 
lud  attra]icndo,vel  concoqucndo,veI  mcmbracim  diftri- 
bucndofvcl  in  propriam  fubftantiam  conucrtcndo.  Et  li- 
cet  quardam  animantcs  longo  t^porc  ab  cxtcrno  alimc- 
to  ' 


ic^o  taoica  piopijccp  uucniucucttc  nutatio 


a 


V.  \ 


Digitized  by  Google 


\^#4i^.guia  altmtiir-pct  id  t^pus  pituita  fcu  concren  &  indigcfti 
^*?"^"^  "^*'""''*^       ^n^ea  coacemata,quam  obincrtia 
calor?*'  lcntc  dccoquunt.  Et  cjuoniam  opus  iftud  totius 
.    ▼««^uiuiamcnrum  cft^idconaturaviucnsabcocciTarc 
.  ,  nonpatitur.  Etquamnisfacultas  nutritiuainiftoopcrc 
ncquaquam  lafTctur,  nihilominus  camcn  acoiitrariis  rc- 
paciendo  debilitatur,pro§rcrsuqac«tati$ftangitur  &  h 
^  bclcic.  Licct  autcm  nutritioformalitcr&fnecisi  fiimp- 
'  ta,rit  ipfii  tranfmutacio  altmcnti  prfeparati  &  c6nco^  m  ' 

•  .  •       ["*J^3ntiaih  vmcmis,qua'i^ccW 

-     -  *'"^odicitHradgcncr«io:tVul2^tamciiaccipi 

om  w  fundionc  ^getacrict$  aniniic  «[usc  ad  nutriendum 
-    ▼Wcn?  pcrtinit,ficquc  non  tantum  poftremam  illam  a!i-" 
.  *    ^^^^^  tranfrn^tationem ,  fcd  pr.r*n;is  ciufdem  alimcnti 
<^oncodlioncs  &  prapparationcs  continct.  Efl  autcm  con- 
r«c^^ap^«.  co^tioaKmenciiriplcx,  primain  vcncriculo,  fecundain 
'  i^«»#W«  ^^^^l^^^>^^^^^^  in  rmgulis  partibus  membrorumjquas  ante- 
»mtut0.  ^^^^^     *]"^  in  orc  fir  ciafdcm  alimenti  prscparatio, 
;  :^      •^'^'^*]^'^  priJTium  cibusorefuti5>tUs.dentibus  .c6tcrit,iir, 
'    ,    ^  ^i»gu^^  i  ibu.xque  him  caloris  inibiextftentis  bcnc- 
ncio  prarpa^atur  ad  canco(fbioncm,&:  hacc^quidcmidbiia 
i.<*»r.ff/#,  ©rcnuftjicatiio,&on  concodho/cd  prepaiacioadcScoAtd- 

#  •  .   'ncmdicitUf:  Sccund6,pb^  ih  hmicmodumpracparattts 
V       dcmittftur <^cra;fophagum  in  v&dcfifdm,qui  immiiTo  i 

vicittis  praecordiiscalorc  ferttctjcxceptu^ 
^^^^^^^^^^^^^^^i^fit^^ue  cx  co  cibo  mafta  illa  cadida  feu 
'•^_^mor,qucm  Medici  Chyluin  vocac,a quo  prima  illa ci- 
^     -oi  c6co(9:io^tv;^<wr/(;appclIatur.Tcrtioloco  cliylus  perin- 
ferius  ventriculi  orificiil 7iv\u)^ov  Gixd  vDcaut,deorfum 
r  truditur ad inteftjna,duniqijHcxaofa intcftinorum circui- 

.  .     tJonc  deducitur  ,  in  ca  pra:cctucftionc  ycnacme(cntc«i 
V  ^uasmeiaraicas  ypcanc,puriorcmchylipartepcrc3djgitt* 

V  €|ua:daforaminacoiiifcubunt,4cadicciirtranfmittunc:At 
^  S^od%<*ua^ancum&cxiircmentiiiimcft,i»ii^^ 

&  craflftora  intcftina  dcicftiim  exnirbatttr :  Et  quomaia . 
.       Iwmor  ilic  i^enim  &  copiolus  ^oo'  chylqs  h  vcamcato 
^  jperinteftiiia&  m^ftoterilvcnksqiiafi  vebticalo  «d  ie« 
iariicdii^hDsed,  nec  aicaoo  €orpori,ncc  ad  alia  dcinceps 
yiilMcft^pcrciuafibmYcnasjCjuasemulgentcs  vocant ,  ia 
Mfu^it,^  lS»CS  aec^hitur,vndc  mox  in  vcficam  profunditur. 

•     ^  iam  Tcro  quarto  Ipco  vbi  aii;ncatum  iiiud  r^urga- 


tum 


»  —  .     ^  . 

•  .  •  '    '     * Digiti^ed by Googlc 


Tract.  II.  De  Anima  Vegetante.  105 
«mn  in  heparpcc  vcnam,quain  portam  vocatttjintromil-'  ' ' 

iilin  eA,tiim  in  tenucs  ramos  (^c  vmaeiruiii  iecujrdiAua^ 
dinv^>vbi  {ccund6concoquitur>veittt6rqDeiii  cwenbm 
<jiiendanibuinoccmc]nem  Chymum  vocancin  quoc]iia-  C^mm» 
.taor£umores  (imul  vifttntucfanguis,  pij^aicaifiaaabilis,  ' 
.&  i^clanchpliaySc  Inec  (econda  concodtio  vocantur  tfjfjiit* 
Tia^ti  ,  quafi  /anguificacio  a  nobiKori  &  copiofioti -ac 
prd^dominanci  humore,nempe{anguine.  lam  veroquod  * 
cx  ijs  humoribus  fupcruacaneiun  cll  natuia  fcgrcgat ,  &     /7  .  ^ 
liauaiyi  bilcm  in  folliciiluin  fc  Ilis  conjicit ,  atiam  bilem. 
ad  fplcneni  (cu Jicnem;])ituitam  (Imul  cum  faaguinc  pcc 
yenas  in  totum  corpus  Hiffundir. 

peniqi  cjuinto  ioco  fTiiguis  in  minutilfunas  partcs  &  j.<#M«^#t 
exi  les  qiias  Yocanc  capiilac<?#  cliftributus>ibi  ccrtio  ac  pec- 
fediiCmi  concpquit^,dc  pro  caiulci»  menibri  diipoflcio- 
ne  innati  ccmgcramcnti  mocluin  coctcrafqj  di(po(ttiones*         .  ^ 
apcipic :  ficqvtandcm  in  fubftanciam  cei  viuentis  conuer-  ^  -  > 
titur>jcaiiis  concodionis  excrenyejica fiinr  pili,vngues»ftt*'  /  ' 
dores>YaporcSa^9i  concinpo  ex  jcorpore  (enfim  fine  tcnCvt 
tranfpiranc.  daecerum  in  plancis  quae  organorum  defefttt 
non  poffunc  hunc  nm  ritionis  modum  (eruare,  cripl^x  ca« 
mcn  concodio alimenti  diftingui  potcft,ifani prima  pec- 

ficiacur  in  radicibus,  fccunda  in  crunco>cercia  in  ramis. 

\  '     .   .  *  » 

Qj  AE  s  T  I  o     IV.     *  ^ 

Ij^  Raecedenti  quxilione  infmuauiqnus.  chynittm  qui  in  Cur  ditan^ 

iecnnda  co<flionc  conficicur  a  iecore,  ex  quatuor  hu*  P^*""^ 
jnoribus  nempc  fanguine,'pitttica  flaua ,  &  atra  bili  con-  ^*"'*'''' 
ftatCy  qui  idcfo  primt  ^icuncor,  quod  ab ipfis  i  n  primis  . 
ffinis  ratiotempeTamaiiidependeat:ynde£iicil£colligi     '  \ 
poteft  quataor  iftds  luimom  i  (blp  jcin  fblo  iec6rc 
€Oitfici,nifi dicas,quod  valdc  pf obabile eft,  aliqiiid  pittii^  ' 
tx^in  ipfo  ventriculo  gencrari  .Duac  autem  fuperfunc  dift 
ficultatcsde  ipfishumoribus  explicandx.  -  ' 

Prior  eft,  An  rcd-^  aifignentur  qnatuor  fupradidi  hu- 1.  D]jpiuU 
mores,  itaut  ncc  plurcs  ncc  paucioics  fmt.  Rcfpondctur 
ita  cflc,  tiim  quia,  vt  ex ipfa  anatomia  parct,  totidcm  nec  u^^t^^ 
plurcs  nec  paucioxcs  in  chymo  vifuntur  i  tiim  qiiia  fa<^la 
Ycnae diffedionc ij^eui quacuioc in vafculo  dirccrnuntur:  . 

Addcprsclaiasconuementias^UftaMedicisftfliyficis   '   ' . 


t04     '     TbRTIAI    PAkT.  PHTSfCAB  . 

.    .  aiFeramQt  a<l.«iaaceriuriiim  tftam  damecaiQ  cem^nAI. 
'  danijvc  quod^attuor  iUi  hiunoies  quatuor  primis  qaa-* 
iicadbus^teiii  qaataor  ekrtieiicis^mid^m  aecacis  &  aoai 

'   9ui  'df<rant    J^^ottcrior difhcultasjCjuo  modo  inrcr  lc  diff-crant.  Rc- 
^mtffi»      ^pondcciir  probabiliusvidcri  (juoH  efFcncialitcr  difFefmt, 
,  ncc  incommodri  erteexcadcm  nia(ra,liccc  non  e;c  eiufdc 

•  coinplcxionis  partibus,effcdus  rpcciedmcrfos  ab  eadem 

•  cauIqqquiuocaprocreari.Suntautepr^tcrefrcntialesdif- 
ferencias^plcra:q;accidencarix  qpac  fiuu  illatura  vcftigia. 
Sic  cnim  con{iftentia,colagrci{aporc,complcxioivc& ope- 

'  r.       \  '  ratione  feft  cfFcdti  difFcru  nt.  iSanguiniscnimconfift^tia 
.      tenuisc();,flau«biiisreuchoIera?cenaior,picaicsecrai«  % 
:       yi  Cc^Ct  altquancalumjtatbe  bilis  veri  ieu  melacholise  io* 
ril  tihrH-n  ^^^^^^  ^ *® "S^  craffidr.Sangiiis  colorc  rubeoS  eft,cfaeleil 
dtgatntia,  fiibflaua^icuicaalba,melancholia  Ycro  nigra.Sanguiyfi- 
.  porc  duicis  cll,choIera  amara.melancholia  acrdaipituita 
•■  vcro,(]uia'naturam  aqu.r  imiratur,iniipida.Sangainis  co- 
"    plcxi  >  cfl  bumida  &c  calida,cholcra!  cilida  &  ncca,mcla- 
/    choiix  ficca  &  frigida,pituitx  frigida  &  humida.Dcniquc 
. '  fanguis  rcddit  cos  m  quibus  praedominatur  hilarcs,  bcn^ 
>  .  \        coioratos,&  optimi  tcmpec<^n£ct:qu^d  C  plus  xquo  abu- 
<  decireddicilapidos  hcbetcs.  Pituica  vcro  facic  homincS) 

.ibmnolcncos,pigros,obliaiofos)cholcra  rcddit  iracndos> 
maciitpcpsiagUcs,ingpnio(as$nieiancholia^fi  cu  aliis  hu- 
snozi^as  rice  atcccmperaca  fic  »eonftaQces  facic»  folerces  & 
«  ,         ingeoiofbsrfi  Yer&debicoflauacbilisflrlangutnis^ 

menco  defticuca  {ucrit,ftupidos  ic  mcciculo(bs  effisic. 
^>WifHi    Notandum  autcm  cRexfanguinc  qui  Inter  quacuor 
«'jcM^mm  ^iQij^orcs  principcm  locum  rcnet  ,  tum  vitalcs  cuin  aai- 
•  niJH^iiJ;     malcs  Ipiritus  oriri.Namquc  vbi  conrcctus  a  iccorc  lan- 
guis  pcr  vcnam  cauam  emittitur,  portio  quxdam  cx  ipfo 

purior  pcr  venulam  a  vena  caua  ad  cor  attrahitur,  ibiquc 
vchemcnti  caiore  cordis  pcrficitur  ,  atqueadeo  in  vita- 
lemjQpiricuih  Gonucccicui;  Ca^terumcx  risportio  aUqoa 
V  y  .per  arceriasadcereb];am  pcrdu£la  ,  ibidcn[i,iHfpiritas 
animaies  coauert^^iir.  C^daia  liis  (piritus  nacuraies 
ndnamerainc  y  qaos,camW  i  (anguinevix  diicecni  poflfi 
«cbicnuaar  :  .& 

C     '   '     '  Mnmiliacci<IeQtariodifIerreafanguine.Stc  igitur  saguis 

f.   nutikioiu  ,  fpiiitus  vitaics  vc2etdUoai&:  palpitarioni,' 

4  '        .        .  auima- 


V 


'Digit^ed  by  Google 


TltACT*  II.  t)B  AilXMA  ViairAltTl.  lOf 

animaks  dcniqiic  cuiu  fcnfuijtum  ifiotui  fiibfcruiunt.Et  '  ' 

ouoniam  haropcrariones  pcr  tornni  corpus  eranc  ncccf-  ^'»^,Mrt§^ 
fari;r,idcirco  nacura  tria  fubminiftrauit  vciiicula,t]uibus  '■''•^•rw. 
tum  fanguis  cum  fpuirus  pcr  torum  corpiis  dcferrenruri  ^ 
nempe  venas  (anoruini,  arterias  Ipintibus  vicaiibu<t> ncc* 
uos  aRimalibus  dcputauic :  {icuc  vcna:  aiccore>arteri2e  i 
cpcde  ,  nerui  a  cerebrocengruencifEmd  orighiem  dacc-» 
itcnr.  Sed  de  his  piura  apud  Medicos, 

2}i  fiicultmihw  Mdmmtfirk  vihmikntttmittd. 

QV  Al  S  T  I  O     V.'  '  : 

DVooccurrunr  dc  iflis  facultatibus  adminiftris  Iioci.  Dtfiimtm 
loco  cxpiicanda.Primum  quutnam  Imt.  Keiponde-^f*  J»«*»^ 
tur  cfTe  cjuatuor  ,  fcilicct  attracflriccm,  rctcntriccm,  con--'^' 
co<flriccm,&  expultriccm:quarum  numerus  mliuncmo-     i  ■  .  ' 
dum  colligitur  i  vc  fiac  nutricio,  ncceirc  eft  fiimptum  orc 
alimencum  iiiud  accrahi  vbiii  coQCoqui  dcbec ;  dcindc  vbi  ^ 
in  ventriculo » Sc  poft  luec  iniccore  conco^him  eil,  &  in  '^Unm^^ 
&nguinem  verrum>  cumpartetomnes  peruitgari  dcbe^tt,  itm  uik*  ' 
ifcc  per  (e  ac  Vi  (tia  ierri  queat^tiecefle.-dl  n  virtps  aliquA^'**'- 
membrts  infit  quise  iilnd^ad  &  inuitec  &  alliciac  >  qoaoi 
accrahencemfcuaccrafticemyocant.  Prffceicacdmali* 
siencdm  nequaquam  poflic  in  (fabftanciam  Viuencis  con- 
ucrti,ni(iprius  multiplici  alteracionefi^cei  fimile,  idcir-  . 
co  ad  id  recjuiritur  vis  concocjucns :  Quia  vcro  eiufmodi        '  . 
CGncodio  fcj  altcratio  alimcnti  noa  potcft  moment^  . 
peragi ,  nccclfe  cft  vt  ad  aiiquod  tcmpus  dctincatur  aii-  • 
jnentuuiin  rcccptaculis  inquibus  concoouatur,  nc  indi-    '      '  !f 
gieftum  efiluat,ad  quod  vinus  concinens  lcu  rccentrix  re- 
qoiracur.  Deniquequia  peniftaqualibecconcodioneiO--   '    ,  \ 
'porrct  ab  alinienco  coficofto  expeJii  fordcs,&  cxcyemen* 
tSL  aiicioni  incbta,propterea  r6]uiricur  ad  id  ?ir  cus  e^ttC'- 
eaibs  iea  expalcrix.Harum  qi\acaor facolcacam  hxc  uxnst  St^atpw 

10  cornore  inftrumenca  (ea  orgaha:Ardricis  quidem  vil*  Wn»  jfk^ 

11  ieu  nbne  loagiciidinales,re(^cdcis  obliqua?,  ejcpulcd* 

cis  tranfiierfalcs,  dctiique  digeftnck  fimc  vafa,  in  quibns  ^'^^^ 
fit  concodlio  :  Adde  attra(5lriccm  luuari  caIorc&  iicci-  * 
catcdigefi-ricem  calorc  &  humore,  rctentriccm  frigorc  &  ' 
4u:cicacc,dcniquc  cxpuiu  jcem  fugocc  &  hui^uic. 


'  106     Tl5  K  T  J  AB    P  A  R  T.    P  H  y  S  I  C  A  B 

t.  .I>ijfitul'  Altemni  €fi:>an  pr£cer  (las  dcntur  Jtres  alix  ab  ipfis  <li- 
tsH  mnslis  flia^fae  9  ncmpcappetcns ,  cui  felpondeat  appctcntia  ali-. 
pr«'rf  h-r  meuti  tn  vcnifi  &  aiijs  partibus  corporis  ;  diflribuens^ad 
'"''**'''*^*''quam  fpe^ka^alirocnti  difpcniatiopcr  vniucHa  corporis 
^  mcmbraifecernensadquampcrtinct  feparatio  vtilts  ab 
inutili.  Rcfpondconondiftingoii^  ftipradidis  :  nam 
appcccns  eA  ipfa  virtns  acirahcns,ficoticccrnenf  eft  vir* 
•  •'  •        tiis  ipli  'xpcllcns  ,  diftribucns  vero  nulla  vidctur  cflc, 

cum  iic  fu^eril^a  pQTica  la  iliigulis  mcmbris  atciadiicc. 

*    •  ■     •    ■     •  .    v  • 

Qv^  A  E  S  T  I  O      V  I. 

u^fiemi'        Evita  {icuc&^de  mortc  nonnulia  brcuicer  expli- 
i^,       ♦  4  J  canda  lURt. 

fi$      (^i9^  i^itur  fpcdat  a d  vitam ,  primum  quaeritur qiitd 
4tH.       fit.Dejfatibtcur  ab  Arift.lib.de  rcfpiratione»  Permanw> «- 
rumas  vcgjecantis^om  calido,  tandiu  enim  ^iquid  viuctB 
dicituryquandi^fius^animacftjin  ciu(3cBi  corporecoil- 
tinetur ,  ficc]ue  vira  non  ejl  anima ,  fed  antme  fbrmalis 
'  ^     pia  tcntia  in  corporeqiram  femper  aliqua  ,  licct  nonnun- 
f     L       cjuani  valciojatens  ,  operatio  comitatur  :  c]U9  fic  vt  vita 
i'     ^    plurimiim  accjpiatur  pro  ip^a  animx  opcracionc  in  cor- 
pore.  Dicirur  aiitem  anim.r  vcgctancis,non  cjuocl  anima 
fcnticns  aut  rationalis  non  lint  principium  vicx,fcci  (]uia 
*  vitaiationon  fcquiturgradum  icnticndi  ,  aut  ratioci- 

nandi , fcd  v cgetaiidi.  Addicur  in  calidp,co  quod  naciuus 
calorfit  veluti  animaccutlos  incorpore. 

Secund6  quatritur ,  quot  fint  vitx  jetates>  feu  qnot  fint 
t  'As,qMtfim  humana;  yit2cinterftalla»ih  quibiiscor^ru^  coniplexto 
viiMMtMiis.  itutta naturaedecurfimi  Motaoilitcr  tmm4tacti£.Axiftote- 
les  i.de  generationc  t.ss^S^*  duas  fiiciclimnaaoitae  par- 
\       tcs,  vnam  vocat  gcneratiottis>  in  qua  vineni  augmcntum 
capic,  vigcCijHc  in  iplb  calornaturalis  i  altcram  corni- 
ptionis  ciim  retraclis  viribus  naciui  caloris  corpus  pau- 
r  laiim  marccfcit.  Idcm  alias  trcs  a:tates  hominis  confti- 
'     •    tuit,ncmpc  aiigmenci ,  confiftentiic>  6c  dccremcnti,  qui- 
bus  rclpondenc  iuuentus,  virilitas,  &  lcncdus.  Adfum- 
mum  icx  conftitui  poiie  vidcntur  liom^iis  actatcs  >  ncun- 
pueritia  vfquc  ad  annos  pubcrtatis  >  hempc  ad  annum 
'  vfquecircicer  duodccimun^  :adoleicentiaab  hocv(<|t]e 
ad  annum  vigcfimtt  ^uiatum»  ituKncni  a  vigefimo  !]iun- 

Digitized  by  Google 


V    .      Tract.  I.pa  Anima  VscgT.  tor'*** 
IdWtrigefimiini  qiiintum  :  virilis  aecas  ilte>^^<P^ 
5iragcfimumj&fac«itttr4  i]ainquige$i||©a^ 

;  ilQili(U|ii|idccrepica  ab  hinc  ad  mortem  vfque.  Po&s  cti5       .  .  /v 
&llitt^tttO£<iuntaxaft4ai4'mittere  ,  qvias  qaatuor  anni^ 
tcmpc!tttibl>8,accommi>dabis,ncmpepucritiainviJquarri  .  '  t  \ 

pcrtinct  infantia  ,  vfc^uc  adannum  circitcr  rlecim«m  '      .  *    .  -  V.* 

<]uintum,Vcri:adoIefccntiam  fcuinLicnruccm  ab  hinc  ad  .     '    '  "'  "^  . 
annum  circiter  rrigcfimum,i€{lati:virilcin  xratcnia  tri- -       '  ' 
•  gdimo  ad  quinc]uage!imiim>  Autumnordcnique  fencdu-      '  .  •  * 

tcmquardccrepitamcompIectitur>hincadmortcmy%ic    ^  \, 
Hyemi  comparare  poceris.  1'- 

U^actidqua^ritur  ,  quaenam  fint  caufacdiuturnioris&  5- OjjP  «/fji 

^bl^9P0ds  vicae.Multas  rcfcrt  Ariftoteles  in  libello  cjucm  .  - 

deea  rc  confcripfit ,  hx  vcrdfunt  praccipux  :  primum  t-     f'^^^  ' 

btoldaatiahutai<Uvifcofi,&cbpiasaguinis;cpj^  \ 

i^rfftyeomaastempetatar^iatttraliscalwyyenontam  "  ' 

cm^fttmatbumidamradicate  leH primigenium.  Ex  " 
^aafactliracio  reddi  poteil, 

cur  diuturnioris  vit.T  flnt  a-  *        t    *  ^ 
nimalia  tcrreftria  quam  aquacilia,aut  VGi«tiIia,&  plaatx        '     ■  't 

c[uamanimalia.   Sccundo  diuturnicacem  vit.x  conciliac  i/  '\  ^ 

apcaprsecipuarumpartiumincerfefecundL^mcempcricn^ 
proporcio,  vt  in  animalibus  cerebri  ,cordis,  &  hepatis;  .  ' 

Tcrcia  caufa  cft  fobrius  vidus  in  cibo  &  potuj  Aiimcntt ' .  \' 

cnimcopia  vimcalorisnatiuirccunditita,  vtjct^ridicc-;    "  ' 
tatur,cx  quo  exiftunt«rudiutes  &  morbi ,  qu$bs  ^hi  "  X' 

Yitaeroburdcbilitatur  ,  imijhalis  intcritus  aceiJctitur,  ^ 
Quartadiuturniorisvitacaufitcftfaciiiscgeftiofuw^^  ,  4#; 
fiuilC4ttum  Fcu  cxcrcmciitorum  ^iiue.fit  bcfieitcio  faculta*      ^  ' 

m.c^ultri^b:mfiedmipfispatca(tliberiditas,putrcd  / 
'  nem  iadocent*  His  autem  Qppdfitst  Cmt  cauf<t  vit;c  brc-      -  ^  ^ 
tti^risi^si^lt  eft  ex  iilis  colligere.  '    '  V 

Quarto  quacritur  dc  ipfo  vita:  pabulo,  ncmpe  humido  .  oiffimi^'^ 

radicalifcuprimigenio.Migicur  hiimidumil!ud,()uod<<i/,fmirf.      '  , 
aprimo  ritu  viucntiineft  ,  conferuaturquc  inanimaU,  V4<tf*4/r. 

'  <5uandiuvitacftfupcrftcs,cftcnimilluamcuibratSBper  "     "  /  - 
totum  corpus  fufum,muaturautem  fimul  &  aitgetuiridir    "  " 
mencicio  ,  quodcontinuauutacioiyciie»  acjg^ii^aeioi^  *^ 
:  acouiritur.  Etlicct  vnum  |»tckYtt6qae,ui!ieii<itias  ^ 
'"^liimitur  idquodcftalimcncitium  ,  qoia  nontam         '  . 
tim^  fiibilantiaeviueacis,adh^relcit  ,  nec  ade^vnftoo- 
/untefr  :  humidriftttcm  qujc  iw^ 

"1  V  *  t  ■ 


Digitized  by  Google 


.  2«8  TertiaePart.Physigae 

ctlius  euaporanc  ac  diifipantur,  quo  (it  vt  ad  vltimum  vi- 
tx  tempus«tiain  incxtrcma  fene^utemaneat  fcmper  a-» 
iTtf^b  iiquid  IiumiHi  r^idicalis.Deniquc  notan(iumi^eft,licec  ali^ 
mcntium  liumi<liji><}uod  per  autricionem  ^uotidie  acc)ui- 
ritqf,fic ciufHem  natucK  itc  fpeciei  cmn  prim igcni»,  (]uod 
per  generationem  infitum  eft»  non  ^ode  tamen  alimemi- 
tium  cffe  a:c]iic  perfedhim  ac  primigenimn. 
BimtfUt      Quoc^  fpccflar  ad  mortc,prim6  quxritur  quid  ht  Mors. 

Rcfpoiulctur  cum  (it  oppof^ra  vita! ,  poiFe  etiam  oppolita 
'i.  Dijjfr»'-  detinitionc  explicarijVt  tlicatur  rccclius  aiumx  .i  dcficic- 
ta»  «^uodjit,  tgcalido,id  c{l,a  corporc  inquo  paulatim  calor  deficit. 
*     *Di/Rad^     Secundo  cjuarritur  quotuplcx  lit.  Rcfpondctur  fprma- 
,    i<u  .'V»t«.  ^^'^^  ynam  eaQdemque  efle  :  £ft  enim  formaliter  inflaa- 
ftitt^     tanea  (eparati o  aniino:  a  corpore^Sr tamep  caufas  fpecbes» 
^  '  vario  modo  diuiditur.  In  ^enerc  alia^d poceft  narara« 

'>  ^         Jis>aliariolental:Bclic^t;  vul^ari  loqu^dimodotiaciita^ 
Jjs  dici tur qiise  (enio  Ve!  morbo  co^tingi t :  violcnta  ve- 
^  '  r6qu9exalijsc^unsprouenit.Nihilominustaiiicnfiphy- 

fici  loquaimir»  e'a  (bla  nacuralis  dicenda  eft ,  quo;  extin- 
dloprsenimiafcnc^^utc  vitali  calore  ,  abfumptoqitc  liu- 
more  rndicali  obucnit.  Violcnta  vero  qux  ex  qualibct  a- 
lia  caufaproucnit;liuc  interna,  vr  qux  morbo  contingiti 
£ue  cxterna,cat|iic  vcl  intcrius  affumptajVt  c\ux  ex  venc- 
^     no :  vcl  cxtcrius  mancntc  cjux  fuifocationc  iit,vcl  conti- 
I  nuidiuiiionc.    Inomni  ai|ceijfi  gf:nete.monis  acerbitas 
quxdarti  icnfus  e(l  >  lic^r  inali|s  maior ,  in  ali js  minory 
' .  certi^in i js  qui  (enio  cxtingutinhir ferme  nuUa  eft.  • 

5.  7)ificul^    Tercie.  An  neceflitas  mohendi  omni  viuenti,  &  prae« 
,  ^  v^»  ff#-  (crtim  faomini  fic  natui:alf s«Reftendecdr  ita  efle^eo  qvAd 
tefitm  jmAm  Yiiicuique  viubnti  it  prslertim  nomini  fiis  fiint  >  exque 
fu^wMtUm  ifiternascaufe  pereutidi  ( vt  extecnas  tum  iatemas  pcn4 
*        innumcrabiJes  pr.vtcrmuLani  )f  in  quibus  cH:  contrario- 
rum  quibns  viucntia  corpoia  conft:ant,pujna  :  dcindc  a- 
.>  iflio  caloris  natiui  iiumidum  pcrpctuo  dcpafccntis:dcni- 

qucin  nonnullisratiotcmperamcnti  minus  diuturnijin- 
tcmpcrantia  cibi  8c  potus.  Ncqueobeft  quodpcr  pec- 
catum  mors  intraiiit  in  mundum>v  1 1  oq  u  i  tur  Apoitolus» 
•  qoafinon  naturae  hominisdebita  >  fedipfipr^cetpce« 
iiam  mflicla  videatur :  Refpondeturenim  primos  paren- 
'  tesfuifiecondicos^cum  dono  immortalitatis  fiipraiplb- 
ram  naturam ,  ea  tameh  conditioae  vt  fi  peccacenc  s  do  - 

num 


f  Digitized  by  Coogl 


iTRACT.  II.  Dfe  ANIM  A  VbGBT  AT.'  lOf 

num  iiiud  amitccreatjUccjue  mrtriendi  naturalc  neceffi- 
ra:c  inccrrcrent,  cuinuncomncs  obnoxij  (iimus.  Vndc 
iiliid  dirciitncQ  vaici&nocaadried  ,  intcr  beatos  poftrc-  jS^^f"* 
rurce^ionempciiiios  parctice$inftatuinnoceQti9>&J)0»  JffMm 
firiaes  in  ftaca  asttiiex  U^^fmtqaoi  beati  nan^ua  mori  fo*  . 
.tcrant>primi  paxeiices  pdtcrant  nui^quam  moti^homicies 
verft  in  faoc  ftatu  natiirat  iapfi^>aoa  poflanc  nm  mori.  ' 

V  A*  ^  T  I  o   y  II.         J  - 


 ,  cjuod  tamcn  minus  probj 

biie  eftjfaineqi  &  fiom  dic  focmaliccr  appccicioncs.Vi  i» 
gitux  cem  totam  apeiiamiis,(ciendum  eft  quod  ad  iamem 
pcrcincc,quinque  na^c  ad  ip&m  fimul  concurrcrc,  netnpe 
•  iodigenciam  aiimeiici  in  membris^rporis,  di^lfiooem 
pamom  in  Temriciib  ob  inaiutacem;f<9i(fiim4iliuslcu^  ^ 
nis  in  cada  dc  pkanc^»  delqiieqi  cx  pe  rcepca  larfione  hi 
.appeticn>  deniqueMpecentiaih  ct]>i4olore  excicatam  in  . 
eod^m  appetka.ProDdiile  anc^  eft  fai^icm  ficut  ficim  cfTc  ^ 
formaliter  dolorem)icavcqu(^pr^cduntfincipfius  caufq, 
appctcntia  vero  ciln  <^nx  fecjuitur  ftt  ipfius  cfFciflus.Quia 
camen  caomuiaruiit  runul  conncxa,hincfit  vc  coru  om-.  . 
nium  dcnominationemfibi  vindicet  famcs.  Icaquc  fupra  ^ 
aliatx  dcfinitioncs  funt  finaIes,non  formalcsjquia  appc-.  ; 
tenriacibi  &  pocus  func  finis  ad  qucm  ordinancur  a  nacu- 
la  ^amts    ficis.  Sic  autcm  confurdc  cibi  sppctcntia  vbl 
phantafia  perccpit  ventriculi  diualhonem  ex  alimctt  pe-  * 
nuria,cam  apprehendic  alimencum  vc  fibi  conQcnienSiil-  • 
Iddquc  proponit  appeticoi  fenfi|itto>qai confeftim  pera'*    ^  ' 
AmnappetendifermrinipfamYCvit^conildtat.Fi^|^a&^  ^rtfU  * 
tem  necefiaria  animanritms  ifta  cibi  appetitic^non  item  nHttMtttr /4* 
plantis:quia  iftx  radifcibuscxfuguncprancnsalimenc^m, 
animalia  vcro  id  ^uoerunt  aliundcquare  ifto  appcritu  in-  "  ~ 

dic^cbaiit  qui  virtutcm  motiuani  adqu^rendum  mcitarec. 
yamesigiturexqua  nafcitur  ifla  cibi  appctitio  ,  ciim  lic 
fornialiter  dolor,cftfubicdiuc  in  appcritu  cocupifcibili. 
^cicuc  etiain  cijfe  in  ea  piirce  (iorpori^  in  (jua  iic  ^iuuliioj 


nua 
fani 


iio      Tertiae   Pa  rtis  Physic  ae  ' 
ncmpe  itv  vcntriculo,&  prapfertim  in  ipfius  orificio,  tan- 
quam  in  co  in  quo  eil  cau  (a  &  obicdrum  doloiis.Sic  igi- 
tur^  poceft  d^fiaiii  famcs ,  dolor  ex  <liuaifiQnc  irpochcali 
excitatus  appetendi  cibtgrada.  ^ 
j^Mik         Quod  fpcdat  ad  (ittm>  nocandum  eftitmprittiis  potum 
fcripu0.     ad  qucro  ordinatnificis>per  Ccnon  nuctiiie»  nutriti^nii  ta- 
^mtd^         inKeroirc  >  priiQuniii^tttclcm  ^juaccnus  yeiurh^  ali- 
*'^^^\nitiXo  vctiiseft>dcindequateiius  camconiieodtioneRiitt- 
«Mr.    '  '  *  ^**^  ▼cntricuio ;  ciVm  cnim  ea  concofti6'cii3ca- 

^  ■      '  .  tionicomparetur  ,  Immori';  copiam  dcfiderat :  dcniquc 
[uatcnus  tcniperat  ficcitatcm  mcmbrorum  &  feruotcm 
iguinis  ,  fuBulquc  cclerem  cxtin^ioncm  himudi pin- 
guis  a  calidonatcrali  rcmoratur. 
Slu»m§d<}       Excitatur  aucem  fitis  cum  co  fucco  dcficicntc  ,  «^ucrn 
*tc%mwh  fi-  f^i^^  animal  pocandohaucire^  Aa(cicur  diuuliio  quxdam 
'  itencctculi  perfimilis  ci  ^vm  in  iame  conciiigit ,  aux  qui- 
'  f      demadoelophagum  &fauces(ccxcettdic.  :  iVdacctiam 
dolorem  i  nibi  ctcitati  cx  intcnwcCic  cariMidem  partium»  ^ 
.  quks  deiBfttthttittS  httmidi  aductitij  yltra  modom-dcfic* 
Cantttt  ^  inealefcQnciAddeccia  iiondeScicnCc  pocttficim 
^       i|i6Qnttnquam  cxcicariexnimio  &incempcfttpo  calorc» 
yt  infcbticitancibttSjaiitfalfbquodamhumorcqnomem* 
^branaraut  venx  ventriculi  imbuuntur  ,  vt  inhydropicis. 

Ex  quibus  hanc  fitis  dcfiaitioncin  colIigimus,vt  dicatur, 
•  Dolor  cx  vellicationc  fad^a  in  vcntriculo  pociliiaiuiu  in 
oefophago  faucibus  appctcndi  potus  gratia. 

OattetL^m  Jicctfames  &  fitis  in  anuiiancibus  cancum 
zepcriancur,non  vero  in  plantis  nifi  analogicemon  camcu 
gradum  (bncicndi  (ec]uuntaryicd  gcadum  vcgccandi,  non 
quidcm  emnitto  abfta^nin  >  (edpr()nic  inbeUais£cho* 
tmnibttsrepcricar.  ' 

^    *    '       Jy e  dentibtis  ^  CMpiUH,  '  ^ 
.Q^AfiSTlO  VIII. 

QVoniam  dcnce^  nutritionis  inftrumcnta  >  &  capiiU 
cittTdem  cxcrciiicncii'ltmc  Tidcirco  de  liis  hoc  foco 
-  nonnihildicendttmcft.'      .  '  /  ' 
DMii  M       quidcm  Ijuod  ^eftac  ad  dences>  dc  iis  alias  ftatui- 
/mi^,    ^tt^       eflcianimatos,  &  licctcx  cadem  fermc  matetia 
f^S"^'*^^^     S*^*^        5  oiniimquc  naturam  imitcntur, 
Aon  tamen  proptic  fuac  oila :  Indjiuat  autem  i  mandi - 


Tract.  II.  De  An  1  m  a  Ve  g  e  t  a  r,  ttt 
'  bitlis  pauiatitn  cjticrgerc  ordmaric  poft  (cpccm  menfes.    ;  *   .  '  * 
^ciiauccm  jaliomide  deuccsrcrctrieUicadil9frar^jpla-   \  '  \ 
ics,pauciorc»nonnanquain»Vadeor(uqein vcraque  ma*  ^bif  «j^,^. 
^ilia  (cxdecim  conttnentiii:>  e  qnibus  in  Tnaqaafuemd-iMfM 
xilla  quacuor  fune in  anceriori  parte  c]ui  primores  &  in'»  '^* 
ci(brij  dicuntur :  tu!m  Ycrtnquebini  canini  dicuntur^te-'  ' 
(]uimcttrdeinde  maxiUares  dtiftinriDqLic(|uaeerm)Uip« 
pellancureciagcnuini..Sunc aucem canini interprimoies  ^ 
&m'a'xillarcsiiti ,  c]uia  mcdiaminteripfosnaturam  for-  »     :  , 

riiintur,quntcnus  &  acuci  fuiic  vtpnmnrcs,5c  lari  vt.  ma^  '  .'  ' 

xillatcs.Pono  dcnccs  oinnibus  anim.ltibus  i  natura  dati     .    .     . '  y* 
llint  communi  cjuidcm  offlcioad  conficiendum  cibum,  \S  ' 

priii.irim  vero  quibuf  iam  ad  aiia  muneca  vt  hQmiiubus     ,  * 
ad  lQquf  ljm,&plctiiquc  bclluis  adpugnam, 

Qood  fpcdac  ad  capilioSi^nc  iili  cx  fuligino/a  &  tcr- ^«in^ 
rfna  vc!uciexbaiaciont>^aflBcacis  rp\raniefitis«impa<fla> 'vr^rtii^ 

ncc  iacilc  reiroconMncat,nccomnia6fbcaseuolac>(edfi-^^'^ 
.  bi  addcn(acur^&noua(ubindcaiccedcnceauge(pit.Abttit-  ■    .  '   '  .  . 
dat  capillis  humanam  capat  ^quiaibiipfiosinaEerixjsx- 
cretpcnptiae  ex  qtia  generancuieicaplili,fuppedr.Cx^er^in  . 
paaca  bic  rdm  de  caloicio  ci^fnde  canicicjquapiant  ca«  ^ 
pillorumdefeiflus^diccndafiinc.  / 
Plft  ii^ifur  caluitium,catcntiacapiIIorum.Vtcnim  hyc- ij^wiftlt  .  '/ 

mc  rrondcscx  axbcnbus  dtcidunt  ,  fic  a:tate  fcne(ccnte  ^*^^^*^^^ 
capilli  dcfluunt,  cuius  iadurx  caufa  eft  inopia  calidi  hu-^J**"**    '  '  *  * 
moiis:hoc  cnim  deticicntc  inarefcunt  capilloru  radiccs,    .     *         '.  < 
ficquc  diiloiuta  copakfbionc  fcnfnn  dcfluunt.Calucfcimus  i  • 

a^ccpotiifimum  priori  cnpitisparte,quiaisi  caccrcbium  ,  '  , 

pcominec,  quod  innaco  frigof e  calidum  iilam  humorem 
^llit:vndceftquod  hominiincercaetera  animaiia  maxi'  , 
in^  caluitiumaccidit»  quia  videlicetampliffimum&hu-  ^ 
imdilfinuim  proportione  cerebrmn  hai>et.  Pocr&  non  oifi 
fenibos  oKdioarie  cooringiebilaitiuiniqaia  non  nffi^ea  at«  ' 
tate  nobilis  ille  dcfedus  a^idit. .  •         /  ' 

Canitiem  aioht  gigni  ab  excremento  putrelc&ie.Cilkm  vnde  , 
enim  catbr  ob  fuam  imbecillitatcm  perfatum  adcurefn'MrciMi»#« 
cxcrcmcntum  ,  vndc  capilli  aiuntur,  pcrfcdc  dccoc|uerc 
jion  valcCjfic  inJc  vt  collcdhim  puttcfcat.  Albec  vcro  ca-       '      •„  * 
pilius,t]uia  humiditas  pollcllaab  cxtcrnocaloie  ob  inna-        *       •  . 
ti  dcrcdum  vertiturin  flatum,is  fiacus  intcrterrcum  co-    *  .      ,  V 

M 

Kiuu$icafuiiiloimt>uuui  caiuxc.  Quod  auccincaaiiie$« 

'  *  •  I  ^ 


Digitized  by  Googl 


lU  T  t  RTl  A«   »'A1t^  I  S  PH  Y-  S  t  C  Al 

putrcik)  quictiam  ac  motbus  capillorum  fir,  illuci  inc?ici« 
c(t  >  quod  c]ui  valctu(iinis  vicio  caiorc  priuaci  canefcunc^ 
vbi  iamconualucrunc  calofc  augerccace«acqQc  adeo  cx* 
ocemeiicaid  exa^-^coqaeiiie^9«iucieiii  exuMnt. . 

V  AB  S  f  X'0     IX  ^ 


fiS'^A'T^  E  (anitatci8c  moAoprimumquariturquicifint.Rc- 
iMkm^     jiJ  rponelcinus  fanicatcm  ciTcaptam  quatiior  priinarum 
qualitatum  tempcricm  in  aiiimali.   Aptam,  inquam,  ad 
omnia  vitx>rcnlbs,&  rationis/i  opiis  llt,  muncra  ritcob- 
cuncia.    Ex  quo  intclligis  fanicaccm  non  efle  vnum  ali- 
^     .  '     qucm  habitum  a  quatuorprimis  quaiitatibus  rc^c  intcr 
fe  tempcratis  didindum,  cum  cemperies»  fi  macerialicec 
&  phyfxce  fpe^cciirffiiic  ip(£  qual itates  tempcr.ic«(fi  yC- 
r6forma1iter&  mecaphyfic^,  tiilulaiiiidquammactta 
habimdo  fea'  relario  eamndem  primacum  qoalfriicam. 
.    •    i    Vbi  noca  eandcm  quaiicacem  &cund4m  diiiecl^&rma- 
.  *  licaces  pofle  dici  nacuralem  faculcac^m,quacenQs  eft  na- 
turale  opcrandi  principium  ,  habitum  quactnus  bcnc  vcl 
malc  afficit  fubjcdam,  &  pallibilcm  quatenus  (cnfii  pcr- 
ccptibiliscfl:,  vt  patetin  calore.  . 
^Xm  *u       lam  vcru  quid  fic  morbus  facilc  incclligitur.  Eft  enim 
'        intempcrics  corporis  qua  vt  plurimumcum  (enfu  dolo- 
ris  ipfius  viuentis  fan£lioncs  pra:pediuntar ,  ficque  haud 
diftingdicur  Drimisquaiicacf  bus  >  a  naturaii  &  coogrua 
compicxi  one  (eu  cempesie>fiae,p^  excedimi»  (ueper  de- 
.  fc^bimdcciinahtibus. 
Un  ikw    Se^undd  quxritu  r,num  dccDr  in  animaltjprae&rtim  ia 
^H^im     ;Iiomine  >  medius  quidam  ftacas  incet  lanicacem  &  mor- 
fm  i^Jk^hxan^itSLVt  honjo  nonriunquam  neque  ianas»neqite  argcr 
•^i^  ^  cflc  pofBc/^cfpondco  morbam  dupiicicer acdpi.  Primo 
mtwMtf*   pj.^  quauis  difpofitionc  pcr  (eimmediatc  !*dcntc  viuen' , 
tis  operaiiones.    Sccundo  pro  ca  duntaxat  difpofitione 
qua:  (cnfibiliterlcrdit  :  Si  priori  modoniorbuni  accipias, 
nihil  dabicur  niedium  inrcr  ipfum  &  fanitatem:  Si  poftc- 
ftcriorijdabitur  aliquid  niedium,ncmpeftacus  ilie  in  quo 
animal  nonnulla  inccmperic  at&^cui :  qu«e  camcnajb  ijgib 
U^^^j^  animaii  non  fentitur. 

mm\  Tcrrip^dedolorequimorbum  comitatur ,  qu.cricor 
^        gttid£c}&  (|QMca8fiuJliabea^  E&igfXmddotuicftO' 

}       •      -  -  l'  ■■  ^ 

» 

. ,         *  DigitizjBd  by  Goo^j^ 


'       Trapt.  II.  Db  Anima  Vsget.       ii|  ^ 

'  Ja:(ione  ienfu  percepca  oriundus.  Senfus  aacem illc <jtto  •  \     • , 
.^mo:pcrcipiw.Isfio  ciitlrao^^  ,  cftcadus  praefcrtim:i  -  , 
C^re  &dSiO  ta^tus  &  apprchenfi»  ];temca%dit^p^t;nc     ,  ' 

•  caSG^dolorispro^ima,Iariio,T^til^ 
i[cnitrahocum  conliftit ,  ncmpc  tcl  iitdiliifioAe,  ant  fii-  ;        •  . 

tcm  diftradionc  continui,  vt  cum  qui  enfe  feritur ,  Scc   *  V'       •  - 

Tetin  excciru  qualitatis  ta^ilis  viokntcr  ocrepcnti  in^       '^"  / 

ca^ttin irjaiuipcntis.  '      '  .  *    '  *  '.' 

» ■  '       .>  ■  •  .  1     *   ' '  *  - 

'  -   Q^  AB  S  T  I  O     X.  w' 

QVa^ritur primo  quid  rit,&  quomodo  fiat.  Refpon-  uOiffUitltM  , 
decurefleattradionem  aecis  ad  cor  &  cmillioacm.  Slmd.fii,isr . 
QuQrirca  rc4iMCionis.4u«  funt  parccs:  infpiratio  ,  qua  f^'"»»^  > 
acj:  attrahicur/aqiiratio  qua  cmi^tur.  AttraKicur  i^itur^*-  ' 
.  acrpcriurteriamvocalcm  btcnicntu  diaphrs^aia^s  ad  \ 
jyulntoneS)  «im  hi  (t(t  dxl^ando  aerem  cxcipmnt  inftar  r 
^  ^Uiurc^  in  ipfiim  ^or  dfiindunt,moxquc  eundem  acti  . 
acftu  t^r^  cdc$ianm  ^^^^^^^ 

Fuiiautemnonquidcmomnibus^fcdqiiibufdafl^anin»     '  ^ 

libus  inAit^  rcfpiratio ,  tiim  vt  cor  vberi«ti  fpirii;uamcO-     .  , 
pia,&  nimio  calorc  seftuans  rcfagerarctur ,  tum^^^tMral^ 
animales  fpiritus  attr^ida  j^irit^aii  hac fubilan^tia inor|i'/  ^ 
'   uiliil  inftaurarcwtur.    '       "   *   '     '  '  " 

Secundo  quairitur ,  an  motus  ille  refpirationis  fit  na-  J*^^*^ 
tu^alis^a^ y.oj^nt^tiijs.  . Hefpondemus  liium  partim  cllc  '^11*^11^^^ 
vbittacarium>parcim  ftatucakmf  iroluntarium  quidcm;, 

qtiaijmiwo^bicratunoftrOnijni:.C<flfe^  r^'^'^'^ 
jaunc  tV<up^iViccclerius  rcfpirarcpoJKintUf^  ;N»tu«j8<r  '■^^^^  » 

Icm  vecd  tua^<]aiafi|ieiUo  Titafeoxacitl^^'^^'^  5'^^*/ : 
pulfllkotiis  m^io  i  qua  pdi^ct  rcf^ifiiii^:noa^ft  arbitra-i 
'  ria,tiim  quiarvix  ficri  poccft  vt  c{aii4|NWlteadi«^  « 

vfqucfpiritum  inhibeat  :  Eftigitur  moliusiU^atfrfcw^-,^  ,  - 
iiaturalis,&  fecundum  quid  voluntirius.  ,      ''^  ;  .  J^^* 

Tertio  quorritur  ,  quibufnam  animantibus  rcfpiratio  j,z)iP«i.'/4# 
conueniat  :  RcfpoAdctur  lis  omnibus»3c>quidem  folis,i|Mi<f»/ii4» 
quibus  naturapulmoncs  indidit  ,  in  iis  cnim  eft  maior  w^*^ 
Aatiui.  caloris,&  fpirituum  copiajidcoque  rcfpir^tio^e"^ 
ab.^4«M»rant.Cto:c  Ariftotclcs  mcrito  negacpifccs. 


r 


/        f,i4         '  Tl  tit  j  A  B  P A UT .  Pk  Y  S I C  A 1 


4 

\ 


.'  t 


YencricaltiTs  ori  proximt^adlM^rearstilLm^jaia  vix  cs^Hca^ 
ri  pore ft  quoinodo  poflint  ab  aqitis  acrcm  rc fpi  rarc:  loco 
tanncn  refpir  irionis  aquam  aclmittunt  ore  &:branchus, 
>'    ficque  vifcen.m  calorem  tempcrant.        •  •      *  « 
j^iunar»^0'     CaJterum  i]'jaE  pulmoncm  habcnt  penc  cxanguem  & 
fittfitn^i^ft^  nimis  fangofumjvt  bcllua:  marinse,  &  tcrrcftria quordam 
fe^M^t,  anim^lia,  quar  temperamento  funt  valdir  i-ris^ido,  minus 
,  ^     '      frcquenti  rcfpiratione  egcnr ,  quia  vbienrumpulmoae- 
^  '    '  rcmiemeUmbibiCydiuabipforefcigerartpdirtmi^abf^^ 
,  4iom  aeiis  acceilu.  .  '    *  *^    *  . 


I 


V  Pefa^ulcateaccrefcendi^ 


AJ£  S  T  I  O  I. 


Voniam  qude  de  ipia  faculcate  accrcfccndi  qua?ii 
pofi<uic>parcijm  eX'ii€  qa^<ieiaculcatibus  anim^ge- 
.    neratim  fupia  dideruimas^artim  exiisciu^dc  ip^^ 
,  -    '       £hi  propriojtiempe  ;recreti<^n6  di^&rt  nxmuSj  (acili  ncgo- 
'      tm  por&ntc3^1icari^^^ 
.    "     lite*fpiitati«^ncmtnWtU*m4»>  ^  F»^^^^^^ 

^t^f^  '  hMxiaffix\^Qtt\t%:it  gfcncr.c.f.niotus  ad<]uantitatctn: 
'  ilffm  prxexiftcntis  quanticatisadditamcntum.  Explica- 
V  tius  a  rccentioribus  defcribiturin  hunc  modum,mucatio 
,    ^     fccundumquantitatcm,quaidenri  numcro  viucns  ex  mi- 
nord  &  impcrfe<f^a  quantitateperducitur  ad  maiorcm  Hiq 
nitura:dcbitam.  Eft  autem  huius  opcrationis  vitalis  clft- 
JJJJ^^^^f^cienspraccipuum  ipfum  viucns,fubftantialc  agendi  jrin- 
cipuum^anwibioiifnimentalc  calor  naturalts,obie<f{u  (cii 
/^mtena.ckca  quatit  cft  quantitas,finis  eft  pej^fii^  viil£- 
tis  opcratioV.ci]iusg;r>i&ia  mokm  &  bi  «iebi^nt  <^t|>ttir 
dipilci.£tii«ir  res  ihanitaeuitife'n<li^t]^uath'augmen«m 


t.. »-  i 


*.    \      ^  •  '         -   .   

"        •         .  .      .  ,      *         *  \. 

'Teac^.  II.  Db  Aniiia  .VHMt^.'    *  M| 

ab  iftogcncreaugmcnti  diflcrc  viuenciivn  accrctio  in  tri'  . 
bus  pra  fertim:primiim  quod  iiqc  fiat  pcr  intus  rufccptia^,^ 

/  iiein,dQinde  abexthfiic(»»dcmqueiecudum  omnes  par^t^; 
reseuamadpeniti0imasT(^u€:atillaimpro^i:icdi^^^  ^ 
txetio  fiat  pet  iuxta  pQfitiQnemiitaceri2>ab.excr&n(ec<v&  '  v  ^V» . 
fiicuodi^millam  tantiim  partemcui  appoiHturm^iteri^f 
'  vJFitautcnt  inhun^.i|lodtim  accretio.  Vbi  (^nguis  pcjc  \  "  % 
▼a>as  capillam  in  finguias  partes  deucdfais  eftstixin  a  vi^i- 
cinis  p^ttibus  pcr  exiies  aeatus,qtt05  vdcaniporosiexci*  ' 
pitur,  ibique  in  fubflatiam  camis  (anguineos  ille  humor  > 
conuertiturjCicuc  &  quccuis  aliineinitia  Inbflantia  in  eius 
nacuram  tranfmutatur,  incra  cuius  exiles  poros  contme- 
turificquc  alimentitiailla  partcaliifcjinouisrubindcmu-         •  , 
tationecontinua  additis  ,  fi  plus  exalimcnto  fubftantiae  .  ^ 
coparetur  quam  cfHuat  ^  corporcjdmul  &c  nutriri  &  crcf- 
cere  dicctur  viucns,fin  vero  tantut^dem  acceditquantCi 

>   quotidi^depQili^jiHN^  folaadgencratiofiet ,  non  vero  ac-     '  \ 
xrcrio  totiusvii|aiiiiS|&:  viueii^  ipsii  iiuttiri^ne  ▼ecdcref- 
cccc  dicetut:  Vbt  nbtti  non  auamlibet  <iuantitatis  acqutfi- 
ciondn  dici  proprii  accceoonem  >  ied  eam  tanium  f'tt    .  ' 
quam  maiocem  totius  corpbris  moiem  acquirit.viu^tts^i-  Nim» 

*  lioqui  vittcns  dici  po(fo  toto  vit^ tempote  cteica^.NjMn  ^ 
fi  quisattent^  rem  cxamincCjvidebic  vbicunqnefic  adg^- 
ncracio,fieri  (imul  acquifitioncm  quantitatis,ciimomnis 

alimcnti  portio^quae  pcradgcncrationcmcomparacur,fic 
quancarquia  tamcn  quantitas  nontantum  fpecie,  aut  gc-  ^  ' 

i  iierc,fedetiam  rc  ipfa  diffcrt  a  fubftantja :  hinc  fic,  vt  ac-  '   ^  . 

cretio  omnis  non  tantiim  formalitcr  ,  {edeciamcp«Uitci;  ^ 
'  difiq»t  ab  adgeneracione  quajn  comit.ati^^^  -^l. 

Vtrhm  nccretU  fiat  fecundHm  Qmn*s  P0rM 

Oy  A£  s  f  I  o  IL  ^ 

G^Vm  in  cocpore  viuentis  ^lia^^^nt  partes  pQro(ie,aIiiB .  ^ 
fi>lidse,alia:  hetcrogcuccE,aIi(^  homo2;cnc?,ali?  mo-  - .  . 
.    lc  nocabilcs ,  alixexigux  ,  dubitacur  vtrumomnes  illx        \-  \ 
parccs  vcre  incrcmcntum  capiant:qua  de  rc  quid  vetofi- 

•  milius  nobis  vidctur  triplici  airertioncdeclararaus.  uyififti*» 

Primaaffcrcio.  Omucs  partls  viuentis  nocabilis  ma- 
KU^^adiiiu  fiuc  homogeae       iiotcragcnex  inccemci^ 


>,  »     .*  ?  *-  .  s  Digitized  by  Google 


i       .  ■     •  >  . 

ii6        Tertiae  Part.  Physic aI 


lumcnpiunt,  licct  non  acqunlitencum  aJix  tardiiis,  alix-; 
.  /|.    '       cclcriiis,  ali;E  priiis,  alia:  poflcrius  augeanttir:  nec  adhuc^ 
a-quajitcrfecundum  omncs  dinicnrioncsifcilmaximcrc-^- 
cundiim  longitudinem.  > 
i,^Jftnt90      Sccunda  afTcrtio.Omncs  partes  viuctis  etiam  minim^^ 
.•  &lolidaf,qu.T  poris  carcnt,vcrcponunt  diciaugcfcerc,  ia 

quantum  cx  ipfarum  quantitatc  &  portione  lijbftantia: 
'    '  adgcnitx  pcr  continuationcm  fit  vna  maiorquantitas. 

5  ySJJlfttt,      Tcrna  alTcrtio.Non  omnes  partes  viucntis  crcfcut  per, 
intus  fufccptioncm  ,  fed  cx  tantum  quxfun;  porofx  56 
notabilis  quanritatis.  Illnc  cnim  partcs  perporos  fuccuni 
alimentitiiimintus  fufcipiunt  fcu  attrahunt:at  veropar-  ; 
.  * . '  tcs  cxigux,  qua:  circunllant  poros,  quarqueporis  carencc*.^ 

pcr  iuxtapof.tioncm  kn  adiuniflioncm  noux  matcriac»  ' 
augefcunt:id  autcmminimc  obeft  quo  minus  rotura  vi- . 
ucns  dicatur  crefccre  pcr  intus  fufccptioncm.  Cxtcrum 

•  »•  nota  nullas  cdc  partcs  notabilisquantitatis  quantnmnis'**  - 
•  •          fblidas  in  viucntcqua:  poris  careant:  cuias  rci  fidem  fa- 

]  '  ciunt  cxtrcmitatcs  ollium  in  quibus  apparcat  foiamina 

•  '•  humoic  pingui  opplcta.  .  '. 

Vtrum  accretio  jit  motds  continHU4»  ,  . 

,       ^     '  QvAisTio    IIL        \:  • 

t>3^^tttn  ^  Enfiis  propoCtafqua:fti©nis  eft: An  accrctlo quas  fit  in 
'ntdm  ixfU-  ^  vnoquoquc  poro  partium  viuentis  pcrfc  fumpta  fit '  * 
•^»r,       continaa  &  fuccc/Iiua ,  non  vero  inftanranca,  vt  quidam  ^ 
'    ^  ^     arbitrantur:  •  ^ 

.. .  ^         Cuius  quxftionis  diificultas  nafcitur  cx  alia  diiliculta- 
,    j      tc,an  videlicct  adgcncratio  >  cuius  comes  cft  accretio, 
fuccc/rmd  fiat,an  vero  in  inllanti.  Qui  cnim  exiftimant  • 
adgcncr^itioncm  illamnoncontinuc  fcufucceffiucjfed 
;   diicrctd  pcr  momcnta  ficri ,  confcquenter  arbitrantur  ac-  , 

<rctioncm  non  cffc  continuam:  Qui^vcro  contra  cenfcnc 
,  _  ad  gcncrationem  ficri  fucccffiu^  &  continuc,  codcm  mo- 
do  accrctionem  ficri  arbitracur.Quarc  quid  tum  dc  adgc- 
nerationc  ciim  ilc  accretionc  proBabiliustcnendum  ut, 
duplici  conclufionc  ftatuemus.  ■  i 

fr^m^'      Prior  conclufio.  Ad^  ^cncratio  fitcontinu^  3^  fiicccfliil^. 
"^*    Probatur,quia  nulla  datur  prtma  pars  matcrix  alimcnti- 
'  tiat  in  quam  fimul  coca  inttoducarur  foxina  rei  qu«  nu- 

•  •       •.      -  .  ^      •  nitur:  r 

*...    «  •  *  ^  . 


Digitized  by  Googl( 
k  - 


^    Taa€T.  II.  De  Anima  VEGEr.  117^.: 
trifunnon  enimformaiiibftantialis  intromittitux  inma"-  i 
tcriam  nili  adhibicis  prxuiis  difpoficionibus:  atquinulla  Tdnt£ 
ea  portiu  alimcnti  qaanciiiiisexii;'ja,qux  non  fiiccciriue^^«f 
■"rationc  partium  alrcrctur  fcu  Jilponatur,ita  vt  particula 
vicinior  fcmper  priiis  difponatur  quani  rcmotior.  Ergo  -  \ 
tranfmutatio  illa  fubftanrialjs  fubllannx  alimentitia;  iii  •  ^ 
(  llibdantiam  aliti  nonfit,  niji  fuccclli!.ic-.   Ncw]uc  obPcaC 
quod  gcncratio  cx  fe  fic  inftancanca;CO  quod  formo:  (ub- 
ftancialcs  in  inftanci  fint  producibllcs-.hoc  cnim  non  im-  <  ■ 
pcJitquo  minus  adgcncratio  lit  fucccfUua  ,    cum  pcn- 
dcat  a  fuccc/riuadifpofitione  partium  liibicula:  matsrix. 

Polleriorconclufio.Accrctio  titcontinuc  6c  ^^^^"^^^^^'pyfjj'/,^^, 
probatur.Nam  vt  pixcedenti  coiiclufionc  probatuin  c(l, 
adgcjicraciofiue  mutatio  ficcontinuc  &i  fucccfliuc:  acqui 
accrctio  ado;cnerationc  comitatur,  cx  co  cnim  t]Uod  ali- 
quid  fubflaiui  c  viucnti  deiruo  accidit  pcr  adgencrationc, 
fic  ctiam  vc  a!iquid  o^uancitatis  fimul  cidc  accidat  pcr  ac-  ..^ 
crctiofKm.Qucire  cinn  iLibftacia  fuccclfiucacquiratur,nc- 

cclli  cft:  quoi.]uc  quantitatc  fuccelfiuc  &  continuc  acqui- 
ri.Conrirmacur  adhuc  iftaconcIufio,qaiaaccrctiocft  vna -•''/'''^^' 
c.K  tribusfpecicbus  motus  propric  dicli,  vt  ex  Ariftotcle 
docuimus  in  prima  partc  Phyficx,  &  cxprcfsc  docct  Phi-  v 
Jofophus  I.v.Phyf  ca.i.  Atqui  motus  eiufmodi  eft  [natura 
fua  fuccc/ltuus  &  continuus,  vtibidemiuxta  Ariftoteljs 
do(fbrinam  difleruimus.   Eft  igitur  accretio  continua  &  r 
fucccftiua.  •  ^ 

.  .  V/rum  aliquu  pojpt  t0toviu  titnpore  crefctfe.  -V 


•  \ 


Qv_  A  E  S  T  I  O      I  V.^ 


REfpondetUr  idfieri  non  poffciquod  tumcx  ipfovi-  ^Jfertio  tf 
tx  noftrx  decurfu,tum  cx  ca,  qux  per  xtates  incidit  ntndM-  . 
natiui  caloris  immutationc  fatis  pcrfpicuurafit.  Pcndcc  . 
cnim  visomnis  nutrijcionis  ac  proinac  accrctionis  a  ca-    '   *•  \ 
Jorc  natiuo  taquam  ab  inftrumcntaii  fui  caufa,'  quarc  la- 
gucfccntc  iftocalorc,(iccen'c  cft  vim  illam  infringi  ac  dc-  . 
bilitari.Cur  aurcm  tum  calor  naturalis,cAiTi  facultatcs  &  ; 
potcntia^  vitalcs,&  organica?,  decHoantcstatc  deficiant, 
cacft,quod  ciufmodi  vircs&  potcntiac  quoad  ftia  cfteda       *  \ 
▼crfus  maximum  ab  authorc  naturac  detcrminatac  finr 
{ liccc  noQ  omacs  in  fingulis  viueacibiu  cuLxd^m  ccrmiau^  ^  ; 


'         ai8    T'e  R  T  I  1e  P  A  n  T.  Ph  y  s  I  c  As. 
\  ilbi  vendicenc^)  qao  ^Civc  vbi  harum  potentiarum^^iuelr 

bec  fumiiluin  qocm  pottfl  efFedum  fortira  eft^  lion  vlce* 
\  rius^^meucac^iedpociijsdecbMt^ptcidat. 
rkgmfentr    Licet  autem  poft  antium  quadragefimom  icpiofilam 
^  ***^r  ^^*s4inacilcnci$pinguesfiori,& iit  molemafimlioxem 
MmnifNfm,  ^negandumtamen  illoscrefcefCseo  quddnon  ift 

longttudinfcm  augeanrur^n  enim  proprie  crefcere  c]ui  A 
.  t|nam  dicitur.nifi  eiqs  quoc]uc  ofla  incrcmentum  fiimant, 
hxc  aurem  nonnili  ad  ccnfiftendi  xtatcm  auo^umentum 
capiunr,co  qiiod  corum  nutritio,ac  promcic  accrctio  mo- 
■    '  '      rofior  &' diRIcUior  fit  :  conftant  cnim  ficco  &:  frigido 
^  tcmpcr.nricnto  quod  nuccicioni  &  acccetioiii  non-  #J^c* 
*}       diocriccc  adueriacur» 


Qv  A  E  S  T  I 


V. 


Stmfm  f».  T  7  T  proporitx  ciua-flionis  fcnfus  intelligatur,animad' 
V  uertendum  efl inpnmis  ciTin  primum  animal  conti' 
picur  &  cfFormatur  infinu  matris ,  eflc  in  exif^ua  admo- 
duinc(Daaciuce>  vc  notum  eft  rdcinde  tum  caloris  nariui 
aAiuicate,  ci^m  iugi  licct  impcrccpribili  efHuxu parcium 
npnmediocrcmillius  primigenix  fubftantiae  porcio^em 
depcdrte«|lio  fic  tc  fiiccedu  cempoiis»oihtl  auc  parum  ad* 
modum  de  primigenla  ilb  fiibftantia  fiipecfic  i  ^jed-iii  a- 
Itam  qua^  contiQua  nuttitiofie  acqiiifita  eft  >  fitbfbmtiam 
totum  animal  imrautatiunefle  videatnr.  QuchI  auraadt 
animalibus,  iiiemdeplantis  debec  accipi. 

Quxftio  igitur  ert:,cum  viucns  fiucanimal,fiuc  Planta 
progrcffu  tcmporis  fubftantiam  mutcr ,  an  idem  numdO 
pcrfcucrarc  dicendum  fit, &  quomodo. 

Sit  igicurprimacpnclufio.Iugi  illocffluxu  quarundam 
partium  &  acccfT^  nouaruni  in  viuentc{cxccpto  folo  ho- 
mine)fit  mucatioquxdam  fubftanti2:,non  tantum  fccun- 
dum  niaceriamifed  eciam  fecundi]^m  forknam>hoc  eft>  n6 


llqdeti  ereoqu(>da]£flBd4 
peaoimasTtuentinmqiibramcttnque  )  cxccptaAkaiii* 
ina  lition^ )  ieire  dioiitbUesjmaccrt^  ai{Bxas>  dAimf» 

V    V       \    co  cxtcn: 


Digitized  by  Cooglc 


I 


Tjiact.  IL  De  Anima  ViGix.  .   M^.  i 

mxtenias  :  'Ex  <]ao  neccflarid  reqoiihir  partem  Miiw 
parct  macerise  relpoodere ^cikiii  notta  itfaterix  porcio 
pcr  niKriftoaem  corpori  iriliencttradiu&gacury  fimul  itii-  . 

pfajijno  cx  ip(a  vi  fucultatis  altricis  nouarnanimsc  por- 
cioncm  educi.  *  /  ^    i  > 

iccunda  coucIulio.Viuens  per  omne  vicqtcnipiis  idcm  pfi^i^  . 

mi[Ticroperk':jcrar:Probatur,quia  illiid  efliJcm toto  tcm-     ' , 
poris  IpatJo  q  i^d  in  luigulis  einfiic  11  tc  ir.ioi  ii  partibus  • 

&:  moment  s  :  jcm  numcro  pcrfeucrat:  atqui  nuUa  pirs,  i 
n  iHn  11  ten  poris  m^menciii||aifi^^,nari  potcd in  quo dcd- 
'  nac  viae^eifleidemnumcro^tiod  facrat  ancecergo  cla*   .  .  ^ /• 
plbquouistemperi^aciovsjaens  i<iemnumcrQ>{>erfi:ttC<t  ^ 
rat,  Dci  ndc>fi  cams>e3cempli  gratia,el j^fis  altqi^t  annia 
*ttoiv<flecidem  nmnero  ^ui  fuerac  i  primo  omi>(eqt|ere- 
tiit  cttm  canem  i  nullo  efle^enttttmsim6  nidki  cempotb 
eil^  coeptfle^  nfe^ueentm  amgnaripofeftten)ipus.iaqttO 
ficri  aut  eflc  ccepcrit.  Acide  qliod  non  mHnmabfiirdum  ^ 
cft  dicerc,eum  canem  qm  olim  cdicus  fuit  pciriiflc  ,  ci\m.  - ' 
uufcjuam  inortuus  fuerit.  ^     "  "  _ 

Tertia  conclufio.Vcr^  dici  poteft  viucns  idcm  numc-  v 
ro  toto  vitx  temporc  pcrftare  lccuadiim  formam  ,  vt  lo-  .        ^  , 
<]uicur  Ariftoteies  ca.f.Lr.dc  gencrarioncrSi  pcr  formam 
ipfam  viuentis  c(Icntiamintclligas,quaccft  forma  Met^i-        \   >  • 
pK  jficajnon  vcrd  parcem  illam  ^yficam  adhialem  >  quae 
aiceri  parciphyfic«po€e9CiaU,nempe  materia:  reipondet»  pyil^^ 
Naqiqaancmnim  par^esiil«  Pliyucac  fubinde  mutencttr». 
j&i)iper  camen  maactea4emnumero  viuencis  e(Ieotia>  co!  ^ 
ouod-c&m  pernntricionemnouxparctstiim  materi^>ciW* 
tp|:m^  ae^cdimt  > ,  oonalicmid  dia^rXum  fadttnt  ab  eo  . 
«^nod  praccxtilcbat>(ed  potius  cum  ip(b  viaente  nuitieio       '      '  ! 
iilciuiiiccwcur,  pra:(ertim  cum  alimfentum  non  immutcc 
ipfum  viuens,  fed  potius  a  viuetc  immutctur.Cum  t^itur 
noua  quaelibec  tum  niatcrix  cum  formx  portio  fiat  v-  ^ 
numquid  numcro  cumpraecxiftcnte  matcria&forma, 
vcrc  dici  potcft  tum  materia  cum  forma  >  cx  qua  conftat  ^         »  , 
animaiiMb^tcm  vicae.eademnimieco.qttoadc(rentiam 
&  in  ordjneadipfiiinviucns,ci^mea  exiqnaconftabacin  )  • 
jpfis  vitxprimoraiis  >  licec  fi(ccunddm  cncitatemphyiji«%  ; 
0m4cieorftii|..iPXpaipfilBi  Yittcns 

...        ,    ;  .      :  - 


Digitized  by  Google 


ti0     *r«gBLTiAB  Paktis  Physiioa*/^ 


'fif  tondenfiuionem  defordatnr» 
Qjr^A*  s  T  .1  o    VJ,  / 


QVoftiam  accrf tioncm  rarcfadio.,  &  decrctforicm  i-' 
mitacur  coiidenfacio,  idcirco  rherito  <|uxri  poteflT 
an  (icut  accrctione  Sc  decrecione,ita  rarcfa6lionc,  &con- 
•        dcnfatione  verc  qiiantitas  acquiratur&  deperdatur. 
mu!uU^ttt         ^^^^^  qua*ftionis  faciliorem  explicationcni  fcicndu 
utfitMi  0»  cfljprimiim  «juid  fit  ranusy^denticas.  Aiiftotclcs quide 
4'ii'Pby£c;^.<Ie(cribit  raruin ,qiiod  fub  magn^  dimefione 
^  .pai&ccmtmet  maceri^*4)enfiun  vcro,quod'fab  cxigua  cx- 

teafionen^tuni  matenc^iiiple^(^.Rit  qttibns  coiLU 
erc  eft>c[uoil  certiffiihuni  cft  taritatem  8c  dcnfitatera  n6 


a 


diftittgulre^lfiter  atjuaiiritate.Qu^dfi  fermaUter  fredlS- . 
tl!lr,parrim  ad  catcgoriam  fitus,partim  ad  categdri5<pt-^ 

,   •      Jitatis  fub  diucrfa  confideratione  pcrtincnt.Na  q^atcdiis 
arguunt  variam  parnu  pofuionem  in  continuo>ad  catcgo- 

riam  fitus  pcrtincnt  ,  sur^tquc  modi  ipiius  quantitatis: 
•    '      quatcnus  vero  funt  affcc^liiones  quscdam  rerum  natura- 

iiam,fenfu,pr«£crtim tadtt pcrccpubilcs,  adcategoriaai 

^    qaaiiparis  pe^ncQt.  ' 
•JfitA  t«.    Hoc  pofito,  ad  qusBftioncm^ropofitam  ro%oiidemus» 

^^**^*.     ni^Qepcr^atefii^oneni  oonam  ^uatitaicm  accjuiri,ttcr 

,        quc  per  condeii&tiitnem^iepcrdi  >  fed pfet  vtranmbct  va- 

rintn  quafiritktijfmodiwi  ac<]Ufn;  £t^iMiam  poci(fima 

iMlBdmas  atd^rarcft^iwrt^ 

phandumcft  dfe  condcnfatione  ac  dcipft  rareraj^onc} 
'Sl??  r  probamus  imini mis  per  ipfam non  acquiri 'no\^anrt  qtfftilr 
fiffiifi^      tltarcm,quiavcIiIlanouaquantitas  rccipercturacwcqua- 
'  tc  in  tora  rrtateria,vel  in  aliqua  cius  parte  quorum  vtru- 
quc  a  vcto  abcft:prius  quidcm,quia  fic  Anx  quantitatcs  fe 
^  ilMlittsmpenetrarcnt  in  codcm  fubieao:Pofterius  eti 
Monmimds'altfurda  cft^quiaYciparsilla  materiac  dicetur 

3'  nantasvclTioo:  Siiam  fic()i^nc^>6ig^fi  noua  quantica? 
iaduenirct,dafeturfioiili?crjpeoctratiodiAi^numin 

cofcti  fubiedfc6:iiifi  dicM  P«^^ 
,  lioleri,vtflblittr©dlpf«iar,quo4'aiticiidi 

cdim  fit  materiaf  coxuaiilttquc  perpetiio«lh«r««5,  nott- 

potcft  hG€  modo abolcri.  Quod fi pars ittafi«»(K«i»B" 
•ifct  quanta,  aiiud  non  minusleue  incommodumftqiic- 


•  TK.kcr.  II. Bb  Amxma  VreiT.  i« 

•CCtur  ,  ncmpcdari  polle  tocum  aliqiiodcxtenrum  cuius 
parces  omnes  non  cHent  exccnfa?.Addc  t]uod  naturaliter 
loqucndojnalla  potcft  cffc  materia,(]uar  non  fit  adlu  c]iia- 

ta.  ExqnibLisconc!udimiis,per  rarcfaclionem  nul^amdc  '  s. 
nouo  quantuaccm  acquiri.  Qaod  etiam  ipfe  AiiiftQCclc»  s^' 

,vidccur  (kisapcrtctio«tti^C4i*liyf.c.9X84.  vWaic:l^  ./ 
tatcmiicri  iuiUaxcdftxiouo  acccdcQte.  !. 

Quod  autcm  vcrus  &  rcali$  modiis  ^uantitatis  pcr  ft-  ,  .  . 
ptadiclatn  tarcfadi^icm  a6juiratur<,  probamus  jQuia  ^^'^ 
.pcripfam,partes(]uadtibtis  vcrcalitcr  &habfat  quam  rmwn* 
aoteipfam  quiavcrS  mutatit^fimm:c)u&onimcorpus  ali-  ^rfinr. 
qttod  fitrarius,c6  parcci  tjuibusconrfac  tiunt  laxiorcs  &c 
magis  folutaCjhoc  cfljmagis  a  fc  diflanccs  :  fimilitcr  qu» 
aiiquod  corpus  fit  dcn(ius,eo  pnrtes  c]uibus  conftat  fianc 
m.it^is  compadla:  fcu  miniis  inrer  fc  d.fbantcs  :  Acvcro 
maior  vel  minor  diftantia  partium  a  fc  inuicem  iu  co/ti-  »  "  * 
nuo  vcrum  &realc4tt  fitum  atguicCua)  i jicur  aiiquid f^- 
cundtim  fc  cotum  rarc&i^  >  oinacs  cius  particubt  qua&^ 
tuniuiscxi^aB>fiunc  extcn(iores,non  quidem  accicduno* 
uarOmpamun^  quancitatisy&d  quia  quanticas  i^xxcxiStk  ' 
snatcciam  magis  j^hxat  8p  pcrnctt  duiii  Cs&.  m^a^  i^U- 
cat &eudl0it,quodquantitati  aSlHit^noQaddittOilclliKli 
gradusi]pribnquaQi;itaici:i»lircrdiftindi  9  feisicccffa 
nouae  pcrred^ionis  ac  i^oui  cuiufdam  modi  quo  afiter  fc 
'•«abet  eadem  quancitas  quam  antea:qui  modus  cft  tcimi-t 


aus  formalis  i^fius  rarefawliouis. 

■'•'y     .  '■■  -11- 


ify Dc  facuicatc  ffenexandi^ 

*  Ov  Ai' s  r  i.b  L 

•  '     i       •  -     '        ,     -i(    .    .  f 

TBJa  fKCttrtkni:  in.  faac  difputationt  confidteitDida^ 
nempe  ipfa  (acultas/eu  poccntia  genciadiiicindcid 
^UQ^diuLcimcdio  opcracur  lita  faculcas,  ncfnpc  lcmcr^c:-» 


'  TeRTI  AE  PaRTIS  PhY«TC  AB 

hi  n^"^  *P^*"^  facultatts  opcratio,  nempe  g^nerario.  De  i- 

$^ltAt*itnt  pfaigicur  facukatequcsriturquomodo  diifcrar  a  duabas 
' wiriff       prscccdentibus facultatibus animLr  vcgc taiitis,  ncmpcal- 
fit»  f        tricc^C  .rjftricc.   Et  qciiclem  conllat  hai(:c  duas  inter  Cc 
'ifftr^  cottiuti^fciffimas  dfc,Ytpot4  qua:  fmt f  cctotttm  corpus  fu- 
^fiaUuu       q^atttinSoperitiones  naturrfi  quadlam  nccclGtatc  co- 

iicx«  fmt^ At' vcr^  ^  iiflem  magis  vidctur  difcrcparc  fii-  ^ 
itMibm*  ^„lcas  proc?rciitrix,tumquiapi^tertimiiianimaiiba«  pcr- 
fc^lis  pecuUarcm  (^WfcScttrridctftr  ▼endicare,nempe  f  - 
bi  fnpei  fluanraltnicnti  (ci|ii6a£iani vim  accipitrtAm  quia 
110.1  adeo  arda  cfl  ipfms  dttm  aliarum  potChtmttmopc- 
ratiejmbusnecclUcudo,  imo  hac  fublatareliquxpoflllift 
^        effe  fapcrftitcs,vtconflatexpcricntia:tumquiapotentic^ 
geaeranticompcti:  foimatio  mcmbrorumA  prxparatio 
a4  introduccnAam  Forma-nrqux  tamcn  operatio  no  con- 
ueoit  facttltatinutricnti,  qua;idocjuidcm    alicui  abfcin- 
iaturmcmbrum,noapotcllrc{litraaFacultaLenutricntc> 
cum  illud  alias  a,facuiwtc  gcnc^aurc  prioio  formatum 
/  foerity^Obiicics  gencrationcm  non  nifi  accidcntario  aV 
I4MI»«    acrtTcnorationcpromdcqif e  fac/iUatcm gencrandi  nbnnifi 
,  accidcnt^^  diifi^t^  aiacttltate  aggchcrandi  fcu  auticn- 
.   A       di.RcfponflfctttE  ai&cccdcns  mim\s  yfdcri  probabilc:quis 
IbM»*     cnim  non  videat  i(la toto  calaxlificrrcmcnipc  qiiippiam 
.     *  fibilimilefcmiaisintcrucnttteifiC:r*fe,procrcarc,qaod^^ 
"  '    facultatcm  ocncrandi,&c  airamtituih  ihcus  alimcntum,in 
"  '      fuamipfuis  hibilanciam  inyncdiatc  conucrtere  quoi  ad 
Cfnff^^.    facultat^nutnendipcrtinet.Ex  his  concludimus^Etft  fa- 
'  ^     *    Ctt|tas  nntrix  npn  dirfcrrct  ab  auvflriccrcaliter,vt  quidam 
/       \  ^i^IiiadjSttt ,  probabiliilimum  tamcn  cUcprocrcatxi' 
-    ccmabvtt^qucdiftingttircalitcj;.  i 


QVoniam  vittcntia  ritm  nifimcdio  ftminc^gcncraat^' 
i(icirco  nccctfc  «ft  jionttiUil  dc       breaitct  & 

tranlcurfim  cxplicarc.'*  -  \'v  '  .  ;  '  . 
uOf^"^  Primiimquxriturquidfit,&vndeproctectur.Rclpon- 

dctur  illud  in  animali  cllc  lubftantiam  fptritttofam fiilitrf 
t«r.         &  bumidam,lpttmcam  &  alJjicantcnvFit  autcm  cx  pairtc 


Digitized  by  Google 


^    Tract.  II.  Pe  Anima  Vegetante.  ii; 

quadam  languiiiis  ad  tertiam  cxa<fli(fiiTiflmcjue  dscodio- 
n^{U.pcriiudU  ,  quae  quidcm  rciinquitur  vc  iuperilua  nu* 
mttoni,ie4eciain  vcncccflaria  generacioiiijqiue  ijuidem 
(anguiiuspoccipybiintoco  ad  (d  deflinaco  immucaca» 
vim  gcn.randi  pcrfieiendique  aliud  indiiiiduu9i  iiaiiie 
in  fpecic  acccpic,renien  appeiUcur^  i 

Seciindo  quasctcur^quxnain  fit  eios  vi$,&  an  fit  aninu*  %.>DtJIM^ 
tnm.  Rerpondecuc  fczncn  npn  efle  aniipatttm  >  ci\m  fit  tm^^nim 
<5uippiam  ab  iolb  vtaentefeparatu^Ti ,  ac  proinde non  a-^"***  ^f' 
(^lu  viut:rc, fed poccntia,  c]uatenus  cOt  in proxima potcn-r  '. 
tia  vc  animctur  ,  vbi  primum  ex  ipfb  3c  fanguin^  f(xmi- 
neo  fcrcus  coalucrit.  FJl  autcm  in  feminc  virtus  form a- i^«'»<f»tit 
crix  iSc  ^cncratiua,  qux  foctum  cfformatac  delineat ,  im-'*'^'**» 
primituiquc  virtus  ipfa  fcmini  aU  ipfo  gencrantc,  m  quo 
tanquam  in  principaii  caula  ineil  aiia  viccus  formacrix  > 
&  genecaciua>qua;  eft  vitaiis  potentia,  ciim  ea  qiue  eft  in 
feminejnon  (ittaiis,cantum  ipfius;  vicaria.  Huius  munils''  ^^S^chU 
cft  iion  tant6m  ex  ipfa  (eminaii  materia  cui  incft,  mcm- 
bra  (qecus  ciFormare»  partes  cqsjpufcait  (ecernere  >  (ed  et-  nimJH 
iani  animam  tum  vcgetantetii  ciVm  (enttentem  exip(a  e-  ^»4 
ducef e.  Eft  aotem  ^anta  ilia  vis,qui a  per  illam  viucns  (e-  f^* 
fe  quodammodo  rcpnefeoltat  in  (eminc ,  quod  ad  id  praj-^y**^*^ 
flandi^m  viuiSco  fpiritu&  calorc  perfundit. 

T^rtio  quaeritur,  vtriim  ca  animaiia  ,  quarexfcminc 
procrcantiir ,  diuerfa  fmt  fpccie  ab  iji  qux  a  putri  matc- 
tCia  cfFormaiuur.Vbi  noca,Iicct  animal  non  nifi  mcdio  lc- 
'inine  genercc,picraquc  camcn  polfe  finc  fcmmcgcncrari, 
vc  ea  qua:  non  eft  nccelicgigai  at>  alio  iibi  Umili  anim^  - 
li>(ed  ab  aiiaaequtQoca  caftfa  t  Tt a  Soie»generari  poirnot 
^  cx  pucri  aliqua  matena>vt  Ant  raox^ures>&c.imo  non- 
j  naiia  effc  quar  non  nifi  ex  putri  materiageneratur,YC  cxi- 
sua  qu^da  amoialcui^Diificulcas  igicurpropofica  intci- 
Ugitiir  de  i  i  ^  qii^  ic  ex  len;tine  ^fine  iemjne  ^eneraci  pof  -  >Afint%  b 
funt.  Cui  aimcuitaci  refpdndemus  ea  eile{etaf3tf  fpeciei>"<*^«* , ' 
^m  quia  ea(<15  iiab5t  naturq  proprictaces  ,cund6  motaro> 
candc  fignram,cundcm  colorenircum  quia  id  quod  fit  cx  • 
jiihilojoriginc  magis  diffcrtabcoquodfitcxabquama-   '  ' 
teria  ,  quam  id  quod  fit  cx  diuerfa ,  ncc  tamcn  proptcrca 
fpecic  ab  ipfo  dilfcrt.    Si  cnim  homo  cx  nihiio  ficrcc  a 
i)co , eiufdem  eHct  rationis  cum  cxteris.   Et  cerce  Ada- 
inus ,  licet  non  cx  fcmine  ,  fcd  cxccrra  formacus  fuerit^  • 
^  lH>^tuitdiaaikraa#msaucnatai:«^(ttispofte^is.  . 


Digitize 


114      Tertjae    Partis  Physicae 


f  X    '■      .  •       r  '  J)e  Generatione  viuentium. 


> 


J. 

•i 


A  E  S  T  I  O      I  II.  ^.  ^ 


K  Voniam  de  gcncrationc  in  con^muni  quatcnus  fl- 

.  crnificat  proclud:ionem  quainlibct  fubftantialc  cor- 

ruptioni  oppofitam,cli<fluni  cft  in  fecun^ia  parcc  Phyficf^: 
fupcrcfl  hoc  loco  vt  de  generatione  propria  yiucntiuni 
^  nonnulla  expliccmus. 
1.  DifficulrM    Primum  qu<^ritur  quid  fit.Refponclctur  huiufmodi  gc- 
^tdfit.     nerationcm  clupliciteraccipirv^io  modo  latc  pro  qualibct 
•n  produ(flioneviucntis  a  quocunqucquomodo  complcilli- 
'       tur  produiflionem  animalium  impcrfeclorum  a  caufis  .t- 
quiuociscx  purri  maceria  :  Alct  ro  modo  magis^ropri^ 
pro  vmcntis  produdionc  ab  alio  yiuc.-qtCjIeru^tis  cjuibuf- 
.    '  dam  condicionibiis.Priori  ig;itur-modo  fumpta  ucncratio 

definitur,  Produclio  fcu  prvoceflio  rci  viuentis  ao  aliquo. 
G*ntf/iti»nk  Poftcriori  vero  moJoacccpca  deiinirur :  Procelfio  viuen- 
vtHtmtitm       ^  principio  vitiC  coniunclo  lccundum  racionem  fimi- 
defiriftf,    jitiidinisjfaltem  in  fpecic  infimaiDicitur  a  principio  vitq> 
coniuncl:o  ,  vt  intelligas  viucnsjcuius  gcncratio  hicdc-; 
J[cribitur,dcberc  cifc  initioprodudlionis  coniildlum  pro-  - 
ductfnti  falrem  rationc  fui  principij.   Siclco  genitus  fiiic 
V-'         in  lconc generantc rationc  fcminis,quia  gcncrans c:<  par- 
s  te  c]uada'm  alimenti  dcfa:catiori  foetum  intra  fc  cftorma-  . 

*       uit :  Dcfedu  cuius  conditionis  proccffio  angeIorum,&  • 
"  //MfiMe^^M.c|uarumIibcrcrcacuraru  aDconondiciturgcncratio.Ad-  C 
tUnm        ditur,fecundum  rationcfimiIitudinis,&c.vt  intelligas  id 
/  ;^  quodhacgcncraiione  producitur  ,  deberc  circgencranti 

*        -    nmilcfi  non  in  fcxu  aut  ctfigie,faltem  in  natura  fcii  fpc- 
— -     cie  infima.  Eilautcni  ha:c  viuentis  operatio  tuni  nutri- 
,      '  tione  tum  accrctioue  Iong(^  mobilior  ccnfenda  ,  cum  fit  ' 
*  *     .  ^   totius  viucnti^ prodwdTio ,  &  ad bonum  totius  fpccici ,  &c 
'*  V        *    non  tantum  indiuidui  pcr  fe  rcfcratur ,  ac  multo  maior 
'.  JH^parcc  miliaquam  inaliis  natur^e  lolcrtia.        >  {       '.  . 

i,DifuHhM/    Sccundoquxricur  ,  Numgcneratio  propric  di^a  fic 

^^»<rdrf«fi;mpcrfccundumfimilitudincm  fpccici  infima?,vt  poni-  • 
|r«/>r«y»f/?- tnriii  fupradi(fla  dciinitionc,  itavt  quodgignitur  debeac 
fimtUtHdtt^  ^^^^ eiufdcnifpcciei  infimx  cum  ^cnerante.  Gaufa  dubi- 
^ititt*       tzviii  cfl: ,  quod  plcraquC  animaha  ab  aliis  animantibus 
'  .    diucrfa:  (pcciei  piopri^  gcnerari  poflc  vidcantur :  fic  ge- 
.  J     -      ->  *•  *     -  ^  «^crati^ 


Digitized  by  GooglC 


,    TlCACT.  II.  Db   ANIMit  VSGIT  antb.    ii%      '     ^    '  ' 

aeracio  miili  ex  equa  &c  afinojicem  lcopar^i  exleacna  Zc 
pariio,lynci  cxccrUa  &  Iupo,cft  prepri^  gcrtcratio  viuea^ 
i:is,&  tamcninijs  prolesdiiFcrtrpecieaparcntibus.  Ad- 
dc  quo  J  congrcllu  dnemonis  &  focminac  vidccur  poffe  per  y 
Tcramgencrationcm  humaua  fobolcs  oriri :  quod  ctiain  ^  . 

contigtifc  olim  cx  illis  verbrs  cap.6.GcncCcoJliguac  plc»  '^.  - 

rique  c  fan£lis  pacribuSifn^rp^^  funt filij  Dei  adjiluu 
mmum,   Vcrum  tcncndum  eft  gcncracioncm  proprianl 
ficti  fccnndum  (imilitudmcm  fpccici  infimac.  Ad  priorcm  ^jftftU^  '\ 
aocem  objc»5lioncm  rcfpondecurjcum  di<flu;n  cft  gcncra-  nwdd.  .  ^'-i 
cioncm  viuentis  rcquircrc  conucnicntiam  in  Ipccic  infi*  »  '^^^!"-  . " 
ma,intciligendum  ci\  dc  gcneracionc  ordinaria  &  fecun-     "  ■  W^- 
ddm  naturam ,  qua:  fit  cx  congre^ru  animaliuHi  eiufdcm  .  ' 

nacurac  & Jpcciei :  impcdiunc  cnim  fcduorum  animanciu  ^ . 

nacura  differcnciu  fcmina,  quorum  miftio  in  caufa  cft,  vc  ' 
prolcs  in  ccrciam  fpccicm  dcgcnerct.  Ad  poftcriarcm  ob-  111.1,^^ 
jC(flioncm  rcf^^ondcmus,  dxmones  non  poflic  vircucc  fua  ^f^gg^^^  . 
concubicu  fcsminaru gcncrare,lic(}c probabile  fic  cos  cor- 
porc  excrinfccusaifumpcopi)irc  fcrminaraconorefru  vir-    ^  " 
tuce  fcminis  virilis  aliundc  acccpci  humanam  fobolcm  ^ 
procrcarciSic  cnim  da;mon  fiiccubus  poccft  fcmcn  a  vira  tr." 
accipcrerdcinde  facflus  incubus  in  vcerum  focminae  cran(^ 
fundcre.Ex  quo  non  (cquitur  daemoncmpropri^  loquca-  /^i 
do  poifc  gcncrarc,  ncque  dici  parcntc  fobolis  procreacx» 
fed  potiuseum  a  quo  lcmcn  acccpir.Ad  locum  cxcap.^.  - 
Geacfcos  allatum,  dicimus  nominc  fifiorum  Dei  non  fi- 
gnificari  inibi  angcios  auc  da:mones,fcd  cos  homincs  qui 
cx  lan(fla  ftirpe  Scch  cranc  oriundi :  nomine  aucem  filio-  ^ 
*  rum  hoaiinum  cas  qux  cranc  dc  familia  Cain,  iuxcflr  ~ 
probabiliorcm  fandlor^m  Pacrum  inccrprecacionem.  ^ 
Plura  hic  a^i  gcncrationcm  viucnciura^prarfcrcim  ani-  ^^ff,^^  ^ 
tnalium  pcrcmencia  ,  quacri  pocuifienc,  vc  an  vccrque  pa-  ^j^i^  kic 
rcns  adliuc  concurrac  adgcnerationcm  ,  quod  nobis  vi-  trtmtieffii*  { 
detur  valdc  probabilc.Demde  cx  ^uaraaccria  coagmca-  »»'»'^'* 
tecur  foecus  in  vcero,  an  ex  folo  femine  vtriufque  paren-      V -«^ 
■  tis,  an  prxcerca  fimul  cciam  cx  foemineo  fanguinc,  qiiod  • 
poftcrius  nobis  probabilius  vidccuf.    Quodnam  niem- 
brum  m  pcrfcclis  animalibus  primum  cfformccur,an  cor,  ^ 
iuxca  Ariftorclem  ,  an  hpar  ,  iuxca  Hipocratis  fcnccn- 
tiam :  quorum  aiccrucrum  videcurprobabiIc,probabiiiUi» 
^  vcre  Ycruraque  membiuracum  cercbr^  efformari  limui. 

'^i  .    ...  ^ 


116  TtKrtkt  Paht.  PHYiieAi  : 

■  Deniquc  cnr  filii  parcntibus  in  cffigic  prxfcrtim  fimilc^ 
procrcentur  ,  &  quania  lit  ad  id  vis  imaginacionis  :  Qux 

.  omnia  &  fimilia  relinquemus  medicis  curiofis  difcuticn- 
«Ul  ;  uobis  vero  fufficiat  hacc     ijs  qux  pertincntad  ani- 

^a^vegetaacett  pronoftromodulo  ad  majorcmPei  vi» 

'^At|c>  ac  tMtu  titx  foni:i$  gbci^ 


1  - 


TERTIVS  TRACTA- 

'   '  partis.  '  V- 

f»/»        Voniam  animac  (cntientis  namra ,  pcxpcdlis  omni- 
mttmm      \^  bus  ipfius  facultahbus  facis  fuperque  digaofcitur: 
fmis»      iddrco  nobis  propofituiaeft  totpiioc  tradbtu  dc  natura-x 
:  \.  /  libus (entientis animae  potcnti jsdiflcrcrc.  Quae  cum  iii  . 
genece  fint  tries,  n colligerc^sft ck ijs  qiiac  de pptentijs  a- 
^Muna:  gcnera(im  fqkibit  Ariftoteles  x.  ic  anima  t  fenfiis 
iicmpc,appetitus,&motus:deque  appctic-ttdifeutSrtum  fit,^ 
^     in  MoraliboSjfupercft  vt  dc  fcnfu  &c  motu  Jitpntemus*  ^ 
^*wirif4-     Quatuor  io-itur  hujus  tra(ftacus  difputationcs  infticuc- 
jjrtiwrfj^» mus,trcs quidcm  dc  fcnfujcVd  vnam  dc  motuiquarum pri* 
^™'''*  '  ma  crit  dc  fenfu  in  communi,  fccunda  de  fcnfibus  cxtcr- 
nis ,  tertia  de  fcnfibus  intcrnis ,  quarta  dc  motu  anima- 
,\  liumpropriofcuipontaneo.  Ex  qmbusfccundam  &ter- 

ciam>u  opus  fuecic,lfi  alicjuoc  feraoties  fubdittidemus, 

\'        ^P^Jt  IM  J    Lt  l  S  P  rr  AT 10 
j  '     V-  hmutrfiBiaifti 

,    ^  '».^  y  ^Pe&nfainc6mmuni. 
,  .    .  Anf$nfmfnfaculm 


r 

Qj^A*  S  T  I  O  I. 


^        %  •  '  cjttiinodi 


Digitizeb-by  Googlc 


V 


TrACT.   III.  De   AnLMA    SENTIENf  fe.  XVf 

C)iilin3di  ^iChimordinatLir,  quarc]uc  dicitur  renftts,  fe ha- 
btac  a<^iuc  aa  paffiuc ,  fi ue  ad  i  1  lum  ai^um  >  (iue  ad.  ob jc-  ^ 
dum  tilis  af^us:quacievt^  Philafopki  magQ^ opintonttiii  ^ 
variecacedi&ttcant.  NosomiiGscbaccouerfiisfquidpco^ 
baKUiin-cedcndumficiequeactbttSa^iicluiiOi^^  v 
mtnabimus. ' 

Fnma  cohciufio*  Sj^nfus  non  eft  potentia  pdf i  a^iua^  i.tWMA^^  . 
hoc  eilicum  exercetur  afius  rentiendi  c]ua;  dicitur  renfa-  AntaMr. 

tio,uon  tantum  ipfum  opGratur,fcd  vcrd  aliquid  pacitur;  • 
tuni  quia  canc  ab  objccto  fpecicm  recipit  :  tiim  quia  fui  *• 
ipfius  adurn  ui  fcipfa  fufcipic  y  cjuod  alicjuam  in  fcnfu^       \  , 
palfioncm  manifcftc  arguic.  Addc  c]uod  nonpoffctcxpli-  "  ' 
caii  quomodo  poilet  ficri  iinfatiocirca  objfedlum  quod  ^ 
oonnunquam  rcmotiiUmum  cft,nifi  ali^uid  ab  ij^a  ^fc-  ' 
(floadpotcnciam  immittatur,vtprobabiturproximaquf"'     ^  •  ' 
ftionc  >  ac  proinde  nifi  facuicas  ipfaab  objedo  lioaaihil 
■patiatur.     '  '  ,  , 

^cunda  concIufio.Senrusnoii  eft  potentU  merc  paffi-  xjciMkfiii  ' 
oa.  Proba€ur»primum>quiai!  (bnfiis  padiaiuncdm  con*  pffkMHr,  i 
^an?er€ncadadum(encietidi»(equfci^ecurpewatiasan  J 
vegetantlsycum  cicracoiitrbueruam  6nt  a<!Hude,  lenfittttis 
nobiliorcs  e(Ic,quod  abfurdum  vidctur.  Dciiide  fi  fcnfus       ^  t 
luiliuni  cx  fc  acSum  cliccrcc,  fcd  laatiim  fpccicm  nb  ob- 
jcdo  rccipcret,»vc  volunc  aducrfarij,  fruftra  inditusclVcc 
a  natura :  nam  ad  reccpcioncm  (pccici  furticitorganum 
.  ritc  difpoficum,  id  eft  ,  anima  prardituju ,  fuife^uc  mftru- 
.   ^um  parribus.  Dcniquc  fciqucrctur  faifum  cilc,quod  ca- 
men  verc  dic;itur,  nempC  vifuni  vidercattdicum  audire»  • 
^c.  Nihil  enim  aiiudu^ificatur  his  loquendi  formuUi 
^&m  vifum  elicerea^um  iddend^»flcicadc.brtecis. 

,Tetcia  co^clufio.  Senftts non^.&cttlcas  a^oafifntti  .ctatlujl^ 
^  paAia»  epicnfiiqaonofliittlti  incelligunt  y  Aetnpe  * 
.q^ttod  &nfits  in  VnoqiiS^  orgino  di^dici  conilscpocciu. 
^  ua,alcera  palfiua  ad  iieciptenZim'  (pcctem  ab  obj(^l!6;aiT  frtkinufX 
cera  aifliua  ad  clicienduaT^m  fenciendi,icaut  lcnfiis  no 
fit  vna  fimplcxfaculcas,fed  dupicx,  quod  camcn  inaudi-  , 
tumcft  apud  Ariftoc.  &  Pcripac1:ticos ,  nempc  dari  fcn-  ** 
fum  agcnccm  apacicncc  diftindum  :  Adde  quod  fcquc-  * 
rccur  admictendos  clfc  dcccm  fcnliis  cxccrnos  ,  c]uin- 
que  pallluos  &  cocidcm  adiuos ,  quod  a  rcccpca  dcxttrina 
pcttic^^iilienum  cit.  JDcai^ue  oiliU  Yidccttc  cfpugniiliC  C 


•  ant      TERTIA.E  Part.  Physicab 
Tnam  eandem^ue  potentiaiti  fimiil  eminas  ab  objedo 
/pccies  r^cciperciac  cis  vtl,  (imiliccr  a^um  (cnticndi  cdc- 
ilMbii    iiere>eoiidimqiie  m  (eipfo  cecipece.  Si  obijcias  dari  ia* 
ulleftttm  agenccm  dtfttfifinm  a  pacieiite.  Refpoiidiamus 
.  <  iwbdt^dttm  agcncem  dici  A  AriAoc.  in  alio  piani^  (en/ii 

3oam^dicatUT  fenfiis  agens }  vc  paciebtc^x  ijs  c^u^  de  illo 
iccmus  inpoftrcmomi^Cll. 
4.CM^«    Quam  conclufio.  Scnfus  cft  vnafimplcx  facultas  feix 
potcncia  ,  adiua  fimul  &:pafliua  diucrfaconfieJcrationc: 
'  /  '     Potcntia  enim  rcnfitiua  tripliciter  fpc(flari  potcft :  primo 
quatenusrccipit  (pecicm  abobjc^flo  >  (ccundo  quatcnus 
.        pcr  illam  fpcciem  informata  a<flum  fcnticndi  profcit, 

tercio  quaccfiascjuiinodi  ad:um,vt  pote  immanentcmia 
■  ,  *       fei^cirit.   Si' igicorpnmo  vel  tcrtio  modoipe^Qr» 


2 

■ 

— — —  J-— ^-T^-— ' —  — ^  ^  —  ,  —  — 

'Pf$htmr  non  panacur^ied  operaor.Confiriiiactirhcceadcm  aflcfw 
t^^^^  !     ex  piaicedcncibMs  cQnclufionibus^pcaefeicim  ex  pcima 
/Itfecoiida.  Namtnfpmaeftenlukieft  felitbmiioneflef 

potcntiam  pur^  adiuam/ed  c(le  eciam  paffioam,  lc  in  (c* 

cundanon  cflc  mcrdpafliuam,{cd  fimul  cffea^Huam.  Ec 
s  quoniam  fenfi?s  in  eo  diftinguuntur  a  plcrifc|uc  alijs  po- 

tcntijs,quodipfi  a  fuisobjcclis  patiantur,cum  ali«agunt 
in  fua  obje^a,idcirco  hos  Ariftotcles  af^cUat  poccatias 
f^iKaas j^foluc^j  non  adiuas*  ' 

A  B  S  T  I  O  11. 

^iUniMik   A   D^oaftidQispropofitae>  fimulqoealiammqaac.de 
M9i^fi*Jh^  /V'ipeciebusii{ceiitioo^l^os^ipo()cnc  dttbitact 
J^y^^^^acplicaclooeml,  praeaoraBdum  cft ,  quidodmine^ecid 
'  ^  iocencionalls  incelligator ;  nempe  ^^eciem  intenciomi* 

lem  htc  tppellan  fignum  alic)uod  formalerei  (enfibits 

objc<fla: ,  liuc  quaiitarcm  quandam  quae  nbobjcdtoim- 
milla  ,  (Scinienrn  rccepcavim  habcat  ipfum  objcdlum 
tcpra:ientandi ,  iicet  ipla  ieniu  mmmic  Iit  pcrccptibilis, 
'  Appcllatur  autem  intcntionalis ,  quia  per  ipfam  icnfus 

tendit  in  objedhim  :  Exempii  grat ia  cum  oculus  pcrcipic 
\  ^olorem  diftantem  >  aiunt  plulofophi  in  oculo  cfle  iea 
stdgi  fiinilitwdinym  cpiaiidate  i)p&o$  coloxi^  »  boc  cft, 

Qiialicacflfti  * 


Digitized  by  Ceoglc 


/Tract.  111  D|  AmiiA  SiifT.  M 

«jualitiitem  quantiaiii  qunr  ab  ipfo  colorc  per  intcrmcdifi 
aerc  propagaca  Sc  in  iplb  rcnfu  vifus  rccepta  vim  Uabcap 


m 


ihil  vfquam  icnfu*  pcrcipcret.Rerpondcmus  nccclfarii  ^^nt#  f#: 
admittenil;»e(&.Pcobi^cur»pnmd,'iaia  fic  pc^  * 'l^*''  ^ 

concaftumi;<iao  fe  ▼«  nihil  a^  in  diftanf  nifi  per  ^H^^^CJ^^^^ 
mediumyVtidocuimusini.part.Phfn  vbi  dc  a&ioiic 
palEone  :  acqui  objcaam  (enfibite  diftat  i  fenfu(fcnfibi- 
lc  cnim  fupra  fcnfum  pofitum  non  fcntitur)&  agitin  (cn- 
fiini,vt  ex  prxccdcntiquacftionecolligitur  :Er^oticccfl€ 

cft  vc  pcr  aliquid  mciium  agac  ;  illud  autcm  non  potcft 
aptius  afli^aan  quam  fpccics ,  qune  ab  objedo  ad  fenfum 
v{qiic  pcrcingic : qu6  fic  vc  in  tenebris  rcs  non  vidcantur: 
^Oia  neol^  colores  cgcot  iucc  Vc  ftti  Q>ccicin  cmittanc: 
hemres  nimiiimdiftantes  nonineuemur,quia(peciesab      '  / 

)  cis  trajeftaein  medio  dcficiunt,  tu  vt  ad  nos  nequaquam  '  .  . 
poflinc jpcmenirc*  Sceundd  om  ne  co^i tum  dcbcc  eile  jn  ^ 
cognofeente^af  pcaittdeomnc  fenfibile  debeti^  aUqao 
niodo  in  fenfii  :-Cttisi  autm  fenfibtle  non  pdffit  efle  ia 
ieniii  fecandumie  ipfum,cum  ab  ipfi»  diftet»neceile«ftyc 
iti  illo  ncfecundum(uiiimilitUd!iieiii»<}ttflrnihilaIittdeft 
guiim  ipccics  intentionalis.  Tcrtio  probatur  multis  cx- 

'  pcrici«iii,qux  non  nifi  admiilis  fupradidis  fpeciebus  cx-'**^'^ 
plicari  polmnt ,  vt  quod  oculus  vidcntis ,  &  rcs  ab  ipiius     '  ' 
tcrgo  pofitje  in  fpcculo  videantur ;  quod  baculus  m  aqua     ^  • 
ilaiftus  9  &  arborcs  in  fluminum  ripis  immcriac  conipi*  ^ 
dantut  i  quod  ics  in  aqua  majores  apparcant  quam  iii< 
a<!re;  quod  calculus  injcdbis  in  aliquod  vas  cum  in  ali^u^. . 
diftantia  minim^  vidocnc  l^js  fcilicct  vafis  vifttm.itft* 
texcipicacibttSMlHfii  camcn  aqua  illud  idep  yas  incipiac 
apparcie'.  Accc^  manifeftiffima  cjy  U-^—  ' 

ternonim»  nam  tatenuaicsextecnisfeiifibiispcrccptas 
etiam  abfenccs  poftea  cogitatione  recoHmttS  >  qUatenus     ^  . 
earum  i  maginei,quas  afpcdu,audica,  aut  quouis  aiio  cx- 
tcrno  fcnfu  haufimus  intcrno  ienfuretincmus. 

Superfunt  aatem  hic  nonnullac  diificuicaccs  ciicafil* 
piadi<5las  fpecics  brcuiterexpiicandar. 

Prima  >  quomodo  fpecies  ilix  ah  obje^  ad  fenfiim  /i 

tfia^iainmt»  BjJ^jUbdcciMEidaM 


.1 


V 


Digitized  by  Google 


^  'j|^5o  TertiaePartisPhys  ic  ab 

.        Rcm,  quomodoia^kuiiaculatoreverfasicopumeniic- 
'  .     ,     tituEi^edpercOiOtinuam  propag^tionciT),quomp<!o^c:^l^^ 
ab  igne  aa  rem  calefadtoi pertieait.  Bfiicct  infl.intanea 
i^tipfa  ipecienim  intefitionaliiaiiipropaeatio,  nihiloini- 
f      ^  nus  t^en  priu^  natura  concipitur  dbi^otim  Ibi  fpecieiti 
'^^         inpartefibiviriniqri^liilunderey  qa^inceniotlori. 
%» pudffim    Seconda ,  quomodo  fpecies  iHac^diffcrant  ab'o|>jcfUs 
gtiCMiim  dicuntur  imngincs.    Rcfpondctur  differrc  tum 
f^*7*       rcalitcrciim  formalitcr  :  rcalitcr  quidein  cjuia  rccipiun- 
,         tur  in  fubjcdis  realiicr  diueiris  ,  exempli  gratia,  color 
icft  in  parietc  ,  at  fpccics  coloris  tum  in  acre  cum  in  ocu- 
lo  vidcntis  :  formalitcr  vcr6,qi:i.i  funt  diuerfa:  natura:  & 
/pecieiircs  cnira  objc^x  funt  fenfu  perceptibifes:  fpccies 

vcro  intentionalesoonitem  9  viaiiasqiiautiore^^diiic- 
.        xcntiaspr«termittam.  * 
^kimti^    Tcrtia  i  quomodofpccics  illar  rcpracfcfttctit^objcdla* 
»i^4/SiiiM#Xeipondetur  eam  ciTcic  (juidem  Aupeudampenitus  iiki- 
fim  &edenim  conditionem »  quod  cdm  fiht  materiales 
"^tppte  iii  ^bjc^  corporeo  inhaerentes  >  modum  taiii^ 
^iritiialeih  in  repraEf(eiicando /c^enc :  Sic  enim 
-  coloris  alicuius  ita  ipfiTtn  in  toto  fpatiopcr  qik)d  diftmi* 
^         <    ^^^^^  y  reprxfcntat,  vteuudcm  totum  in  qualibet  partc 
"  *         Ipatij  rcfcrat.  Cuius  rci  ratio  eft,quo(i  qua^libct  pars  fpc- 
'      .     cici  aptafittotum  illud  reprxfentarc  a  quo  producicur: 
atqui  pars  quxlibet  fpccici,  vcl  fpecics  in  qualibct  partc 
.  ,  mcdi j  feu  fpatij  a  toto  objcfto  producitur.  Quo  Et  vc  fi 
tontin^atmediam  partemreiTifibilis  vcIari,noniiifime^ 
dia  ipfms  par^  tideatuf  ,  qux  fi>la  media  pars  cdincuixtt 
e£Fe^iud  a^d  projpagandam  iilam/peciem. 
^mjfmlk''  Q»^ii9  Niiili  conringacalt^it^ 

*  t^fi  percipi,  yt  quibilfilaiii  experi^nrifs  Tidecsr  cbUigi,  fic  e- 
f^*:      nimquatcdnipiduii^urin^eculp  » heaiaylort^aiudi-- 

concflr  apparditcs  ,  non  taiit  res  verse  qnim  tenidi  im^^" 
gines  cMc  vidcncur  :  Nihilominus  tam.en'  iacbi^ranitf' 
*     Ipccies  ipfas  non  efTc  fcnfu  perceptibiles  ,  quia  nihil  a-*- 
*liudfunt  form  ilitcrquam  rationesfcnticnldi,&quia  fub- * 
^J^^fliuciniplis  (cnfibus  recipiuntur,  nihil  autemin  ipfo 

•  '  fenfupofitum  percipitur.Ncr  cootrarium  euincnnt  expe- 
rientix,uam  ca  qUiC  vidcntur  in  fpccuIo,npn  funt  imagi- 
lies,  fed  rcs  ipfe,  licct  in^aiio  loco,  vel  fitu  fint ,  quam  vt 

^tftx&nt^taxif.  Colotesvctiapfqi^eDtes-a^afMat  fpe--: 


Digitized  by  Google 


Tllii«T/III.D<  ANIuft  SBNTXlNtB.'  tft  \ 

ci^iiKeQCionak$  >  ciim  nihil  plan^  dfit^  auc  ccc^^  a  ittce 
niinim^  diftinguantur.Eft  aucem  ea  ris  (pecietom  inc^»- 
tkiilaliQm ,  vc  nonnunquani  res  abfences  aut  prxcericas 

fcnfibusrcpraefcntcncquafi  prxfcntes :  vt  ciim  quistcnc-  , 
brofum  locum  ingrcffus  ,  putac  fe  vidcre  colorcm  qu^nv 
paulo  ante  in  luce  poCitas  confpicicbatjYcl  cuin  iinito for  , 
HDeundcm  tamcn  fe  audire  cxiflnnac.  "^. 

Quinta  ,  in  quonam  fubjediuc  rccipiatur  fpccies  >  v-f.  fn^. 
txuminorgano  fcnfus,  an  vero  in  ipfofcnfufeupotcntia'^'».  /**^^ 
qi^jn  ocgano  rcfidcr.    Rcfpondccur  in  vcroquc  rccipi,^* 
i)«nnpeinorgaooflmul&fei|fu^inoisaitioquidcmji^        -  . 
iibn.videcurpodefpecies  peitingeifiad  pocenciam  mfi 
per  incermedium  orgamimJln  &nfaTer&iqiuatton  vid^ 
^rpocencitpofleperillam  (pcctemfbrmaUcerdececmi^  V,- 
liari  ad  perdpiendbn(immobjcdum,uifijb^(km^^ 
cic  adiuctur  &  veluti  informctur., 

,  Sexta,in  quibufnamfaculcatibus  adraittcndx  fint  illae^'^»f»*»- 
fpecies.Refpondeturadmictcndas  elfc  in  foUs  &  quidcm 
omnibus  faculcatib.  fenficiuis  cam  intcrnis  fcilicet  quam|l^.,j^^ 
externis.  Et  quidem  quod  nccelfarix  fint  in  fenfibus  in-y|^ 
tcrnis  expcrientiafatis  notum  cft.ciim  plerunqucrcs  ab-   •  ' 
iciicc$in)agfncmur,quod  (inc  illarumimagioibus  nequa*  >. 
quam  fieri  poceft, & clarius  paccbic  cx  ijs  quas  dc  (ii^g^if 
fuo  loco  dicemus.  Qgpd  veri  admicccndae  (int  in  bmni- 
tos£bn^u$C9cttniis  hon  canc&m  in  vifii^  auditu  ,  fed 
cciamio  odoracu,guftu,ca&U|Cx  progrcifu  pacebiCi  vbide 
fiogiilis  agccur*  .        .  ^ 

QVA1-1TI#  llh-^' 

OB}e(flum  (cnfus  in  gcnerc  duplex  aflignatur ,  alcc-  ohitShm 
ruinpcr  &j^ccrumpcraccidcns,  lllu<fcft,quod  yc-fm  mtnit^ 
,x6  ^  pcr  fe immaucfcnluin ,  fiuc produccndo  inxo  Coc-^^'^f^ 
cicm  i  fiue  ipfum  modfflpando  >i(a  vc  vcr^  cerjninct  (en-  ^  jl^'^^^ 
£;m>qaoiaodocolor,maenitudo,mocus  diconcur  fcndbi* 

lia  perfe,  Hoc  vetiquodper  (c  non  ii)tiai|ucac  fcnfuui»' 

nec  ipfum termimic»  quia  per  &  non  producic  ^eciemy    ^  \ 

iiei:  ipf^  immucac»  iedcan^iim  cum  eo  quod  per 

!fum  :^fticic  coniun^^um  cftj  c|[Uomodo  fub^na  rft  quid  ' 

.f^bUcpcracadWv  > 


t|ft  Ti  it  T  1        A  n  r  X  t  Fii ^  c  t  Cif  s 

tM/^9f»    f jim  T^ro  fenfibi  le  per  (c  dtiplex  cfti vntt  propri  u  ,9 12M  I 
'fi^ifim*   propri:'  ab  wnicn  duntr.xat  cicfdcm  ordinis  p?r  fr  r»riiii&  i 
^      perfipitur  vr  coioj  a  vifu  quem  rerminat ;  akcium  corn- 
mune,cjuod  per  fe  pluribus  /enfibus  eiufdcm  ordinis  per- 
cipi  poteft^.vt  q^^antitas  k  vifu  &  tac^u.  Efl  autcni  intcr  r- 
trumc];  dirciimen  iftud,  quod  ien{)bile  proprium  imma- 
Cmummi'^  tct  prodiiccn^o  (peciem : commu n6  ?cro  ipfanti  tluotaxait 
^.^jfidmdo:  Dcindc  iJlud per  fe  primi^ioc  vcro  pcr/ci» 
4c4  pon  pri  m  o  fc !  1  fu  m  a  f?ici  at.  Vbi  obi  ter  n  ot  a  di  ui  fion  cm 
'  Jun^  objc^  fenfibili^  (pc  dra ri  maxi mi>t^(pe^  (enfbtim 
"extenionim :  Vnde  fic  vt  (enfibiie  propriortt  pro  q^rinario 
,  'jaiimeroftn&aa^cxcerftorumfitqiBm^ 

'fibile,audibiic,olftftilc,g«ft!trite,ta^ilc.  Scfifibife^Terd 
,  communc  qinnruplcxquoquc  ab  Ariftotclc  aftignatur» 
j   \     ncmpc  magnirudo,figura,numcrus,motuS;&  quics. 
'^MH^i»       Verum  dubitatur  ,  an  rc<fle  numerentur  nb  Apiftotcfc 
qmtfi;'  f«n.  ^uinqueharc  communiafcnfibilia  ,  ica  vtnon  fint  plura 
fkf  vt  tcm*  «ec  pauciora.  Suntenimcaufe  dubitandinon  Jcucs.  Ec 
a  S^^^c^^S^i^^pluJ^a^i^JfJUircraridcbucrint^rte&tiscx 
Stirf  jJiM    coniiincitur ,  quod!  my I ca  fint pt«tcr  (fapira4i%i  ip» i 
A,:t    /  •  R^Otibui  renfibt^  percipi  po0unt,vt  aiperum,  lieuc  5  »0.- 
r^T      ,  ^  tu]9><>bti(iii0  i  muaitf^^^ 

'  /   f     '  niimiii:proprium«aiftans  :;ptan!i5rea  tetnpof  jfitq^iMuilio. 

Qiiod  veropaucroraadniitei  ddwiaffit  ex>:p  ^figirur, 
qtioclmotus  cum  fit  in  continuo  fli<xti  nonvKlernrper  fc 

caderc  fub  (cnfum,c^uinofi  pcrcipic  nifi  quodprsc^ens  cft, 
Deindc  numcrus  ,cum  fit  opus  rationis,  non  vitletur  cllc 
quidpcrfc  fcnfibiIe,D^'Aiqi!cquies,cum4tpr^^atiomo- 
tus,non  cadit  pcr  fe  fub  fenfum. 

Non  eft  tamcnpropcerhoc  difccdcndum  a  communi 
tuHia  '  fcntentia.Vt  vero  iftis,aut  fimilibus  ohjc^ionibus  fatis- 
r^*^.  ^^'fatiai$*hoUndom  eft>€ikaiAtiftQtciesquin(]iiefet^ 

«WiiAir  ^^"^*^"»^^^  enttraaraiiir,<i«m  omnt^  (pectattni  fttnn(cra£>' 
'.i^^fcdrant&mgcneririliaveluticapitaadqtt 
.^ocari  debeant  s  fic  dlitin-i^^e^^dBii^facQti^  dbta^ 
|ttm  a^  figuram  reuocantut ,  «tMans  &  propinquninal 
magnitudinem  ,  fitus  parcimad  figuram  ,patttm  adnM^ 
gnicudinem  ;  diuifio  feu difcrctio ad numcrum  ,  tcmpas 
admodum.Relara  vero,vt  majus,minus,xqua!c,ina:qua-  ~ 
lc,fimilc  6c  dilTimilc  fpcclaca  formaliter  vt  ralia  funt  non  * 
vidcnw  fci^ |ferc£f  tU^iJi^ :  Si  yecd  matiriaiiter  confi  * 

*  ✓  fc.  '  ,  dtteftwri>. 


) 


Digitized  by  Gopgl 


s 
J 
I 
I 

I 

r 


>  I 


4crcntur,tunc  reuocancii  crunt  adiefifilHtiaf «itiflico» 
munia,partim  propria,qux  r:int  ipfanim telationmti fun-  jg^^ 
damcnta,vc  maius  &  minus  :  itcm  icqiiale  &  insqualcad 
mat;nitudineiu,rmiilcictliirunileaclc|ualitatcm:Acc]acm 
Ijunc  modum  foluitur  prior  pats  dubitacionis.QuoJ  fpe-        /  / 
dj«adpaftcriorcmpartcmpr?didi:^dubi:acionis,Ilelpo- 
^ur  motum  cflc  pracfentcm  taciuqiporiquodurat ,  ac       -  / 
p^i^idci«nJriii<j»iicickmtCitipori'coexiflit:Num      vc-  eiuniim. 
«&iibBacdpitttrhfca4c0praecisc&fubtiliter,rcdacconiT  , 
mockic^  ad  tts  pHyficas  pro  ipfa  rcrij  multitudinc,  Quics 
fcjcniq;  no  bic  mcr^  prioatiuc  accipitui-  pro  folii  ccdatio» 
nc  mocus>fed  pofuio^  pro  ipfa  rei  imiBobilts  confiAccia:  .      •  ^ 

'  .  J$nfuf  ivriuirca  prppriitm  obte^um.  [  , 

■ '  ■     r'       •        '        .     ■'      .    '  ' 

Qjr  AE  S  X  ;  o    IV.  i  J 

CVmcrTor,t)ropri6roqucnido,rit  iuJicij  qnod  in  fen-  . 
fuauUiimWc.potcft,catfent!s  ta^itumerrarc  dicitur  j^^^ 
lcnuis  quarcnuscxip«>potCQtia  fuperior  ad  quam pcrti- ^J^y^^^ 
WCittdiciiMn  ia^m^rcm  inducitur.  Notand«mi.autem  cft  «^^{411««). 
icnfibitc  prpprium  ciijufcme  fenliis  dupl  iciccrHtonfidcrari  ^ujfk 
po^n^^vci  Ikb^fatioiic  cQhmtmi/ttalbum  quieentts  colb-  v 
x^ro>feiiu«ac€ittim  qukcnus  &na^^  iap^ 
quatenusfaporcm,&c.  Vclfiibra&foijeJpcciafi,vtcolo»*   <    *  7- 
rcm  album  quatcnus  album,&  fic  dccaetctislQuo  poiito,  '     ^  '  ' 
Sicprimaconclufio.  Senfns  nunquam  crrat  circa  fep- j^l^^^^/ig^ 
fibilc  proprium  priori  modo  fpcdacum.  Ratio  in  prora- 
ptu  cft ,  quia  nccjuit  facultas  cxtra  proprij  objcdi  mctas 
cxcurrctf ,  ficquc  vifa^lionpocci^petcipcrc  nifi  vifibilc, 
aii£riisiioiilila&iH^  »  fc  itafcfl^iilKliimde 


1 

■ 

i 
I 

l 

\ 


c«rcris. 


Setunda  ooncfafio.  Scaifiss  nonnimc{iaam  e|i!at  drca  i  Cim^^ 
«flfibite  proprium  pofte»oriiilodofpcaiatam,  ^?*  V»-  ^]'^/'^^ * 
dm  ervdr  plcnmiqiie  oikof  €^4imta  aUcufor. liartt^ 

triuan  cottditioftiim ,  quaeirc^mrttBcnf  vtobjeAra&  talf  ^1,^  fii^ 
pcrcipiatur  qualc  cft  :  Suntautem  ha  tfes-ceoditiottes      ^  j 

praecipux,nempc  dcbita  objctil:!  diftantia,  idoneaorgaiu/>i<Mi^ 
difpofitio,dcnique  medium  rcdle  dirpofitum.  Sicratione 
diftamia!  indcbitae-qu«  fofca  funt,apparcnt  nigra.  Ra» 

tioac.iaefi  aig«aiijs\<jiu  fiifiufioAt  oculorom  iaborantj.  ^ 


Digitized  by  Google 


■         .  omnia  cruenta  apparcnt.  Rationcmedii  qui  per  vitnim  ^ 
' ,    coloratum  incijencur,  omiiia  vclyc  codein  coii^e  afFcdla 
conlpiciunc.      '        '         '     .     .  .    '        ^   •  •. 
uX^teh/i4,     Tertia  conclufio.Scnrus  erratdrca  {cnfibilc  cotnmunc 
.  ^        non  cantiim  in  Ipeciali  ,  fed  etiam  iacooimiiiii  ft>cAa- 
,  pfdhmtMf  tym.£^^uidtnl  quod  circa  fcnfibilel^onimane  in  fpccia^ 
*J5^rtfji^>,  lidccipiatijr  5  tonftatmulci^.cxperjcmijs»  vc  cCim  folcm 
j  inagni^idine  ve!utpcdateii|confpicic  >  cjSi^miudicat^* 
eomi ngentis  cu jut^am  cprculi  coc  rei^Qm.  >  Quod  vcro 
*     '<:ircaii&n  {enfibU  pacjecit^  ' 

cxpierientta ,  vt  c^  Soleni  qua(i  cpiie(ceiitemificuetuc> 
.'.  c6m  tamen  rapi diffimo  motu  fenicur,icemeum  naiiigan- 
)   '      tibusf^autcsialutore  vidcncur  moucritaiiiquiekanc.  ■ 


P 


Qv  Afi  S  T  X  O     y.  .V 

Rastercaufas  ptcrafqne  aduentitia$$qu«e  inibecilUo^ 
rcm({cntiendi  faculkt^m  reddunt ,  yt  funt  ii|0ilius^ 
,  £unes5  defiiecudo|mmia  attentio>  &  difti^adUo,  &c.  noii. 
rmediocre  noeunientum  pAe^  jtSktt  if^m  ^pfibiie-fi 
f     r  ]umium~trehbncnsfiierit>Tt  %.  dea« 

V  mn!(ac.n.  quodexinaniieftiffimisexpcijen^^ 
UtnflMi  t/r-  id  autcm  fieri  contingit  duobus  modis :  primo  ralaone  t- 
rwm/  /«.  licujus  qualitacis  adiun<5la:  ,  qux  proptcr  fui  exccflum 
^^^^JccHitorganum  lcnfus^tccundo  ratione  iplms  lpecici,c|uac 
im^  c]uia  cxccdic  interciLim  vun  palTiuam  potentia:  fenfitiux, 

}  '     idcircoilli  non  meciiociitcr  nocct.  Prior  nioiius  patet  inf 
lummc  Solis  prsefcrtini ,  ^uod  quia  fui  reflcd;iopc  calo- 
)       rcmco^ilca^  vcbemepucirm9(^os4|iaui^ridtdit/P 
l^lerior  etiam  modus  cx  eo  {|acec :  ^uodk  cibn  (peQCs  ia» 
r    ^    tcntiona^s  iinc  accidentia jea^y  potKiit  reaiefli  imiau' 

,  cationcm  ia  4N^d&ex0 
l    V/^  Jam  coloi^  mbleftos 

\  ^uodiionfitnifiintaiicattt^^ei,  quaf>^B^ 
V  /     fnefitQim  ca}o|$se)afikio^  qtki^ce&ft»betid  Tdij»alia&>s^ 
V    <;  '    fici^ticafiun.  ^    ■  . 


I 

•  I 


fiMC 


Digitized  by  Google 


J^-     '  Taact.III.  De  Anima  S^nt,  i|5 

r  ■  j'  '■'  ^ 

QVxidto  progc^rii  djuas  diffiaftbatps  comple^itQr.  ifnniSfi. 
Quod  fpe^tat ad  prjprem. » Re/pondtifiusneniiis  a-Mi^ 
lios  cfle  tnternos>  ali^  vcro  extecnos.  ^Hv^icantur  qui  ^ 
exrrin(ecus  apparcntfeu  quofum  organn  funt  in  propa-"'^*** 

tulo  :  Illi  vero  oLri  abflrufi  in  ccrcbri  ccllulis  ciclitefcunt: 
&  qiutuorad  dimmum  numcrantur,nempc  fcnfus  com-  - 
iimnis,phantaria,xn:imariaa,memr»r!a  !  vcladminimum  / 
duo,ncmpe  fcnfus  communis,  &phantafia :  hi  vci^o  com-  * 
inuni  conienfu  cjuinquc  allignantur ,  ncmpc  vifus ,  audi- 
<iitus,o]  fa  £his>gti{lus>&  ta(flus<Q^ae  diui(^o  oinncs  (enfus  > 
compie^tur,  qui  in  pcrfedis  aniniantibiiseflepoffiint»  ^ 
iSc  ad  <]uos  omnia  femi^  digana  >  qua;  i&x^itt  aninMlis , 
iblerterefibrmatafanrst^rtinent;  *  c 

Quod  ^e^ataidpoi&riQreindifEciittatemy  re%^  Vafn^ 
rhnsTenfum  ejurdem  appeUatbntSa  ikie  exceniium ,  fac^*^*^f^ 
internum  euc  eimdcmtatiofi»  jrettipecijBi  itt  <}w>cum- 
que  animali,  ita  vt  vifus  verbi  gratia,  fei»  facultas  vidcn-  u»n*  in 
di  (i:  GjuideLu  ipcciei  in  homii^e,equQ,!eone»  ficr.  Nequc  9;*««» 
obftac  quod  .1  diucrfis  fnccic  principiis  ofia  i^-ui  \  rion  e- 
nxrci  principiorum  efticicutium  varjcta^  Jrrcificam  in       "  \  - 
cffedlibus  varictatcm  fcmperarguit  ,  vtratctin  l|atore 
abaltcro  fibi  fimili  caIorc  &  a  Solis  luminc  produ< 
«prxferti^  cAm  eiufmodi  efie^s  j|^adum  requai);tuf  ^ 

1'  |encum, inqttoresaKoqnidiucrf^ conicntimit:  A^yi 
o(enitisie(Jauntiirgradun)i.  fcnttenit  communcm  on^ 
jKbifeinimai&us  ■%  lepcncscitemanimaliai^fatnterlK 
nondiArooc.  UchautcmfiRifusdtiletfis  luunundb^i 
Ipede  fta  natoiak^ioyidiifferaat^ccideifttariis  tamen  ebQv 
dicionibus  malti\  n  di(crepant,c]U£e  acci^dentariae 
^       ConditioncsfpcciHcain  a.vfr^aUscmiC' 
.J'  '^ue  rationcm  confc<juutt-. 


tur. 


Diaitizc 


kmr  fi  •ri9^ 


'^-  ife«*f»# /"^S Vinquc  clTc  vulgatos  fcnfus  extcrnos  ,  ncmpc  vr 
J^*/;»>  V^fum>auditiun,clf:ii^tuni,guftum,6cta(n:umjColligitu^ 
tum  cx  quincjue  gcncribus  rcruni  renfibilium  ,  tiim  cx 
^  quintuplici  fcnfus  organo,  qnodio  animali  ccrnitur.  Ec 

,  ^iuidempriorutnquanitrfcniaaiil  prgana  fuaipoculiares^ 
.  '  ^  in  capiee fedes  habetic ,  p^ftremi  yer^  fisofiis»  iiqttpeu*' 
'  clns  ©rgannm  proptcr  ipfius  neccfritatcm tbtO  cbrpcfte 

'        :furumeft.Se4<lehisiii&ttSTWdeiw»gpH^^  \ 
kftf  HUf    Qi^^*^  fpc<Sat  ad^ipfi^B^  uitet  fc  ordio^  >  dupiex 
finfm  d>4-  prxCercim  orviointerillos  ^rltia^rtalter  iiece({itatiS|  aK. 


>  ( 


fltse  w4§    tcr  <!ighitatis:Ordinc  ncccf!itatis  pracccdit  Cadiis^d 

guflusjolfadus,  auditus,  vifus  :  EcoiKra  vcro otdine di- . 
gnitatis  prxccdit  vifus,dcinde  auditus,tum  olfadus,gu* 
flusA'  tadlus  :  caeccros  omnes  longc  antcccllit  vifusrtuin' 
ob  admirabilem  organi  fabricam  ,  tum  ob  nobilitatcnr 
objcdi,  fubciiitaceui  txie^ij  &  pExiUnttiluiniWppiCr^inii 
aiodum,vt  patcbit  cx  prpgjcifil. 
Sjf^iim^     Qg«ri  tolct  hoc  loco  qiio^nam  animal  Yno  ^uoque 
^iuitsif0   ex  %£a4i4isfeQfiI>uspoileat  :  Cut  refpondetiirpraster- 
miilaomm  tponteiidofte  prohd>iir£m     videri  homi« 
nem  cad^  excellere ,  guftu  vero  aao<Mam  inumat » quod* 
protbgiiilmii  voeant,liqufdiussittdire  ca^s^aprM  item  9c 
anfercs ;  fagacms  oderari  vulturcs ,  &  cfarios  vidcrelya- 
ces  &  aquilas, licct  paulo alitcr  hoc  vulgari diftidiade» 
tcrmine^ur.      *       *  - 

Nos  ^er  audltu,  linx  'vifUiJtmia  gufiu^ 

^  j  *  Digitized  by  GooglCj 


TracT.    IL  De  AnIMA  SENTl&jNXI. 

^  •     '  p  '        '  ' 

DVpIc3c  cft  fcnfas  propoficarquaBftioms/  Prior^n  n  p,,»;^ 
poffit  fien(^n&to»  dcbeatliecefllitio  aliquid  me-fiM/?#^ 
dLdmintercipliiitcr/en(ttRi  &  fcnfibilcitaut  lendbilcvtyi»/^ 

pcrcipiatur  faltem  alicjuantuliimdiftarc  dcbcat  a  fcnfu.  .  . 
Pofterior:,  an  fcnlibilc  pcr  fc  inimediat<} , hoc  cft^  ^^i^a^ 
intcrucntu  (pecici  pollit  {enfum  aiTicerc.  ' 

Si  i?,ifur  priori  fen fucjuxflio  inccliigatur.  K.efpon4e-  TuxtsfTi^ 
musjCLi  n  nicdium  iliud  de  quo  qu;critutpoiiii;,cflc  iiiter- fffrfim 
num  fou  adbdtrcns  ipiji  .viucnti  vt  cutif  in  aq^ih  Aigi*  "^fi  < 
danft  i  nfafam^  camem  &a  mufculos  i  vei  efcteniaiii  lea 
lUiiun^am » ytsj^  inter  coloreoi  fit  ocutuni;^  Rel^oode^  ! 
mus, i9qua»^lterutrimt mcdium in  <mfms &afu( excc* 

pto  Brt^  fol6  ta<Shi>  defiderafi»  hpc  eit  Tel  intcrnunif,  yel 
citerfium,ad  hoc  vt  &nfibile  percipiatur.  Vbi  pcr  fcnfibi- 
fc  nonelO:  intcUigenda  qtialicas  fenfibilis  a  corporc  ad 
(enfum  propagata  ,  nihilcnim  rcpugnat  cjurmodi  quali* 
tatem  ad  organum  vfque  fcnfus  dci-erri ,  &  in  eo  recipi,  - 
&  tamcn  ab  codcm  p^rcipijYC  pacct  in  Iuminc,(bno,odo- 
rc,fapore,&  qualicatibus  ca(^ilibus  i  fed  accipicndum  eft  ,  ' 
corpus  ipfum  a  ^uo  dimanac  cjufmodi  quaiitasific  Cfiim  V ' 
cotpus  luminofum^organo  vifus  appofitmQfn^npercipir 
cur.  £€  fan^  probabiie  cft.fi  ip(a  corpora  fonora^odorife- 
^^at  fapida  ipfis  fenfuunuoiganis  immcdiat^  ^pplicoi'*  i 
Curmoii  icntiri.  Tadlum  tanten  ezcqiim^t  QUta  corpus 
^dumaat  fHgldum^  autalia  quaUtateca^i  af&^faim 
cti^(enfiteripieaorganbtaftus  applicatom  pcrcipituc 
^m-fifffil  doloris  aut  i^luptatis,  vt  patct  cxperientia.Ei: 
fic  >YCopinamur>  iftud  Ariftocelis  diAum  ex  ipdus  mencft 
dcbet  incelligi  ,  ncmpc  fenfibilc  fupra  fenfum  pofitum 
non  /entiri.Pofrectamcn  iflud  axiomaetxam  dc  ipfis  qua- 
licatibus  pacibilibus  intelligi  fccundum  iliud  fui  quod 
in  ipfo  or^ano  fcnlus  receptum  cft.  Nam  licet  lun^aad^.  ^ 
oculos  yfque  diiFufum  >  &  fbnus  ad  auris  cym^nunipetw 
Ungenspet<;ipiatur»  noa  aunen,fecundun|^  eam  fui  por- 
tioaimfm»  perdpioiria  organojid  c;|t>  portio  iUa  dii&i^ 
Jominis  qux  cftiaocolo  non  yidctur  V  ndc  ea  £>ni  por^ 
|M»  ^  eft  in  tympanioattiis  au^tm:»  fidpars  v|ciaa« 


SECVKDA  SEQTIp 

dc  Vilii.  '  * 

N  .  :  .      .  . 

Qu6dnAmfitoh\$cium  AU^iuatHmi^ifm*  ^  , 

'  QiAISTlO  IV, 

V    '    ^  .  ,        /     '     .  ' 

R£(poiidemriUudd3e  vifibile,idlcftiquicqui(Ipnmo  ^^^^. 
pet  (e  videri  poteft,cuja(hiodi  iSint  laxnenj  9c  cotors  U4n!u^^' 
r[uicquid  enim  Yidccur,aut  quacenas  CQiioratiim>autqua-  > 
tcuus  luminofum  videtur  i  vndc  ca  qux  in  tcncbris  cer- 
nuntur^vt  fquamae  pifcium,  Hgna  caiiola,  oculi  quorun- 
dam  animalium,  vt  fcJium,Iuporum,  irem  cicinde!x,Ia-   "  ^ 
pilli  prcciori,&c.  ad  lumcn  referuntur  :  \\xc  caimomaia.  " 
jratione  congeaiti  luminis  in  tcnebris  vifuntur.  .  a 

■   Dc  vtroqueigituriftovidis  objedlo,  lucc ,  inquarafic 
)coIoiedcinccps  diccnduincft  h  U  quidem  prius  de  lumi.  - 
ne  >  eft  entm  ium^  aatura  prias  colore,cumiumen  fiae 
colore^color  Ycrd  non  finehiininevid^i  qde]tt« 


^^iAiftxo   V,  * 

NOnnihil  dc  luminc,quateniis  cft  cocleftium  corpo-  HinimlU 
rum  proprietasjdi(tlnm  eft  in  fecunda  parrc  Phylio-  d>jfi4f^.tata 
logix ,  vbi  dc  coclo,  fupcrfunt  adhuc  nonnullae  ikcis  iua-  ^ 
gnrmomcnti%difficuItatrs  dc  ipfo  expIicandiC. 

Prima  cft,ouid  (it.  Refpondctur  non  clle  formam  fub-  i.n^ij^, 
ftantialem,  cum  vifu  pcrctpia^r>  aulla  autem  fubftaatia 
pcr  fc  cadat  iub  (cafum :  &  muic6  niinu^  e(Iecorpus»qaui,  ;    .  ^ 
cdm  iumen  ^rpasperfpicuam  tranfinecft»  iuo  corpQfm'  v 
.fimol  eSs$t  s  Sl  caih  trs^edo  lumiais  mpmento  fiat  cqr-  . 
pas>ta  inftanti  moucretujr  l  ncquc  etiam  effe  .efHuxum 
corpore  huninAfi»  >  alio^uiki  iam  Sol  perennt  flttxa  eflet 
Wcfiia€xbimfttts>Mefleferniam  accidentalem,n^ 
^uaiitatem  patibilcm,  ac  proinde  macerialem,  fiibtilim-  IMt  fiui 
mam  tamcn  ac  omnium  corporcarum  qualicatum  nobi- 
Jiifimam.   Vbi  nocalucem  &  lumcncirc  cjufdcm  plane  '^^£mm^^ 
fpecici  Sc  natur£C,fed  appcllari  Iucem,c]uateniis  cil  in  ipfo  f^ftptu!  «n 
corporc  lucido ,  lumcn  vero  quatcnus \i\  medio  ditfarum  Pti^itunm 
^.^Quarc  meaco  Ari^ocejes  ituncn  «^uaccaus  alucc  di«.5  i^i^. 


f    '         '    140  Tfi  R  T  X  AS   P  A  R  T  I  S  PH  Y  S  I  C  Ai' 

,    "  ;    llitigaitirrpliyflcedtfiimuic»  Atomperfpicui  (jaatehost' 
.       peripicuum  ef^.  Qufi?  definttta.ex  ipfa  pcrlpicut  expli^^^^ 
'  '    /  tioncfatistntelligitur.Eftigitiupcr^picwuinhoclocofi- 
'  uc  pclliiciciuin  actranfpareiis,  Gr<Ecc  J^/6t:p£«vcv>iclcil:,il- 

,    ]udquodrct(;corccipitlumenjhocc{l,nontantum  inex- 
j  •    tima  fuperficic,  fcdeciam  iii  intimis  cjuibufqac  partibuf, 
,        ■/  -ita  vcafpc£lu  pcDccrari  poPjt:Ect.]uiJcm  iflud  cflpcifpi- 
cuum  propnc  did:um,quod  diciturincerminatum,  ad  di- 
V   .  '  ,  iUndlioncm  peripicui  impcopri^  di^i  ieu  termiuaci>^uod 
)  iipi^cfttranflucidum,{caquodnoti{etQtoi:ecipitlunicn, 
ff-Ajgtmnt  ▼tfunt  aflra>&  omnia  colorata.  Notandum  autem  eftcii 
>  perfpicuum  proprie  didtim  duplex  fit  >  t riam  quo4  prc^* 
pi i o  lumice colracet,f^  ignis  in  fua iphaBr;^atrerum  quod 
.  Alieno,vlt  a^r»^qua,  vitrum^c.  qQQmm  illud  eft  (etriper 
,  ^         f ttuftrattim,tioc  vc^  non  item, Airtftotelcm  in  (iipradi^a 
dcfinitione  pcrfpicuum  iioc  poftcriori  modo  v<urpan*ei 
,  C[!7nrc  illud  idcm  perfpicuum  dcH:.iuit  codem  c;ipite, 
c]uo'l  non  pcr  fc,(cd  alicuo  luniinc  vilibilecll.  lurc  igitur 
^  optimo lumen  definitur ,  Adlus  pcrfpicui :  quiacfl  forma 
fcu  perfeclio  &  veliiti  complcincntuni  accident;uii»m 
corporis  ciuf iiodi,quod nacura  fua  potcft  liluftrari. 
>.  DjfW^    Sccuada  di^cuitas  efl ,  quale  fic  lumcn  ,  fcu  qu«enam 
tm^^/l^&nt  laminisprtQ^lctat(i$.Permulcxquidemiilx  func,ve- 
tympffm»  rttm.lu6prarcipux.Prin90,<iuodfit  (juaiicasc{i6leftie,idea' 
y^*^*     «Krecitiflim^  agat,i  notl^  patiatutiin  momentb  prodoca- 
^      .  wr  ^  elienicntares  <}ualitat^$  emiiieiicei:  compLe^bitQrl 
*        ^cnndo  jnterquafitates  materiatesvidctiy  maximiilii*- 
|.      niatcrialis.  Tcrtiiihabec  id  proprium  ficut&  fpccies  m-i  ' 
^  tcntionalcs ,  quod  inccrdum  rcfrangacur  inccrdum  rcHc- 
.    "  '  -  ^latur:reflcditur  quidcm  oppofitu  corporisopaci^rcfran- 
=  ,  '         gitur  vcrointcrpoficucorporispcllucidi  quidem>(cdpau- 
'4m  '     *^  dcnfioris,  &  quod  nonnihil  opacicatis  habct.  Quario 
.    p      vim  caiefacicndi  ioligniter continct»  Qimno,  punifima 
^  x}iuaiitasctft>quarepencttatfimul  &  purgacomiua,  Sex* 
' .  to,Iumenimrificc  ^ratuna  eft»  ^  fcris  duntaxacimiKiim. 

7«'     Sqxiq^io  ,  €minia  (ktcgic  >  eoque  fubtra^  iatont  omnia. 
i. '  j  6<^biuo  i^on  hifiiacxtiflaaiupcfficie  corpocis  op^ci  vi^ 
\  &>ne»itecmiQat. '  j 
9»  pi^^' Tertia  Jifiicultaseft  >  quomodoproddcaturieu^jQO* 
^,pM9  jnmlQper  mediumpropagecur  a  corpore  luctdo.  Reipon* 
i^^'?^<dctur  grodudioncm  lumini^  fcu  iucis  pro^agacioncm 

•  •       • . 

,  '      *    .     Digiti^ed  by  Google 


1«  ^  «I  * 

»•%  - 

4 

Tract.  III. Di  Amima  Y.BOiT.    •  ±4t 
fieri ia  iQftaacijtiuiiqiiiaiiixiioa  inuenit  iarubiedoco- 
craiiam,afqiio  recac(ieciir>  tttm  qiiia  id  ipfi  coogenit^^a* 
tacz  dignitasac pcacfbkntia  poflbislat.  Mon  eft tamtn  «s* 
g«ndttm  interduni  j>ec,accidens  fieri,nlaxper  totum  aU* 
quod  medium  feu  (patiam  fiiccefliue  prodacatarjyt  ficoir* 
pas  opacum  quod  imus  dirfafionem  impcdiebat^pcfteten* 
tim  &  fuccclliuc  rcmoueacur,  vcl  fi  corpus  lucidum  circa 
illud  corpus  opacum  fuccefliu^  moueatur  ,  ficutin  Solc     *      *  . 
(jiiotidicconcmgit  ,  qui  quiacirca  tcrramfuccefTia^cir- 
cumuoluitur,  non  uiu  fucccilia^  viriastcrrt  plagas,po-        '  • 
tcll  illnftrarc.  Quod  Gl  virtute  diuma  Sol  poncrctur  in  > 
mediopan^oQoftri  iicmiifthaerit^  confeftim iil ebdcm 
inftanti  pec  totum  hoc  k^oiifphaBriam  lamcn  (iiam  qud* 
quo  fccias  diflEundcrct.  \^ 

~(Q^eadiAcaicaseft>i}oomodolamenTideacar.  Ctu4  ^fi^ 


vcfaolfiac  i  doMndain  cft  lamen  tribas  modis  (peftari  ^^"Jj^J^ 
pofle:prtmo  qoatenus  eft  ia  corpote  Incido  t  quadiftbn*  • 

'  ditorifecundo  quatcnus  eft  lii  corporc  CoMdo  Sc  opaco  in  . 
quo  rccipitur  ac  tcrminatui-,:crcio  quatcniis  c(t  in  medio    .  • 
pcr  quoddiffunditur  ac  propagatur  :  Et  quidem  non  eil 
dubium  lumeu  duobtis  prioribus  modis  foedlatum  pcr  fc   .  *  ^ 
videri  acterminarcvifjm,ficque  pcrmcdmm  illuftratuin 
vidcatur,vt  cum  intcrdiu  Solcni  ipfum  con(picimus:fiue 
pci  raedium  obfcurum  ,  percjund  res  lucida  folamfai 
ipeciemjuon  ycri  lucemdil^ndic,  vc  ci!im  ocuius  cx  cc- 
'  jicbcofo  locoluccrnam  acccnfaniemiiiii$con(picit.  Vc-  ii*dm  difr 
tim  tocadil&cttltas  cft  de  luinineqaatenus  eft  ia  medio: 
St  qoidem  li  miedittm  illud  ONCCUtreAte  corporc  opato  -  , 
,  cerminatnrsconlenttunt  fermi  omnca  Ijpwn  in  iflo  nie- 
dio  Tideci  quidcm,fed  n6n  terminare  vifmii>eo  qajpd  vi« 
;ius  terminetar  ab  ilio  corpore  opaco,coiorato  Sc  illuftra* 
.  co.  Quodfi  fupponamus  mcdiumilludi  nuIIoCorporc  ^ 
ccrminari  >  maiorcrit  difBcuItas.  Rcfpondemustamca 
probabile  effc  iu  ifto  cafu  lumcii  vidcri  terniinaciuc,Iiccc 
miniis  perfcild  ,  modo  tamcn  ipfum  lumcn  peningac 
ad  oculum  >  fi  enim  lumcn  intcrmmacum  non  pbrtingac 
ad  9Cttimn>non  vidcbituc»  eo  quQd  pcopccr  fai  debilica- 
temAonpo£cfaiipecidn  a4ocidnm  ^uetrai^^  " 
•  re.     ,  .       ,v  .        '    '  ' 


ff 

.>s. 


f 

m 


Digitized  by  Google 


r 


Qyjkn  8  11«  VI. 
^ .  Icuti  de  lamiiie » ita  de  coloce  occonimt (atis  graues 

^j^iffitulrMi,    Primar  dificttltAseft,^d  (it.Defiiutttr  ab  Ariftatele  t. 
j^jK^   '  de  aiiifna>e.t7.id  qttod  inoaetper^icttttin:afttt:&  l.de 

'\        ia&fen(yi  c.4.terfiiiitosperrpteuiitt'e^ 
•  vln  prieri  definitione  indicat  ArtflGte)es  colotem  alio 

y  ihoflo  immurare  perfptcttom  fto  medium  quamfucrkii: 
haeccnirafacit  vcperfpicuum  fit  a£lupcrrpicuum;illc  ve- 
'  ^  ' .    ro  fupponit  cjuod  pcrfpicuum  fit  acflucalc  vc  poflic  illud 
mouerc,hoceft,immifnonc  fpccicrumimmutare.  Inpo- 
,     Hcriori  fignificac  PhiIo(bphus  aliud  difcrimcn  inccr  lu- 
-  ccm  &  colorem,quod  lux  non  in  fupcrficic  mod^^y  fcd  in 
^  incimisparcibus  praefcrcim  mcdi  j  iic  afpc^abilis  >.color 

auccm  in  fuperficie  duncaxac  videatur »qiiamttbtionin 
€^$fm  nm  fola  fuperficie  in$t«£x  c]uibui»colligere  cft  exm^eA»^ 
^J^I^  *^  riftotclis  colorem  oon  cileluccm  ,  vt  plerique  arhitnii 
^^lf^  £iiic  f.  Ittmen  enim  per  &  foium  vifibile  eft:  at  colof  non 
nifi  per  lomen  ^i^vLt >  qttia  non'poteft  fiii  (peciem  pKo- 
pagarej^rlmiedittm quod non  fit  a^u  pcrfpicttom:  fit  au- 
xem  medium  a^.  perfpicuum  bcncficio  luminis.  Deinde 
lumen  in  corporcpcrfpicuo,at  color  in  folo  corporc  opa- 
v  .     corecipitur.    Practerca  colorcs  funt  inccr  lc  concrarij,at 
.  *  vcro  luminipropric  contrarium  nihil :  Deniauc  rcmiflb 
lumine  colores  non  rcmittuatur,fcd  cantiimnuncob{ctt« 
riores.  Non  cft  tamcn  difficcndum  pro  varia  luminis  te» 

'  fiexione&obie6lidi(poficionevarioscoloresapparences 
. .  oriri,qui  nihilfuac  quam  ipfalux  reflexa:  Ac  non  idci^ 
lentiendttm  de  vcris  9l  natiuis  coloribus  qut  fubcra^ 

ceremaaentJtcetiiunqQainfinelttce  videantttTtqiue  ne- 
•  ceflaj»aeft>nontantttmtacionemcdij>.lU^ 

id  eft>non  tanhlbnaer^editts  ?erbi  gracia>lfid  etiam  co* 
.  «tfiMMiiiirloripte  debet illttftraii  vt  videri  pomt.  Caetenim  ex  his 
ailirirdi^otnni^us  h^cpaulo  accuracior  colorisdefinicio  poceft  c- 

•fw»         lici,  vc  dicatur  ,  Qualitas  pacibilisincorporcteriiunaio 

vim  habens  immucandi  perfpicuum  adlu.  I 
-  '%,T)rfftemhM    Sccunda  dilficulcas,quocupIex  fic  color.  Refponderur 
:4jwr»f4«|  fQlocumalios4ci  cxtxcmos  p  alio^  mcdios.  £xtrcmi  i 

> 

V 

Digitized  by  Google 


M 


v4 


(wtyimtzxzt » candoi^tt  nigror :  ^110x01^  iUe  tt 
Itorei^^qaiama^iHhddicad  luctirm  a  qaa  coloies  dcge-  . 

ncrantjliic  vsro  detcrioris  condicionis  ^  vivlctiir  cflc  alcc- 
rius  priuatiojlicet  fir  vcfumcns  ciim  pcr  Tc  moucac  \isn, 
Mcdi j  Ycro  pcnc  iunt  iiinumcri,licec  non  omae:;  inter  (c 
fpccic  diftindli  ,  h«  vcro  fcx  prxcipuae  eoiorum  rpecics  - 
numcrantu/,  nempc  flauus,rubcr,purpureus ,  viridis,ccru-    ,^ . 
lcus^urcus:  ex(]^uibtt$flauusadalbe(iinem»  fUrcus  ad  lu^  '  ' 
^grediaempropiusdc^l^»  reUqm  verd  vcrttmque  excre^  i 
f^utd  mcaia  catione  pafticipa6t.  Quemodo  vcr^  wihoB  iftif/t^jl^ 
reliqui  omncsreCerjRicttr;vide^a{^adlttl.  Scalig.  exer;)fa;  i^mjg^ 
dift.    vbi  jioca  mcdios  colores  non  tam  participactonife  ^'"^ 
ouam  negacio^eexcr<moium  appettariyficq^ 
^rre  ab  excremis.  Quod  vcrp  fpeftac  admixtos  colordB 
(|ui  fiunc  a  pid:oribui  >  probnftfe  e(l  intcrdum  (pecie  >  in« 
ccrdum  vero  accidentario  &:  fecundum  magis  ci:minus 
taiicum  .ab  iis  di^Fcrre  cx  quibus  componuntur. , 

Tertiadidiculcascfl  vndcnaoriancurcoIorcs.San^hqci  ^[ffltuttM 
deoriginc  colord  quqftio  dubia  fempCrfuicncc  hactenus  ^^«*»3b  ^ 
fa:is  cxpJicata.  In  gcncrcquidem  dici  pofTunt  prin.^pia^^^^^t 
colora  efiici«itu^Ue.in  daplici  di^eiici^>  quaedaftl  le-  ^ 
'mocafn^l^pmen^^ict^  kha  Drosdnia 

fciIicecqmC|l||6r^{l|f^  quaiicj^»  cmiiilod«  tepcracae» 
*vbi  pcr  lamcn  incelligicar,coa||^ntta  trikictttQue  corpptil 
quedam  tacidifas»per  opacitacem  y^&.^c  ^er^pictticjtan 

2i%damqttalicace$^u9in  corpMtMu'iiiixtis  extem^crie 
rcandanim  vcplurimuia  orittntut.v  ExqiubaseoUimfd 
eil  nct^  c€cIos ,  ncque  elem^nta(ccaiidum  ie,  (edlolar 
eaque  omniamixta  deberc  eflTe  coloraca.Quod  vero  fpc-  SffuMi 
iflac  ad  fpeciales  caufas  variorum  colorum  3  nullo:  certae  «•/•r^ 
ac  decerminatx  polTunt  airignari,cum  &  iidem  fpecie  co-*'^**  ' 
lores  cx  contrariis  cauds  ,  &:conttarij  ex  eadem  (pecic 
caufa  fcCpcnumeronafci  vidcantur.Quo  fit  vc  m  corporib, 
jCiufdemj^Qciei  >  imo  invno  eodcmqaecorporeparces  / 
icpcriancur  non  miod^  diuerfis  >  /ed  oQinino  concrariis 
Jcolonbttsaifcifla;  ,  vtpatetinmaniiorc  diucrficolorist 
<Cttitts  tamen  idem  apparet  in  omaibus  partihps  tempera- 
mcAtum.  •  B  contra  ubpenttmero  ia  corporibtts  diuetfit 
natonB  idem  plaa^colof  ceniitttr»vtin  o(Ie»nitte»  iaipidcy 
&c.in  cortto>hebeno>pice,  nigrcdo :  in  quibus  tamett 
^  Hcrf^  func  omaiuo  ccmpcramcnca. 


V 


SL 


Digitized  by  Google 


•<lT*"»ij-.l^r  VIL, 

FVit  ri/m  agita4Jl*a  i  Philofophis  cddiris  qwflip, 
Ttram  ▼tto  «e*  Cttiiffii  A  <?cvik>  radiis ,  aii  pottAs 
«jTtft*  «»r  rcccprisabofcfeaoimaginitaisjteufpccicbuim^^ 
•«^^ ,     libas  Primam  partcm a&ifcbtill^oici J&^^**^^* 

:  poftcafcciitiruntquidamOpcid.  Ikjfto^^ 

f     ftotclcs  adcoquc  Psripatatici  omncs  funt  mflmjfwm 

a^  nos  vtpetclongcprobabiliorcmfcquimur.  r 
'     '  Quodigitur  afpcftus  non  fiac  cmi(honc  radioium  pr#- 
•  '  batur*>^Quiaincrcdibilc omnino cft tantum  fumintiaut 
fpirif  uum  ab  oculis  cxilircf  oifcjTt  ad  rcs  tam  varias  tam- 
Jiici  feinuiccm  difTicas  quas  fimul  contuemur  poflic 
pcrtingerc*'  Ddndc  ficri  non  potcft  vt  tam 
>      ^ .  ^ttcs  iadij4icbusa4modamdiftanti^iMiV«^^^^^ 

*  firmamcrtto  in  quoftcBiw  tonfoicimus,  ado^l^ft 
videntisrcflca»nte,  cum  W  nrfi)fo^<^«9^«^ 
xcfledi  i  tcrra  ad  mcdiam  vi^ 
vcro  admictcnd^  fint  imagi nc$  ftlS  ^ 

'  quibus  non  tantum  vifus ,  fcd  ctiamtMfcri  l^im^pjf- 
ncrttur  ad  pcrcipicnda  fua  obic(fla  cum  praccdcntrdi^- 
•     ^       tacionc  dc  fcnfu  in  comniuni,tum  &  in  hac  difpuwacionc 
fcdione  prajccdcnci q.i.fub  fincm  docuimus.  _ 
^  Superfuncnonnullarobicaioncs  qu:E  fiunc  ab  aducrfa- 

.y!£rXriishVc  loCQ^^d^^^  Prima,non  vidcturaha  ratio 

^  kd4i  poffc  oir  rcs  pupill^^appofita  non.  *iicatur ,  quam 
\^Mii^^,  ^qiiawdiasvi&rius  impcditq^  qtt0.mmutfbfcxff^ 
'   Refpondctur aliameamqucvcfAm caufamcffc  ^,;^ 

quoLportcatinuftnrri  mfedtem ,  ^^^^^ 
.   '  adocalumdcfctatunnoApotdBkaatcmtfliw^ 

vifibilis  iplioculoopponitur.    •  .^lv!  \r^'r^ 

^OMif.      5ecun  k  obieftio.Si  viUofieretpcremifltotfMlW^ 
'  rumabobicais/cquercturvariasearqucpen*™™^- 
'      *    .bilcs  rcrum  qiias  vno  idu  yvdcmus  iniagmcs iimaHae- 
'    ^   cuiumillabi  i.  atqui  vidctur  impofhbilc  incxiguaoculi 
-     .        '.tupilla  tutam  occurfantium  imaginum  turbam  hmul  rc 
.  PM^     'tepi,quin  faltcm  fe  mucu6  tUrbcnt,&  impcdiaut.Rclpon- 
;      -   '  d^mbilmiruiTifiineodcmoculototrcrumimagines 

*  iwipia#wr  i  c^iyyaliliccpiutt  ditt|>hani  fett  m 


^     \  .     .  .  ,  Digitized  by  Go^gle 


TrACT.  111.  De  AnIM  A  S^ENTIENTE.  145 

pecrpicui  repeciantac  >  nequctimcndum  eft  ne^ibi  inui" 
cenximpedinien^ofiQt»cdmnpniuiccoq>oraneccontra*     '  ^ 
rittBi  hibeantjlicet  linc  cjualitates  corpoce^^  i  centra- 
tiis  iioniiiinqaamproficifcantar,aat  ne  fe  perrurbeni:  ci\nt  ^ 
vbtcnnqae  exiftant  (iiam  propnani  repcarfcntandi^  obic-  ^ 
atytmab  aliadiaer(amretiiidint.  M  ^  ; 

STectlaobieSto.  Qai  feintaetnr,in  ^ectttoaftierfaih^  ohitak^ 
fui  imaginem  intucmrnignum  igitur  eft i  nobis  ft^ 
profiGi/ciifienim  ab  aliquo  imago proficifcerctur,  profc- 
<516  a  tergo  vidcrecur.Refponcictur  in  fpeculo  non  videri  Soluti: 
iniagincm,(cd  rcm  obic(ftam  pcr  imagincm,qu2e  quidem 
imago  ad oculum  reperculTa  ita  nobis  rcm  reprxfentat  vt 
ab  ea  prodiit ,  cumque  iUa  fit  imago  faciei  ,  ideo  faciciTi 
ovL  yeri  tergjam  repnrfenuttquia  tameotflam  nobis  ad-  . 
iorfam  lea  oppafitttli  cep^xfentatiidcicco  dextca  pacs  tji 
Ipiecolo  apparet  heoMlc  c  concca. 

QaacuobiediaC^nftat  Donnnlio^  folo  ocalocit^ 
tintn  aliis  lUMiaiAe»  Iffdbos  apAiiIacem  intecdim^ 
ecaIo5coh(picece,  quat&fimiliaTOilpoflttntexplicaii  |. 
iHfi  per  emiffionem  radionun»  aat  (pirituum  animatiam 
cxoculis.  Rcfpdndetur  non  cflc  diffitcndum  ex  oculis^i^*^ 
honnunquam  aliqoid  luminis  cxilirc  ad  partcs  aeris  vi- 
cimorcs  ,  quodfit  vbcriore  fpiritupcr  mcatus  ncruorum 
opticorura  ad  oculos  confiucnte ,  inddquc  cxterius  emi-      •  . 
cante:  Tranfmitti  etiam  ab  ocuiis  interdum  noxias  qua-  - 
litates  alibi  docuimus,  quas  tamcn  ad  vifionem  <]uicc|aa  \ 
conferre  negamosr  ficat  ac  illos  exiiesMdios  (eai^iii^t^ 
ibti  1  i  tcr  admodam  enucantes  irt^ntm  ptcafli  pcomoae* 
'cc aflecinins.  *^  •  ;>  --^-v''-' 


■ » /  r  j . .  • 


QV  ABSTip     VIII.        :  '  .     V  \, 

HAdenus  de  obicdo,  dequc  a<fhi  huius  faeultatrs  di-  Dijjicuhm 
dum  cft,fupcreft  vt  de  ipfa  facuitate,d\;juc  dus  or-/rv«ij<W 
pnojncmpcoculoaliquiddicatur.  ' 

Vnumde  facultate  occurritexpHcandum,in  cjuonam,  i 
(iibie^o  fit  ^cibiienimdttofiat  pc«^i[>aa  vifionis  inftm- 
incaa^nem{>e  neciias  opticos  <mo  ipicitas  animd^ 
Hcki|Aun  Tifionem  oco^icij  i ccvebfo  defecantuc  «  9^'*^  ^ 


Oigitized 


^     ■    f     Kumor  cryftallinus,nu2C  eft  parsoculi  meclia&  Yeliit 
•  r    trum:  quorum  in  alccrocft  vis  (ubtilis  &  ignea  ,  in  alrero 

.  V  '*  pcliucitiiras  nirida  &  aqueajJubitatur  anin  eoiftm  altc- 

ro,an  in  vtroquerefi(ieat:&  Ti  in  eorum  altcro,;aquonain 
infit.  Refpondcmus  prirao  non  rcfidere  in  vtr<^uCr^tiU 
vt.  fciibit  .Ainfi.|,dc  ^^a«kjboD.aU|^^  1^9,  f^alibi  ,v  iifus 

gpt  i%nipB j^d«^         'y  quiaQi|eudmR^^ 
npcr  fimilcm.  Sccundo  diciiims  rcfwcrc,te  i^TO 

iM^ri  parct  Imiiiore.vitreoyccafe^ 
•  j   ^xieti-^cipicn^m)  iiin61quc  ad  rccjpi^da^^:gj^^ 
\-  iet^armn  fpedes:ncque  tamen  proptesea  iicga^u^  e£^ 

CcrumnopticUJJi  imprimis  efle  necciTirium  advifi^jcffi 
cliciendam.£t  Iiccrcuni  duo  fintocuiidijplcxcjuo^Kiifj^ 
.  in  vnoquoque  aniinali  vidcndi  facultas,  duplcxque  circ^ 
rcnn  candcra  fiut  vilio:res  tamcn  obicda  uon  ap^arct  da- 
plexjcj^ma  fpecics  intcntionalis  in  vcroque  ocuforcccpt^ 
tantui^.apta,i^em  numcrp  Qbicj^at^rcpi^i^^^  . 
Ql^i^^at  ad  ipfius  fa^ufcaifij  tw^ 
■^.      Jttmj^vimm  qiioque  de  iHo pr^fertim  cxplicandiim 
v.^  feinen3pcquq,fit;cksfrudtttra|fu£abrica^^ 
.co^ftct  |aitifcus.CQ^^^ 
5at?i^uei«yiiicii5,tiibn$lui^ 
fcptem  Jiiurculis  vnus  fiirfura ,  ^trde^itOBi^  dja^^ 
^    '  ^''ttrorfum  &finiftrorfum  moucnt  ,  alij  duQ.ci^lip^da^ 
fSPf  f-  fepti mus  fuftinct  &  iUigat.Ex  ciinicis  intimii  dickut 

cuIaris,qiiod  vt  fpeculum  niteat,&  etiam  ob  fubtilitatcm 
'    *  t^nicx  aranea::fecnnda  huic  proxima  rcticularis  dicitur, 
quia  venulis  &  artcriis  intexta  retis  cfKgicm  exbibct^  . 
/  tcrtia.dici^ur  vueaiiijujj  fimilis  cft  vu«  folliculo :  cjuarta  * 
/   diciair  cotneajii^li  tenuxffiniae  cornu  buxfhu^  |»tiiimilis 
.  eft:quinta4iciluradnatffisttjA«rclccns^ 
^    _     ^cio  ocdns  pmxMl^oili^us  a^haercrcit.        '  ^ 
f!**BW*^  r ,  Ifcl  htw^oribns^iinpili  4iiciW  <?:3^ftaili^^ 

qimiMi^  molhs  (it  >  huic  proxun^s  d  p^e  {hQ^ttEmt 
*  ^ kflinor  vitrcus  feu  "     *  '  '  rr^-t'' 


,  vero  ^nccriori  certius; 
•  •   '    tudinc.  '*  . 

^Dcniqucncrwus  opticus  a  ccl^^roproficifccnsdcfinit 

^        ia  coxumi  xctifouncii^  doplid^iic  membxan;»  indui  tur; 
.  ,  .^^^.        .  iotciiU 


Digitized  by  Google 


Tract.  III.  De  AnimaSent.  i47 
internatcnui,cx  qua  ortum  habet  tunica  vuca:&  extern^ 
dura,cx  qua  oritur  tunica  cor!ici. 

Cum  icrituroculus  invjlobi  fignramfitcoformatus,  in 
cius  medio  fen  ccntro  rciidct  h jmor  cryftallinus ,  quem 
inuoluit  tunica  arantsx  :  hic  huingr  cxpartepoftenori 
immcrgitur  humori  vitreo  ,  ex  parre  anccriori  aquco. 
Deinde  humorcm  vitreum  cx  poftcriori  parte  ambit  tu- 
nica  reticularis.Iam  vero  fcquitur  tcrtius  humor,iicmpc 
aqucus  ,  qiii  (lat  a partc  antcriori  humoris  cryftalUni, 
c]uem  propric  ambitvndequaquetunica  vuca  ,  incuius 
tunica:  antcrioripartccft  rotundum  foramcn  pcrqaod 
humor  cryftallinus  fcu  pupillaccrnitur,&  ab  huicf!  tuni- 
cx  colore  qui  varius  in  variis  ccrnitur ,  oculi  varij  colo- 
ris  cfTc  dicuntur,vt  nigri,cacfij,glauci,&c.  fitautcmhuiut 
tunicae  procclfus  quidam  ad  latcra  humoriscryftallini, 
quo  vclur  interftirio  fecernitur  humor  aqucus  a  vitrco. 
Hanc  tunicam  proxim^  fc^uitur  alia  tunica  durior,qu« 
totum  oculum  ambit,  diciturque  cornca,&  pcllucida  cft, 
Dcniqucvlrimum  locumtencttunica  adnata  fcuadhae- 
renscolorc  alba  ,  fubftanriapinguifatis  &  crafTa  ,quarc 
ne  vifum  impcdirct  uonobuoluit  totum  oculum,fcdrc- 
linquit  foramcn  rotundum  ,  pcr  quod  ccrnitur  non  tan* 
tum  pupilla ,  fcd  etiam  pars  vucae  tunicac  diucrficolor 

pupillam  in  modum  iridis  circumuoluens,qux  om- 
aia  patcnt  in  fequcnti  para- 
digmatc. 


.  4 


.Qui  finxit  oculum  non  confiderat?  PfsL^}. 


Tunif'*  a-ran,4 

humorcs  ?.  . 
3.  vSctTei/ ni,afHtftt^  . 


V  NinnuUi  reetm- 
tiores  fextam  tU' 
nicMffitenuem  md- 
modum^  fuhiilem 
-  \retiformi  proxirrSrn  qms 
i  ^vit  e$is  humorvndtquai^ 
z  ^^ftmo  ambifttur  ,  admit^  , 
^  ^  ^unti  (tifnm  profteren  W- 
'^r  freumAppeHMt.  N^svtro 
I  ^/r  Of«/i  fnbricmm  mx 
cf^mmuni  fententia  dt'» 
firipfimui* 
^  T  E  R- 


Digitized  by  Google 


TlLACT.  III.  Db  AjriMA^ftH^TIlKf  t#  t49' 


TtKtlA  •ECTIO> 

.  DeAQdicii.  \  ,  ' 

QVAJSTIO    IX.  .  - 

NOnmiils  di/Eculuces  de  fono  Ggi\hwfk  expUca»-        i "  ^ 
daefunt.  '  "       ^      *         '  '  • 

Prima  cft  cjuid  fi^SonUs.RcIpondctur  fic  optim^  dcfi-  i.  Oifi^ 
niri  pofTcvt  dicatiir,  Qualitas  patibilisauditQm  ifficics. 
.  Ncquc  obcft  c|uod  Ariftotclcs  i.dc  anima  ca.g.dixcrit  ib-  f ' 

Aum  e^Ic  motionem,loquicui:  cnitn  in  fciifu  cauraiiji  aoa  ^  '  •  ^ 
formali  quafi  dic^ibnumex  motu  refuhare. 

Sccnnda  eft,quomodo&tt  CniUS.|U^ondctur  «x  Ari-  '  * 

^  ilocele  loco  citato fieti  pgrmoautii  Idcalc  achttadis  qui-  ^^j^ 
,  bMfiiwi  cfwdittdiiibas^  no^  quod  aLocn$  loicalis  ca  dc  al-  ^ 
.cerad^  qaa  imniediati  ^  ven|t  feniia^iteff  £>aas  proda- 
^Morifim  cfMaftaotie  caiois^  > 

^ttealis  fbtti  prodiidio ,  dici  debec  (bnacio:  CcA  qaod  es 
Jnotulocali  corporumquaead  (einuicem  alUduncur  ^c-i,  J 
quatur  ronus.Vbi  nota  ci\m  interea  quaealliduntur  fits^- 
pcraliquid  mediiim  cjuodillorum  allifionc  exploditur^ 
/bnum  cx  hac  intcricdli  corporis  expulfione&  elifiotic  / 
immcdiatd  (cqui.  Siccnim  aetinterduo  corpora  attritus 
primum  fraogi£ur><lieia4e  ftaftus  fonac  :  £t  ratio  quate  • 
^otpom  dnriora,^ttSfl!iinas  vehdtaolentcrcolUd^^ 
iorem  <SrpcotixkM:em  fbaiiai'e%aic,eft,^aiafaa  dusitied^ 
,  fauitate  aietim  auys  ftat^nnttCQttdiilwiitf  awfcin  quati^Mf 
db^  Ariftotelelooq  dtamt^  taai  m6iicS£A^^^^\  ^ 

juntvt  abfiilaci  loQttaedi^ 
f  ior,aut  prolixior  fiac. Vt  quod  plura  fiac  corpora  qaac  alU- 
'^tfontur  a  quibus  id  quod  cliditui  fcu  fraagitur  fit  diucr- 
'^^lam:ho(;  cnim  non  cft  abfolut^  ncce(ranum>TC  patet,cuna  ^ 
cx  collifionc  partium  aeris>attC  fada  acris  pcrcuifionc  e-   .  * 
dicur  (bnusideinde  €juod  corpora  finc  dur^,pr^cerca  guod 
finc  lazuia,  quod  eoium  alteram  faiccm  fic  cauum :  deni- 
^e  quod  fincfrijjdMlia.  Appeliacttc  aoBcm  cc^ 
.  pcopm  id  quid  in  minuciiiimas  ^arces  itiftii^poccftyvc  . 
vitnim:Iu)€locovecdfiiabtledicitflC,a|i»  , 


Digitized  by  Google 


*   V  eft  inrintinabulis:  vbi  noca  ,1ic^t  fbnus  vt  fit ,  ab(blQt£' 

.  pcndcat  ab  illa  corporum^Ufione  &  elirionc,non  t^mcn 
fcinpcr  vt  ficwaior  vel  iiiinor,  fcd faepiflini^ id  ptpu©|ift 
'     y  'P^^  corporum  quaiitatc  ac  difpolitione.  ^  - 

'^^^X    Tf  ttiaailficdtas ,  quofkiam  fic  foni  fubieatt^  io  aM| 

.  Amv  ^     quo<lfnter  alIi&co«&itt*Se|»a^ 
^  ptiubrcr^HuAin  ifto  cojpo««Iite^^ 
.  .   *  *>fl!O  corp<i^a^oli(Ui^^ 


foijtt  nbfijti  fdidifc  eorpenMrt, 


.1 


ll^pl^  ^^^^^^.  €5onli«naturhxcaircrtio,tum<lIita 
i«r,  ,       iittibediat^iftcx  fri(f^ionc  &  coprcfiionc  mcHij  corpous> 
^  'ffis9tndcquc  in  eo  potins  quam  in  rolidis  corporibus  rcci^'^^ 

<'  ,      ^cbcr,tinn  quiafi  in  ipfis  corporibus  folidispofTct  reci- 
V,  pi  )onus,niluI  obftnrc  viricrctur  cjuominus  invac^pof- 
>^fct  ^ri  fonus  ,  &  ccelcO-ia  corpgra  conccnmm  face9^|tfb. 
\  V       Corporaautem  cmx  (bnum  cdunt  -^pp^UaiOTr^t^fiiro^ 
tioii  vt  fono  alFcaa,fcd  vt  (bnon»  cficiciiria;^^::'?^^^^^ 

4.  DiffirHltM^    Quarta  difiicultas  cft ,  ^nodnam  fit  mcdiu«ip«t  ^jtt 
^dnMmfu  foAtis  ^feitur  »d  Jittditom.IUifKiiri^l^  '5 

^hnL   f^?^S>^^:      Stt«<fc»*dc  s«re  «ertum  cft^dc  a^tti^^^ 
'^**    quod  pcr  ipCim  fonus  intcntiortalitcr  faltem  pro^etoti 
conftat  cxpcjrrentiarnain  fonum  in  acrc  vicino  editu  piC*< 
'         xcs  fub  aquts  pcrcipiunt,qQod  non  poiCrct  ficti  nifi  ad  ipfiis* 
,       per  intermcdiaiti  aquam  cditi  foni  fpccies  peruetuttti 
m\  Quod  vero  etiam  realiter  in  aqua  fonUs  ficri  poflit»  pro- 

♦ ,      b^r,tum  quia  pertica  fcrrea jmpeta  in  fund&ra^juaB >i*^ 
ieda  allifione  fkda  ad  filiccm  fbftttH  edititunt  ^ttta.  r^nie  ^ 
coaxantcs  lait^  isl#a^  audiantur  i  tiobts jUi  acre  ttiSA^ 
v  riMsidcbcufiifgo^at^Hlet^^ 

iut  ipcpies  pe^  ^t^wi:tiAt»o&  perttiliUstJd 

,  ^jt^iraiijfpcaatiprefciWtetftadaliqttJii^Tfquepi 

lei^ci^rn  foni  iti  iila  pr6paeari,non  tamtfii  fonum  ipsS^ 
quia  obftat  nimia  illius  foiiiitas:  id^raquc  diccndumde 
afiis  corporibus  folidis,ac  pratfcrtim  de  coeUs,ncmpeper 

j  iprosfoniunpc^iCkinleittiOinaUterpiopagaci  f  ^fkonyptb 

realitcr.  ^ % n- /        ^  '^' 

5.  Di^cJr4i.  ^^grf^tfi^^  f^rftora^  medi& 


Digitized  by  Google 


9d  y0tmi  ^fqiie  t/aiiciatflr;  Rcfppndeii?&tinj*JAisab^^^J^^ 

ea  paitein  quaprimo  fonus  recipitur,  continuo  fpecici9' ^n^, 
cmirti,  alioqui  nonpoflemus  dignpfcere  vndciiiim  fbaus  9 
.  venirer.  '  -  v     '    '      "    -  * 

Quofit  vt  licetfonos  in  ali^uadiftantiaanobis  editns  ^J^rtu. 
ad  iios  vfqiic  intcrdum  realiter  multiplicetut ,  tanquam  , 
difcans  tamen  pertipiatur,  quia  nempcprxualct  fpccics     .  V' 
f^u^ab  caparceemtccicuriti  qua  primdfedas'«ditur,€juta 
.e(^afortioriprind|iiGr  ,  cA<n  fonui  ibi  vebemc^^  , 
^am  propcvnos:qaamuisnoai|^ftcgancKtrrfn6hnihil  fi^^ 
ni  in  viciniorib jparcibos  projpagati  percipnctooTjfif  v^dtoa 
camexafti  polhmilr^iftat^^un^  foiiipip^ 
&erc.  Rc(pondecnr  (ecdndd>Tic|c  iJlnus  ad^l^^fib|^r-^^ 
ttvt\  ihcdi  j  &candum  cflc  realc  multiplicctur,YidiiOT?i^^ 
inen  probabile  eo  pai^o  diffiindi  ad  omnem  (^antiiim, 
ad  quam  cius  fpccies  deucniunt  :  nam  fonus  breuitlJino 
temporisfpario  procul  auditur.  Non  vidctnrautimpro-^ 
babile  fbnumpofTc  adtancam  diftantiam  realiter  propa-    , ;  r 
gari  5  (^uarcncccffe  cft  vtpcrfolam  fpc^em  iiluc  vfquc  ^ 
pcrueniat.  Rc(pondct"urtclitd,iicct  {bnusUtt4iufolum 
du^ct)  quam  diu  dorat  motus  ex  quo  nafcitlk  i<sm  &  i*^ 
p(b  pendeat  in  fieri  «cp>n(ernarl,a  J^naius  tamiti^'*^"^'* 


,  c^cpcnenc^   

Pot(Q ,  qHiafimuBS  a.^^c9itinim  (en  iticcdliad  Inotui  d%^^«M* 
f  endet!  hfne  fic  Vt hijiKiifi  (iflceintte  prbducaturs  ac  pro- 
indc  cius  {pccie«  cx^accidcnti  fucceflfiu^  ad  aurcs  noftris 
pertingant :  quo  fit  vt  intcrdum  multo  prius  i(fhim  vi(us " 
percipiat,quam  au^itus  (bnum,  qui^taniCiaidliiimabl^  ' 
yllaiata:rupti(^c  fubfcc^uit^^  ^ 


Qyodfpeftatadyocon,  ea  WtiiaiiQiti  vtofthcR,'^^/^ 
nbn  quidem  qpinitfet,(ed  coru»  ih^uibns  ot^na  . 
cam  €&rnismdamncceiIaria  rcperiuHtur.DcifiniriJpc^  >^  *  ^ 
tcft in huc modum:Sonus otc aoimalis piolju;u$ in acxc a  • 


/ 


r 


y  \  '       .  'eft  itirindnabulis:  vbi  nota  ,  Hc^t  fonus  vt  fit ,  sSSmSf^ 
i^cndcat  ab  illa  corporum^lifione  &:  clifionc^non  t^cii^ 
fcmper  vt  fit  iMaior  vel  minor,  fcd  faepif&m^^id^ldl^eait' 
'  '        CJ*:  ipfa  corporum  qualitate  ac  <lifpoi(itione.  ^ ' 
M^tl^t    T^^"^  dirticultas ,  quodnam  fit  foni  fubiedliini  in  quq 
/«Mr.  '^^c^^pi^^^i^jf 9  corpiM li^fits  ^od  alkditar  /an  v|r^ iitiid 
'     quod^nter  alliKa  €cn:piMl&^fn^ 
"  pi  ittWeftiuatiR  ifto  ccfpofi  ij^be|$e#fi^t^ 
^  :       ^  duo  cnfrporxfolidaifetctilptaacfc vci  aqu^  Mm 


« 

Cf!  .  fra^one  &  c6pre(rioili«icdij  corporisy 

^  .         protnd^que  in  co  noriits  quam  in  rolicHs<:orporibttS  rcci^- 
^      pi  debcr,tnm qui a fii n ipn s  corporibus foJidis poffet  reci- 
V  pi  fonus,nibbiI  ohft.irc  vi^^rctur  quominus  in  vaciippQft' 
>  fet  ^ri  (bnus  ,  &  cxIeOia  corpora  conccntum  faccrenti!' 
*•       Corporaatitem  quc^  fonum  cdunt  appellanturfoiu^ida> 
uoii  vt  fono  alFcdla,fcd  vcibniim  eti&cicmia.>k  ,\r 
4.o#r«/r4|i    C^arradidkultas  cfiy^lBodnamfit  mecH^^ 
pj^dnMmfu  fonusdc&rtiir  »d  aa(tttiuti.Refpond<^^  ^^^^^ 
^'^'"^^/  ^^M|ttam  ttoff  tantbm  tntcntioiMUta^kl^j,q9M^^ 

a«m:fenimcikmfe9iiter>J]M)^ 
« |)ropagari;  '  It  qu i dem  de  ej^ ^um  cfl^  a< 

quodpcrip£milbiiu8im««^  ^ 
•    tonftat  cxpel!cntia:nam  (bnum  in  a^e  v icino  cfitu  pif*^ 
*  '    '     rces  iub  aquis  percipiunt,qaod  non  ptSTet  fieti  nifi  ad  ipfbs 
.  ,       per  intcrmCdiam  aquam  cdiri  foni  fpccies  pcruenirct* 
Quod  vcro  eriam  rcalitc#  in  aqua  fonus  ficri  poffit,  pro- 
"  , btM«r,tum  quia  pertica  ferrea.impctu  in  fundii  aquae  iti- 
ieda  ailifione  fad^a  ad  filiccni  ibnum  edit^um  quia  nujucijy 
coaxantcs  intr  ailM  audionftar  a  nobi&jft  amei^ftl^ 

V  ^  alM^s^debuit^rgdjfeAOili  tlte^tsef^ 
2US  fpccies  piil^^jp^ ad  nos  v%eperuetiUet.  Idaveelb.' 

^Hmu      i$nc  c^liMllttf^ttoddeMtt  .eft.Qaodi|dt 
i^6rraii^i|>ea4r,^p^^ 
fc  fpcci^m  ilitt  ^  ilk  propagari,tioiti^^ 
quia  ob(hKr)iiitiia  ilUus  fotiditas:  id^m^  diocndbmi^ 
aKis  corporibus  folidis,ac  pracfenim  de  CGelis,ncm pc  pcr 

.  ipfosfonumpodeintcauoaaiicerpropasaci  %  non?ec^ 

V  lealitcr.       v       -  '       '    V  /^**  /  - 

->  (.  * 


ciufihpdt  fotnl^  noftjnlblidii  dnpofjteft»  6sA)ktkr 


Digitized  by  Googlt 


cmitti)  alioqui  aon  po0emuSv£gnip 


yenirer.  -  \  "'ijL 


Qnofit  vtlicetrQtiasinaliquadirbantiaano^c^lf^jli^w»  • 

ad  aos  vfqiic  intcrdiim  realiter  muUiplicetuc  tftwf^tti^ 
difcans  tamen  pertipiatur  ^  quia  nempe  prxualct  fpeci€§ 
c]u<^  ab  ca  partc  cmittitur  in  qua  pnmo  (brkus  editur,<fu!a 
eft  afoidori  principio  ,  c6in  fonus  ibi  vclicmetitior  fic  ^ 


quam  prop^  ao$:<)iiamuiiiiioQi|lllcgandur#honnih 

m  in  vicinioribjpartibuspropagati  percipi:quo  fit^^^ 

tam cxad^  polnrau^  diftatiam  roniprimo cdisi-d^a-  V. 
fecrc.Rcfpondcturfccfind6i^c|tflSu5adaliquampar-^     y  ' 

ceni  ihedi j  fccuodtkm  cffibdale  ikultiplicctai,ttolx  cft  ta*'*^ 

mefprobabite  co  pa<fh^fcndiNd^*nn*^l^&^^^^^  . , 
ad  quam  cius  fpccics  dcueniuit :  nam  fenuFbrcttifiao  •  ' 

temporis  (pauo  procul  auditur.  Non  viddturatttfeitpww       ^  ^ 
babile  fbnum  pofle  ad  tancam  diftantiam  tealitcr  propa-   , '-^^^^ 
gari ,  quarc  neccfrc  cft  vc  pcr  folam  fpccicm  illuc  vfcjuc       ^  A 
pcrucniac.  Rcfpondctur  tcrtio,  licct  fonus  tandiu  folum      j..  .^* 
auict,  quam  diu  durat  motus  cx  quo  nafcitur  ,  cum  ab  i- 
pfopcndcatin  ficri&pon{cniari,acfmaiustamenlpatiu  *  *< 

■^bfexitllinqqaqaeextelndic^pan^ij^e  '  ^ 

cum  probabilit^railliimqs,ttequc%i|n  ilMd  l4la  nacdf» 


jQiciacauoneauttxpcllciiti^pto^  •   *  * 

r  'PoqiQ^qHiafGlli&a..^^ 
pendccsjfficfic^vtiif^ 

^^ade  eius 4>e»i^  &itdt^rf rucccfbuc  allwieill^^^  , 

■  pertingant :  quo  fitvtinterdum  mult6prius  i£b«ninflM'' 
j>ercipiat,c2uamau^itus  fonum,  ^uyamcjQ  idunxj^i^U^  . 
yllainieriuptiQ^efiJjfcqiiit^r.  ^  '  *  "^- 

•'  ■•»>»♦.■.•--  ;',-n:v»T- -.c  -  ••••    •  'w, 


Q'  Vodfpcaacadyoccm^  ca^itti^ 
noaGuidiem  ^pnifti»i(cdcoriua.ifli^uiDig  or^na  ™*  . 
a4  caaidwniiihdaim  qeccflaria  rcpcriaaturTDOTtmJp^^  / 
"tS^iaificim^dumzSoaus^brc  aa^  *  / 


Digitized  by  Google 


14^     ^    iTERTI  AJ^PaRT.  PhYSIC  AB 

cft  in tintinabulis:  vbi  nota  ,1ic^t  fonus  vt  fit ,  abfolutc 
pcndcat  ab  illa  corporum^lifione  &  clifioiic,non  t^^mcu 
fcinpcr  vt  {LCiBaiorvel  minor,  fcd  fepiftun^  id  proucnit 
^     cx  ipfa  corporum  qualitatc  ac  difpofitionc.  ^ 
•  '  V   ''^*     Tcrtia dirticultas ,  quodnam  fit  foni  fiibicdlum  io  quo 
jWi  fnbu   r«cipit'ir,an  corpus  fonans  quod  aj|iditur  ,  an  vcro ulud 
Simm.        cjuod/inter  allifa  corpora  intcrcipitur.Rcfpondctarrcci- 
"  pilubic^n^iu^in  ifto  corpore  intamcdio,vcrbi  gratia,  cu 
"  duo  corporaiblida  intcrcfepta  acrc  vcl  aqua  fonum  educ; 
eiufmodi  fonus  non  in  folidis  corporibus,  fcd  in  intcric- 
/J^^  '  *  Tm  ^*^'^^^P^^^^^'  Confirmariir  harcafl'crtio,tum cjuia  fonus 
prA  pf9  M  i;„,YjcdIatc  ftcx  fr.i<flione&c6prc(rioiicmcdij  corporis, 
proindcc|ueincopotiiis  quam  in  folidis  corporibus  rcci- 
pi  dcbcr,tam  quiafi  in  ipfis  corporibusfolidispofTct  rcci- 
.  pi  fonus^nil^l  obfr.irc  vidcrctur  quominus  invacijtopof- 
fet  ^jcri  foniis  ,  &  cccIcOia  corpora  conccntum  facercnt. 
Corporaautem  quiC  fbnum  cdunt  appcllantur  fonantia, 
non  vt  fono  afFedla,fed  vt  fbnum  cfficicntia.v, 
4. Dtffirt,lts4     Quarta  difftcultas  cft ,  quodnam  fit  medium  pcr  ^uod 
Si!i*dHMmfii  fonusdefcrtur  ad  auditum.Rcrpondctur  fonupcr  aeraii 
•^**^'*  '^^***  &aquam  non  tantum  intentionalitcr,idcft,quoad  fiii  (pc- 
cicmivcrum  ctiam  realiter ,  hoc  eft,  vcrc  &  fecundum  fc 
^Y'^  '     pr^^P^g^ri.  Et  quidcm  de  acrc  certum  eft:  dc  aquavcro 
'^3^^'    quod  pcr  ipfam  fonus  intcntionaliter  faltcm  propagctur 
coiiftat  cxpcrientiamam  fonum  ina|£c  vicino  cditu  pif» 
ccs  fub  aquis  pcrcipiunt,qQod  non  poflct  fieti  nifi  ad  ipfos 
per  intermediam  aquam  cditi  foni  fpccics  peruenittC4 
Quod  vero  etiam  rcaliter  in  aqua  fonus  ficri  poffit,  pro- 
b4C4ir,tum  quia  p^irtica  ferrea,impetu  in  fundu  a<juaQ  in- 
ie<^la  allifionc  fada  ad  filiccm  fonum  cdit,tum  qma  raiwr 
coaxantcs  intra  a^am  audiuntur  a  nobis  in  acrc  cxifti- 
^  tibdsrdcbuit  crgo  fonus  illc  realiter  in  aqua  cxiftcflfc  Yt  c- 

ius  (pecies  pcr  acrem  ad  nos  vfque  pcrucnirct.  Id  aacefh. 
iirra,    de  ignc  clcmehtiri  q  uod  de  aere  fontiendum  cft.Quod 

tcrrain  fpc<flatiprobabiIc  cft  aliquas  vfque  partcs  pof- 
fc  fpeciem  foni  iti  iiIapropagari,non  tamdi  fonum  ipsCu 
quia  obftat  nimia  illius  foliditas:  id^mque  diceadam<ie 
aliis  corporibus  foiidis,ac  pratfenim  dc  coclis,nempc  per 
ipfos  foniim  polTe  intentionaliter  propagari  >  non  vcrA 
rcalitfer. 

i.Diffi€uitm»    Qmnta  diificultas  cft,quonam  pado  fotfius  pcr  mcdia 

ad  aU' 


Tract.III.  De  Anima  SKiif:   ' \^  ; 

auaiwm  f  feac  traiidat^^  -  , 

ea  partiinquaprteio  ronusrccipllur,  conimiio  ^P^.^^^^^^^^  ,  '  ^ 

"'%v,Ucit^^ 

ad^vfqueinterfaiiitrcarufermSlapli^^ 

ciuqabcaparcccmictiturin  ^uf  primoflP^<^tu  ^  , 

cft  Afortioriprincipio  ,  cum  fonus  ibi  tellwnWOTJ"  < 


pfo  pcndeat  in  ficri  &confcruarUcRnaius tamcttW^-  ^-^ 

.fcfcxiliainquaque  excendit  quam  ipfe  motus  ,  qUod 
tump£obabilitera(rcrimus,nequccnimilludtUaneCCi-  ,  . 

(ariaistfioncautcxperientiaprobaripQtcft.        *    *  . 
r^otiQ ,  quia  fotus  a  cont inuo  feu  fuccefTiuo  motu  de- 
pcridct:  mnc  fit  vt  n#nifi  fii^fcffiiic  prdducatur,  ac  pro- 

s  idbim  vi 


^od&eaatadyocem,  eaammalium  proprtiett,  ^ 

^wiidem  «pn«to,fi!d  eorun»  in  quibus  organa     .  . 
wi  «.a  rffcrmaadami^ccffiuivep«iuatur.Detiniri;po^  f 

'<teftiAUicBin4iim:So«iiiH>ic4^^ 


Digitized  by  Google 


14*    V  ITerti  ai^Part.  Physic  Ail^/'-<T^' 
\  cft  inrintinabulis:  vbi  nota  ,1ic^t  fonus  vtfit,  ab(blu^d, 

.  pcndcat  ab  illa  corporuinflUrione  &  clifioncjnon  t^mcn 


^^ifficuu^  Tcrtiaaifficiltas ,  ^uodnjun  fit  foni  ful:»i«atoi|n 
^'Mmw  '  quod^arer^H^Sitorpoxiweccipitur.Re^i^^ 

.   ^  dtfocorpormlidai!itcr#pta'aei«velaqii|im 

"^/    '  -  eiufmodi  fonus  non  in  folidis  corporibus,  (cdlii-ittSiSs^^ 
^^'''^^cipimr.   Confirmarurhxcaflcrtio,tuniquia  foni» 
im mcdi.i tc  ftcx  fr.idionc  &:coprc(lioncmcdij  corporis> 
^  *  '       proindcquc  inconotiiis  qinm  in  folidis  corporibus  rcci- 
►    .  ^     pi  dcbcr,tLim  tiuia  fi  in  ipfis  corpotibus  folidispoffct  rcci- 
,^^0K  ^  pi  fonusjnil^^l  ohftarc  vi^ltrcrur  quominus  invaciippoC' 
^f^^  >  fet       {btiUs  >  &  czicfHa  corpora  concenoim  (ac^|^;|Ei> 
^  Cori^raautciii  quac  fbnum  edunt  appeliatihtt&^^ 

'         •  uon  vt  (bno  afft-ita,(cd  vt  (bnum  dficicntia.v  .  ^ 

%i^ftdt4^    Quarradiflcidtasea')  i|jpodiiamfit  m 
Agi4lMiiS|gi  fenus  defertur  ad  anditimi.lUilfKttA|^ 

ijaquam  ndir  tantam  tnteiitlonaliter^kkft  ^qu 
.  "  •      ciemivemm  emm  realiter  ,hoc  eft>verdSr^i 
^APTif.'    propagari.  Et  ^uidem  de  aerc  certum  cft:  de  aqiia' 

quod  pcr  ipfam  fonus  intcntionaliter  faltem  pr6|jj^ctur . 
conftat  cxpcr:entia:nam  (bnum  in a^  vicino  cdttiu  piC* 
*  '        jCCS £iib  aquis  percipiunt,qQod  non  poirct  ficri  nifi  ad ipibs* 
per  intcrmediam  aquam  editi  foni  fpccics  pemQ|iu^i 
(go4.vec^  ecuMn  realiCfl|ipa  a^oa  font^  fieri  poffit»  fs^ 


'  •     .  bnetrytum  quia  ^rtica  lefrea.impetaJnTando  ai}uaMf^ 
iefta  dllifione       ad  6iicem  (bnudi  cdit,tuiir  igpft^r&uf^, 
'  coaxantcsintf/^pirtn  aiidiitgw 
y.  3N&:ddmil%rg6tona«iikfe4i^^ 

ins  {pecies  jper  a^reniraidiicis  vii^operactiifcet  Id  vmi^ 
ihtmd.  de  igne  etem^ii^iiod^aflre  fenticndnm  ^Q|K^|il 
rcrraiT^  fpc(f^atiprobabile  cft  ad  aliqaas  vfque  pailiffpft'. 
le  fpccicm  foni  in  illa  propagari,non  tamtfh  fonum  ipsfit 
quia  obftat  himia  illius  foipitas:  id^mquc  diccndomdc 
aiiis  coif oribus  foiidis,ac  pracfenim  dc  coclis>ncmp^jpcr 
.  ipfos  fonum  po£b  intcaaeiiaiicttr props^jaa  t  ^iipf^.WE^ 

realitfer.  '  .  .   »'       .  ' 

5.2)iJ|eiJk4f»    ^QigHtta  tifftfftlf  m  ofljigMintt  pitoitiOUi^f^  medi& 

J 


Digilized  by  Googl 


ca  partc  ih  qua  primo  fcmtik  recipitiir,  6Mjim6  ^aim.  * 

cmirti)  alioqui  non  poflcmus  dig^nofcci^fec^fcini^wiPfc    9  * '  T 

.  vcnirer.  -    1  i»^   X        ^  ' 

Qno  fit  vt  licct  fortus  in  aliqua  diftantia  anoln#cflBtcUS  ^Jfjj^ 

dircciiis  catncii  pertipiacur  ,'quia  nempe  prxualcc  fpccics     *  ij^.i 
cjuqabcapartccmucicurin  ^ipnm6ronuscditur,c[uia  ' 
eil  aforciori  principio  ,  ciipi  ^onus  ibi  vcbcmeatior  fit  \  ' 
ou  am  propc  noS  :qiiamuiii  lioii  i|l  flcgandufiWdnnihi  l  Ib:. 
in  in  vicinionbjpartibus  propagati  pcrcipiiquo  fit  vt  noa.  • 
um cxaft^  polltnia^ tUftatia{n,  fotuDriilio editi^ii^ia^ 
ii:eic.  Rc^ondetur  (ccBnd&/ttcj)^  fHlras  ad  aliquam  |^r^  7 
Uii^ihcdijfecand&toeflStfc^fe^^dtipUcett^^nafccft  ta»^^  " 
tnenprobabile  eo  paifh>^lundi*Sid  omnltn  j^j^aati^» 
ad  quam  cius  fpccics  dcucniunt :  nam  fonus  breaifflbEiO  • 
temporis  (pacio  procul  audirur.  Non  vidcturautimpro^ 
babilc  fbnum  ponc  ad  tantam  diftnntiam  realitcr  propa-    .  \ 
gari ,  guarcnccclTc  cft  vtpef  folam  fpccicm  illnc  vfc|ue       ^  . 
pcrucniat.  Rclpondctur  tcrtio,  licct  fonus  tandiii  fblum 
ou^ct,  quam  diu  durat  motus  cx  quo  tidfci^  ,<ittn  ab  i* 
pfo  pendeat  in  fieri  &;ponfcruar{,ac{^iiaiiis  tamen  ipatii^.  ^  « 
icfe-ctilMnquaquc  extendtt  <{aanafi]de  motus ,  <|uoo  taftiJ'  ^ ' 
tum  probabiliter  adkimi^,nequc  %|q  ilhd-fHa.iitcef* 
Xaria  xatioQc  aut  expeiieiiti:^  pfobdKpiteft.  .  ♦  • 

^l^sn^ectliKe  fic  yirn^^ifi  fflllsffiii^  ^i^ucfttur»  «6  pr0-  * 
imle  eius  ilperiet  &accide&ti  (ucccffm^  ad  aures  tioAitl  ^ 
pcrtingant:  quo  fitvt  intcrdum  multoprius  idumvifus* 
pcrcipiat,quim  aii^tus  fenum,  quyaaic.a  i^Uigxjtt)fi|UC       "  « 
yllain5errupti<jficfubfcaui«fr.  '  *  ,  ■  \ 

QVodfpeftacadTocoii ,  cattim^am  or<*p*icft,  J^*^  ^> 
nbaquidcm  ^|uiifc>icd  corlim  itf^uibu^ 
Adcjuiidmmu^  , 

^tminliuc  inodum:5oau$  orc  ^uumalis  prolacus  in  acre  k  ^f^^  • 


Qui  finxit  oculam  non  confiderat?  FfsL^j. 

OCVLJ    D£^CK/f  XIQi^t 
^  • .  -      .    ,  \  cpticos.  ^ ,;. ;  ;Xv  M .      .  ' 


humorcs  ?. 


NtnnuUt  recen- 
^  ritfr^j  fixtam  tu- 
nicMmtenuem  ad- 
modumdr  fMbiilem^ 
t  \^^fjforwi  proximMrn  qus 
1E  !^t  eui  humorzfndequaqf 
P  g  •^''//^0  amhUlur  ,  admit^ 
i^unt)  quam  propterea  vi" 
p  /r^tf    Appellat.  S^s  ver^ 
I  ^/V  Of«/i  fahricam  ex 
cnmmufii  fententia  de-» 

#     .     , T  E  R- 


Digitized  by  Coogle 


T|LACr\  II1.DB  AHXMA^BN,TXlNt  «#   X4^  * 


TERTIA  •ECT.IOi 
^  DeAadkii« 

I 


4 


Prima  cft  nuid  fieSonUs.Rcfpofidctar  fic  opaiili^d^-  V^?*' 
niri  poircvt  dicatar,  Qualita&  patibHts  aaditom  afltocs. 
Ncquc  obeft  quod  Ariftotclcs  i.dc  anima  ca.S.diieetit  fo-  ' ' 

numcfrcraotioncm,loquitui:cnimiiirc!ifucaufali>noa^  '  •  *  . 

formali  quafi  diccns  fbnum  cx  motu  rcfultare.  ^  IHItiJi 

Sccundacft,quomodo  fiat  fonus.Rcfpoiidctur  «x  An-^^^Jiiiik 
ftotclc  iocodtatofictipctmotumlocalcadiunaisqui-^jl^ 

MMUdtfn  cfKidttionibus,  non  quod  aiotus  localis  ca  fit  al-  ,. 
tcratib  qiia  immcdiati    vciiit  fbrqiaUtcr  fonus  produ-  ' 
dtw^ficttt  c^ifcfa&iotifj  caloi?«*s^^ 
%ltttdt8fontprod||^,dici&b^foii^^ 
saota  locali  corporam^OflB  cd  fc  inaiccm  alliduntur  fe- 
4jaatut  fonus.  Vbi  notst  cAmititcrcaqtiaaUidttntur  fit  se- 
pcr  aliquid  incdium  quod  illoraia  tllifiotw 
jbnum  cx  hac  intcncdi  corporis  cxpulfionclf  cllfiptit 
immcdiat^  fequi.  Sic cnim  acr inter duo  cbtporaattrittes 
primum  frangitur,  dcindc  ftaiilus  fonat  :  Et  ratio  quarc  • 
corpora  datiota,quaBminusvchcmcntcr  colliduntur,ma-- 
iorcra  &ptoB«JcH:cmfoiium  cdant,cft,guia  ^ 
lcuitatc  acrcm  ms»;is  ftcttguntX^adkioncs  autcra  quae  Sjm  mm 

\'  ^  Ariftotelc  loco  citato  reqiiifQamrinoii  tam  acccflari<^ 

funt  vt  t&foluti  fi«»^«dsw 
r  ior,aiftproIbdorfi«tVt  quod  plurafintc^r^ora  qu« 

'^ontar  a  quibttVid  qttod  flitoac  fti  ftaag,itur  & 
fiun:hoc  cnim  non  cft  abfoluti  ococffinwaivt  patet,ctti« 
ex  coUifionc  partium  acris,attt  fafta  jwfM^p^waiiBoae  cr  • . . 
ditur  fonus:dcindc  quod  corpora  fint  du«i,pr?tercaaud4 
fint  Ixuia,  i^uod  corum  altomm  faltcm  Uc  cauum :  dcai-  » 
quc  quod  fmt friabilia.  AppclUtur  auicm  corpus  frubilc 

( •Mdpri^  i4  quod  ia  minutilUmas  partcs  infringi  potcft, vt 
vitramAtKlocOTcri  friabilcdicittB:,cttius  partcs  omncs 

ib^atquepMM 





Digitized  by 


■  ,  »  I'  »      ^  •  "•'  '       .        T»"»^  -   ,  .  ,  . 

Tkact.I1LDiAmima.Swt.      if^*  \ 

ail  ai^icam  f  (^ue  craiiciatllr.  Rcljv>n<failWfc\}tifllI$ab^^^J2J^ 
Cja  parte  ili  qua  primo  fbtius  recipxtur,  comni>&  i^GM^ 
c^jiirti)alio<jiiinonpoflcmusdignQrccrcvndiiiani*fcftttS  c 

.  Vcnircr.  ' 

QjK)fit  vf  licccronusiniliffluadiftantiaanobis  caitusw^^^     •  ^ 

ad  iios  vfquc  intcrdtiin  realicer  mulciplirctui' ,  canquam'  .  • 

dilcans  canicn  pcrcipiacur  j  c]uia  nempe  prxualct  Ipccics     •  *• 

•  <]u^  ab  ca  pactc  cmicticur  in  qua  primo  (bmis  cdicur^quia    '  •  ^ 
cft  a  forciori  principio  ,  cii|n  fbnus  ibi  vclicinciitior  fic  ,  ' 
ouainpcop^  no$:quamuisnoni|fcfteganduit^n6nnihil  fo-   *      *' -  « 

iH  in  vicinioribjparcibus  propagati  pcrcipi :c]iio  fit  vt  noa 
tam  exadl^  poffimus  diftaciam  foni  primo  cdili^i^iN}^ 
iSrere.  Rcrpondecur  (ecnndoyttcilt  (ftnus  ad  aliquam  par^  ^ 
ceni^mcdi j  {ecand&m  efliueale  nuddplicettthttatt cft^  .     •  ^ 

IfieH  probabile  eo  pa^o  <nSaiidi^  ad  efmiem  «Mjkantiamy 
ad  qudm  eius  fpccics  dcuenimit :  nam  fonus  brcmlfiteiO 
tcmporisfpatio  procul  audicur.  Non  vidcturautimpro^        ,  ^ 
babile  fonum  poflc  ad  cancam  diftanciam  rcaliccr  propa-    .     '  • 
^aci ,  quarcncccfTc  cft  vc  pcrfolam  fpecicm  illuc  vfquc       ^  -T . 
pcrucniat.  Reipondccur  tertio,  licct  fonus  tandiu  folum      j^.  \ 
aurcc,quam  diu  durat  motus  cx  cjuo  nafcitur  ,  cum  ab  i- 
pfopcndeacin  ficri&.con(cruari,acKnaiascamenipatiii  *    «  * 
fefe-cifkuncjuaquc  extendic  quim^i^  motus ,  quod  tan-  , ' " 
tum  probabilitera(ftrimus,nequee'ni|n 
.£u:iai»cioiieautedtpeiiehti:^probari  noteft. 

pci  idcc:  mhc  fic  vc  nmbifi  fiiteeffitt^rc^dupitart  ac  pio-    \  . 
indeclasl^ieicfx^acc^^  ^ 

pertingant :  quo  fit vt  intcrdum  multo  prius  i<fhim  vifiif  *  h\ 
pcrcipiat,qu^inau^tus  fonum,  <jui^umcni^ua\abfi|Uc       *  * 
Yllaiutcrrupci(^cfubfc<juicur.  ^  ^         *  'i    '  • 

Qyodfpeftacadyikcm,  eaWmaUam  prcfprt^  ^ 
non  quidcm  qpahfia,j(ed  eerum  iifi|uiDtu  oi^wi  '^* 
4d eam CffiMmandam neceflaria reperiantar!Deutn(pcH      ,  / 

mti&ii&c  modum;SoQus  oi:c  ^iumalis  piolatus  in  acie  k  ^f*^ 


r 


♦ 

Di-gitizoij  by  Goo^lc 


I 

\4 


lyx!       Tertiab  Partis  Physicae 
A^V-       pulmonibus  attra<5lo  cum  quadam  ngnificandi  intcntlo- 
nc,prac(crtim  in  hominibus.  In  qua  dcfinitionc  quatuor 
caufarum  gcncracomprchenduhtur  ,  acrcnim  matcria 
V  f©cis  cft,  animal  cfficicns,  fonus  forma  &  fignificatio  fi- 

nis.Quod  autem  Ariftotclcsi.dc  Jinima  ca.g.dixit  clTci-. 
«flum  acris,id  accipicndum  cft  in  fcnfu  caufaliiquia  ncm- 
t»firHrwtftt4i.  pc  fonus  cx  idu  acris  pioucnit.  Inftrumenta  auicm  ad  ' 
j  ^      voccm  cdcdam  nccefiaria,funt  pulmoncs,afpcra  artcria, 

t  cpiglottis  fcu  lingiila  qua:  afpcrac  artcrisc  aditum  vcrfus  * 

os,cum  opus  cft;OccIudit  &  rcfcrat:  dcniquc  mufculi  in-" 
tercoftalcs,  &  diaphragmafcu  (cptum  tranfucrsucondu* 
r  ^       cunt  ad  voccm  cftbrmandam  ,  quatcnus  illorum  opcra  , 

^orax  dilatatur,  &  ciiam  cijm  ncccflarium  cft  coprimi- 
^.'^^"^^^^  ^"^c  acr  yalidiiis  cxpcllatur.  Vt  autc  voxfiat  pcr- 
;   fcdtior  &  articulata  fcu  apta  ad  animi  fcnfus  cxprimcn- 
.*  dos,pr^tcr  fupradi(fla  rcquiruntur  ifta  quatuor  pr^fcrtim: 

ncmpe  lingua,palatum,labia,&dentcs. 
M^h0.  ^^HP^J  fpe<flat  ad  Echo,dicitur  cfic  fonus  rcflexus,fiue 

S^t*modM    ^cfle(flatur  per  rcalem  propagationcm,fiuc,  quod  fxpius  . 
ncnetw.     contingit,per  iiitcntionalem  duntaxat:  fit  autcm  quando 
occurritcorpus  aquo  rcflcditur  fonus  aut  cius  lpccics> 
>     •  proindc  atquc  occurrcnte  corporc  polito  rcfledlitur  fpc- 
-  ^    cics  rci  vifibilis:  ficqtic  vt  aliquid  vidcri ,  ita  quoquc  aii- 
'  > .         -      quid  audiri  poteft,aut  dirc^c,aut  pcr  rcflexioncm.  Tunc 
autcm  fonus  aut  cius  fpccics  fzpius  rcflcditur  (  quofit 
V;tipfcfonus  multoties  audiatur  )  cum  occurrunt  plura 
corpora  coucaua  rcucrbcrantia  fonum  vel  fpccictn  fon'u 
quorum  vnum  celerius,  alterum  tardius  iropcdit,  nc  fpc- 
r  '  ^   cics  vltcrius  cffundatur,ita  vt  cogatur  in  cam  partcm  rc- 

liire  vndeprofluxit.   Ex  quointclligis  ad  pcrcipicndum 
talem  fonum  rcquiri  concanitatcm  loci  alicuius  diffiti: 
ibi  cnim  fpccics  quafi  conglobata  fortior  rcfilit  in  audi- 
tum.rorio  non  audiuntur  m  Echo  nifi  vltima  fcr^  rcrba, 
quia  lic^t  fiatreflcxiototius  vocis  ,  tamcn  priorcs  cius 
partcs  a  fubfcqucntibus  continuo  prolatis  tur- 
^  bantur:quarc  folae  poftxcmae  partcsqua* 
.  %     lumrcgreilus  non  impcditur,  i 

r   M  '       v     nobis  pcrcipi  confiic- 


•••• 


• 


Digitized  by  Googk 


TnAc  r.  III.  Di  ANXM4  Sintieh.  ij| 

NOnnulit  arbicraci  funi^tuin  fonfi  percipi  cam  rccc-  ^*^***^ 
pca  cius  (pecic  jnoueciuiur  o(Gicains  quidam  in  aure-^'  ««^m» 
malieoitmilisypcrcuccrecquealcenim  incu(it^(iniii5,qaafi  . 
vcro  peieumo  illa  cOcc  au(iichi,Vcrom1l  flicia  cft  kmc  o- 
.piaio:iuuii  incmt  iiiaofficiilofttcn  conra&>  {bniemrni 
percepu^hcm  impcdifentte^jettiGwdt  o&ttU  ct  ofE* 
cio  i  nadcanKTepttcaiitar.Qiiare  prdbaHlM»  altf  ftmittat 
aiiditioiiem  fieri,cam  (peetcs  lbni|>er  mcdittm  tefem  ex« 
ternum  diffafa  pcruenic  yfque  ad  aerem  i  nnacum  in  pcni« 
rilTiina  aurium  parcc  rcfidcnccm  in  qao  fic  Ibni  pcrccptio  - 
co  modo  quo  in  oculi  pupilla  fic  vifio.Icaquc  cxigaa  iila 
ofTapociiisinfcruiunc  ad  formandum  &  confcraandum 
ipacium  illud  concauum  in  quo  aer  in%us  coadaccuc»Sc 
TC^/^^ecicsiQaaocgtattmmclittsrccipiaQcaf. 

Di  iffa  f($CHltMti  ^  itMi  orgsM. 


D£ip&  iaculctte  qdkcicQf  ta  ^iQiiaiil  fifti^So  fi^*^^^ 
Cofiftacquidmiiinprganoattriamcaoj^piaiitinfiib-^^'  ^ 
icfto  rcfidere.  Vcn^m  cummalcz  finc  ptrtct  haius  orgt-  ^rittT'  ,^ 

ni>qu£ftio  cft>in  quanam  pociilimum  rcfideac.Cm  vc  (a. 
cisnac  nocandum  cil>quod  fpe^ac  ad  fabricam  huius  or« 
gaai  ,  in  flcxuofa  concauicacc  aurium  c(ie  membranam 
quandam  procealam  Sc  pcr  cranfuerfum  obiedam  fora- 
OEuni  aariumi^iuc  quialeais  eft>tenilis>ficca,dccenfa  ficac 
flMimbranacymptni^idcirco  focacnrcympaatun  audicast 
kti|icftabiUimccciaQ(ficuia,quorum  vnum  incudisValce»  / 
itimiiiaUeotiiterriiimftape(L»figariittferc.  Incrai^fiuft 
coi^enictts  (|udam  aec  ftmtcnr,qm  aan  e^.cittiHem  1^^ 
taiaecQm  etemcncaii  9  fti  pacsmixca co^cisaaiiiiaci» 
ptotndequeanlnutt[.VcaQccmoeaIbinaaanmTiibdi&  ^ 
dc(inic,fic  cympanum  audicus  ncruo  cuidam  affixus  eft  d 
cccebro  dc(ccndenci,pcr  qucm  cum  (piricus  animales  ad 
^cympanii  d-fcrutur,cum  loni  fpcciosad  ftnium  commu-  p^^^fif^ 
ncm  tranfeunc.His  prxfuppoficii:  Refpondcmus  faculca-  itfficmitMtk 
Ccmaudicadi  cefidei;e  inacrc  cohynijtQ 


V7 


Digitized  by 


t       '  T  E  R  T  I  A  »  P  aVt  »f/P^  S I C  A  E 

iiitra  tymnanam  autis  continccur:  ibienim  relidctfacuU 
tas  audicatlii  vbi  fic  aaditici:  atqui  auditio  fit  in  illoacrc 
congcrttto,Yt  canftat  cx  prarcfcdeati  quxftionc.  Eigo  ia 
'  QOcicm  ^jcifiiuc  reiiict  ficolcas  :/»^iccc  flcro  conceda^ 


>  •   •  •• 


"  '  (CijLil  k  T  A   S  E  C  T  IvO» 

*  *  Qyab.^tio  -XllL    .  ^*/. 

/     ,   ■    -  ■         .  -  ,  X 

it^l<iuaikrciriterdcfiniri,ncmpcfli>4litas©dbi^ 
^  *    fibilis.  £x  qiia  Moicionc  inttfHtjgerccft  odprcmnd^dSe 
fiimtdadm  fiioftjlhtiam^ift  nonffaJ|li«rbitrati.fitiii:^ :  neqtiC' 
^      oitm  (abftaiitta  cft  per  ic  fcnfibitis,  fisd  dH^  Tcraai  acci* 
'   '         dtns  de  gencrc  paatDilium  quatitatam. 

^  ±  digtcultM     Seciindo  qu.xrifur,vndcnam  gigaatur  odor.Rcfpondc- 
'wnidnAm    turoriri  cx  catcmpcric  pnmaram  qualitatu^in  qua  prq- 
f^nmm,    dominatut^dccitascalore  humidum  dccoqucntc  &  cxlic- 
cantc.Nafci  odorcm  cx  ncciiacc liquct  ex  co,  quod  andi 
&  fcruidi  tcrrarum  trad:us,vt  Arabiac  ^  Syrix  opcimorii 
edoruifk  funt  fcraciilimi ,  licpicraqae  corporaodorifcra 
t  Jii(i€rcmcticur,^iiiiic^mc3makuioiimfi>l9antur,odo^ 
icm  aallum  emittunt :  non  quod  ih  corpor/bus  odori^- 
li^mii  debcat elfe  aliqqid  humidi, fcd dcbec  '^iai  i^&n^ 
.  ^    ^  ^    jco  rupcrari»6c  pnetcrei  i  cali^  dccoqui  Sc  atccnu^i>qQ0 
Uctmsfin        odorata  oMmia  cak»c  abttndeat:  Esc  liis  iMmc  nio» 
9i9rk  i«/(f/.li»or^i»AensdcfoiptioncnuK»Bigec^       >  vt  dtca* 
ftf,        tui^qualititsejcpriniaraAllipmmiftionereiultans  doau* 
nance  (iGCo  &  cahdo,acquc  olfaclum  moucns. 

Tertio  quscritur  quoruplcx  fic  odor.Rcfpondccur  odo« 
h^w*f^*x\im  qnidein  Ipccies  varias  circ,  nobis  tamen  propccr  hu-« 
jl^^^     ius  fenfus  hebcciidincm  magna  cxparte  ignotas:  quo  fit» 
vt  horum  dilFcrcntias  non  nili  tranfiacitiis  faporu  voca- 
bulis  exprimamus.  Vc  enini  rapores,ica  &  odorcsacutos>  ^ 
,  acerbos,graues,&  (iijU2C^.diaratta*  Nctcaiidti 

pS^9  ^fiiateodikHec^gMosiaQidiw 

gnftom 


Digitized  by  Google 


f  V 

gnftum  duntaxat ,  quo  fit  vt  cum  cfurientibus  placcant, 
fatiatis  naufcam  af^crant:  quofdam  vcro  pcr  fc  &  finc  (a-  ,  •  ' 
porum  rcfpcftu  jcatos  clFc ,  vt  qui  afHantur  cx  odoriblis; 
jiequecntm  cibicupidicateme!jcciuhc>*(cdmtni|uac^po*  .     '   '  . 

'  tiAs.Rurrusodprum  alijdicuntor  (implicesqui  iiiacura        i  - 
iKbusobuenicmcyalij.verdcompdiiciycraosexiiipKamTa^  ' 
xia  commiftione  ars  piginehtariorum  coofidc. 

<)aarEo  ^aericur  quomodq  diSlmdacttrodorper  nM-*;^^ 
4ium  :  cm  vclacfjpmitprjniocWumeftmediumaptam^^)^^ 

,  Odori  propaghndo  eflc  tiim  aerem  ciSfm  aqUam  :  l>c  aetc  «i,^,  . 
^uidem  conltac,dc  aoun  vcroprobacury^ia  pifccs  ctiam      '  f,  \a 
iiod:u  fubaquis  pofiti  ad  paftumoccurrunt,quod  nonnid  , 
odore  ailevn:!  Ficiunt.  Qao  po{ito,ad  propofitam  qua:lHo- 
ncm  refpondcmus ,  pnmo ,  odorem  vt  plarimiim  limul    •^^''•f*  . ' 
cum  ccnuiofib.  fiuc  fubtilionbus  parcibus  ,  qux  p.-  mo-         ♦  •% 
4um  exhalationis  ccorpoce.o4ori&roeiEaunc ,  ^c* v  rri, 

td  manifefliiiimis  experieaci  is  facis  innoccfcic.Rc{i>/-  t««^ii#«M* 
lus  (ecundoodorcmcciamab(c{u^  liunniidarubftancit  >  * 

JMfiin^ifecaad^  C0e  tocentionalc^  poflc  ctiam  incer- 
dum  difBiadi  (econddbii  efle  tcaX^LCfVem  adqtctonis  pdor  ^^^t^^f 
parspacetexeQquodejUiifttmeasVapGarnequeatadfc^  ^ 
caftmQtiffima  pr6pagari,alioqm  oporcerec  rem  odortfe»''''* 
ram  iA  fttmam  penttus  aMomi ,  &  camcn  odor  i  qiiibuf* 
dam  animalibus  vc  a  coruis,  canibus,  &c.  in  locis  valdc 
4  diflicis  pcrcipicur^nccclVc  cft  vt  iilic  odor  communicetur 
(altcmlccundiimcHc  iQtenciona)e,{cu  qiiod  odoris  fpc- 
cics  iliucpertingac.  Po1|crior  parslicct  fit  magis  dubia,  prtSjivrf* 
nobiscamcn  valdc  probabilis  yidecur :  nihil  cmm  ^^2xi^nt jfmu 
j|ttomiau$odorcorporis  odorifcri  ffinikai  fibi  odorc^ni,  ' 
*in  pedio  aere  procreec^  ab  ifto  altas  in  vicinil&  conci^ 

'  aoi  parteacrisadaiiq^aaidiftan^iam.reaiicerprodiica« 
tttt  >  iicec  ylcrd  coqcedaitius  odbrem  non  ad  tancaidf  dt-  . 
ftmtiam  di Aindt  lecandi^m  cfle  reale ,  ad  qaancam  dif<*s 
foadicttc  (ecttnd&mede  -       -  ' 


*      Qv^Ai  s  T  I  o  XIV. 

DE  ipfo  adki  odorandi  nihil  aliud  diccdum  occurtit 
^uam  tpsi^  4«xi  recepu  ijpccie  odons  iiue  laccMoaar 


Digitized  by  Google 


♦  • 


litcr  fiuc  ctiam  raifiter  propagccur  f nip{ifacui^^te^i||^  . 
'      *     \  randi: dc  qua  quxritur  in  quonain  fit  fubiea6,(cu  qil!q#» 
'  nafn  fit  eius  proprium  organum.Notanaum  igituc  cft  m 
.  rKjriii»»  A-£*„pgjiQji.c^cmitacc  nariuraextarc  duas  carnofaefub- 
,  ync*.        ftju«i«  0Ot^ili|«liAS  ,  qiix  a  mammillarum  fimilitudinc 
'     '  ^ianct£  mamimllarcs  fcu  papillarcs  vocantur,  quibu^ 
'  V    '  '    fobiaiosmultisforaii^nibuspacctts^^aodpropter  fpott- 
.     «ae  fimaknAiicm  fpongiofum  vocm  ca$iAiiiE,^4  ilc^ 
X  wWiJlrftW^4taduo?habccinfigtiekl^^ 

•i^Ui^uJ  &carunciilanim  vfpscftmpIjW^»^ 

cicndi,&  purcTandi  ccrCbrum.C)blernandumctWl»cft^ 
hos  meatus  deriuari  a  ccrete^ncilios  qu«rf«vn  pcr  ip(Swi 
4  u  nafumdiffbfos.Hispofitisdubitawrinquanamparcete^ 

Krr«4^f^f^4^^t  facultas  odoratidi  ,ciufquc  adus  chciatar,an  m  ncr^ 
'    uis  narium  ,  an  in  olfe  fpongiofo,an  vero  m  illis  duobus 
■  '^:   •      cubcrcuUs  fcucarunculis  maminillaribus.Rcrpondcmas 
.  ^  --jBdidcrc  in  catunculis  mammillaribus.  Probatucquia  vc 
'    V       -  ''fiacibitAriftotcIcs,idciccopcrfc(ftaanimaliacgcntrc%irf 
'  yatione  ad  olfecicndum ,  vc  atcoliatur  ogerqil^m  fupcr«r 
■«jfituihorMni>ol%ft«».Ofetculum^^e^^ 
>  liud  eft  qa£ncm^ws.dttan^ 
crao  ip fx  mammiiUies  cttanailg . fiptt  ai>y 
lia^JcolfadlusA^cindcl^fratttettallp^^ 
pcndcnt  ill?  caruncul<j,non  l<jfis  nasibuA^dttaf  facollik 
odorandi.Deniquc  non  apparcc  ad  quod  alind  munus  na* 
. . ')      tniai  qa«  nihil  fiw&*  cwUciu ,  ciufmodi  oibcxoila  is^. 
•     ftityiem.  ' 


'  .  r 

•  ,  V.    ^QxAaxia  x.V,    ;  '  .v-- 

'    '  '  TS^*  pr«ciju»JifEculcacc$4ciaporcocoi^^l^tt*^ 

J^pUcai»daMie»pequidfit>^^  , 
^  I  C^odadprioxtmdiS4duceinattinct,bxeaitte 
^  \^  ^ufi^  ri  po??ft,Qialibsi^Mhi  fcnfibilis,  Explicaciikf^. 
fcribiturex  AriftoteIedes£ittft,(enfi,€.4.qualmisie^ 
patibilis  iu.Uu^d^  a(}uco  a  ficcota^^^  ^  calorc  oria- 


Digitizsd  by  GoOQle 


aOOgle 


<3agaftfim  aScicnsiia  ^ua  dcfinicionc  qaacuor  faponim 
caura:c.<primantur:forinalis  cft  ipfam  gciius>ncpequali-       .  '  ' 
t.is  Gcanda  pacibilis:maccrialis  cft  humi(iiim,aqucum,3c  •   *  * 
liccum  ccrrcftre^ifftcicns  calorifinalis  guftum  afficcrc.V- 
bi  nota  ad  procreandum  faporcm,  humidum  dcbcrcficco  NHi^ 
<lominai:i>  quiaiTC  odor  magis  in  ficco  quam  in  huniido: 
iu  Qifot  magis  in  humi do  qtiaai     wxo  ^nfiftic.  £t       .  * '  ^ 
q^pniainaifi  hiinitdiim^ficcamprxuiaconco^pne^^^^^  « 
ptii  mi(ceantalr^oii  fbilet  fapor  Prici»  idcirco  ad  fapociil^     \  ; 
procieandiuii^dore  opus  ffft>$ue  tittufo»&ie  tniiusD^pcc 
qnemapci  hiimtdiftficci  conco^io  pcragatut.  Botri 
notaadttmUladndnvi<kriprob9^1e>quo3aonf|\iUie-»  ^ 
xtftimant  eundem  faporem  ie(pe£(a  diaerforum  efle  di-«  ^ 
wcrfe  fpecici,  vcrbi  gracia ,  candcm  hcrbam  boui  dulccni         \  s. 
cnTchoinini  vero  amaram.  Ncquc  cnim  id  contingic  vn- 
c|uam,vt  quod  vni  dulcc  cft,altci:i  lit  amarum,mod6  fub- 
lata  lint  omnia  impediinenca,quibus  faculcai  dccipi  pof- 
fn  ciica  propnum  fcnfibilclic^t  po(litfiwi  vc  illud  duU 
ceqaodvnigratumcft,alcelificiaittcuadum&m(alubj:e>  ' 
•neque  ehini  Omnia  dulcia  omnibij^  graca  Cftta,, 

Qgod  ad  pofteriorem  difficuidlem  fpe^t  9  o^  (iint 
prascipuac  raporam^cics  quas  Ariftotdes  eitt^erat  z,  ^'-^^ 
deanima  c.io.nempedulds,vtin  meUeiaiti^iBniaab- J^j^^jJ*^ 
(]!riichio>ptngat8  vt  in  buthyroy&iTas  vtin  miri,afor  vt  ia  ^ 
aUio,aceTbusvtinpomisiitfmacusi5iaeatiisvtinQleis>a*        .  . 
cidus  vt  in  aceto;Pod[ent:(uccni  plures  afli^nari,  fi  niagis 
rpccialitcr  diuidantur,  vcl  pauciorcs,fi  ad  prima  fua  gc- 
ncra  rcducanuir,  vc  fi  faporcm  dicas  in  gencrc  alium  cftc 
medium,aliumvcrccxtrcmum.  Circa  quam  diuifioncm 
quacritur,quinam  fintcntrcmi  faporcs :  Rcfpondetur  cos  SuifidmfMi 
cflc  quos  Ariftocclcs  aflienauic ,  ncmpedulcem  Sc  ama-  A* 
cam>qttia  iftiinracioneUpbrum  fimc  maxiind  oppofici»^'^/'* 
cijfoi  maxtmd  cdntta^rto  modo  rcnfiim  aficianc  ,  vt  con-),^, 
ftac  experientia,  quemadmoduminter  colores  ij  «en(cn« 
tur  cxtremi  qui  maximi^  coiictacio  modo  vifiim  afficiuc» 
nempe  candor  difgrcgando  >  &  nigredo  congregando. 
Quodficonfidcientariapofesratione  primatum  quall 
tatum  ex  quibilsoriuntur  >  a#rbus  feu  ponticus,  qui  ex 
inccnfo  frigorc  ,  &  actitus  qui  ex  fumino  calorc  oritur, 
*  crunt  cxtrcmi :  fcd  ifta  conuderatio  non  cft  faporum  vt 
.  ^porcs  fanc^  fcd  prouc  ad  cprporis  ccmperamencum  ipe- 


'     y  OjS  TeRTI  AE    PaRTIS    Ph  VSIC  AB 

dant:lxcct  autem  quidam  ex  Riediis  inter  fe  auc  cum  aU 
tcro  cxtrcmorum  atfinitarem  quandam  habcanc ,  fpccii: 
iMfw  miK'  tamcn  omncs  diftinguunt.Porro  cum  plura  corpora  (api- 
^     N    da  pcrmifccntur  ,  probabilc  cft  non  ynmpfaporem  pcr- 
cipi  ,  feci  multipliccm  ,(icque&  ciufmeali  permiftionc 
r  ^     nullumraporem  diuerfumafaporibus  permiftisrcfiilca- 
•  .  rciquamuis  nihil  repugnct  ,  adhibitapracfcrtim.conca-: 
. '       .  ftione  ficri  rcalitcr  permiftioncm ,  Yt  (apor  cfrcntialiccr 
V        diucrHis  a  pcrmiftii  oriaiur.  .. 

Qy_  AESTio  XVI. 

Slutmoio    t^^K  Voniam  fpe^ac  aft  a^ioncm  guftus  hoc  duntaxac 
luSlatH  moncndum  occurrit ,  ctiam  hcri  rcccpta  fpccip  iti 

organo  g'aftus,iclqucab{quc  cxtcrno  mcdio,  in  quodif- 
fcrt  a  prjeccdcntibus  (cn(ibusi&  cum  ta^u  conucaic^noa 
camcn  abfque  intcrno ,  ncmpc  cuti ,  &  force  carnc  {pon-> 
giofapcr  quam  intcrmcdiam  (apor  incentionalitcc  im* 
%  mutat  facultatem  guftandi,  « 

<SiVfWi7      Quod  attinet  ad  facultatcm  &  cius  organum  (cu  obic- 

»fi  Uniua,  ftum  ,  probabile  cft  quod  Ariftotclcs  innnuat  i.dc  parti- 
biis  animalium  ca.iy.g^ftum  elfc  in  lin^^ua,  &  quidcm  a* 
criorc  vim  guftuseffc  in  faftigio  fcuculpidc  lint^uae,  qua 
ad  eius  radiccs :  quiancmpcca  lingux  pars  mo^liorcxi- 
fticciufque  ncrui  liccc  minores,func  tamen  molIioces,id 
faporcs  pcrcipiendos  magis  idonei:  vcro  finiile  ctiam  cft 
candcm  facultaccm  nonnihil  cxtendi  ad  palatum  in  quod 

r;— guftatorij  ncrui  aliquantulum  cfflindutur.Eft  autcin  lin- 

irua,       guar,qwx  cft  prxcipuum  huius  icnlus  organum  ,  naec  ra- 
"    brica.Ipfa  ad  radiccm  quai  faucibus  coharrct,  ofle  valido 

*  '  ,  ,  nititutjtunicacingitur  pcrtcnui ,  qua:  toti  ori  communis 
cft,noucm  conftat  mufculii»  quos  media  lineaad  dcxtram 
lcuamquc  diuidit  ,vcnis  duabus  maiufcpIis,totid6mquc 
artcriis,duobus  itcm  ncruorum  coniugiis:aIceromoIIio- 
rr  dienofccndis  fapcribus  dcftinato,  akcro  duriorc  mo- 

r  tui  fubfcruicnte  intcxitur. 

^ujlm  qui  iis  vntelligcrc  cft  guftura  non  effc  ta<flum,  fcd  ab  i- 

d*ftmM^    pfodifferrcfpccic,  quoddifcrimcnpatct  ,  cumcxpartc 
tmOm.       obie^i,cum  cx  partcorgahi.  Obicdiquidcm,quia  liccc 
.    omncguftabilc  fit  ta(5tilc  ,  non  tamen  c  contra  omne  id 
'  quod  tangitur,guftari  potcft:  cx  quo  intelligerc  cft  aliam 

'  ■•  ■        '     ■  '  •  jcITt 


Digitized  by  Google 


Tract.  III.  Di  Anima  Sent.  i;^ 

cfTc  rationcm  formalem  guftabilis  ,  aliatn  vero  tatflilis: 
Organi  \rero,quia  licct  in  ca  partc  in  qua  incft  vis  ^^uftan- 
diy  tangcniii  quomic  facuitas  rcfidcat ,  non  tamcn^c  con- 
ucrfo,  vbicunquc  hiculcas  tangcndi  rcpcritur,guflaadi  po^ . 
tcntia  cernitur. 


SEXTA  SECTlO> 

De  Taau. 

De  iUitii  Qbit^to  ,  quodneim  fit^,  ' 
Qv^  ABSTIO  XVII. 

OBjc(flum  ta6lus  ingencre  dki  poteftjCjualitas  guac-  'j^Mli$gi,t 
uis  tada  fcnfibilis.Sunt  autcm  (jualitatcscjuimodi  ft  /itiles  " 
primx  vcl  fccuntij?:  illjC  funt  quatuor  vuIgares,calor,fri-/»  i  ffrimd 
gus,  humidicas,  ficcicas  :  hai  vcro  decem  numcrantur  ab 
Ariftoceic  i.dc  orcu  c.i.  c]ua!cx  primis  oriuntur:graue  5c ^**' 
Jcuc,(iurum  &  molle,lubricum  Sc  aridum,  a(perum&  lc-» 
ncjcralfum  &  tcauc:  c  quibus  cjuatuor  poftcriores  adfcn- 
fum  communcm  vidcncur  pcrtincrc  ,  cum  hon  fblum  ta-  ■ 
(flujfcd  ctiam  vfupcrcipiancur.  Obfcruandumctiam  cft 
primascjualitatcspeculiari  quada  rationc  icmagispro- 
pric  afficcre  fcnfum  quam  fccundas,  ncmpc  immutando 
realitertcmpcricm  fcu  complcxioncm  infitam  cjuatuor  , 
primarumqualitatum.  Quarc  non  immcrit6  arbitramur 
lccundas  qualitatcs  non  uili  fccundaria  ratione  ad  lcn- 
fum  tadus  pertjncrc. 

Eft  autcm  hic  pcculiaris  dilficultas  dc  voluptatc  &  do-  Hmnugd 
lofc,titillationc,fame,&  fiti,num  tadu  pcrcipiantur.   Ec  dtffitttltMt^ 
quidcm  cjuod  fpcdtat  ad  voluptatcm  &  dolorcm;Rcfpon- 1.  ^fylu  * 
dctur,liccc  vulgo  dicatur  fcntiri  voluptas  5c  dolor,  id  ta-/''^^'^^  r 
menpotius  intclligcndum  clfc  dc  objc(flo  voluptatis 
doloris ,  quam  dc  ipfa  voluptatc  autdolorc  :  Sunt  cnim 
volupcas  &  dolor  propric  adus  appetitus  fenfitiui ,  vt  a- 
Jibi  ciocuimus  :  At  vcro  iftorum  adluum  objct^la  ,  func 
ctiam  tadlu  pcrccpcibilia.   Nam  objcdlum  voluptatis  c- 
lus  cjuac  cx  tadlu  nafcitur  ,  cft  cjualicas  pacibilis  natura: 
niaximc  conucnicnsfcnfuiapplicata  :  objcdum  vcro  op- 
pofiti  doloris  ,  qualitas  natura:  difconuenicns  fcnfui  ap- 
plicaca.Pcrcincat  auccm  lici^c  ad  ca(ftum  ^^accnus  tan^^ibi-. 


Digitized  by  v^oo^Ie 


id«     T  E 


RTXAi  Pahtt  sPtttsrc  A 

^     Ha  fiinc  >  ficque  eius  a^mn  (eincfRaj^  s^uineqiie::^ 
^  '  efl » ncque  f olupcas  i  A6  apperici^tero  foifit^ 

^anc  (iib  caiionc  boni  6c  tt^i  p0S^am  feipsiidAtt  a- 
Aom  propnam  dolorif  &  To&i|tcad8<^4'^  trfill^lHiF'> 
a^AfMfa*    Qgoi  ipcftae  adririUactooc^i,  fi^iiiiii  i 
1Mb  tit^fauioaecorpoQiim^cric&ii^^ 

&  jqpbis  I^caKs »  al  caftum  camen  md^s  f^i 
nens:  fi  v^r6  pco  horrorrfen fiiga  afcreAat!" 
dain  voluptire.-crit  adusappcricus  ftflfitiui. 
!•  Dtfimt    Dciiiqi  qaod  fpcdat  ad  famc  &  fitim,tria  in  TnaGflisa(|s 
^JkU      iliarum  confidcrantur,in  fame quidcm  primo  diuuiaj»  in 
^  ■  TentricuIo:(ccundodolorcxcaortus,tcrtioapp^tii5#ca- 
lidi  &  ficci  Jn  fiti  vcro  piimo  intemperics  exnimia|id|li- 
:  cace«(ecando  dolorexc#orcua>tcrrioappccicioiiamw^lc 
" ;  SApii.Ex  quibas  dolor  &  apperitto  p^incnc  ad  appeti* 
tum  fentiencemidiuaifio  ad  cadam  vc  fcnfibile^Mni> 
'  f     aCidkfit^  incempcries  ad  eaiideiiiiTCieiifibile  f r^lpd^i^ 

TdXmtmiU  j  D  fibipcculiare  vendicat  idc  fcnfes,  vt  nullo  indileac 
m*4i$  ii$du  j[  mcdio,  fiuc  cxtcrno,  fiue  intcrno,  quo  fuum  ©bjcC 

percipiat.    Et  quidcm  quod  nullo  medio  cxtcrno  i 
•  '        geat  iicut  nec  giillus^expericnria  facis  pacec  i  cum  VlA 
mis  excerna  cofpora  vc  aquam  >  le  uHrcm  immedipcd 
^^Aas  qualitatcs  agcic  in  CpaCosinm  tafbos  r&A "  ^ 
'  ac(bmbiii(craffeerecoqR!^  m^  l^^i 
efUktm  cespos  animalis  mbil  fic  iiicci)cAofli.  ^uilnra||io  fion 
<MMsficiitfccnoiiied(o'prolM^ciuri  qcua  orgutnin  nijfti 
eft  tam  caro  qoas  cuccm  coinpledicur,  quam  oenfii^^^ 
ceccaro  allquo  modoUia  pofiit  mcdium  inCbrniHMlP 
(pe^a  ncrui.  Cum  itaque  (enfatio  ta<flits  fiat  in  caro^s^ 
pra:fcrtim  inipfa  cutc,c]ua  nihil  cxcimius  cRin  animali, 
lcquitur  non  rcquirimedium  intcrnum  ad  adlioneni^^. 
{tns.  Quod  autem  nonnulli  Ariftotclis  intcrprctcs  aOm- 
manc  duo  corpora  folida  non  pofle  immediac^  fc  u 
^e>(edaliquid  a<!ris  incerHta{em]^rincercipi,^xc< 
mnemfpe'ctcmprobabiliCari|i.Qais  enim  fibi  pernii 
glpbm  4(pjBiifiib>*Uica  maAkia  explofuarpmecer 
p(«CiM#  ant dawmi BMHmtm li 


Digitized  by  GoogI| 


ti^  fiffinu  Ti  infigicur   &  i  Qtip  tan^ 

Si  oojidas  inde  (cqni  >  feiifioile  fupra  XbnfiiniiL  pofiotni  ^^^**^ 
lcndri,  quod  repugnaccommani  Peripacetics  (cholc^»  8^  >  < 

ab  Aridoccie  accepco  i.de  anima  cap.ii.axiomati)(cnnbi« 
Je  ruj^^j^fenfum  pofitiim  non  rcncin.Rcfpondcturta^umiiAu^,! 
ab  irto  Ariftocclispronnnciatocxcipijquodetiam  dc  gil- 
ftu  potcft  probabilitcr  aflcri.  Et  ccrtc  abfurdum  fatis  vi- 
dccur  quod  aj  unc  oppofitx  partis  alTcrtorcs ,  parcciiv  cor-  ^ 
poris  calidam  non  fkum>reJ  viciuac  partis  calorcm  perci-     .  ' 
{ei|iirequerectt|eiiin|i»extremispat;i|>us  nihiifMirj^  >  ^ 
Scpeipeuionos  decipi,cumplttscalorisinqimUbecfac-  ^  .  ■ 
te  corpcnris  caiid efle  arbicraremuryqttam  veri  i^>non  c«  •  ; 
xiim  iiium  >  ied  iacenfiorcm  ncin»panis  calorcm  percx*  ' 
per^.Addeqaodincer.vidnamiUamparce^^  ^  ^ 

ibitj||ip(ll|RcaIor^>del^mefiealiquap^  *  < 

^  caloir  non  fincirccuc>)uod  vald^  abfurdum  eft.  ^ 

•  '  Qjr  Aa  ST  f  a  XIX- 

IStud  prxfcrtim  dc  facultatc  ca^us  occurric  cxplican* 
dum  ,  an  fit  vna  fpecic  faculta^  rcljpc^u  cuiuflibcc  ob- 
jcAi  :  Plcriquecnim  multipiictmincodcm  animali  ca*       '  *, 

^um,  cumquefpeciediflindum  admitcttncjieoprjclejb» 
cim  dtt^  aigttmenco  quo  Ari {^oc.  t.  de  animacit.  c  107^  f 
ad  id  comprobandiim  vfiis  cft :  Videiicec  quod  nntts  ipc^  t 
cxeicnfiis  dickTnamdttncaxac  fimrrariciarrm  vccficnr»^ 
taftps  anccm.ycrfccttrcircaphxcesconcc^caccs^  qoaB* 
doqtticicm  peccipic  calidtmi  &  ftigidttm/iccom  ^  httmi* 
dttm,  &c.  Probabiliortamen  alioramiencenciaefty  vni« 
cum^ecic  ac  numero  caAum  inefTcinynoquoqueani- 
mali.Racio  huius  (cnccntix  e{l,quia  huius  faculcatis  ob-  Vkicm 
jedum  in  rationc  formali  fcafibilis  vnum  cft  fpccic  infi-  tii&  nm^ 
ma ,  fcu  habct  vnamfpcsic  rationcmformalcm  :  Quia"^*  '^*^ 
qualicaces  omncs  prirao  &pcr  fc.cangibilcs,habccvnum  'V^JJ^JJJ^ 
xttd^m9»modumimmutandiWsuittm>noncancu  ,  - 

ifflMyii.cwy  nr  m^dijBm.nipftm  xnimitt»t  v^Mscttm 
jquia  (^o^ig^niimii.  ^iia  Cff^ya^MW  wSim  immucajoi* 
iii:,  acgwvBtMn  opppficum  re^onjccttr  >  bcte  obu^  ' 
fiBmut/B^%imimu^  fil  mi||tiplcx> 


Digitized  by  Gopglc 


m4  '  .■^■XTiA#Yiirf>J^'4^«iA#^: 


Hr^^i^^J.         fenfiis  communis,  6bie<fta  prxfentia  percipcrc  dfi 
^         ' '    fibus  externi<;  apprrhcnclunrnr:  at  nullaren:  ratio  cur  non 
,  V       '     pofTit  idipfiini  phantafia  nrarftare  :  C\  enim  potefV  eas  rcs 
wpcrciperc  ac  digno(cere  vbi  (enfibns  cxtcrnis  tam  sut  pcf^ . 
r  '  xcftstf€»t  non  potcnt  cafdenrdigQiilcere  du  ietf (ibm  i^t^' 
.  fttiiisa|r|^hen<bnt«r  |ldett^^ 
mnneiti  perci  pcred^Honcs  c^tefomiyi  ftn6iM^ji0f^^isd^ 

iit  <]uod  anterioces  ilh»  cerebri  portione^ili  (criinin^:^ 
'  Quattaallertio.Eft  vnica  faculras  intcrna  apprchcnfiua 
itu  vnicus  realiterfctifus  inret'nus,r|ui  nnminc  phantafi^  i 
'  vf'--    generatim  fumpto  fi^nificari  poreft.  Cuius  quartx  afler-  \ 
/^''  a  tionis  veritas  ex  pi^pcrdentium  airertionum  probationc 
'    fitisconftat.  NcqHe  obdat  varia^c  multiplex  opetaiio 

e iQde  promahat:ho6-eiii«i  non  argUit  di (lin^ttynem 
ftatum:fiqmdeaf  ^  vno  eod^imteinteUa^u^Qerfie 
4^iitoduniopcrationcs  profluuQts  Qam€f^^  * 

^«i^fiRn;  brcnon  adienfuum<iifllfi(€Hopetii>feddkVc^ 

dfjlS^Z'  ^^^^^  *  "^^^^^  pofttnm  cft.      '^^ *  '^-m '  - 

"  Notandumautcm  illudcft,illamvnam  reipfa  facuttk- 
tem  appreh^fiuam  virtute  ciirc  vcluti  quatrupliccm  >  pro- 
ptcr  quatuorilla  munia  infignitcr  intcr  fe  diftincla>qu* 
oe^  fci^fiim  communcm,phantafiam,aeftimatiuam>&  me- 


t^riantfigniftcantur.  Quared^  iiUsdcinceMit^^^fiafi'^ 
.  i     qi|att#t  diftindis  facultatibus  dincfemQ9>yi^^i^eb»a 


T  cxtcrnus>itaintcrnui  t^uoque  fcnfus  obic€hipe- 
,    cic  indtget  vt  ipfum  percipiat,  &  quidem:  eo  magis  ^ 
9ptiu4tHfef.  quod  vt  plurimum  ol>ic<fli  prarlcntia  non  iuuetut  cani 

fopenumcro  circarcs  abfcntcs  vcrfiitur.         ''■  •'^"^ 
JiiiMi  dk^j  5m|j  amcm  fecdeareiiifiBodi  duplicis  flfinerisioti^dam  ' '  % 


Trtm         5m|j  amcm  fecdeareiiifiBodi  duplicis  jpneris 


dmiicnpC' 


Digitized  by  fcoogle 


TikAckML  IH^AHiitA  tfiTMiiliT*.  iifiS 

diciinturrenrata!,iclcft,rcpi«felitai^«r€CttaiBqu«  fenfil  _ 
aluiuoperccpta  lantialix  non  {cnratxjHcft,  rcprarfeilta^^t^.  . 
tiiia.'  alicuius  rci  feQlibilis  fub  aliqua  ratione  qux  fcnfif-":^  /•  • 
uon  percipitur,vt  cum  oui  repr^^fcntatLlr  lupos  fub  ratio- 
ncinimici.  Rarfus  fenCuarura  fpccicrum  aliae  funt  fim-  , 
pliccs>alix  coinj#/iwe-il*^'^  dicumur  cjjuacrepijjj^fentat  ob-i.        -  ' 
leda codemmodo  quopcrccptafunt,  vtcumfp^ciesho-  i  v 

*ficimA^«^<iitat:ha|7C£icxfe^^^  " .If  o^<?.: 
s  quidcm  pcrccptas  fcnfu  rcprxfentant,fi:d  aon   '  *  ^ 
i<]aofurtcpjefccptj||YCCikaiiiftrsi^coman^s^  . 

'cnfiipofitas>n  ci\m  qt  modte  tt  amdhrtfis  im^igm^^o  fibi  •  ^ 
rcpracfcntat  montcjn  a&ccQiti  nulqiiam  ¥Hbm;: .  vni»H4m  #- 

Qnaeritur  autcm  vndcnam'  oriantur,&  quombdoiilin-  ^^^^^^^ 
tcrno  Icnfu  fcu  phantalia  producanturiUae  fpccics.Rcfp6-  i^sts^tcvt^» 
dctur  primo  fpecfes  fcnfatas  fimpliccs  a  folis  obicdis  o-  '       '  "  .  . 
rin,&  cfFcdiuc  produci,  ita  vt  fpecics  rcrum  fcafibiiium 
m  fenfibus  cxcernis  rcccptae  bcneficio  fpijicuum  auima-  * 
.littm  pcc  fiCQios  icnforios  dcferantur  ad  cerebrum  quod 
cft.i^Mgi|niim  Interni  fcnfus  feu  phantafiae ,  &  ttmc  appel- 
il^;i|{}phantarraata.  Rcfpondctur  fccundo  fpecics  {cnCi-  u^fi^ 
t^scompo^^l^^^U^  abicais  fl^  \ 
•cx  qaH»iis^9cdm^oimQt<i^  vt  intcnieitmopcrai^  ' 

tio  ipfios  phanufiiie  ^icci^U^i  ki^  Sk  c«i^iieiitis.U  ' 
qao  incelti^  (pccies  compofifas  tioa  tfh  diffiiidasA  fim- 
plicibus  fimul  iundiiC  Rc^ndecar  tcstio  ipccics  neH^^^tfM». 
lcnfatas  dTc  omnibus  aHimaniibus  naturalitcringipnitis, 
^on  vcro  ab  ipfis  rcbus  acceptas.Probatur>quoniainin  a-  • 
nimalibus  natur^iHs  qMXi^a  n  fvmpathia  &  antipathia  -. 
cernitur,  ratiofic  cuiusqua^dam  aaimalia  facillim^  inter 
^eibciantui:  quapdam  vcroctiamfi  nihii  vnquam  detri-  ^ 
tmcQti  fibijumicem  intulcrinc>na^uralicci  feiugiitnt.Noa 
ppceftaaiem-f»tt(i»oib  mntio  appMt^  ab^oe 
prima  aliquaapprehenfioncfcnuis  itttcrni>(^«  jSc^^mt* 
siicalopaBffittm  i%umm  ^cieram 


£ 


Tfi  vnicum  intcrnum  fcnfiim,ncmpc  phantafiamll 


Digitized  by  Google 


\ 


VMXt  flib>4iuerra  coii(ideratioae>  ncmpe  ia  ordlMltMfe 
rras  fii^ttoncs,  v&as  qtlbquc  fortirur  appcljationcsrquo 
fic  vt  modo  fenfus  c6munis,modo  Ipeciali  rationc  phan- 
tafiaj  modo  qftimatiua,m©d6  memoria dcnominettii^Dt 
ifto  igtturinccrno  fcnfu  fub  ciu*druplrci  illa  confidel!Sin^O- 

ne  dcince|$  dkcmtxs»  ^at  qiiidcm  liocti^ 
tur  fcn&s  ifioii|9in|ii^     '  ^  "  ^ 

""  •"•"^"'^•^ijTf'-  Tr  ir  irifTimniiiiii  i  ft  iii  iiiiiiliiiii  iftiaifitiljf 
tum  c^ia  &di^\^M  tiakmM^St^ 
^    '  ^:^idiMCUca  ipfa j>ercipere:e<b^ 

'  •  *li«rad  vllumcx  quinqucfenfibuscxrcrius  ,  cum  nuUa 
pocencia  matcrialis  pQifit  fuper  fuam  ipfius  a^ionem  re* 
iicdi,  necclfc  eft  vc  pertincat  ad  aliam  aiciorcmcommu- 
niorcmquepoccnciam,adc]uam  non  tantuaiobie6bonini> 
•    fcd  cciam  fun^ionum  cxtcrnarum  imacyines  defeaiiwir, 
qucc  nihil  aliud#l\  quam  phantafia  fub  cactone  (e^K 
commfinis.  Secundum  munus  eftdiuerfbrurn  fenAtai 
.  obtc&t|l^erfter^  &  diiudicarc',<]uod  nullus  exte|Cl^||Mi 
'£uifixttai.pra:ftare  potcfty  aiil»¥attiqm^Ocifca{r<mtij 

.  (     .  flnnriTiT nliirili \\iff\i\  niii i  uffi nj  ffif  [il|iirinii|liii 

^  ailnmtt.c4ndidaiii|fim 

|iiip.^|ommttMB«lfiiifttt^  vetiK  MUtiiaiitc 

<r       ^isjkeiiKTmiiiin  nntauseft  iibpcrtiri  fcnfib.externis  vim 
ad  fundioncs  fuas  obeundas  prf  communicationem  (pl- 
^     .  '     riiuttm  animalium  ,  quos  i#.vclu$i  fonte  acprimario 
(      •  featiendi  inltrumetito  effiindit :  vnd^  cum  obftraiturvia 
'  illacerebri  Ybircfi4ctvisiftafenfuscommunis,perquam 

ptsedidi  fpiritus  egrediuncur,vt  in  fomno  acci£t,neceiie 
eft  feciaxi  externos  f^nfiis,  Yrnim  liir  ln[,iiijiflil>u|gt  ir 
/d|^ioim^>^ikvigiltt  . 
V  '  •  *'       '  •  «  -  '    '  .  I  .'Si'- 

•    QviiMxif  o^  ' 

t.  Btfjp^'  1)  Rim4mquamtqrquid(intfomnus&  vigilia.)>efiid- 
if^fH^^t  1        vi^ilia  omnmm  excernorum  fcnfuu  auc  faitem  a- 
liquorum  Tolpcio  &libcrtas.Somnus  veioyqui  eftvi^K* 
>yy<bmf ywwWa^icfiwuri^^  omnmm  fonfunm  cx- 

V  tcroonim 


Digitized  by  Googlc  , 


ftniotum  ari  animaiuiam^  qinctcm  S^alutcm  in'(ld^a|.  ' 
Ex  c]ua  tlclinicionc  inpclligis  non  forc*foifinitm  fi  vtl  y- 
nus  fcnfus  cxrcrnuscuigilccrdcincicr  cum  non  projgricdi-         .  / 

'  c{  (omnum  ciim  vi  morbi  fcnfus  obtorpcfcunt  f  vt  coQ«   ^  ^ 
tingit  in  I:pot!iymia,epilepria,pra:focatioae,&fc.  . 

Secundo  (]ug|tcu^udty>db  comingac  fommis.Rcf^p- 1.  fiifw«f«^ 
dcAr  cdm  c^iidngcrCcum  «  ccrchn  (^^t>bniiiiBur»  cx  ^'"^^g^ 
oua  vcluc  cx  commulS  ^tiQctlni  fc^t«  lolcnt  animalcsif""**^* 
ipiricusadcxccrnosfbtftt{pcrncrtij|srciifoliol4cn^ 
ObftfiniQtur  -«ucent  c<ynmattia  e^ecnos 

'oftia>vaporibusifenmciA^c»iiclM^dentib^,q(li*  *  ^  ^ 
bus  Q)iri tu s  graues    torpidi  teddumnr : . '  CiMi  enim  (e  ' 
qnieci  daPali  cjuis,refrigerato  moxaliquantiihirtlccrcbro  ^ 
ad<lcafantur  vaporcSjlicouepOTldcrofiorcs  fa<fli  paulatim 
dclabendo  obturan:  mcarus  per  c^uos  (piijcus  animalcs  .  .  ;  < 

Sflcxternos  lcnTus  d^fercndi  crant.  Et  i|uide:ri  \\xc  ob-  ^  J 

ftrudiqnon  folumimpedit  ilcfccnfum  fpintuum  anima-  .  ' 

iium  c  ccrcbro>(cdcciam  aiccnfiim  vitTlium  e  corde  ad  * 

id  cm  cerd>nifn,cuiuskcommerd j^c^aciocjuandau  diu^ 
Uiiditt{bmnu^pci:(ctj^ac.QgodAp^Ripp)pn^^  .  S 

.iiDCerdom*ndnciapiad^foninas,cm  obpoituna^^  !   .  '» 

cctqr,  prou^ittexqnibuflamiinijtMn^ria^y'^  ^ci  ia, 
ireocricuio  etyapoAci  AlemfvAn  elit«)>cd  Ti^m 

'  #ecioncm  iniiibec.  C«cet&miit  qiBB  ammum  cdll^jlic^  * 

Sc  i(en(buiiMtlhaAioi^4ilf^uiil^)quaHa/^  * 

do,fuauitas>cantus>tenebrs>  (ilcntium  magnopflrefem* 
iium  iuuanc,  quia  tunc  facilc  (piritus  animalcs  incGs  dc- 
tincatur,&  vixper  quas  exeuncfacilius  occluduntur. 

'Tcrtio  qua^rltur,  quo  finc  animalifcijsconccirus  fucrit  ^<«*/f»id^        ♦  - 
anaturafbmnus.  Rcfpondctur  fincminftitutffomiti  cife/'?'**'^  *  . 
commoda  quac  animalibus  cx  ip(o  proucniunt.Tempore  ' 
cnim  (bninicoiledladinttclis  funiliiy  ^  at|ima ,  flc 
uocato  intus  caloct  aniir&lis  potetttia  in  cerebro  (pici>      *  ^  '"^. 
'mammales^l||ilcat,^calisingHrde&L|j|^  i 
ittftius  eld>0cat9*&:  aaturalis  mnkm  tnrStinencMecib  * 
<ftioiiem  ,&  todus  cbcp^cis  ituuitioifcn  iApenios  tn<'  '  . /  ^ 
cambk^fieiiltediisbeitefidb-ii^^  "v; 
idu^Pi  Yires  i)iflanrantur,quo4camen 

tato  accipi  dcbet  ;  Nam  immodcratus  (bmttus  non  mc-  ^ 
diocritct  {aniuti  officit ;  fiquidem  laxat  membca ,  calo- 

rem  rtfl»nam  hcbetac  j  yauat  cagucj  te|iidQS  >  fococ^  ,  •  '  ^ 


Digitized  by  Googk 


,    '        mcn  fub  diucrfa  confidcrationc,  ncmpc  in  ordine  a<lva«- 
,     ,       riasfiidioncs,  viriasqutiquc  rortiturappeilatiQncscqtlo 
fic  vt  modo  fcnfus  cojgnunis,modo  (pcciali  rationc  phali- 
tafia,  modo  ^ftimacitra,m©d6  mcmoria  dcnominctur,D<e 
igiturincerno  (enfu  fub  qufdruplici  illa  couiidc£i?dii^ 

ne  dcinceis4ic4B»(^as9  4i^  qoidmhoc^^ 

*  *  tur  fcnfus  ifibQililuiiis^     *   .  ;  ^ 

A»^'(M^  £ai^itin;|»t#it#pha4N 
MpmiMMii  ccnnmunisiCtiamietfidflmi  prat{|aiie:^pni$utr| 
Cibi4|^iaret«lpjp^fed<^ 

,    '  ^aAwMfkcaipfapercipcretliji^^ 

rcividcre,&c.  pcrcipiant ,  harc  atitfem  cognitill^bn  piltf» 
'  *  'ncat  ad  vllumcx  quinquc  fcnfibusexrcrnis  ,  ciVnrlbiolla 
potcncia  matcrialis  pQlfit  fupcr  fuam  ipfius  adlion^tttie* 
flcdi,  ncccfic  cft  vt  pcrtincat  ad  aliam  altioicmcommu- 
niorcmque  potcntiam,adt]uam  non  tantumobic^tonim, 

*  fed  etiam  fun^ioaum  extcrnarum  imao;ines  dcferanciir, 
•       H|U9 .  nihil  ahud  l|ft  quam  jj^antafia  fuo  rationc  (e^hs 

communis.  Seosn^m  munus  eft  diuerforum  {eafilfeiQi 
.^^f.     .  obiedtaf^{teiiier^&4iii^c^»<)uodnuIIusixteil| 
'laifimmpra;(buetilfi!e(l>  ciiiiȴiwfquifc|u6eifea'|| 

fum  communetfil  aiiiflt  cffeicietefonsm  vclnt  uhitiipilfc 

.  <^  <  ^  iudiccra.Tertium  munus  cft  impcrtiri  fcnfib.extemis  vim 
ad  fundlioncs  fuas  obeundas  pcf  communicationem  fpi- 
\  '  rituum  animalium  ,  quos  iftycluy  fontc  acprimaiio 
fcatiendiinftrumcnto  cffundit :  vnd^  cumobftruiturvia 

■  *  iliaccrebci  vbi  refidct  vi$  i  fta  fcnfus  communis,pcr  quam 
pcafdiAiigicioss  egcediuntur,vt  in  fomno  acddit,neceife 
eft  (eriari  extemoa  ^foiifiis,  Verum  hac  lopxs^oMKttm 
i^  fiimno  4c  de  TigMkiiDfmihil  ^i^aiiMM»  *  "^-  <  iiKK* 

.  V  ♦  •  i  I  '  ;^i>-:t9#' 

t,  Btffiiul*  1)  ll.imikmquaEhturquidfint(bmnu$&  vigilillDcoid* 
1  tur  vigilia  omnium  externorum  fenfuii  aut  (altemar 
l%uirum  lolutio  & libcrtas.Somnus  veioyqui  eft^igiUx 
lyiydagifjciiiarioadcfiaiitttcj^^  oiiimttmiciifuiu9^- 


Digitizedt)y  Googlc 


tcrnoruni  ad  animantiunv  qiiittcm  &falutcm  irffticuta. 

qua  cicfinitione  inpclligis  non  forc  Ibmnam  fi  vcl  v- 
niis  fcndis  cxtcrnuscuicyilctJcJcini^''  c  jin  noii  propricdi- 
ci  (omnum  cum  vi  morbi  fcnfus  obrorpcfcunt   vccoa«  .  ^ 
cingit  iti  lipoch jni|||epilepfia>  pcscfocaeionc>&:e.         '  •  ; 
3ecund&  quffei|^ud^yMb  concingac  fi)m  ntis.R^(h5- 


^lcAr  cditt  ^ticingcrCcum  ca cerd^ci  i^ir^t^bftwsSwr,  cx  ""^«'«^ 
^oa  veluccx  oommi4lllM^ttn  fimtc  lolcnc  ani^malcs^T^* 
4^iricu$  adcxtQ:nQ$iiidi(alpernci^ 
Obftruuncur  auccm  cc^nmunia  hStc    iSifiis  extembs 
''oftta,vaporibusd  ventrittAc^ifc»ucj|feei;idenn^  ' 
bus  (piricus  graucs  &rorpicli  ccdduntur  :   Cii!^  cnim  fc 
quicti  daf  aIic|uis,rcfrigcrato  mox  aliquantulum  ccLcbro    "  • 
addcnlantur  vaporcs,fici]ucp6ndcroriorcs  fa<fli  paulatim 
dclabendo  obturant  mcariis  pcr  tpos  {pirkus  animales  . 
Sdcxtcrnos  fcnfus  d^fcrendi  crant.  Ec  ijuideiYi  hsec  ob- 
ftrudia  non  folum  impodic  dcfceiii^m  ipicicuum  anima- 
liiun  c  ccj;ebro»Ied  eciam  afcenfiim  «vicaUum    corde  ad 
idem  cercbrui^>cuius  commcrcij,cffiacioc|u^diudu|nit; 
tandiu  fomnus  per(cu^c.  Qtiod  apccm»ptpiic!^omaciib 
.  stoCjBrdmii  ii^i^^Maimtbm  ijtPFMDrcunalipc^^ 
tecur^>ro^ir^^bi^Qamt«^^ 
vcni;riculo  c^aponiciAicfinfvcfbi  c^lr^^r^ 
#pcionem  inhibec.  Cscccr&m^l!»  qux  animum  cdmgunc, 
&  i  fcn(uum^diftraAione  awiujcuii¥,qualiafunc  lallitu* 
do,fuauitas,cantus,  tcncbrac,  (ilencium  magnoperc  foni- 
jiumiuuant,  c]uiatunc  facilc  (piricus  animaies  inciisde- 
tincfttur,&  vias|icr  qaas  cxcunt,facilius  occiuduntur. 

'Tertio  qtifkrftur,  quo  finc  animalibus  concciTiis  fueric  ^..^'fmd^ 
a  natura  fbmiil|U.^ef^ndecur        inft|tuti  fomni  eife/'^*'  ^ 
commMfalh^uar  ainimalibus  cxipfoproueniunt.Tcmpore  "'^''«i**^ 
cmm  lbiiifircoliea:i.ad  inter^ianaioiK  aipma ,  &  a-  t 
uocaco  inctts  calofe^iniiAiisiNK 
'CiisanimaksKi|||B^tac,^caIising^^ 
xaAm elaborac; flf  aamitisftincai^ 
dionem  &  todos  ^cbipocis  ittiuiiioillpit  iApciifiis  in* 
cumbic,(lc^c  eicis  beneficfO  fanitaci  eorporis  donfulitur* . 
ciufiiTC  vircs  inftaurantar,(iuod.camen  dc  fomnomodfe^ 
rato  acdpi  debet    Nam  immodcracus  fomuus  non  mc* 
iHocritcc  (anicati  ofEcit  i  fiquidem  laxac  mcmbra ,  calo- 

fmoaiittamlMbccaCs  ^tauac  caf  utj  ftttp&dos  >  focoi- 


mdii  Ab^diuerfk  cohfiderationc,  ncmpc  in  oidineadVa' 
,  rias  ffidioncs,  vSrias  qiiljquc  fortirur  appcUatioties:qao 

fic  vt  modo  fcnfiis  c6munis,modo  (pcciali  rationc  pkaii- 
tafia^  moflo  ^ftimaciua,m0d6  mcmoria  dcnominctur.Dc 
^  iftoigiturinrcrno  ftnfufub  quadrupnci  illaconfidcKaiSiii. 
ne  dcinccps  eUccmus,  ^  9ttidcmhocl|toiqpi^€llll^^ 
tur  fenfiis  communis^  '  ^ 

*mfi»».ttM«^cmin|Miis>triapotiffimu^ 

(um*^buaretfiKl|a^fed<tlm 

;  JttaAllicUcaipfaperciperestt^   

i^ycrc>&C;pcrcipiant  ,  lii^mtUfemco^ 
V        •  *«waJ  vliifmcx  c}uinc|ucfenfibusexrcrnis  ,'cumnulla 
.      »    potetitiai  materialis  pQlIit  fupcr  fuam  ipfius  a^ion6n(i  te* 
fledli,  neccfTc  cft  vt  pcrtincac  ad  aliam  alriorcmcommti- 
.  I       niorcmquc  poccntiam,adc]uam  non  tancuaiobied^oruin, 
*    fcd  ctfam  fun^ioaum  cxtcrnarum  imagines  dc£eraiiciir> 
•      *   qua?  nihil  aliud  4(1  quam  phantafia  fub  cadonc  (e^bs 
communis.  Sccundum  munus  eftdiuerfbriim  &iila 
.u;.l     .  obie£Ufii(Sxnierc  &  diiudicare,quod  nullusijKf 

4imiiiiim  pracftare  p9tei\,  cum  Tnufijui^uc^ciifcirj 
.  r  'AlMucsKd»iedtdiffcrcntia$^(^^ 

<f       ^ktbcmiitJtmdfuA  ntttiuiseft  iinpertiri  fcnfib.exi 

ad  iund;iones  fiias  obeundas  pef  cemmunicationera  fpi- 
^    \  .  '     ritu^m  animalium  ,  cjuos  a  ft^cluj^  fonte  acprimario 
fcatiendi  inltrumeuto  clfiindit :  vnd^  cum  obftnucurvia 
'  illacerebri  vbirefidct  visi(lafcnfuscommnnis>pecquam 

prxdidi  fpiriais  cgrcdiuntur,vt  in  fomno  acciait,iiece& 
/        c(l  fedaci  cxtccaos  fenfiis.  Verum  iac  lofiis^ojftiifailiVt 
•  •       dlf  iiMmio&deTi^aiioii^ 

t.  Btffliul*  Ty  I(imAmj^9iBrttqrquid  fiitmmnus&  vigi 
i^.fm4f(H  1    tur  vigilia  omnmm  externorum  fen  fuu  au  t  faltem  a- 
H^orum  lolutio  &  libenas.Somnus  vetoyqui  eft  vigihx 

^i|affda9ifji;tiuii^ 

/       v  taTOXUftt 


Digitizectt)y  Gopgle 


f  »•• 


TrACT.  III.Dl   AniMA  VECIT.  , 

tcrnoruni  ad  animantiuirr  quictcm  &  faluccm  infticuta. 
Exqua»ticfinitioncinrclligisnonforc  {omnumfi  vclv-  ^ 

mis  fcnfus  cxrcrnuscuigiletrdcindc  cum  non  propricdi- 

ci  fomnum  cum  vi  morbi  fcnfus  obrorpefcunt  i  yc  con-    ^  ^ 

tingit  in  lipot!iymia,cpilcpfia,pra:focationc,&:fr.  r 

Secundo  quqTitur,quomodo contingat  fomnus.Rcfpxi- 1.  ^•wtrf* 
detlir  tiim  continjjcrc  cum  ca  ccrcbri  pars  obftrul  wir,  "^'^^^  , 
quavclutcx  communi  quodam  fontc  folent  aninralcsJ*  •  * 
fpiritus  ad  cxtcrnos  fenfus  pcrncruosfcnforios  dcriuaru 
Obftruuntur  autcm  communia  ha:c  ad  fcnfus  cxtcrnos 
cftia>vaporibusc  vcntriculoin  caputafccndcntibus,c]ni-  •  ^ 

bus  fpintus  <Traucs  &rorpidi  tcdduntur  :   Cum  cnim  fe 
Cjuicti  dac  alK|uis,rcfrigcrato  mox  aliquantulum  ccrebro  •*  • ;  y 
addcnfantur  vaporcs^ficrueponderofiorcs  fadi  paulatim 
dclabendo  obturant  mcarus  pcr  quos  fpiritus  animales  . 
adcxternos  lcnlus  dffcrendi  crant.  Er  i]uidem  h^c  ob- 
ftrudiQ  non  folum  impedit  dcfccnfum  fpirituum  anima-  ^ 
lium  c  ccrcbro,fcd  ctiam  afcenfum  vitnlium  e  cordc  ad 
idcm  cercbrum,cuius  commcrci j  c(^atio quandm  duiat  • 
tandiu  fomnus  pcrfcucrar.  Quod  autcm  plcno  ftomacho 
interdum  non  capiatur  fomnus,etfi  opportuna  horacap- 
tctur,  proucnit  cx  quibufdam  impcdimcntis,  qux  vcl  in 
vcntriculo  euaporacioncm,  vel  in  ccrcbro  vaporum  con- 

crctioncm  inhibcr.  GiEterum  ca  qux  animum  colligunr,  ' 
&  ifcnfuum  diftraaioncabducunt,qualiafuntlalfitu-  • 
do,fuauitas,cantus,  tencbrac,  filcntium  magnoperc  fom- 
numiuuant,  quiatunc  facilc  Ipiritus  animales  intus  de- 
lincntur,&  via:  per  quas  cxcunt,facilius  occluduntur. 

Tcrtio  quscritur,  quo  fine  animalibus  conccifus  fucrit :  fK» /^«liij 
a  naturafomnus.  Rcfpondctur  fincminftitutifomni  eirc^'«««'jf^^ 
commoda  quac  animalibus  cx  ipfo  proucftiunt.Tempore  ^^^^ 
cnim  fomni  collcda.ad  intcrnas  fundioiics  anima ,  &  a-     '  ^  -J^ 
uocato  intus  calorc  animalis  potcntia  in  ccrcbro  fpiri-  ' 
tus  animalcs  rcftaurat,vitalis  in  corde  fpiritus  vitaics  e-  . 
xadius  claborat,  &  naturalis  facultas  in  alimenti  dcco-      *  ^ 
dioncm  &  totius  corporis  nutritioncin  impenhus  in-  / 
cumbicficcjuc  ciusbencficiofanitaticorporisconfulitur, 
ciiifqac  vircs  inftaurantar,quod  tamen  dc  fomno  modc- 
lato  accipi  debet  \  Nam  immodcratus  fomuus  non  mc- 
diocritct  fanicati  ofEcit  i  fiquidcm  laxat  mcmbra ,  calo- 
icm  natiuum  hcbctat ,  grauat  capuc,  ftupidos  ,  focor- 


-  ha  funt ,  ficquc  cius  aiiam  tcrminant ,  qui  ncqac  dolot 
'  eft  t  ncquc  volupras  :  Ad  appctitum  vcro  fcnfitiuum  fpc- 
^nc  (U>  rationc  boni  &  nYii  prsefcnus  fci^und^  a- 
;      <^om  propriumdoioriS  &  voluptaris.   "       .^^^  y^-'^-^-. 
iTAiWb*    QH?*^  fpeaat  a4titiUati«n«p,  fi  fumatur  pro ipfaat- 
tlt^none  corpoiis ,  tunc  crit  fenfibiie  commune,  c&m 
$t  im^ iocatis^»  H  tadum  tam^  majgis  ptop^r ^  — ^ 
hmi  fi  v6*  pro  horwcofcu  fuga  attr^datiomi 
4ani  voluptite:eritiiatt$amncc»  (dttfitkit.  ■^■^^^ 


^ fih     '  illarum  conhdcrantur,m  Huneqciiaeill  pBW 

/  '      Ycntriculo:fecundotlolorcxcaortu$,tcrcioai_  ^ 

lidi  &  ficci.In  fiti  vcro  primo  intcmpcrics  cxnimia  afMi- 
:  tatc>fccuniJodolorcxe*ortus,tcrtioappctitiohumidilc 
^  ;  fiipdi.Ex  quibus  dolor  &  appctitio  pcrtincnt  ad  appcti- 
* .    '       'tttm  fcnticntciHfdiuulflo  ad  ta(ft um  vt  fcnfibilc  commu- 

[j  intcmp»c«,ad«ttndciQ4jticnfi^^^ 


D  fibipcculiarcTCndicat  ifle Hll|pll:> n tti«0&dtj|cait 

mcdio,  fiuc  cxtcmo,  fiue  intcrno,  quo  raom  4A)cctani 
pcrcipiit.    Et  quidcm  quod  nullo  mcdio  cxtcrno^lidi- 
•     .  '     gcat  iicut  ncc  gullus,cxpcricntia  fatis  patct  *,  cum  Tidca- 
mus  cxtcrna  cotpora  vt  aquam ,  &  acrcm  immcdiati  pcr 
'  ^      ^dluas  quaiitatcs  agcrc  in  fenforium  ta^fVus ,  fcu  immutarc 
"  acfcnfibiiitcrifScrccorpusanimaiis:  |icct  intcr  illa  & 
epmfrn^  ccipus  animalis  nihii  fic  intcrfcftum.  (Juod  vcr6  fion 
miUiKifl^  omis  fit  ii^emo  mcdio  probatur ,  qoia  ot^am  taatt» 
^ —   '    eft  «sMii  caso^ttae  ctttem  compicditur,  ^am  ncwntt^^JB- 
cctcaco  aH^uo  modoilici  poffit  thcditfm  int(csfiitei^- 
^cdaoertti;  G&hicaqttclcn(ktU^tajhxsfiatinim 
pncfcrtim  in  ipfii  €tttc,qua  MllTlcxtiraiat^fl^ 
fcquitur  non  rcquiri  mcdium  intcrnulnid^aftioanMp^* 
Aus.  Quod  autcm  nonnulli  Ariftotclis  intcrprilil  limtf 
mant  duo  corpora  folida  non  poIFc  immediatc  fc  tange- 
rcfcdaliquid  acris  inter  illa  fcmpcrintcrcipi,cxccdit  o- 
mnemfpccicmprobabiliratis.Qiiis  cnim  fibi  ^crfuadcat 
glpbom  iencttiTi  b^^llic*  machina  cxplofum  parictcm  noa 

^muKBMiiiii^  att»oiaiiumaimtaAC|ec€U|piiuii 


Si  objidas  inde  fequi  >  renfioiie  fupra  {bnfiiniii  pofitaiii  ^**^**» 
icntiri,  quoi  repugnacccunniaiii  Peripacecicae  (cnQlr>  Sc-  ^  > 
ab  Ariftotclcaccepto  i.dc  anima  cap.ii.axiomatijfenfibi- 
lc  ruj^a^fcnfum  pofittim  non  (cncin.Refpondcturta^umi^Ai^^j 
ab  ifto  Ariftocclis  pronanciato  cxcipi,quo€l  ctiam  dc  gu-    •  ^ 
ftu  potcft  probabilircr  affcri.  Etccrcc  abfurdum  lads  vi-.  - 
(dctur  qnod  aj uut  oppofitae  partis  alTertorcs  >  parccm  cof*  ^ 
poris  calidam  non  Auai>ied  vieiojBpartis  calorcm  perci- 
peciifcquere(tt|ea^aioememispac(ibMsnihiirmi^  ^ 
&  perpetlio  nos  decipi  >  cu|n  plus  adoris  tn  ^ualibec  par-  ^  . 
te  corporis  calid^  efle  arbittaremur»quam  ver^  fii»DOA  t^-  i 
nim  fuum  >  (ed  iatenfiofcm  vicina^pactis  caidrcm  perci» 
perct.Addeqaodimer.yictnamiUamp«ttetii,ICiBamqu^       ^  ^ 
ibiC9KipfltecaIorem>del^ietc((e  aliquapatsiB^^       *  > 
IHS  calof  non  fcntirccur>^uod  vald^  abruidum  cft. 

•  .  .  t 

Qjr  Al  ST  1  o  XIX. 

IStud  pracfertim  dc  facultatc  tSL^kns  occurrit  cxpHcan* 
dum  ,  anfit  vnafpccic  Facultas  rcfpciflu  cuiuflibct  ob- 

jcAi  :  Pleriquccnim  mukiplictmincodcm  animaii  ta*       '  * 
i^um  >  cumque  (pecie^iiftindum  admittont » eo  pt^iefi* 
tim dufti  argumenco  quo  Ariflot.  i.  dc  animaCpit.  1. 107^  ^ 
ui  id  comprobandiim  vfus  eft :  Videliccc  quod  Knus  (pc* 
c>c  fimfiis  citckynam  dnnrayar  conrraricfatcm  ¥ctfetw»^ 
taftns  aucem,yerfetur  circa  plnrescontiyietateij  quan- 
doquiAm  pcrcipic  calidum  &  frigidnm^ficcum  achumi« 
chwi>  &c.  Probabilior  tamen  aliorum  (entenciacft>  vhf« . 
cnm^ecic  ac  numero  ta£lum  ineircinvnoquoqucani« 
maii.Ratio  huius  fcntcntix  eft,quia  huius  faculcatis  ob-  phicm  fit^ 
jc^m  in  rationc  formali  fenfibilis  vnum  eft  fpecic  infi-  n»- 
ma  >  (cu  habct  vnamfpciic  rationemformalcm  :  Quia'*''*  '^**** 
qualicatcs  cttnncs  primo  &  pcr  fc.tangibilcs,habct  vnum  ^*'**^ 
cudimqimodum  immutandi  or^iim»non  canciim  i^uiaj^'^ 
lliaU^ii^e^ciliQ^^  ioifiincsnt :  jUseitm 

quia  cpngpfiimiit^pfii^  te^e^^  realitcic  immutafl* 
i^i:^ atfomfiitMlii  oppoficu^  rc%M4etiif  ».Usit  6b\fr 
«IfaitttilAli^qHiieriauterf^  fil  mHiciplex»  jkv^ 

:rjN^cwes.^plc<UtUi;;  fojw^f  U^icn  jip 


•4 


.  irarietatis  cxpcrs- .     ;    .  - '    '       '  -^^.  • 


COmfHOius  .disidem  (ctiientia  Philofephoym  cfl 
or^anwn  tmtis  nvilliparti  comorisiiflixum,(eci  ber 
pfimm  omnla  eiiis  membhi (bram  efle.Q!!pdnam  autem  il^^fic 
^gttm  i«i»'Mitfgitur :  diVm  nonnulli  carnem»  «H j  ftemdm  ilhmlll 
ftf^i*  /ii»ic#iirendunt.    Nos  vcro  valdc  probabilc  cfle  arbitFamuc 


iicq^  (olam  carncm,ncqi  folum  neiuum,fcd  vtrumq;  cffc 
organum  (eu  inflrumciunm  tawlus.  Vbi  nomcn  carnis  la- 
t^accipimus  quatenuscwtim,  mcmBranas,  So^Haidgc- 

alBffll- 


nus  complcditiJi .  Prt)batur  autcm  hax  aflcrtfo^ 
|na  hac  rationc.lbi  (cnforium  eil  vbi  fit  lcnfio :  atqui 
ieiifio  in  fupradidis  oinnibns  partibus  cum  in ijs  pecci* 
^atiir  ix(io>vt  contlar  experientrawConilac  cannen  rtia^d- 
^  ■  jtkh  vigci^c  t3(ftum  in  cxKCcnia  cute,ca  namcjuc  pij^^m 
.  .^aaficactimdi&r^   malc6melius go^iiq^lia Cjj^q^oiii 

iiartc  dignofcimus.  Ec  idhuc-fc  ipfa  ctf(c  f4|iar$  magi^ 
inrit  >  quaeirolam  marlti  contc^it>  quod^l  tiaj;utficuf4* 
\\im fttit,  (]uiamaniis  commune  eft  reimm  tamgeawtiii^ 
&  prehcndcndarum  inftjumcntum.  Scd  harc  latisd^  fca- 
ttbus  cxccrnis:  dcipccps.de  incc^nif^dKcn^Ui^f  ; '  - 


•  ■*  •  • . 


^         V    •  :,.r!7r.  -  .  i    1..,  ' 


COmaraiifo^iiid^fldk  ftnieiitiaiA  4rtato«f  efle  fenfiii 
incemteteft  fiatora^aerfts:»^^^^^ 
'  »cm,phanUfiam,jatftlinatiuam,&  m^nilp^ 
,  '•'  /       aliorum  cft  (^nio-  tres  tantum  cffe  >  ^ilhtiii  ncmp€  qiA 
i  '  '        «ftimatiium  a  »k)Mkafiaii»adiAin^  Pxpbabilior 


l!)i9itize€l  by  GooglQ 


jidhac&magis  AriftoceltttdiiMdimttMriei^  v^- 

ternos,ncmpe  (cnfum  communcm  &  phanca{lam,ci\m  "  >  ^ 
illistantQm  mcmioncm  Faciac  in  lib.  dcanima  ,  ica  vci "  ' 

J^haucahareUqui  minimcdiftinguancur.Vcrum  probabi-  yfticuifiM 
ifTima  omnium  fencencia  nobis  vi^ccur,  vnicum  danca  tt^f  mfmm' 
xac  eilefen(um  intcrnum,vnicum  inquam,rcaliccr3c  nu-  ttmm^ 
|ncce»li^a)iquomodp>&»vcioquucur,vLicualicccmuUi-  ^  !^ 

:  piex  eflc  videatu r.Quae  fenrentia  (cquencibus  airertionir         ^  ; 
^BMls  declaracur,(Imul  &  oppodtae  (ehtenciat  rcfutantur.       -  *. 
\    Fffima  adertio.  i£{limacitta»iiucoogitatittanon  eft  f%-t,uifSi|^> 
cokasdiftin^  a  phaiicaiia.Pcobacaff9iluiaea  otBciaquaB 
Cffiimiumff  acftimaciuae  (cu  co^cactici  r  nempeffesnon     .  . 
£en(ataS)(eu  (en(a  adkta  minimi  cognicas  percipere,  e^ 
«oe  ti^m  inter  (e,cj)ini  cum  fcnfacis  vari^  coniungercpojf^  ^ 
(unt  commodc  ad  candem  phantafiae  facultatcm  rcuoca- 
ii:licct  cnimrcsnon  (cnfatas  pcrcipcrc  nobiliiis  fitqu.im 
xcs  iam  fcnfu  pcrfpccflas  dignofcerc :  non  tamcn  cf\  ne- 
ccflc  ad  hacc  duo  rainiftcria  adhibcnda  plurcs  afcifcerc 
facultatcs,  cum  vna  eadcmquc  alias  magis  ,  alias  minds 
nobiles  adiones  pff^(Ure  podit.  Addc^uod  ciW  A^t^  <}\^ 
tiioi^eitJhiJ||§in  cerebr*  y  >  &  duac  aiyesioccs  vi^lgo  fenfui 
commanii^((rema  mell|jM^i|^tctpir :  vnica  fupen^ih^  t 

media»vnic«fiMMacaddc|fM^  i 
Aima€iaac^:^#ftin^Kti|«ihpi|^  »  ^  A 

fia^falccm  iaaccacoigni  llnccnciafii ,  quiftn^s  M^c^cnos  '    '  :^ 
cx  ▼actti  ccttbri  iH^ilii  colhgunt.  t^^.mk.  .  . 

'Secandaaflertio.  Memoria  non  eddidindla  facultais  u  «^jSffifs» 
ieadiuer(us^fenfus  aphantada  :  ^uia  nullum  aliud  olH- 
caum  memoriar  magis  proprium  vidctur  clTc  quam  fpe-       ,  •  *^ 
des  (itteingcnitas,(iucpcr  fcnfuscxternos  rcccptas  con- 
(eruarc,quod  non(aus  efl  ad  (cnfum  conftituci;i4unaupi^  oMSki 
iidcs  proprium  ede  memoriae  tes  pffaeuritas  recordari. 
ILd^adccuff  ilhid  tSc  opus^hancanaii  nequa  «liim  taa-  Sdm^* 
tmis  ne^oti)  eft  ffcs  ptxccritas  <)uam  abfcntes  imaginaci» 
qaod  fola  praeftat  phancafia.  Adde  qaod  ad  iccii^das  re- 
«im  imaginflSiniliit  opuacft  otgano  cwattino4iq«rfafc* 
4ift9n{tao|gMp«tc^ux  paulo  6^90:  fitjAc  ptaindc^cc^ 

Tctcia  aflertio.  Senius  co mm uni s  no%  eftfacul tas  di- 
jftinfta  a  phantafia,  Qijpd  cnim  fcnfui  communi  tribui  ^.^^vT*  ^ 
fplcMQU  yidctttf  dcncgandumphantafut:Aiunt  propriu  ' 


Digitized  by  Google 


'     *^        ,4^4       .     TlRTIAB  PaRT.   rHYSICAl     •  ' 

cfTc  fcnfus  coramunis,  bbicdla  prxfcnria  percipcrc  du  s^- 
fibus  externi*;  app^rchcnHuntur:  ar  nr.lla^efl:  rariocur  non 
»  pofTir  idipfum  phantafia  orxftarc  :  G  enim  potcft  cas  rcs 
.   *.      .perciperc  ac  dignofccrc  vbi  fcnfibus  cxtcrnis  iam  sur  pcr- 
ceptae,curnon  potc^it  cafdcm  dignofcerc  dCi  fcnfibus  ex- 
.  ternis  apprc^ifnduofir  ?  lictiam  cjuodaiunt  fcnsucom- 
munem  percijicrc  a<^lioncs  cartcrorum  fcnfufi,  non  vidc- 
turphanrafise  dcncganda  Adde  f](3od  non  videtur  proba- 
biiccjuod  aiunt  phantafia»^-'  rcfidcrc  in  portionc  cerebri 
cotinua  rum  ea  in  (]ua  refidct  fenfus  communis,ca  nihil 
fit  quod  anteriores  illns  cercbri  portioncs  dlfcriminct. 
'^'jijirtic,     Q.uartaaflcrtio.Eft  vnica faculras  intcrna apprchenfiua 
ftu  vnicus  realitcr  fcnfus  inrernus,rjui  nnminc  phantafit^ 
gencratim  {iimpto  figiiificari  porefl:.  Cuius  (]uartar  afTcr- 
tionis  vcritas  ex  pra?crdentium  nirertionum  probationc 
fatisconftat.   Ncqtic  obftat  varia&  multiplcx  opcratio 
<|usB  indc  prcmaftat:hoc  cnim  non  arguit  diftind:ionem 
I        facultatum:(iiiuidcm  ab  vno  codcmve  intcllc(fla  diucrfx 
admodumopcrationcs  profluuntj  nam  flmplcx  apprchc- 
fio  multum  dilFcrt  a  iudicio,iudicium  itcm  a  ratiocina- 
tionc  ,  &  tamen  non  admittitur  propterca  multiplcx  fa- 
if*5«74ert»/-cultas  intcllc^iua.CclIularum  aurem  difcrimcn  in  cerc- 
*r>4rf  ^mm  bro,non  ad  fenfuum  diftind:ioncm,fed  ad  alias  vitac  fuii- 
diflmau,    <aioncs  a  natura  pofitum  cft.       •  # 
^tandnm,      Notandum autcm  illud cft,illam  vnam  reipfa  faculta- 
tem  apprahcfluam  virtutc  cffc  veluti  quatruplicem  ,  pro- 
'  •.       ptcrquatuorilla  munia  infignitcrinterfe  diftincla,quje 
pcr  fcnfum  communcm,phantaflam,arftimatiuam,&  mc- 
moriam  flgnificantur.  Quarc  clc  illisdeinceps,  quafl  dc 

Suatuor  diftindis  facultatibusdifleremus,Iic^t  vcrcnon 
nt  quatuor  fenfus  rcalitcr  diftindli.   •    -  *  »      *  ' 

'  tVeJ^icUhMintentiontihhMfinfuuminternorHrni^ 

f  T  cxtcrnus,itaintcrnus  quoquc  fenfus  obie^li  fpc- 
'  -cic  indiget  vt  ipfum  pcrcipiar,  &  quidcm  eo  magis ' 
tp^uiintgf.  (]uod  vr  plurimum  o'bic<fli  prarfcntia  non  iuuecui  ,  cura 
9ttum  -f€n^  ixpc  numcro  circa  rcs  abfcntcs  vcrfctur.      '    '  '* "  ' 
ftkm  dkj,U.  auicm  fjpccics  ciufmodi  duplicis  gcncrisjcjui^c 


V 


lam 
nciir 


■  •* 


aliquopcrccpta  funtialix  non  (tnrat!E#d  cft,  rcpr«faita^'tVri  .  ^  ^ 
tiua.*  alicums  rci  feijribilis  fub  aliqua  ratiotie  qiuc  fcnfil^^^..  -^"  . 
tton  percipitur,vt  cum  oui  reprfjfcntatdr  lupus  fub  ratio-  jjjj^  y 
nc  inimici.  Rurfus  fcnfatarum  fpccicrum  alia:  func  fim- 
f  iiccs>alix  CQmpofux:illac  dicuntur  qtiac  rcpr^fentat  obr  >  ^W,  ^  ' 
.^edajepdcmmodo  qttopcrccptafunt,  vtcum  fp^cieshoi  vj^j^^^^^^  ".^ 
Wid^  rq^fipgksat:  liayfcsi  c^f^Tnfatis  comf  ; 
jpificx  ycs  tjuidcm  pciteptas  fcnfu  rcprxfentant,  lc d  noti   '  "  - 
co.modo      CiHt  peccqMtdHTerdm  inctr^e  coniundas 
"cnmpoijStasyTC  ciim    modce  It  anri^ifis^imagiA^o 
rcpnseicmat  mooMim  mlK«|o  ftufquam  rifom^-  .  •   :    j^^^,;,^^ . ^ 
Qtmittiraiicemnidcdairfoi^amttri&quomodo  fUntnrfrM* 
terno  fenfufcu  phancafia  producauturiU2Bfpccics.Rctp 6-  iigs^ia^\ 
detur  primo  fpecfcs  fciifatas  finiplices  a  (olis  obic£lis  o-  ' 
xlri,&  cffediue  produci,  ita  vt  fpecies  rerum  fcnfibilium 
in  fenfibus  externis  rcccpt^  beneficio  fplricuum  a;iima-  * 
liuni pCC  ocxuos  fcnforios  defcrantur  adcerebrum  quod 
,cft.ofgaiiominceciii  fenfus  feu  pkancaiiie ,  &  cuuc  appel- 
ji^tttrj^hantarn^^.  Rcfpoodccttr-^fejcundo  fpccics  {cn(a-  u^fiftki 

!^jiif[iik^^^  tamcn  vtihcipiifiiacopetiii^ ' 

ciQipfiusph»ca£b^e4d#Ubsi&c^6  / 
qaOHiteliigis  fpecies  cpo^ias  hoo^^t^nd^ 

plicibus^moiitt^is;;  ^USfoakitik^^^ 
icnfacas  c^fe  omnibus  aftimantibus  nacttmlitec ingpnitis» 
^on  vcro  ab  ipfis  rcbus  accepta£.Probatur>quoniaiii.in  a- 
nimahbus  nacur.iHs  qaxdain  fympathia  &  antipathia 
cernitur,  rationc  cuiusqu^edam  aaimaUa  facillim^  inter 
ic  Ibciantur :  quardam  yeroeciamfi  nihil  vnquam  detrl- 
menti  fibijmuiccmintulctincnaturalitcr  fc  fugiiint.Non 
poteftaocem-^oim^mQCioappccicusexdcari  4bi<t«ie 
^rima  aiiquaamreheiifioaefcnftts  ioccrniff^  ficAimi* 
iJaiIoprx£srCimi%tfim^cicnim 


'5. 


.i  • 


£Tfi.  vnicum  intcrnum  fcnfumincmpe  phantafiaorla' 
t^famf  to  nominr  pj^orafig:  dlf  <UjGciiu)u»^ 


Digitized  by 


A 


,*  UMSlftb^diiieiiaconnderatioiieynempeiQ^ 
j     ,  '    J^ffi^Honcs,  viriasqt^bquc  fordrurappeljadoncsrquo 
,       fic  vc  modo  fcnfus  comunis,modo  Ipcciali  rationc  phati- 
tafiaj  modo  ?ftimaciua,m©ci6  mcmoria  denominetur.r^ 
ifto  igitiir  i  nterno  fcnfu  fub  quidruplici  ilia  coafid^atio- 
*  <       ne  dcinceps  diccoi.iis^    quidem iiocMb^qiM|Ecitii8'4^ 
'  tur  fenfus  coQifiMi^  "  % 

«fi^iMl  £%iri»  ft^xi^  phflii|rit,q*atdfttt^4ianirlMb 
mii»iai  commitfi1s,tria  potiffimumprae{bx^^pdi|Uliii^^^ 

;  V  waau5cimip(a|»ercipere:dlif^«itttt 

ayider^^acc.  pcrapiant  >^luecatii^m  cegnitio  non  pcrti- 
k^ii  vHttmc^quinquefenfibusexrcrnis  ,  cum  nuUa 
V    poteiitia  materialis  pqlfit  fuper  fuam  ipfius  a^lionem  re- 
fledi^nccelTc  cft  vt  pcrtmcac  ad  aliam  alciorcmcommu- 
^  .  niorcmque  poccntiam,adc]uam  non  cantuaiobie^^orura, 

fed  cctam  fun(3:iosium  cxccrnarum  imagines  dciJcrantur, 
•         qua^  niiiilaliudift  quam  phantafia  fub  ratione  fenfus 
communis.  Scom^m  munus  c(l  diuerfortnn  fisnfi^n, 
.  obiedU^pci»et);^4iiu^<^e>quodnuiIi^^^ 
4(mfiiiimpracftare  p^teil»  cum  Ynufqui^uecitcaproprij 
r .     ,  Ai#ixaloi»ieat  <fii^entias  olra^ 

.    atnun  lc.c4ndyoiii|iiimlit%tt^^n^    Sa&y  UmAi^ 
;    £ii]i.^cu»flAm0i  jiiunt  cffi^ 
V  ^      .  ^ittdiceipKirerdnm  muaus cft  impcrtiri  fcnfib. cxternis  vim 
.  ad  fundlfoncs  fuas  obcundas  pe^  communicationera  (pi- 
.  '     rituiim  animalium  ,  quos  iitbVelu|;i  fonte  acprimarif 
,  .       fcatiendi  inftrumcnto  cffimdit :  vnd^  cum  obftruiturvia 
;  iliacerebri  vbi  rcfidct  visiftafenfus  commnnis,per  quam 

pratdifti  fpiriais  cgrcdinntur,vt  in  fi^mno  accidit,Decefie 
cft  fcciaxi  externos  rcnfiis,  Verufn  iiic  Inpil^wiffiilir  vc 
^  (omqo  4  4le  tig^  iiOQaiiii  « 


t.  •«jfSiu/*  1)  l^^ll^^^^Blttiturqui^  vigiiiiActoi» 
^y^ftf^^  ^    tur  vigiiiaomnlumexternorumfcnfuuautfidtcmai- 
iiquorum  lolutio  & iibertas.Somnus  Ter6,qui  eft  Vigiiis 

V  tctftoium 


Digitized  by  Googlej 


Tract.  III.  Di  Anima  VECir:  ,  117 
tcrnoru.-n  ad  animaiuiuni'  qiiictcm  &  faluccm  infticuta. 
Ex  qurtfticfinidonc  intelligis  non  forc  (omnam  fi  vcl  v- 
mis  fcnfus  exrcrnus  cuigilccrdcincic  cam  non  propnc  dii  ^ 

ci  fomnum  ciim  vi  morbi  fcnfus  obrorpefcunc  ,*  vt  con-  . 
tingit  in  lipotii7mia,epilepfia,prxKKationc,&e.        ^  .  <^-' . 

Secundo  quqritur,quomodo contingat  fomnus.Rcfpp-  u  ijmwtU 
detur  tum  contin^crc  cum  ca  ccrcbri  pars  obftruiwr,  cx  ^'^^^  . 
qua  vclutcx  comiTiuni  quodam  fontc  folcnc  animulcsJ* 
fpiritus  ad  cxtcrnos  {«nfus  pcr  ncruos  fcnforios  dcrinari^ 
Obflruuntur  autcm  communia  harc  ad  fcnfiis  cxtcrnos 
c(lia>vaporibus  c  ventriculo in  caput  afccndcntibus,  qni- 
bus  fpiritus  <rraucs  &rorpidi  tcddunuir  :   Ciim  cnim  (c 
quicti  dat  aliquis,rcfrigcrato  mox  aliquanrulum  cerebro  • 
addcnfantur  vapores/iccucpondcrofiorcs  fadi  pauiatim 
dclabendo  obturant  mcatus  pcr  quos  fpincus  animalcs 
ad  cxternos  lcnlus  d^fcrendi  crant.  Et  quidciti  li^c  ob- 
ftrudiQ  non  folum  impedit  dcfccnfum  fpirituum  anima- 
lium  c  ccrcbro,fcd  ctiam  afccnfum  vitnlium  c  corde  ad 
iilcm  cercbrum,cuius  commcrcij.ceflatioquandiu  dorat 
tandiu  fomnus  pcrfcijcrat.  Quod  ^iutcm  plcno  ftomacho 
intcrdum  non  capiatur  fomnus,etfi  opportuna  horacap- 
tctur,  proucnitcxquibufdamimpedimcntis,  qux  vcl  m 
vcntrkulo  euaporationem,  vcl  in  ccrebro  vaporum  con- 
crctioncm  inhiber.  Cxterum  ca  qux  animum  colligiint, 
&  tfenfuum  diftradionc  abducuirt  ,qualiafunt  lalfitu- 
do,fuauitas,cantus,  tencbrac,  filentium  magnoperc  lom- 
numiuuant,  quiatunc  facilc  (piritus  animales  intus  dc- 
tincfttur,&via:per  quas  cxcunt,faciliusoccluduntur. 

Tcrtio  qu^iitur,  quo  fine  animalibus  concclfus  fucrit  x  cuif.miii^ 
anaturafomnus.  Rcfpondetur  fincminftitutifomni  e^^c ^'«'^«^^^^ 
commodaquac  animalibus  cxipfoproucAiunt.Temporc  "j^''"''  ' 
cnim  fomni  coilcda.ad  intcrnas  funAiofics  anima ,  &  a-     '  .♦^ 
uocato  intus  calore  animalis  potciuia  in  cerebro  fpiri-       ' ' 
tus  animalcs  rcftaurat,YitaIis  in  corde  fpiritus  vitalcs  c-  . 
xadius  claborat,  &  naturalis  faculras  in  alimenti  deco-      '  ^  ^ 
dioncm  &  totius  corporis  nutritioncm  impenfius  in- 
cumbiCjficquc  eiusbcneficio  fanitaticorporis  confulitur, 
ciufqiic  vircs  inftaurantur,quod  tamcn  de  fomno  modc- 
lato  accipi  dcbet  ;  Nam  immodcratus  fomuus  non  mc- 
iiocritct  fanitati  officit ;  fiquidcm  laxac  mcmbra ,  calo- 
rcm  natiuum  tcbctat ,  grauat  caput,  ftupidos  ,  focor- 


^cs,oBliuiofos,&ad  vitia  procliucsredditiad  laborcsau- 
'|i  ^      ♦  tcm  8c  rcs  arduas  ^  libcro  homiQc  dignas  furcipiendas 
pigros&inutiles. 
ii^r^iT    ^^^^^  quarriturquibusanimalibus  compctat  fomnus. 
t^M^!nm.  ^^/?o"<^utur  probabiiiflimum  cfTc  omnibuscompctcrc, 
cjuia  communis  cft  omnibus  ipfius  vtilita^.  Vbi  notandu 
cfthomincm  ipfo  infantix  tcmporcplufquamcxtcrosa- 
nimantes  fomno  dcdicuin  dlc,quia  incrcmcritopartis  fu- 
pcrioris  cxupcrat,at<juc  adco  vaporibus  in  capicc  affluic.  ' 
In  co  aurem  ftatu  a  quo  vitam  aulpicamur  in  matcriis  v- 
.  tcris,ncquc  vjgilia,ncc]uc  fomnus  ell/cd  torpor  quidam, « 
*■    -  f]»'0'a(d  vicriliam  tranfitur.  \  ,.. 

f.  ^nmft^tu  ^L'J"f9  (]ux-ruur,  an  in  ftatu  innoccntioe  fomnum  ca- 
9f»e^ntt*  pturi  fuiijcn:  primi  parentcs  accius  pofteri.  A^rcrit  & 
e^nujusjttif-  quidcm  mciito  S.Thomas,&  pcrmulci  graucs  Thcologi, 

non  quidan  quod  fomnus  ilic  cx  laJfitudiuc  aut  moroo  > 
'^  *  orirccur,icd(qtiein  pura&  fynccra  alimeti  cuaporatio  ad 
•  oblcdationcin  pocius  c|uam  ad  ncccfritatcmconciliarct, 
<5ui(]uc  proindc  faciJ<^  folui  poirct^Qno  circafopor  illc 
primo  parcnti  inicd:us  a  Dco,rcucra  fomnus  fuit,ncc  ta* 
mcn  in co  fopore  folus  fomnus  ,  fcd  ctiam  cxtafis  fuit^ 
quatcnusco  tcmporcmcns  Adami  adldiuinorum  myflc-  *  ^  ^ 
riorum  contemplarionemdiuinitus  cucdaeft. 


ff^iupttsfu       Hantafia,  prpij^/uo  rnodo  diftinguitur  ,ium  t  fcnfu  * 
\  mfyr^f    li  CDmmdni.  cum  ab  ;acftimatiua  &racmori^.;dc6niri 
•  *  i  '  *     potcft  J^a  vis  aQim£  quli  rcs  extcrnap  cpmunicaiSlc  {cnfU 
'pcrccpt^  coQcittyintur,fiuefintpr5^nt^ 
ius  officif^  funt  nacc  graccipuaj  j^rimiitn  (pccics  pcc  fcnfUm 
communcm  4^1atas  al^uandiu  retin^^  Sccunduro,pci 


I. 

V  ciufmodi  (pccics/]ua?  (ficuntur  ptiantafiTiata  rcs  obic^as 

^       -  ctiani  aUientcs  ^^nofcerc.T€rtium,(pccies  ftnfatas  fcu 

*  i  icflfibus  cxtcrnisprimum  cyepus«tumpqfc^n(um  co- 

"^*  .  inanom  ad(edejatasinter  (ecompoiicrc9&  etiain^^tin 
fcu  diuidcre^Et  qua  multiplici  fpccicrunxfabriqa  iiulu-  * 

**  mcra  cflSngi  poiTunt  fiiconcipi :  quofityx  qui  phantafia 

.       «  ppUc^tjAngci^ofi..fiat^^^ 


1' 


Digitized  by  Google 


.»1 


Tract.  III.  DeAnimX  Sentiin.  i«y 

^proB^ii.  QuarcuniL^ft  regercipiiilii  iii|p||f>vf  emi?^  ^ 
liCMnincs  irartonc ,  (ic  brutjt  aiifnanrcs  imagmacidiic  4^  '  \j    .  • 

cancur^  vnde  inflindlus  nattitaiis||B  bruds  dlg^  ^ 

xam  asiHmatiaam  cQmplefticur:  ^  *  ?L     >  ^ 

ProbtbilelanHiem  eft  inomnibua4S  pcHcftls^timimi 
ipa:(cdis  antmantibus  iaiieflie  phahc|fi^tn  AmlRrrtilkine^t 
etmcnrquod  in  impcrfclH?  vt  in  apIcpssYerniiDus  ,  zoo.  Jf^»  ■ 
pliytis,&c.  pliuncalia4uoqucfitiniperFe^a,^cocorpor©  '^.y. 
fiifa^a  (enfu  coinitiani  nec|uaquaiii  dilliinfla,  vtpoce  quac      .  / 
'folas  rcs  prxfcntcs  pcrcipiatiin  pcr^dlis  vard  pcrfcdla,  * 
organica,in  ccrta  corporis  partft  ncmpc  ccrcbro  colloca-  -  ^ 

ca  ,  &(cnru  communi  pencs  nS^nullUs  €bipcculiarcs         •  ^ 
fuhdHonesdiftindla  y  5c;idHti£in  libmtniiihsperfedlioc    f    ^  ^    .  -H' 
•  Quiniinbrutis^imantibus:^atn  qaiarationfsparciceps         .      -  "  ^ 
atiquo  modo  dici  p»ieft,qbacclius  IHius  imperio  Aibiidr 
m,cnm«aianda'cantAmde.ccbttsprorcqucndisvelfa«     >  ' 
gten^is>{cd  cciam  dc  iis  quat  ad  (blamf  coacem|^ciaiiem 
pcrcinenc,e({e  poceft.E5  anccm  pn#ancior  cft  iif lioftiline  \ 
phantada,  quo  ccrcbrum  humidiiis  cft  fi  modo  fpiritibijs  >i 
animalibus  abundct  nec  cxccdac  illahuiiuditas.    Quarc  ^ 
accidit  vt  qui  foelici  funt  ingcnio  proptcr  ccrcbri  moTli-  .  ^ 

cicm,fint  mcmorisiabilis^pioindfquc/acil^addiicanc^ 
^dificil^mcminchnt.  _  ^ 

Q  V  AB  $  T  1  Oi     VL         f       *  *4  ' 

PHimQ  c|tyeriturxuius  fint  facultacisfomnia,anphaca«>  ^  xtiiiiitUm  ^  ' 
fi^^aa  Y€co^ftimacipa;.In  quo  non  niuicu  nobis  labo>^yI^j|j^|ni^  ' 
iandamcftiqa»Tcnmquecadcmfacttictccme(Iearbicn|..#ii^^  * 
mur  >  quia  camen  TttlUii  ab  altcra  viccocc  didinguimusi  JSiMNAj 
Rc(pottdemusib(nniae(rcll|Mimdpropriapkanca(i{,tcft  > 
tamen  vc  ab  (ftimttuui  %cnameco  dependeaat»cdi  maU 
ta  incerdocmiendam  imttin€mttc»c}uq  nonifi  per  (pecka* 
non  (enfaus  ,  qtiac  fiMC  ab#ftimaciaa,rcpraeieilcari  po(tl 
func,vt  cum  quis  dc  pai^entibus/vxore,libcris  (bmniac.  -  "  • 

Sccundo  quacritur  quid  iint.Somnium  optime  definiti  t^OiffitultAt, 
poteft,  Apparitio  cxhibita  pcr  ihtcrnum  fcnfum  in  iis  qui  q^d  fiai* 
dormiunt:dicitur(apparitio)vtintcIligas  fomniumclTc  a- 
^lum  qucndam  feua<ftualcin  rcpr«fcntationcm:  additur       ^  ^ 
(cxlubiu  pec  jinemttmieafiimj,  vt  fcias  noticias  i&c  eUe^ 


Digitized  by  Google 


w  hon  propri^vocari  fomuia :  llit»ninginir  ( in  iis  qui  dor-. 

•        miunc)  ad rcmoiicndanmriia  phanta(ia:  lpe(flra  c]uac  rola-. 
tris  pcr  v^ilisim  fcnljbus  contnigiint,c]u.ilia  :imeucibu$ 
^  phrencti c!s  acci du nt^lif  c  emr^  Jk  iiuuUa ucqua<]Qaj|^<lM ' 

cuntur  fomnia.  f  i  t'»'?. 

Terci$it)u2^icur>^omado  c^^iteniur  &  fia^K^miii^ 
rW,9i<«'««4l]^e(pon^C(^r  cuni  j^eft  velicfl^  auc  fahem  nf^|;Di;|  ex 
t  •«liffMiCk  partc  iWariiKiJlillponini  agMbf o  in  cc3rcb]gBN:^c^j|| 
iiihuc  medlbu^^ttibas  loimtts.aairoales^gUnS^ 

*     \   '  (|tiiintnm|cumde$Wtt}  niMe  ctjam 

V  •    '        ?cu  fc  oftcndunr,|iurc  ancta  hij^ueranc  imagi nes  pcr  quas 
fcnfus  incerni  opcrantur  ,  i^^nc  clarius&  obfcuriusprq 
'  ^         vaporum  var^  condicionci  Dum  autcm  yaporcs  funt  ad- 
liuc  cralliorcs  >  &  tuibuicnto  nimium  motu  agitancur  iri 
*        ccrebroiaut  imagines  pcnicusobrutatdcUccfcunc,aacnoa 
Diii  curbulcta,molcila>&  prodio^io{a  ?i(a  cxdibcnti  qU|a- 
i.   iiaaicid^C  tnelaochoticis  &  fcbri  laborantibuS.Ex^nua^ 
'      inteiiigis  non  opas  i^  adcxcicaada  fomnia  ciuod^na-^ 
calinata  reii  ima^i  nes  reruni  a  phanjcafia  adktniitt^^pii^, 
mun^nn  exc<i{ft«)t94  quo  priniam4icepca(aat^Iic^ 
Y  '    '  fic  negandadi  comtntantibus  Itutf  llluc  fpiririftu^  iifiagi-» 
»  nes  ipfas  feu  phantafmacaflmul  cum  illi^^icaiif  ncc  iji 
cadcm  ccrcbri  partc  fomniacxcicari.   '  ^ 
4.  ^us  fmt     Quarto  quxiicur  ,  quatnam  fuit  cau&  proclcrcim  cf{e- 
tMuftijfr^t'  ^liux  lomniorum.    Rcfpondctur  caufam  fomniorum  ia 
«M  j$rmM'  gpncre  dupliccm  cile,intcrnam  vidclicet  &  cxternam.In<f^ 

« ^f|y:Qaauccn^efttriplcxinac^aiiso<mpM<'^ 
tfjrfuM'^  s;^|.NamraUsieItipfa  c6iforis.teiilpc  «^cs  ac 

difpoficiflb 

/  \         :<}aoficv(meIaiicboMci  tri^fii^^eni»  cholcfiiaica»- 

&  ittrgia,^c»'    niTlnitlit  rfti||^niKfrnfu  fir  rrmm  nflirff 
^    '     '  iiacum|Kercepcio »  eaxttniqucaffi<lua,<8cfec^ucascoj^^ 
tiojfitcniin    earuinserum  quas  inrerdiu  vKlinms>aii^. 

t  '  uimus,aucanimo  agitauimusflmutachrainterdormieR- 
^i(fff</f-  ^"^^  occurrantrMoralis  funt  animi  af{c(flus>fiuc  bo  ii,  li- 
uc  mali :  quarc  anibitiofi  4c  honoribus,  auari  dc  diuitiis 
fomnianc.  Extcrnacaula  praeter  communcm,vt  cftccc- 
lum  &  acris  di(pofitio,triplex  c|uoquc  pcculiaris  adigna- 
DcuSiboni  Angelii&  datmoncs.Dcus  quidena 
yd  iBffpf  iiiitiii^.ljif  ticijfiij^  iciMibiifff  7 


*  -  K  jdi)y  Gooale 


TitACT.  Irt.  Di  Anim ▲  Sifit.  %ft 

vcl  componcndo  &  coordinando  cns  c]ua:  nobis  antcintf- 
ranc  &  infupcr  intclligibilc  lumcn  comnmdicando  ,  d' 
ica  opus  (ic  :  Angcli  vcro  &  doeaioncs  non  pofTunc  pcc  (c, 

vi  fua  cjiiiciqnaiiu  Guc  lumeti»  iiiic  &ecie»iiii  jtQipaaiU';, 
cransfundcic^  fcd  canciitii  Q^irtciis  antmales  agtcare » iilif^\ 
preiTarque  in  ipfis  fpccics  excicarc,&  appoiit^  dtgcrere  ail 


fiagenda  femnUilicec  diuetib  fiae  i  bp^  <]oi<|eni  AngipU^^'  \. 
■""inOjiii^Ji  vc^o  maloidagant;  .  A  -^^^  ^l-  "* 

Quinco  c]u;cricur>  quot  fint^tieralctainiorum; 


tcrmilla  fjiTiniorum  diuifionc  pcncs  varia  caalafQm  ge-  ^^^^* 
ncrajvt  quod  aliud  fic  nacuralc,aliud animalci  aliud  ^^o^^^^^^^g^    , • 
ralc  ,  (]uxcx  antcdictis  facilc  poccn:  incclligi,traduncurjfffiif, 
«[uinque  prccipuqiliorum  fpccics  cxvtriis  modis  quibus  '  ' 
contingunc,  dcmmptx  ,  ncmpc  prima  fomnium,  Graecc       ^  .      \  , 
«KMjpt^ilccunda  viiio  ip^fjiA  %  cetciaoracnium  ^iiMtrtV'  )' 
lu^^qtiartainfomnium  ti^u^ryi^  qainta  phancsUina.  ,£ac 
his  ioagfpoftcriorcs  nihii  incerprccacionc  dignam  conci> 
neiic«<  i^,eiiim  infiimi^amtUttd  quod  vulgo  concingit*, 
ciiitts  cai^  eft  nacai^ii>vel  ammaUsiaatmoratfS.Pliant^ 


ti. 


ta^i  <;oiitingic  quand»  qui  domitr^  edeptt » (t adhuc^ W-^  :  ^  ' 
j^lirc  j^xiftimac ,  videturquc  a(picerc  irhicntcs  in  (e  vcl 
panim  vagantes  formas,aaclaecas,auc  vc  farpius  curbulcn-^,, 
casjvcl  cciam  cumulcus,autclamorcs  horrcndos  audirefc^^:" 
arbitratur.Rcliqua  cria,nempc  vifio,oraculum,fomnium  ^ 
aliquiddiuinationis  contincnt.  Vifio  continjic  cum  id 
quod  vidcrat  aliquis  inrcrdormiendttm  codcm  modoc- 
ucnic,qttpapparu^a£.  Qracolam  cara  in  fomnis  parcns,  ^'•'•^•v 
¥el  aliagraoissioaque  pcribna,  vel  cciam  Dcas  ip(c  ali-  > 
^d  cucncaram  auc  vxka  ^nctttum  denandat.  Somniu  ^•"«♦j*»^ 
aqte{ncftiqoodTerboi^mttakibagibu5yatttferamfimtd%^  V 
clicisjcegicar,nec  abfqttttincerprecefaciMpciteft  incclligi. 

Scwa^  An  Rceac  ex  tnfomniis  afiuid  pr^fagire,  Rc  ^^J^^'J'^^, 
(pondeo  td  quidcm  liccrc  in  fomniis,  qux  a  Deo  vel  An-  f^^^in^ 
gclis  pcculiari  Dci  pcrmilfu  iminictuncur^qaando  id  coii- 
flacjncmpc  immitti  a  Dco  vcl  Angclis  ipfo  pcrmi:ceiice. 
Supcrqua  rcficuc  &dc  ipforum  inccrprttacioue  confi^-. 
lcndi  func  viri,quorum  iidcm  do^ina,     morum  ptobi-» 
tas  commcndct.Exiis  vcro  (boiiuisi  Yjtue  cx  aiFc^ii  cor^ 
porisauc  coclcfti  iniluxi»orlancur  ,  licetaUqitid  (|iiod 
i^dcc  ad  nacuraics  ciFc^lus  pcobabilicer ^niiccnf^ :  fic 
inedici  cx,  fomniisideranicatcft  morbo  iadicanc»  Ocni* 


\)  "       '    '      '  /  ■  .  '  '  Digitized  by  Google 


171  .  Tbrtiai  Pa  rtis  Phy stc  a  e  ^ 
cjttccx  iis  qiuc  a  dacmonibus  iniiciunrur  ,  auc  quonim 
cauCa  cft  naturalis  ,  vcllc  aliqtiitl  coniicerc  ,  prxfcrtim 
,<)UQci  (pc(flatadcoseucntus>qui  pcndcnt  ex  naturali  ora- 
ifiam  voluncatc  ,  aut  ad  ftacum  (upcfnaturaicm.  animas 
pcrcincnt,vanum  cft  ac  (upcrfticiofum. 

*  •  '     D*  'A/!imatiuA  feu  cogitatlu*, 

a e  s^^t  I  0  VII. 


Vo  ^ccurfunthoc  loco  cxplicanda.  Alccru^jul  dif- 
rac  arftimatiija  hominis  ab  a:ftimatiua  brucoru. 
1.  D  f^*'^'  p^od  a  i  prius  fpcdit,  licct  vcraqucfic  vnus  idcm(^uc 
irf^^f-^i  «'.'^-  fc  ^■us  inccrnus  ,  non  camcn  iidcm  dicuntur  aflus  phan'* 
fMtdff't9r^f'  ta«ice  &c  xftiinaciux  :  quo  fic  vr  muici  ccnfeancur  Iiabcre 
ii4<' imaginandi  vim  optimam  ,  qui  Facilc  concipiunc  6c  pro- 
,  -  \  ^  pcc  cxc.igicant,rcftimandi  vcro  pcllimam,  qui  intcrcndo 
.  "  iudiciofacilc  dccipiuntur,  Triplcx  aucem  cft  pcculiarc 

t/ilttmgttM  itiunus  ^ftimaciuae  :  Primum  cft  cognofccrc  pcr  fpccics 
munmjrt-fi  non  cenfatas,ncmpe  cognc^fccrc  aUquid  fubracionc  ami- 
fitm*  yj-i  inijnici,vcilis,vcl  inutilis,  noci  vcl  ignoci,  iucundi 

vcl  raolcftijconfanguinci,  vcl  alicni,  cnumcrancur  cnim 
hx  quinquc  coniugationcs  fpccicrum  non  cenfacarum. 
Sccundum  coniun^crt  fpccics  fcnfatas  cum  non  (cn(a- 
.  tisieciciuni  cft  dc  rcDUS,fuic  per  (pecies  (enfacas  ,  (iuc  pcr 
noh  (cnfacas  pcrccptis  fcrrc  iudiciumj  &  dciis  cciam  fuq^ 

*  mododifcurrcrc. 

Dtffiml'     Qoodad  poftcriusfpcifljit ,  aeftimatiua  hominis  oon 
dtf-  differt  (pccicab  acftimatiua  brutorum,  fcd  accidcntario, 
idquc  propccr  racionis  viciniam  ,  hinccnim  habct  acfti- 
nh  Mfttmdti'  ™2itiua  liomini$,<]Uodpollit  pnantaliam  lcu  imagmatio- 
««4  htmti»    ftcm  dcccptam  corri^crc,qu6d  imaginationi  non  fempcr 
rmm»        tobIcqUatur,fcd  pocius  rationi :  dcniqucquodcomponat, 
,         diuidat,propoficioncs  coficiac,&  circafuigularia  ad  ipfius 
\  ^  'obicdum  pcrcincntia  fuo  modo  difcurrat:  quae  omnia 

ftimatiuae  brutorum  noacompccunc.Nec  tamcn  indc  fe* 
,     ijuicurasftimaciuam  honunis  diftinguifpccic  ab  acftima- 
'      •       tiua  bcllux,  quia  ciim  ciufmodi  opcracioncs  nonpcr  fct 
ticcperid  quodcftpropriimi  fei^ficiux  parcis,fcd  cx  acci- 
dcncc,&  altirius  bcncficioci  compctant,ncquaquam  in* 

•  dc  natur«  diftiu^o  dcbct  arcrui,      '  . 


TiiAeT.  III.  D*  AnihX,S«nt. 


r 


^:Q^ABS.TIO  VIII. 


Dl  V«  cjuoquc  difficultatcs  dc  tnfiiioria  oceoixtefl.  _   
.  explicafidae.  PHof  eft  >  qaomodol  difierat  me> 
inoria  a  reliquis  ftnfibiis mtemis.  Re^ODdonii  oontC-fi^^^^tmi  ^ 
A  lenfiim  rc  ipfa  diuerfum  a  phantafiaYcl  acftimatiiiat^^*.*      *    '  ' 
Efti5  autera  peciiliarc  muiius  quztenus  ab  ipfis  virtutc  ^^:**^^  ^ 
<iiflinguitur,ccnrei:ur  cilc  {pecies  fcu  imagincs,quastuni  .  '  *  *. 
cxtcrni  ,  tiim  intcrni  {cnius  a  rcbus  ob)e<flis  hauferunt       .  .^li^; 
diiitiflimc  artcriiare  ,  &  prxtcrca  rcs  pr^tcritas  quaccnus         '  '* 
prxteritas  recoidari  ,  pcndetque  cius  vfus  pracierdm  a  "\ 
ppdEcaiacaqupdurioripartecercbri  >  qux.cerebcUum.  -  .  . 
apl^cflatur  ;  quofit  vtnqp^uilimemoriapoileanr'»  iieC  ^  . 
tamen  fiibcilt  ingenio  >  nec  iudieio  ratisfirmo  fintfiqttp^  . 
nimaltcnmighantafis»  alterumaiitimatiiueYiril^  . 
ccnfetur.               •     '       >   ^  - 

Pofterior ,  quofhodo  differat  n^poria.a  reminiftca-  x  DiffcMi  * 
tia.  '  Vbi  noca  mcmonam  nonntni|bam:  accipi  pro  iplb  tM^^^^f*  m 
adii  fcu  aftuali  rccordatione  rei  praEteritfiEj  quomodoin/'?'^**^^' 
hac  difficultatc  vfurpacur,    Eft  igicur  cjurdcm  faculcacis       f^^H  ;  ; 
vtraque  aclio  :  diffcrt  tamcn  yna  ab  altcraj-^uod  memo-     ■  -  ^ 
ria  liomini  cum  bclluis  lit  commnnis :  rcminifcentia  vc- 
xh  ipft  pcculiaris  &  pro^ria  :  Vt  enini  jncminiirc  dica-    •         •  . 
mur ,  faris  fiftremanm  cognitam  fcu  imaginacioneap- 
prchcnr«miiermn'appreliendere .»  qlliid  pi^ftarepi^ 
runcbellux:  vtver6rcmim(cidicamur,necefreeftvtsfeni  '  ^ 
o&UaioQipenitniditam  >  vtdiicQr&s  noUs  in  memo^  . 
riam  reuocemasr^MHl  pficftareneqaeant  lieHttse><}«e 
|iinisratfocinatioms,fiQearatione/iue£d>2^Ainf^  ^ 
cogitatiua  fit,  func  cxpertcs.    Vbi  nota  adum  ipfum  rc- 
imiiifccncix  verc  eHc  a«tlum  mcmorix  3  (ed  tamcn-pr«-s  -    .  * 
fupponcns  obliterationcm  fpccierum  ,  &  ctiam  ' 
adkumracincinationisad  illasfpccics  excitan- i 
C     das>  aiioqui  nonappcllabiturrcmi--      /'  .^* 
'  mfi^encia.  £t      de  feii* '  ^ 

V.  .fibQS  in(crnis.  V  . 

■  f 


a 


Digitized  by  Google 


»74        'tBR.tlAB    PaHTXS  PhYSICAB 


ART  A     D  I  S  PfT  r  AT  i  o 

De  mota  aniniaUuiiu 
,  y$rkff^ddmttin4*fit  facfiltof  m9trixin  MnimiUihtit .di" 

V  AB  S  T  I  O  I. 


•  T\  Oftrema  hxc  huius  tradlatas  difputatio  inftitiiitar 

i    cie  motu  peculiari  fcu  proprio  aniinalium,c|ui  vulgo 
nimis  fbri<flonomine  progrefrmusappellatur,  aptiori  vo- 
cabulo  fpontanciis  <iici  polfet,  comple(fliturque  non  tan-. 
tuin  progrclUoncin  quadiupedum  »  fed  aautioiiem  pi- 
icium>volatum  auium. 
Cii^  db-    Q^iturajstem  vtrj&m  aiimitcenda  fit  facultas  aliqiu 
Ukikmf  m  motrix  in  animali  >  c)ua?  fit  prtiicipium  ejuraiGdi  morus^ 
Gania  dubitandi  eft^quod  ad  eom  motum  pra^ftandum  in 
animatiiudSccrevid^turti^maftns-pIiantafijecdmadns 
^Ihti4  ti»  &ndcntis  appettto$:Nihilominus  tamen  probabilitts  efl, 
ntttdd*      praeterphantafiam  Sc  appetitum  {entientem,a  quibus  mo- 
tus  ille  pra:cipitur,dari  faculcatcm  motiuam  fcucxccuti- 
uam,quaccundcm  motumcxcquatiinomnis  enim  motus 
cftadius  potcntiae  motiuae  fibi  corrcfpondentis  :  atqui 
motus  ifte  eH:  motus  localis  :  phanta(ia  autcm  &  appeti- 
,  cusnon  fimt  facultates  perfe  motiux:  quare  alia  pra^ 
'  iftas  ai&gnanda  eft. . Adde  phantafiam  cerebroHddi^aiii 

'  c({e>appctitomTeroin  corderefidecc':at  faculrasmotrix 
iMiginemtrahensa  pofteriofiparte  cerebri  »  finmlcam 
nerdisomnibiispertotiimcorposdi^undittir.  ' 

>  Bxq^ointelligis&ctiltatem  hanc  otigitiem  crahere  i 
cerebro  :  nuiiam  veri  fi:dem  fibi  pcculiarem  in  corpore 
vcndicarc.  '        '  ^ 

§lti0ttmn  tntdfi  fiat  mottftfrtptjfiutti  MtfitnMlittm. 

QjLAI^T  X  o  III. 

PRaeCeniiiffi>  motu  ^ontaneo  tum  pifcinm  in  aqui^ 
tum  auium  ia  acre ,  dcmotu  tci:xciUium  prsefertim 

^ui 


Digitized  by  Godgle 


Tract.III.  De  Anima  Sentibnti.  £75 

qui  progrciiiuus  dicitur,hoc  locoqu^ilioinftituitur.Gir- 
caqueqAmocum  tcia  fun^impriniis  obfeccutione  digoiU  ^ 

Primum  cft,quod  quicquid  progxeditttir ,  aliqao  qoie-  f^g^i^ 
ieentc  nicitui;»adc  (aitem  aiiqao>  qiiod  tardiiu  moueatan  u 
ficquiercetttecerrapes  mb^^ftf»  ^cibia  crurc.quiefcea*        «  . 
te ,  fic  bracbio  quiefceace  <manus  t  ttjcabico  qtiic(cea^e 

br^chiunimoaeciibadqttenrTfimimaximicoac^fuAC  '  '  ') 
animalib)i5arcicaU>8(  membroramion^arat  9  Vt  ftiiicfc 

vna  pars  moucri  poiHt  altera  quic(ccntc.  Vbi  nota  id  ^ 
quoacardius  mouccur  ,  cui  ahud  inniricur  quod  cicius 
'mouctLir,haberc  rationcfcn  quicfccntis  rcfpedlu  iftius. 

Aitcrum  obfcruandum  eft,  c|uod  omnia  animaha  mo- 
tum  inchoant  a  partc  dcxtra.Id  enim  obferuatur  in  homi- 
nibus :  quo  &c  eciam  vc  claudi  hberiiis  inccdanc  li  crurc     '  .   ^ , 
iimf^ro  quam.fi  dexcro  c^attdiceiv.Deinde  cumanimalia  • 
V6luntinchoare  mocttmprimum  ,  firmac(iniO:ram  par- 
tem^qubdindicat-  motus  inicium  ^uci  i  pactc  dexcta.De- 
liiqiieab.eaparceijiehoari  debec  mbcus  >  qoae  Scrohu^ 
itior  eft  ac  nobilior>  cttiu(modi  eff      dexcra  fi1»m  ke»> 
^  tia  comparecur, 

Tcttium  obfcruandttm cft ,  quod  omne  animt!  terrc-  it§Ultiim 
ftrc  inflcxioncquadam  mouecur :  pcdatac|iudem  ,  inflc- 
xionccrurium;(erpcncina  vcr6,finu  vcl  accrad:u  parcium 
corporis :  Qux  fnm  vcuncur,Ycl  ad  latera  folum  fcfc  in-  . 
^  fkdunt  ,  non  autem  furfum  feerigunt:  vt  pcrmulti  fcr- 
pcnces  quivnapartc  hrma  aUam  Hcxionc  pron^ottcnc;' 
Tcl  fiiperne  fefe  erigttoc»  vc  eruofe  >  qttc  ibca  prtma  parce 
cocpocts  reltqttam  in  modum  arcus  accollunt  ^  obaifixt 
poftremapacce  anceriorem  prqiendunt.  Qua^  autem  at* 
tra^  Ttttncttr>vt  lttmbrici>parte  pj^fiedori  ftajnlica  pxio-  ^ 
xem  ^enduiic>^aac  ipfcj  niotu  ceoaior  fic^  exiiior>ctini 
'primApatceiWmocaadipikmcndiampofteiiorim^fic-  ' 
que  mocum  continuo  peragunt.   £x  quibus  patec  incel^ 
(umomniumanimalium  quiccc  &  motu  conftarc  relpc- 
■^hrdiuerfarumparcium  ,  cum  eciam  mcmbrorum  inflc-  . 
•  xioncahqua.Sedhxc  de  mocuanimahumracis>acqac^ad«* 
codciisquac  (pcftanc  adaiumamrcalitiuam.       .  Vt* 


-  '  ■ '    ♦    •  -         •  .  ._    »  .  ijl'. 

AR T  V  5  *T  R  A  Ci^ii^ 

/:    j :         ■ ,  rv::S  k  V  o  s-.;' 

POftrcmus  hic  totius  Phyfiologiac  tradatus  de 
lilTana  omniu  formarum  phyhcarumj  ncmpc  anima 
•  ' •       tationali  inftituitutjde  qua  proindc  accurat^  dillcr€dum 
.      cft^s  tamcnprxtcrmiirisqusefuse  fatispro  noftroinfti-' 
'       .  ^   tOCO  de  YoIantatCi  Ubcroarbiuioj»  &  humatiis  adtibus  ijk 
'    av#/  fci^inoraliphilorophiapcrttaaauimus.  Eniitfi^t^  h^ 

§mg»kms.  fpi&sm^  fiibftantiaiiium««itiqiiAiis,ybi  dc  kifiils(^. 
gine,immonalit^e,5t  tiatura  ^(Ieietur:fec&ik^  ii|  fsfi^ 
Ijpcdant  ad  ipfius  facakatcs,vbi  pracfemm  ie  i$z^^Sb(x 
fus^  difputabiturjnamde  volunt.itc  (atis  fupirque aftulQ 

eft  in  MoraUbus:ccrtia  dc  ftatu  animjE  feparatae  ,  -vbi  4c 
projf ria  iplius  facuicate  mociua  cx  infticuto  agccui:,,^  f 

.  hHius  trAlbiMs.   .  '  .  V^^ 

Dciisqug  fpcftant  adfiibftaatiamanthiil^J^'.'. 
^  >  •'.  xationalis.  '  .^' 

1>$4rigme  mhuUamMn  'V^!' 
jAi.a:T  I  o  ^J[. '  '>/J 


s» 

> 


*  .  ■ 

ANceps  admodum  fui^  apud  vctcrcs  Philolofophos 
piopofita  ha:c  dc  ayiijmanim  otiginc.quatftio ;  Vcrfi 
jncilljxccifefcndisvatiis  c<>Kmi%crliac  rcdogpj^^ 
.  jiiiimoisenciiii;»  ndlxam  ^ntenti^m  iiiperliaiixeapwcinvi 
(cqnenti6Qs  conclufionibas,         /  .     •  •     ^ , . 
iff^H^ik    Prinia  conclufio.  Anima  raQonalis  iicutjyiW»W^* 
^  .  jiali  virtutc  procrcatur, vt  inter  alios  fcntit  Tcttulliamw» 

trobatur  h«c  aircrcio  ,  quia  virtus  corporca  non  pocdfc 
attingcre  produdioncm  rci  rpuitualis :  Acqui  virtus  f«- 
ounaiifi  cft  cotpocca^  y&^otiWscaa?  f  eoLCu»  addi^a: 


•% 


Tract.  IV.Db  Anima  Ratiom.  trf 
ni m 51  V c ro  rationaUs  cft  ipiEicuaUs>  Ytpot^  a  matctia  in- 
dcpcndcns. 

Sccunda  conclofio*  Animas  acctpiunt  cfjp  a  Dco  per  i,  Cmtfi^ 
€reacioncm.PcQbatur,quia  omnis  fubftantia  qnaepcoda* 
citnr^aut  gcneratnr  ialtem  per  accidens>attt  aeatar:ac  a-  j 
ni^na  rationalis  neque  per  u  gjenerattttt  com  n6  fit  G<^m-' 
pofitumphyficttmmequcperaccideiBiCttmitonexiemi^  * 
iie  per  Yim  ipd  congenlbim  ptocreetttt  more  caBterarams 
Reflacigtcur  vc  pcr  crcationcm  prorlucatar.  "  ^ 

Tertia  conclufio.  Animx  rationalcs  non  Fucrunt  am-  J« CMwliiJlft; 
fics  fimulante  corpora  produ^flx  ,  vtplcriquc  vctcrcs&  • 
intcr illosOrigcncs  arbitratifunt.  Probaturiftaconclu- 
fiOy  quia  cum  id  quod  cft  fccundum  naturam  &  per  fc,  fic      ■  . 
prius  eo  quod  cft  jpx^ci  nacaram^lc  pcr  accidcns:  fic  au»       '  ^ 
tem  valde  fecundum  nacnram  &  per  fe ,  vt  anima  tatio-  ^  ^ 
nalis  vniaCttrhumanocorporiynoncicbetanimapomeX'^'  '  :> 

tia  cornus  ancequam  ipfi  vnita  fittrit.  Nec  eft  quod  fia-  .  , 
ganc  Piatonici  &  poft  hos  iurretaci  animas  in  lcelerani  -  - 
pcenam  iil  corpora  decrudi>fcqaetecar  enim  vnioneiti  a-  \ 
nimjr  cumcofpore  e(fe  malsmpQenae ,  cum  ramcn  eon-   '  ^ 
flet  cifc  bonifilk  naturari  (pc6lat  cniui  h-cc  vnio  ad  confti- 
tuenduin  incegrum  homincm.  -    *  A  ■ 

Quarta  conclufio.  Animarationalis  k  Dcoinfunditur  ^**^*!!^ 
fimul,&  vnitur  corpori  in  co  inftanti  <mo  primum  matc- 
riaorganis  ac  difpoiitionibus  ad  cam  fornwm  fufcipien- 
4Umrequilicisinilrudae(l,qaodaccidicinmacibus  circa. 
4iema  conccpcaqaadragcfimumiin  foeminis  ve0&»o^<* 
gbfimom ;  quo  fpc^acprsBiictipcQsiUenamerusi^eriuii. 
pttigacioni^  in  Vfccri  lcgc  pro  maribus  ^idem  »  ^o.diC'* 
ram^pro/ceminis  verd|8o.C«ceittni  co  tempo^is  fiiccefiU 
ad  fhi  ^rmationc»  non  indiguft  corpns  Cniifti,  «im'  in  J 
«fo  concepcionis  momento  diuina  Tircufc  ac  Spidcus 
Undi  opcra  pcrfcdlum  abfolucumquc  fueric. 

\Qyabs.t^p  II.  . 

ETfiiacioiiale$  ')uiima$  feirtcnales  elTe  ac^nmorta* 
ies  non  liceat  homini  Chriftiano  dubitare>cttm  id  . 
#(aram  pa2inariimoiacttla»ConciUoittnidectc«i9icfiui«  . 


TiRTi/n  Parti$  FHt>ieAi:,<  .^^^ 

•jSotumPatrum  aiithoricates  apcrt^  (atis  rcflennir,&fu!>-'" 
^.kjyAM»  ^*^^  aniinac  immorralitatc  riianr  pr«cipua  Chriflianaei^/^  ''^ 
'^gH^^^        fundamcnu.Nihiioivinuspmcn  ad  maiorcm  fid^: 

^tffci-  AOS»potc  ri  t  hoc  1  p fn m  phyficis  racioiiibuSiCmn6rQt^ii  ^ 
flff'»         «juonia  fi  fcmelconflccanimanirationalcmcffc^lrf'?. 

.  lcm  9  £iicil^  erit  eandcm  effeitnitu>rtalein  deuiajtiftra^j^^ 
,  ciim  conftct  (piritu^es  fubftantias  natura  GjfL^f^l^r 
4  •  .      ^ortalesioftendehdfum  eft  imprimis  ratioiralem  lifni^ili 
cfle  (piritQalepDjlioc  modo.  Tali5  cft  euiurgue  rei  hatura 
,  \   qtraKs  eftcius  operatio,namcjuc  opcrari  fcquitureffc>fcd 
©perationcs  anim^  rationalis  func  elcuata' fupra  natura  , 
&  conditioricm  corporis  ac  matcrixiErgoracipnalis  ani- 
ma  non  eft  m  itcrialis  ?t  corporca  ;  led  immortalis  (cu 
fpintuahsrMinor  propofiriojdc  qua  dubit^ri  poffet,  pro- 
ifpirs^itnti  jjatur  cx  panc  tiim  intcUcdus.cum  voIun|:atis,  ^pacte 
'^^'If^  inulicOiiis',  quia  intcllc^lus  noftcr  percipic  natb^l^ 
f^^d tnmts & abftra<flas  isfztcvh  ftngulari ,  dcindc  fo^|t 
^mMmitm  eohctptvLS  Tt(6m  ifatttHlerialiumjvt  Dei  &  fubftantiisifinn 
urftrstM   fcparacarum,  percimtq^taliaobieda  onmi  ^ncnfiiHp^Br 
jkisfM^ '  bera,fiae  figura^caiorei  auc  aliacorporeae  mdPi^alBSB^ 
'  ^    . .'  nejhi  conceptus  triateriales  non  fimt ;  quarc  oriuntut  i 
potcntia  &  forma  immatcriaIi:c|unE  anima  rationalis.Ex 
>  <■      partc  autcm  voluntacis  >  quia  ftudio  folius  honcftatis 
-  fcnticnccm  appetitum  rcprimcrc,acipfi  imperarc,  libcrd 
vclle  &  nolle  quarumdam  virtutum,  vt  iuftitiar,{pei,  pi^- 
tatis,acrcligionis  adus  cxcrccrc;  haicinquara,&fimilia 
&iit  fii^ra  uniiim  &  appecitumi  ac  jproinde  yolu9t<}$  jtf « 
oueadcoanimacuiusefth^cpotentia,  (unfatteri^^* 
^       dinis  ;  immaccriales  ncmpe  ac  fpirituates.'   '  '  "^  - 
^/fMm  ! '  jBx  his  y ero  ^am  faci Id^  cft  demoriftracf  atuisbii 
imiBnMim  natemedc  immortalci^  ii  Iwnc  modomViQupd  eiti 
^JLfT''  tualciUW  eftimtHoirtaler     iitcoriiiptiBilct  AU^ 
mvffraw^  ma  racionalis  ex  antc  didlis  eftfpiritualis:Ergocftincor- 
'^'  .  *    V  ruptibilis  feu  immortafis.Maior  propofitio  confirmatuir» 
<^uia  cum  fpiricualc  litindcpendens  a  materia:hinc  fit  vt 
a  materia  lcparatum  pcr  fc  fubfiflat  :  dcindc  ciim  noa 
conftec  partibus  phyncis ,  nempe  matcria  &  forma^  qu« 
ife  inuicem  funt  feparabilcs  >  icd  tantiiin  mctaphyficis: 
i  Mmpceenere    diftercn&i  »  mz  1  ie  rddicer  non  di£. 


Diyiiized  by  Google 


Tract.1V. De  Anima.  RAr.  i7f 

ferunc :  hinc  fic  ycaoq  (it  nacucalicci  didiblubilt  leacos^ 
xupcibile. 

Pnetercafuppeciuicali^mioncs^quibuseadeinanim^  

immqitalicas  confirmacur  :  vc^uod  ijpfiingenicuni£c  itMtfff 
natiira  asternicacis  defideciom  f  tpod  non  miftrinclani:  f^imm^fr  \ 
^od  iencfcenrc  coipote  animus  noti  (cneCcac » ct\m  po-  ^^^^^^      *  ' 
t»s  rarioin  dicsobnrnicciix:Qiwdcommttnisillefic  oni* 
nium  ^eiom  &  populonim  conicnlac :    quod  <|Qi  in^  * 
tcc  Philo(bphos  rapicncidiini  kabiti  funt,  ita  fenfcrint,  * 

rationaUs  Mnimd fit  fdrms  vtri  informMS, 

Qv  AESTIO  II, 

FOrma» quod fpcdlat  ad  prxfcns  negoti um ,(iupliciecr  fg^^  ' 
dicitnrincmpea(ri(lens,vcl  informans,  Ai&ftcns  ^<^^jflm^ff^ 
nir,qua(mottcndoicuagtcandocorpQriprxeft,auomo-  \ 
do  incelligencidc »  qaas  moucndis  cerporibns  mlcftibttt 
plerique  prpbabilicerpr^cittnc»ab  ipus  appeUanctttfer- 
maeafliflcntes»  lc  hoc  genus  fermse  impropriumcft.  In-  ^^^^j^. 
fermans  vero  dicitur ,  qu»incimi  k.  fiibftantialiccrTttt-^**^^ 
tur  cum  (ubjet^o  iprum  aduando,&  ciim  ipfo  vnum  pcr 
Ic  compoficum  fubflancialc  conftituendo :  ouomodobel- 
luarum  animse  dicuncur  formsc  ipfarum  informanccs ,  & 
hoc  gcnus  forma:  proprium  eft.Quacftio  igicur  eft,vtrum 
anima  rationalis  iic  hoc  poftcriori  modo  Jorma  corporis 
Iiumani,an  vero  priori  c!nntaxat.  Refpondibtur  animam  jgfif^^ 
rationalemefle  hoc  poftcriori  modoformam.QuodipfeMMliil 
Atiftocclcs  non  obfcur^  fignificattit  lib.  t.  deantma:cum 
enim  dcfinittiilct  animam  in  genere  >  aftnm  corpori^  of« 
ganici»  pattldpofthocipfttm  cxplicaosfiibjungttani** 
mfincfleqtta  vittimos,  lcncimnsft  inceUigimtts:  vnde 
iacild  eft  colligcrc  animam  qua  intelligimus  ,  hoc  eft  a- 
nimam  intellcdiuam  fcu  'rationalcm  cdc  adum  corpo-  . 
ris  ,  hoc  eft  formam  propric  didam  fcu  informantcm. 
Nec  defunt  racioncs  adhoc  ipfum  comprobandum  vali-*  CffifrMtvtt 
diflimz  y  qux  pccuntur  cx  incommodis  quaz  inde  {fLC^t^  f^^Mim^ 
rcntur>  fi  anima  ratipnalis  elict  tantum  am^cns.  Prim&i^'^* 
fequerccttrlieimincmiionc(reYnamper(e  >  fit^noa 
clle  vnius  eflenti«  5c  naturn^  :  anima  enim  tunc  Miiiift 
Jiaberct  vt  pan; ,  icd  vc  fubftantia  ^oaMlampcr  6  com- '  ^ 
\  pl^oi  V        WktSnfi,vjit!^  &mc  tnnm  pcr  itWK  . 

%  4 


Digitized  by  Google 


w 


•3 


( 


a|6.      TSRTTXB  ^Partis 

alio  ,  ac  proinde4jomo  c|ui  cx  anima  conftat  &  corpor 
non  eflet  vnuni  quldjcd  multa:  quodvaldc  abijir  ' 
:  &  inauditiiag,5caind6  (cqucrctiir  hofnin,eni  noij 
►  gcre,ratiociriari,ycU(B,&c.  fed  folanianimariiM 
idpra;ftare:  ficilt  cmipinlus  folaRLincclii^< 

aliqiioilrcadim  moatefc 
in  affumpto  corp<Kc  j  qii0d«ittcfhi^mtildw 
tbfiil^inbcft  Lnam  lifechiqmoper  corpQdimnlbfelfig^ 
ati^^tociiietur ,  fcd  petanimam :  adlio  tamen  ipia  non 
wkax  vel  corporiXcd toti  fuppolito,  ncmpc  homini  tri- 
buitur.  Tcrtio,  fccjurrcrur  opcrarioncs  proprias  animac 
non  pcndcre  vllo  modo  a  corpoic,  ficut  operationespro- 
prisE  darmonis  inalTumpto  corpore  :  vteO:  intclJigcre, 
monerecjuippiam  Jocaiitcr^^^c.  nullo  modopcndcfatab 
^  .ijpT^forpojte  aiTulxipto :  Ac^uiabfurdtunei^  lipodw|piii||| 
jr^inamma  rationali:liceCeniii^eiiiSMpuQiUa>M^ 
nes  fincfiipxkilenfiiin.^  corpus,non  ttmeniuitt,i»ncil£ii^ 
iieii£aiam.Arcorpotis  iiibac  vicafi^n  p 
peijn^CQos  ncm.iaceHigeci^ut  r^bcia«s»fifie 

I Vtmm  omnes onimA  ratfmmlH  n^tuTA^  di^niuu^ 


Q^V  A  E  S  T-  I 


f»  IV. 


T., 


J 


.  ^  Ouj^^C  quidciti  asqMalcs  c/Te  rationeipeci^ayiqit^pv;^! 

'    .  \ji  om«e$.pc  acquo  pamdpam^Qusiicttr  ^temLH^fO^^ 
gm^cs  fecjiwdum  pcculiarcm  icunumeric^m.fc^ 
Hfmfiflticqual^Sfiea  «icqiiipejfe^^Citius  quff^^^^  t-^ 
iriiq(icp^arsyidccujrsquepfdbaib^  yid,|>miwtiii^^^ 
$mc^cari^  probabclia^  c^lpidQici,  fic  |cqaeAcib)|s^||^^^ 
J      tioi^us  cicclaratur.  -  '  -^Sf^Jf 

^  ^jfitti»,    Prima  aircrcio.  Nihilrcpugnat  animasrationalcs.(6^^v 
cundum  quidditaLcm  numcricam,feu  difFcremiam  indi-t 
uidualemcircinrcqualcs  ,  uavt  dilFcrentia  numcricaftpj;:^ 
indiuidualis  vniusanimxlit  nobilior  difFcrentia  indiay^, 
dufdi  aitcrius ,  proindcquc  potentiarfeu  facultatcs.ifi^!^'- 
'*    afMadoafjiMioimii^biiiores  poce 

^H^gtm  ^^^'-^^^^^^^W^^S^^^^  ^  ratiocinandi  fictK^Coijflll? 
^^W^Jt  Vf^Qv^iAi^Im».  £t  fiuiiiipj»l>^ili(cfte(m^2a^u^ 


Googl 


TiTACT.  I¥«  Db  ANiiAk  Rat«'     /»8t  / 

argurre  opcrationum  non  tantiim  materialinm  leu  <w-  I.' 
^.tiucaiuin  :  (b<1  ctiam  immatcrfalium  inrcqualicas  :  tum 
<]uin  qu.Vii.uTi  animx  fortiuntur  corpora  pcrfc^^liora,  alix  }* 
minus  pci  fc^ta.Eii^o  cum  loi  ma  i\ix  mitcria'  i]uoa;i  per-  ^*-' 
fcdlioncm  cQaim^l4ceui|Mnclicio  ed  animas  alias  alijs  ^ 
circperfci^^iore^  :$^^9ia^UiHcile^uis 
intauto  diifcrcnttarumindiuidualiummiracrcro,  cum 
omncs  &m  inter  fe  diSstcaiH^  9  omne^  fomctt  fwavA  cHe  ^ 
dignitate  arquales.  *  AdAe  qu©d  raajot<m  afFert  vniucrfo , 
v^nuiVa^  difparitas  pcrt^onis  (ecUnium  ndiir^iA 
<]aam xqualitas.Ec  certc  non  cft  diflitcndum  inter  angc- 
losciulclfm  hiciarchin^S:  ordinisjfcu  ciurdcm  (pecici  a- 
liquam  pcrfcdioiiis  in.cqualitatcm  rcpcriri ,  o^uarc  lilud 
idcjn  noflris  animabus  non  crit  dcncgandtim. 

Sccunda. iflertio:  Ratiodilparitatis cjua:  iiuerdiucrfa-  t*JJJirtio,- 
rum  n  Mmarumfundioncs  ccrnitur^nonomnis  pctenda 
cit  ex  inxquxlitaitcpcrfe^ionis  numcricae  ipfarum  :  fed 
nonnunquam  atque  adco  faspifTime  ex  inaiquali  di  fpofi- 
tione  corporebnunorsanorQm^.quibus  animat  indiget  ad 
ruas6ui^ioncs.rit(i  oSeiiadaf^:  Exempl;  gratia,  quojpv*- 
nus  promptiAsctu^ipiat,aut  expcdit{ll^ratiocinctur,rjc- 
cocdpeur  fiaelieiiYs^Q  cx  (bJa  nobiliori  animsc  conditio- 
nc  oritur>(c4ctiamac  potiffimum  plcrunquc  cx  ipfacor- 
^oris  prarfcrtmi  cerebri  meliori  difpofuioncrpoiret  cnim 
heri  vt  vtriufquc  anima  effctarquc  pcrfcda  fccundum  fe. 
NotaiuiLim  autcmcft  diligcntfer  ,  cum  anima:  rationalis 
potci.tia:  qua^  Iam  fmt  orgaaicae,  qua:  omnes  fqnt  matc*» 
riales  &  corporeo  organo  aflfixsB,  vt  funt  cac  qu«  leqimiti^/ 
tur  graduuj^^  vcgctandi  &  fentiendi  :  <]|jQidam  vcro  nott' 
OilgaQic^u  immatcr  i  alcs  ,qux  non  corpori  fc^  foUxani 
Kiac  inRircnt,vt  ftnt  intelleihis  &  voluntas :  exnbbilio- 
^odo  operandi,  rcaiijuidcm  colligi  maj  orcm  nobili*. 
^t^^f'** potcntijc  orcanicar,  tion  tamen  potentiae  immatc- 
xklissquia  inxqualis  difpoiitio  organi  importnt  ina:qua- 
I^potentiac  orgaiuca:  nobiliratem  ,  non  vero  porentio:  , 
immatcrialisrpolfetcnim  fieti  vtintcilciflus  xqualispcr-  ' 
fedionis  cum  alio  intclleclu  pcrrccliiis  opcraretur  pro- 
ptcr  mcliorcm  difponfioncm  cercbri.   At  non  conda* 
git  vifioncm  meliiis  ficri  in  vno  quam  in  alio ,  nifi  &  or- 
^anumfit  (ncUus  difpQfuQm>&  fimul  vidcndi  facultas  Qt 
^Sfcgctior, 


ait      Tertiae  Partis  Pyhsicab 


t 


.  S  E\C  r  ND  A    D  I  S  pyTATlQ, 

Pe  ijs  ^tiae  rpa^iit    facii[taces  tii^ndkt^^ 

ybi  de  int^featt.  - 

<  •       *  t 

'l  •  QV  AB  S  T  I  O      I.     '  '  . 

DVx  funt  pr.iecipuaE  facultatcs  animsc  rationalis >de 
quibus  lioc  loco  agendum  eirc  vkU^bacur,neinpc.iti- 
tclledus  &  volunrns  ( namqiie  mciiiori^u^m non^U 
adduntabintclicdhiminim^diftinguitur:  facultas  tlife^ 
'       i90crixtipfi  proprii^»  nutlum  habcc  vrum  nifi  poft  iepMf» 
j     '  ,  ^oi^ntttorporewdeQCjuedeitlain  (cquentf  di(puta 

iie  dicamus)'atqui  de  vbluntace  fiitis  fiipcrque  dixiimiiii 
Moralibus:  reftatigitur  n  hicit  (bfointelligeitdifitfft» 
tace  difleramus.  *  • 

Jtfinku^     Et.quid  cm  vtabip(iusobje6lo  ordiamur  ,  quxrimns 
^tn^       Wcquodnam  fit  ipfius  facultatis  obiedum  adaequatum 
ad quod  adi€quate  fc  extcndat  intelligpndi  potcatia.Rc- 
fpondetur  illud  non  cfTc  vcrum,  vt  plcriquc  contcndunt> 
tphdtuu  fcd  ens  quaccnus  intcUigibile.  Aatio  eft>quia  prius  natu- 
ra  eftinteiiigereens  vtens>qiiim  verum :  ^uiavcrumeft 
paffio  ieu  proprietas  quxdam  entis  :  otm^  autcm  pro- 
,  '  ;       prictas  vt  cft  natura  poftcrior ,  fic  aatura  DQftends.iml- 
lidtur   am  id  eains  eft  pr||«i^^  Adde5inNlettr#'> 
fclligwle'iatius.patcaf quam  ens  verum  i  dm  liBrfftl* 
fm^ttAm^mmoi^  intelligibile ,  &cei|kcAspfMI: 
abftraWt a vcio^falfo^intclligibilccft.  Ma^i^tur 
cns  intcIIigibiIcefIcobjc(flum  adarquatum  intclIcCTUS. 
dt0Mt.t£€  Girca  quod  notandum  eft  in  illo  fubjedlo  duo  confidc^r 
^     Z^^U^  ^^^^ '  ^^""^  vcluti  matcrialc ,  quod  cft  cns alterum  vc* 
«nrdMb/  ^"^^  formaIe,qu©d  dicitur  intclligibile,itaut  intellioibiR- 
tas  (  vc fic loquar  )  fit  ratio  formalis  fub  qua  ens  dicitui 
^  objedumf  adjcquatum  intclIcifhiSjquiKl  non  debet  iiiii^ 

dpi>  quafi  n^cefle  fir  yTnrinfjpjiTnr  r — 'f'  ensiTno» 

co&dpereimelIigibihtaten|^%d  quod  etis  idco  intclie- 
*  i»teconcifiatur,quiaeftinteili^ileJficatcdoxiid^ 
'     ftper^mtiir  >  q^  eft  vi$bilis  >  ricts  viftUitis  ^:: 
•  iMM-^mtiiibvifiun.   In  quo  tamea  difbtc  inieUcfKlf' 


kju,^  jd  by  Google 


TRA<?r.  IV.Di  Aniha  Ratiok.  ^«5 

a  ^cfu^quod  intelkaus  pofTit  pcacipcrc  c^imlilmcri^.il^S 
formalem  ratioucm  fui  obiedi,  nempc  intclIigiJliUtaie, 
quia  ipfa  cft  aliquul  intclligibile:nuo(l  noa  poteft  prqfta^  .  ^ 
jc  Was  Jiat^  viUU4Ucas,^ci})i  caufa,u5  cft  qutd  i^ilibil^   . . 

Q  V  Ai  s^T^i  o  itlL 

S EAfiisdu?fti0fiiscft,vtrri  rcs  particufarcs  pcr  fc  fcnfi-  -^l^^^;;;^^ 
bilcsjintctiamintcUigibUcs/ettlubintclIcaualenQ.^^^ 

titiam  caderc  poiTmt. Conftat  quidcm  rcs  fpicituales  Uui  , 
vniucrfalcs  fiuc  particularcs,cflc  pcr  fcihtclligibilcs,  lii- 
cct  111  prxfcati  haius  vicse  flatu  fortaflcnon  ttifioWcurc 
ab  humano  intellcc1:u  concipiancHt.Gonftat  ctiarcsma^ 
tcriales,&: fcnfibilesper  accidens  tam  in  communi  quini     •  '\ 
iuparticulari.&prcccrea  fcnfibilesper  fc  incommuni  c(- 
fcintclligibiicsifcddifficuitas  propofita  cft  dc  rebus  pcr 
itfcnfibiiibus  inpaqiculari,vetl^i  caufa,de  hac  albcdme, 
magaiiadinc,&:c.  anper  fc  fit  percc|»tibili$  ab  intcllcau. 
\  Ncgantpleriqttc  praelcrtim  veteres ,  iiquemagni  no-  ^ 
minis  Arift6t.interpietes»  &'quidcui  l^tis  ad  mente  phi- 
Jofophi,qui  cxptcflis  vcrWs  i.Phy  Cc.f  .t.49.  fcribit  intcl-, 
lcatim  cfle  vriiucr&littm ,  fcnfum  fingulatiamt  iliadqae 
intcrcartera  yi<4eturcflc  mtihius  agcntts  inteilc^^us  vt 
fincrulajiafcnfibilia  ad  ordincm  vcluti  vnjLUCrlitiam  9t  ^      -  I 
intelligibilium  transfcrat ,  vt  fic  poflint  fub  intcllcftum 
cadcrcquod  Anftotclicae  dodlrina:  valdc  confcntancum 
eft.   Vcrum  quicquid  fit  de  mentc  Ariftotclis,  vcrifuni-  ^*'^  ' 
Uus  cftfingularia  fenfibili^  proprio  acpcculiari  concc-^JJJ^^ 
ptaaoobisintcMlgi ,  tum  quia  intellieibilcreciprocatur      ^  ^ 
'  C^cnteiquarc  cum  fingularia  fcnfibilia  fint  cntia , fani 
«rantintcIl|gibilia:tiunquiaintcllc(5Msafiigttaci^^^  - 
mcn  intcrTmajM:(aIc«c  fingdarc  fcnftlwlc  pcr  pofitiuas  *. 
Vmu^oe  Jififercntias>quod  ncquaqdim  pratftarc  pofiet» 
infi  vtrumquc  pofitiu^  cognomrct :  pun  quia  intcUc* 
^us  cx  multis  propofitionibus  fingularibus  lioUigitfVm- 
ucrfalcm  :  non  poteft  autem  intelligi  quomodo  cx antc- , 
Ccdcntc  fibiignoto  aliquid  confcquens  iufcrrc  poflit. 
Pcni^ue  non  cft  vilo  modo  probabile  Angelos  fmc  bo-  l\ 

Ao$  i  ttoc  malos  fingalaxia  fcafibiiia  iguoiaic  ^  <^  tamcK 


ft' 


.  TerTiX  PaRT.  PhYSTC  AE  I 

illanonnifipcr  intelleduac  fpccics  intclligibiles  pofliint 
'  ^*^'  '    agnofcerc.    Mitco  hic  cjuod  per  habitiis  tiunartiscum 
prudentix  intcllcaiis  dirigit  plcrorquc  adus  cxternos  & 
^ L^^tm  MrtP  ^^"^^^*^^^*  '^^"  potcftautcm  illos  dirigere  nifi  pcrfpcd:os"* 
vc^^nimr.    "^.^^^''^.^•Locus  autrm  Ariftotclis  fupraallatus  hc  folctcx-  -. 

plicari,  ejuod  illud  i\t  difcrimcn  intcr  fenfum  &  intcllc-t 
N$tMndum  ^""V^^*^^  fcnfus  (ingularia  ,  intellcdus  vcro  v«iuerni-  ' 
$  gn  um       etiam  &  non  rantiira  fingularia  pcrcipiat.  Ncgamus  • 
^  ,  ;^       ^'iccmncccfrariucireilliulpr-rfatum  munus  intcllcdlus 
agcntisjvt  fingulariafcnfibiliapolfint  intcIIigi.Cxtcruin 
!^      Jiorandum  cil  alicerintcllc(5tum,aliter  fenfum  co^^nofcc- 
re iingularia  fcn(lbi!ia:intcllc(flus  cnim illa  cognofcit  co- 
gnitionc  immaccriali,&:  pcr  fpccics  immatcriales:  fcnfus 
''V«6cognitione  matcriali,&  pcr  fpccics  matcrialcs. 

■  fiffefenfibilia. 

Qv^AE  S  T  I  O      IIL  ^ 

"^nulU    Q  Vbftanti^  matcriaics  tiim  ipfarumpotcntix  &  habi- 
%j  tus  matcrialia  lurc  appcllantur:quia  funt  matcri^  an- 
•  "^'  ncxaEjncc  taiiicn  pcr  fc  fola  fub  fenfum  cadunt.Quqritur 
autcm  hii:  quomodo  cadant  fub  intellcdum.Notandum  ■ 
u       ^^^5!""     ^^^"^      huiusjtum  ad  fcqucntium  difficultatu 
faciliorcm  cxplica{ioncm,Prim6  non  poife  aliud  incclii- 

fiabfqucfpccicvcl  propriavclaltcrius  rci,quac  aliquam 
abcat  cum  re  intcllcda  ai!initatcm.Sccundointcllc^um 
poffe  multa  concipcre  ,  quorum  non  habct  ^roprias  fpc- 
cics :  itaquc  non  cftnccclfc ,  vtcorum  ommumquoruin 
formaftturconccptus  fcu  notioncs  ab  intclled:u,pr^cxti- 
tcrint  propriac  fpc^ics  fmc  in  ipfo  intcllcdlu,  (luc  in  icn- , 
fu.Tertio  npn  omncs  fpccics  quae  funt  in  intcHcAu  paci-'^ 
biji  c(fcab  intellcdu  agcntcipfi  imprcflas  :  potcft  cnim 
intellcdus  iflc  paticns  fiu^&Dalfibilis  vidifcurfus  cx  ira-  ' 
prcllis  ab  intclledbi  agcntc  ipecicbus  alias  rcrum  occul- 
tarum  fpccics  cliccrc.  Qu^arto  intcllc^mn  agcntcm  non 
nifi  ca^rum  rcmm  {pecies  poffc  clirerc,quarum  przcxil|ut 
phantafmata  fcu  fpccies  in  phantafia.Quinto  phantafiam 
hominis  quatcnus  habct  vim  €ogitatricis.icuacllimatiu^, 
poflc  vi  quadam  difirurfiua  circaparticulartacltccrc  ./pc-*: 
«ics  fcuphaniafmata  tcrttm  quaruadam  raatcrialiura  ii- 

-  •  •-•^•r  --^-        ■       gct  noA 


^  tct  A6  fitit  per  fe  fcnfibilcs,id  c(l,nu[Io  fcnfu  extcmocx 
fc  perceptibiles.Quar  omnin  licct  non  rintadmodumin- 
dubitataiattamen  vt  valdd  probabilia  hic  fupponimiiSi;^- 

His  igiturpofitis  ,  Relpondcmus  primo  fubftaDtfas-*'^^''^*' 
corporeas  pcr  proprias  ipfarum  fpccics  ab  iticeUe<^a  coii»  . 
cipi:  arbicramur  enim produci  Jb  incelledu  aEcnte  ibe* 
cics  fubftantiarum  corporearum  e6ac|toienco  guo  nihil  ^ 
obftatquominus  formemuseorui|^phaniafmata,vtpatec    ^  • 

^cx  quinto  notando.Eftaatem  hsecm^po  intdhgenda  ma- 
xim^  dypfis.compoUnsuiam  quxdani  corum  partcs ,  vt 
dii&renllK  ,«^m  niihiftm  abftrufiefint ,  non  caduat  fub 
notitiamphantafix  ac  proindc  non  polTunt  ipfarum  fpc- 
cics  imprimi  ab  intellcclu  agcnteipolTunr  tamen  per  pro* 
prias  ipfariim  fpecics  concipi ,  quasi%ceUedaspaIIit>ilis 
vi  difcurfus  in  feipfoclicit.  ,  j. 

Refpondcmus  iecund6,rerttm  ctiam  aliaru  maceriaiiu  Jir 

nonfcnfibiUura,vcpofcnciarum,  habituum,a4tmmr&c  * 
proprios  conceptas  formari  poOc  ab  inceilcdu,  nfiquod 

carumomnium^rerttmlpcciesproducipoffiQtit  phanta- 
fia  vcabintclleauaic#*Wfedquodquodmharepu<rne 
inteile^  Droprios  concepcus  de  ifs  tebus  cSbrmare,*d[if- 
currendafolicccciipcxcbus  Aotis  ad  :  addeouod  , 

plcrat<jue  exillif  fenA'etiam  extcrno  funt  pcrcepcibilcsj 
acptoinde  ipiStum  phantafmata  habcri  poifunt ,  &  fpct 
cies  dcipfis  infclligibiks  ab  ixuelicdu  a^cc^docu  " 


Qtai  tT  re  IV. 

Dybiwtur  aPhilofophis  nrim  ia  nottta  intdledl^ 
dentornunc  fpcciesi?(pumimmaterialium  feu  fpi- 
iitaaliam,aa  vcro  abfque  propriis  fpeciebus  vi  foluis  di- 
iottfusiniiotcfcant.  Verum  quicquidfitde  lilacontro-  ' 
licrfia,  cuias  partem  vtramque  vaideprobabilem  iudica- 
mus:  Refpondcmus  ad  propontamcjuaraionem.,  ia^clle*^^^  u 
aura  mhocpra^fentiftatunon  pofle  foiimarcclanwi  &JSZr; 
diftindum  conceptum  fubftanti^uiim  feparatarum:  tdm  . 
quia  non  pollunt  cognofci  pcr  fpccie«*  impceijSis  ab  intefc  ' 
kattafcnK,  ^umflttUapolfinccflicawmphantafmatt:  ' 


tt6  TeRTIAE   PAR.TI5   pHYSIjC.A^^-  sJJ 

^  lyigffjjgi    ^U''^  ^u^^  nlmium  didant  i  rcbus  pef  fe  reniib^ 
'     fe£lo  cx  illis  difcurfn  poirinc  clarL"  &  diftin^i ] 
Uc^c  intcne^us  paOTibilis  pofTec  aliquas  ipfbru^ , 
/pecies  elicere>ilJae  tameti  lioniitfi  fnbcwil^ 
lllas  reprxfeitcareot  9  4efnde  illa  pcr  t^&ii  repr^t 
tio  ocairfh  phancafinatum  non  mediocrftcK^incerri 
tur  :  non  tamcn  ^xlcirco  diffttenclum  eft  nos  pofliri 
cui  lum  formarcaliquos  conccpcus  ctiam  c^uiddicai 

vt  Ioc]uuiuur,fub{>aViriariim  feparaCarum  cx  antccc 
t    notitiarcrum  fcnfibilium  aut  materialiunij^uxaliquam 

habciu  cum  ipfis  atfiaicatcm.  Et  (]namuis  ciaflpK^di 
'  ,       cepcu^  non  fint  adeo  pcrfpicui  ac  dilucidi>po(]j(inj|| 
die cerci  ac  nece&nj,ita  vc  i.Iipram  certitudd  aC  t 
ta*;  non  tam  c|^ra&^pereiLappreheafiofii»t«^ 
diicurfus  nece'daru  qu^dain  v^comprobetjbif. 

\  E  S  T  I  O  y. 

^ftftU  u*  V T  Aldc  probabilc  cft  anima  in  h^c  vita  no  intcHigcre 
mtrtds*         V   fc  per  fuam  clfentiam,  ncc  pcr  fpcciem  immatcru- 
'  lcm  fui  ipfius,  fcd  intcrucncu  fpccierum  intelligibilium, 
4f uas  abftrahit  a  (cnfibus  >  id^ue  noQQifi  a^  KQcmic 
■      .   mcerpodto  difcurfa ,  yxo  ex  a(lianim  rQcwn  perceptione 
tmmfk  inii)!  oociciain  deducicuc :  Exempligratia:  Animapri- 
iMtfMvr»  mdm  per  iitcelledam  toncipimacaram  homiiiutAiiba^ 
manl ,  ciiias  (peciem  fibi  in^pite&per  iacdl{edam*agea- 
tem<jui  fpeciemillam  abftnadt  h.  coadiciQaill|H$  iaSoi* 
Jaacibusi  tum  reHcdtitar  ani  ma  (upra  fuani  a£tum,eiim- 
quc  percipitjlimulqiicimagincm  feu  fpccicm,atque adeo 
potcntiam  per  quam  aduiu  illum  cxercuiti  dcindc  quia 
^ouic  fpecicm  rei  commu  its  &  abftraflxnonpo/I'e  cllc 
quidmateriale  &:  corporeum,  fcd  deberc  cfreomnis  ma- 
tcriae  cxpcrs>atque  adcQ  nonnifi  in  potencia  Ip iricuaU|fc 
fubftatia  incorporea,  vc  ia  fubicdio  relidercjpercjpic  can- 
dem  k  vt  fubftantiam  quandam  imtiuteriaiem  iacelii- 
^ieacise  &  rationis  participem. 
^ycDiMb        his£^ili  c&inteUiecre  quomndo  tntelleda9>  dam 
iSSi^firtHk  ift cofpocc  %  noa  iiiodo&  ^iedpcoprias  quoquc fua- 
,  •  '  <tioncs> 


ud  by  Googl 


ffiones ,  atqo^  habims  (ibi  inhacrentcs  dignofcat,  nempc ^ft^  M 
pcr  difcurfum  &  adlionc  reflcxa ,  idque  iutcrmcdijs  fpe- J!^^ 
cicbus  rerum  circa  quas  operando  vcrfatur.  Cxtcrum  a-^ff 
nima  liuc  intcllc(lhis  pci  luosadus  cognokithabitusf^ir«|iiil, 
quia  expcritur  fc  cum  facuitate  &  promptitudinc  ,  qosB  " 
habituum  propria  eftjopcraxi.  lam  vcro  expioprijs  a(3:i- 
bus  &  habitibus  i n  fui  ipiiiis  notitiam  Kc  reuocat.  Quo4 
vcro  i^edat  a4  voluntatem  &  ipfius  adhis  ,  licec  vix  per 
propnam  (peciem ^ognoCcancar»  nihilomuitts  camen  di^ 
icd^  cognition6  pcrcipiuniur.  ft>rro  ea  nocitta^quam  a*^ 
nima  fuie  dircaa  fiue  re£exa  cognitionc  M  fe  fuiCj;  po-  * 
centi}'s  &  haUitibos  &  afHbus  fibi  comparat,  non  taiitum 
cacft,pcrquamcognofcituraliquidanfitifedctiamqui(i 
fit>vt.patctcxallato  fupra  cxemplo  :  quamuis  vltro  fa- 
tcamuriilam  quoad  prxfcncem  animx  ftatum  eifc  mul- 
td  ccrtiorcmifta,<jua^  nunp  habctur  valdc  impci&da*,^ 

TiBri^fimfMnMmTmiiiftimimtiUgm^ 

*  •  * 

Qv^Aa  $  T  t  o    VI,    •  ♦ 

PRopoficat  ^uarftioni  feqoencibos  aflcrtionibus  breui* 
ter4c  tam^  fortallc  fufHcienccr  fatisficc. 
Pnma  afiercio.  Intclleiftus  prius  cognofcic  rss  alias  i,*4Sirtk*^ 
qoam  fcipfum.  Ratio  cft  ,  quia  ratio  dire(^a  prior  cft 
quamreflcxa  :inteIle(flusautera  cognofcitrcs  aliasafo 
dirc(fla  cognitionc  :  fe  ipfumvcidnonnifireflcxa,  Yt  pa- 
tct  cx  prc-ccecJcnti  quaeftionc. 

Sccunda  alTcrtio.  Incelkdhis  priiiscognofcicfiibftan-*.*<|W 
tiasmatcnalcs,quamimmatcriale$&(piricuales.  Rado 
«ft,quia  cum  nihil  fic  in  iocellcaa qudd  prids  ooiifueric  ,  '  . 
in  (cnfu :  ca  prids  ibnt  ia  intellcau,qua:  prids  fiienuit  ia 
lcnfu  :  Atqui  fubftantijc  matcrialcs  priiis  fuo  niodo  funt 
In  lcnfu  cmam  fohftantist  %iritualcs :  quia  ncrapc  maj  o- 
icm  habeilcaim  accidcntibus  fcafibil;bus ,  ^u«  pci  fc  in 
ienfiis  tncurrunt,aiHnicatem. 

Tcrtiaaflertio.  lntelle<flus  priiis  cognofcit  compofitaJ«^/-w«^ 
fubftantialia,quiiTi  ipforum  partcs  aut  difFereatias.  Ra-. 
tiocft,quia  cognitioconfuladiftinaamantcccdiciiplii 

^ccm^omj^ofiu  cogaoifonititt  psjuii&  coAfHik 


Digitized  by  Google 


•  '  "*  tionc  ,  partes  autem  nonnifi  diHintia.  '.:^''/^'^ 
,ju*4lftru*'  Qaarraaircrcio.  Accidcntia  prius  cognofcuntut 4«*«^ 
*  rubftantisE.   Kacio  cll,quia  accidentia  icQfibus  pate»fc^r!^ 

Elurimuin  j  fubftaniia:  vero  latent,  nec  funt  per  (c  fcnfi- 
iiesjidcoquc  nonfikmcico  ncc  tani  facil^  cognofcibiles. 
^^fiii»    Qui.nta  a&itio.  5iogularia  prius  fognpfc^i^ur  qu am 
tniualalia :  tion  cnim  intcUcaus  pojctt  aflii^j^ijti,  jcq- 
.  gmtionck  vnitwrlalium  ^ifica  priiis  abfka^ml^^*^ 
gularibus  :^uatq  W^ffcd^fVtpriAsfingularfaip^^ 

.    rit,quamvniucrfalja.  '      a  '      -  '  \  a  'r-^^^^^Mk^i^ 
A  ^JMti.     SexLa  aiicrtio.  Mihis  ▼niucrfaUa ,  l^f^cs 

'      *  fublatisomnibus  impcdimentis  5  &  pofitiS^ttlo^Q^ip^ 
quifitisad  elicieudam  noutiam  ,  prius  cognoIci»|iaf;c*- 
'  -       ''^'"gnitione  faltem  coafafa,quam  raat^is  vniucrfalia^  n^pe 
quam  iplarum  inhmaium  fpecicrum  genera*  Katio  cft, 
qai^  rcs  mimis  vmucrfalcs  minpri  indigcnt  abftra^ionc» 
^lTrtk»     Scptima  aflTcrtio.  Pofitaaliquo  impedimento  cx  partc 
^         *  potcntia:  vcl  cx  parte  b^] cdH, Vt  gkrioium  contiikit 
t,  fingulatia  fcu incliui<iua  prius  cognpfeuntur  fub  viu- 
&rfiIi|rirarioucijtta«fiibftacialiori^  Katiocft,  ^i^ijr 
pofitis  c  j  ufraodt  impcdimcntiS ,  ca  fi>ium  wA^Mz  ^ 
\  '    currunc  fenfibus,  cpx  funt  conimiliuojit ;«cynl^6ggif 
lem  natura:  gradum  confequuntur;  CoaStftU^c^^ 
plo  Socratis ,  qui  fi  cx  loco  valdc  diftanti  yidc^r ,  , 
*  «tionc  duntaxat  corporis  cognofcctur  :  fi  vcro  gx  mi- 
ms  cliftana>cumper  fcmoueri  loco  dcprchcndatur,  fub 
satione  animaiis  cognofcetur  f  quo J  fi  ex  propinqutori 
locomnc  fub  rationc  liominis  i,,tand^m  fi  cx  vaide  pr6^ 
pinquojfiib  mionc  tali?  hoimntfj^nctt»??  Soaatj^,^^ 

•  ^J^iiii  r\  Vemfidmodum  ad  adum  fcntiendi  fpecics  GstiSki-* 
"ISST    Vj.k^incccflario  rcquiiuntur,vt  fuo  ioco  docuimas,  i- 

ta^oquc  ad  a^umintdiiigcndLneceaanx  funt  fpccics 
inccllimWbijqw  funtprincipiaimciliftcndi  inftrumcn^ 


Digitized  by  Googl 


'Tract.  IV.  De  Anima  RaTj  1^9 

2ca  fc  habec  incellediis  ad  fuam.   Confirmatur  faac  (bli*  Onjkii^ 
difrunaraciohe.lDceiledus  cft  vclucipurapocentia&pei:'*''*  V 
fe  differeAS  ad  hoc  veli^dpercipiecidufii  >  ide6c|iic  ca^      *^  ^ 
buke  ra&  in  qua  mitibM0c  iicripram  eift.ab  Ati(l6ice)e  ^  / 
coniparacur  ,  quarcfdnScadbuaridc  decerminari  priiiiC* '^^  > .  . 
<]yam  poflii:  circa  obje^um  opcrari  ;  A6^us  aucem  pcr*  -, 
quetn  incnntecc  inccllcciiis  adiuciirac  deccrminaciir,eft 
fpeciesinrclliinbilisj  iiit^  (e  habct  iii  inceiledu  vclutifor- 
malc  priacipiam  a  nuo  iiuclli^j^eiuli  a(5lus  exerit  it.  Nc- 
c]Lie  enim  id  pr.tlLjre  nollunc  phantafmata,tum  quia  non 
jiili  iingulacia  repr<clen(anc  ,  intciled:us  auccm  pcrci^ic     .  ' 
eciam  VQiu^rfaUa  :  (]uia  non  funt  inciifii  conjundta.m^ 
tellcGhii>  ciim  orgino  corpbreo  adha:rearic ,  nihil  auceiii 
operecuc  niii  per  vircac<^m  qu^e  in  ipib  e(^;  Di fcrimen  au* 
tem  iilud  nocandfim  eft  inter  fpecies  (enfuum  excecno^ 
'  rum>incernorum»&  inislligibiles  >  quodipecies  exccmo- 
„  rumnon  nifi  prscfcnte  objedlo  &  diirantc  fcnfioii  j  ma-  .  , 
nent  :  Ipccics  vcro  icnliKini  inucinuium  (  exccpto fciifti  ■ 
communi  )  pcrada  feiilionc  «Sc  rcmoto  obs^  ra  pcrfcuc- 
rant ,  &  tamcn  cjuia  m  or^ano  corporco  infunt ,  randcm 
diuturnitace  temporis  obliccranrur  :  Deuique  ipcciesin- 
tuiligibiles,qma  funtimiria^crialcs,  ^Sc  in  ibbjcctoincor- 
poreo  iufunc  >  idcirco  vbi  icmei  ei  adfaxrelcunt  9  pei(pe«  . 
cuoe  func>&  indclebiles.  , 

yr;^utfmia^iligacur>  quonfoda  fpecies  intelltgibiles  im^^titd^ 
ptdidir^il^  ininceiledu,  c(k  in  ^rce  ani-  «««m  ihffHii 

maiirattoiiai&  cognofcTtiua  dupiicem  inccllecnim'at{i-/<'«»4te- 
ghari ,  alterilnfi'i^dntem,  altcrum  paticncem  fcu  paflihi-  ^^**"'^! 

•  icm  ^iSvtjuidcm  polleriorcm  imnc  ma{^is  propri^  appcl-^  *  , 
'  lari  intcllcdum  ,  ciim  l:c  vcrc  faculcas  intcili^cudi,  c|ujr  ' 

ipfam  incelle^llione.m  clicic;illum  vero  nou  poffc  propric 
dici  facultatemincclligjudi ,  fcd  clie  vim  cjuaudam 
ma:  fpiricuaiem  mc J lam  inccr  phancalia  n  ik  inteiiethiin** 
'  paticncchi,quq  intcilcdioni  cxcrcendxfubfcruiaCjinuxqj 
ipecies  inceiiigibiles  ud  inccilc^onefn  tfecciiadai  kbii- 
ccr.  C^niam  igicur  pra:cipuummuuasefti{tiu$inc<!l- 
ledtas  ijpccies  incdUigibiies  tabricarc  .>  quod  eft.opcrari 
leaagere  9  munus  vero  atceriusi^^ceiiecras  ell  ipfiu$.lpe- 
cies  rccipcrcxticque  pcr  iplas  abobjcdlo  aliquivl  u  ui  di  n 

•  ipfius  notitiamclicic  :  hinc  factum  cit,  vc  liic  agcus,atc 
padcns  ab  Aciltoccic  uuacuparccur, '  " 

*  r 


X^O  TSJITIAE  PaRTIS  PHYSIGAt 

9atMt9»  Quod  atatem  neceflkrio  admicci  debueritiiicellc^kiisit' 
^iT* '  4^  le  agens>  probator.,  Camxnim  intelle^s paffibilis  finc 
^iSiindMm  P^^*^"*    abiniciovcluti  tabala  rafa ,  vt  lupra  montii- 

nius,ncc  vllam  habcatcon^cnitam  rcrum  imaginefn,cu- 
jus  intclligendi  aclum  eliciac,nec  vcro  cjufmodi  fpecics 
fcu  imagines  folius  phantafmatisminiftcriogigni  qucar, 
quia  fiMit  alterius  ordmis,ncmpc  immatcrialis,ad  <]ucm 
nacuracorporea  vi  fua  pcrtingcre  non  valet  >  neceifario 
admittenda  eft  ipirituaiis  quaedam  poceiicia»  qaac  id  prar- 
inhUt^m  ^^j.^  p^i^jj .    auterti  eft  |ntelledu$  agens.  C3cteri\m  li- 
^^'/  !  '^'l^c^taliudfitinceliedusaeencismttnus»  aliud  paciencis:  • 
fiuUht$.    ytnimque  tamen  eUe  eandem  reaiJter«hiciutacein  acbi-  ! 
cramur,  c]  i;  i  quatenus  yimiiabec  eilbrmandl  (pccies>  di* 
ctturintellc^us  agenstcjuatenus  ?et&  eas  recipit,  diciciir 
j)aticns.His  de  intcllcdu  agcntc  pra:Iibatis,facild  crit  in- 
tclligcrc  modum ,  c|uo  fpccics  i^ciligibiles  ab  inteliec^u  ' 
agcnte  procreari  arbicramur.  • 
^ntmU*    Dicinius  igitur  inrcllcdri  agcntcm  concurrente  fimul  , 
jptfttftnteU  pbantalia  per  fuasimagincs  liu  phantafmata  corporea  a- 
^^Mms-^  li^s  itttclledlualcs  imagtnes puriores  &  fimpiiciorcs eli- 
gemu  ^  cerfc>eaCq>  fimul  intcllediri  imprtmcre.Et  quia  pliancafia 
mMim*  non  concunit  ciim  intellcAu  nifi  opcrando (ca  ima* 
.   ^    ginando  >  aoomodo  ex  imprelfo  phantafmatc  expreffiim 
clicit:hincnc  vcpliancafiaconcttrraccttinceUe£kaad|)ro- 
duccndas  (pecies  inteHigibi!es,iion  tantiim  per  phantaf- 
ma  impreflum,quod  cfl  nabituaic:fcd  maxime&  quidem 
.    immeffiat^  pcr  cxprciTum  ,  c^uod  cft  a<ffcualc  :  cum  cnim 
multa  func  phantafmata  imprclTa  in  phantafia,&  intellc 
<fbus  fit  indificrcs,vt  hoc  vel  illo  vtatur,dcbcc  determinari 
pcr  adum  phantailac  liuc  pcr  phantafma  adu  expreifum. 
Quae  aatem  a  non nu  1  lis  dicimtur  de  i Ilnftratione  phan* 
cannacum  ab  intcliedttagentc,  non  admittimus  :  hxce- 
iiimfi^ciaeirevidettCur»ttecfacisbcnepoflance!xplicari. 
j}MkiMi»»     Siquacras»  inquo  generecaafiecumphaacafiacttmi- 
'  pfitts  phancafinaca  concurranc  fimoiil  cam  incelle&a  agen* 
te  adelicicndas&  imprimendas(p6cie^  intelligibilcs  in 
^       patientc,  an  in  gcncrc  caufa:  matetialis  (cu  di(poficiu^ca- 
tum,an  vcro  in  gcncre  caufar  cmcientis.  Refpondctur  v- 
irumquc  valdc  probabiliter  defcndi  polfc  :  nobis  tamcn  . 
priorcm  partcm  probabiliorcm  vidcri,ncmpcphanta(iam 

^  jpliantafma  noa  c&cicoux  attingc^c  pcodu^ioncm 

^cic- 


Digitized  by  Go^^s^. 
L 


Taact.  iV.  Db  AntiiK  itKTi6v:  kfi 

ii  fpccicriiin  intclli^ibilium,ro  c]iio(i  rcs  corporca  non  po-  ^ 

;:!r  tcrt  crticicnccr  actin^crc  pruJactionciTi  rci  rpiritualis,red 

tantiim  Jirpofuiu^  lc  habereacl  illam  produclioncm,  ira 

54  vt  plianc;ifia  circa  proprium  obie^um  operantc,  intclic- 

^  {i\xs  agens  iaterim  ad  prxlcntiam  plianrafniacis  Cttin  xm-  ^ 

preilLcamexprd&iijpccicm  iateiligibiicminiprimacid 

li  paticntc.  •  ^  '\ 

d     .  Porrd  earum  tan tum  rera9i  dancaxac fpccies  intelli^i- 

i  biles  produci  poOanc  ab  incelledu  ageQtc^uarum  haBo*  * 

i  mus  pbanca^macajquia  nempe  iQcelledas  a^c  n^  non  eli* 

0  cic  [pecLesvnifi  coneurrencibus  phancafiiiacibtts  >  U  prouc 
iL  abiis  dctcrminatur.  ^ 

^       Et(]uoniam  probabilifrunum  cft  dirc  inintelledu  no-  Hsi^pum 

1  flro  fpecics  aliarum  rcrum  ,  c|uarum  non  habemus  phan  ^'j^" 

^    ta{:nac.i,vtgcnP:umircnim etiam  ininiacerialium:idcirco ^y^^jJJSl 
^    lenciiJum  cll  inrcllcduni  pollibilcni  habcre  vim  produ-  jg^i  " 
ccadi  ciufinodi  Ipccies  >  praErfuppoilto  dilcurm  >  ex 
aliis  (pccicbus  iam  ipfi  impreifis  ab  inceiie^u  agence.Eft 
igitur  id  di(cnmiuis  inter  intcllcdum  agentem  &  paiC* 
bilem  quo  ad  produdioncm  (pccicram>  quod  inceilcdos 
agcns  iitas  praeruppoficis  phahcafinacibus  &a6hipbail« 
zoAdK  duQCaxac  pcoducac:  Ac  verd  incelledlas  pacie&s  noii^ 
ntfi  acceptf  s  lam  quibufdamipeciebus  i  n  intclleclu  agcn-  ' 
te  ,  &  adhucintcriciflo  difcurfu  fuas  peculiarcs  &  niagis 
abftra^lis  l*pecies  jui  fc  ipfo  cliciat:  Et  quonui^i  incclic- 
chis  palTibilis  antcqua  imprimantur  ipii  fpccies  ab  intel- 
leclu  flgctc,en.  in  pura  potentia,idcirco  aon  potclt  fe  ipsu 
ad  a<flum  reduccre,  fcd  aho  mdigcci  nempc  intcllcdlua* 
gen€e>vtponaturin  a^uprimo  ad  clicicnduol  adtum  in« 
reliigcncii :  ac  vcrocum  iain  in  a^  cotiiUcutus  ellpec 
ipecics  ipfi  impreflas  ^inreillr^u  ag^nccynoncftmirum 
n  ex  vno adn  >  vi  di(cur(us  ad^^m  aftum  (e  ipfiun  re-  o$'M 
ducae.  Obiicies^hiociiequilncell6^mpa(Ebilem  piolftMKM. 
diti  agcnccm.Re(pondetuf  licic  aliquo  modo  dici  pollit, 
nikilominus  tamcn  intelleclum  agcntcm  propri^ficap- 
pcIlari,non  tantuiii  quia  fimpliciter  fpecics  intelligibi- 
lcs  producit ,  fcdquiaillas  primo  producic ,  &:pra;cerc^ 
i]uia  conftituit  inccllcctum  palfibiicm  in  primo  adlu:  de- 
niquc  quia  nuUam  habct  potenuainrcccpciuanviiCUC  Ixa*^ . 
bcc  inccUe^ius  paifibiiis. 


Digitized 


4 

9H* 


^  >  Qj:  AESTI0.  Vin.  ^,. 

Vonlim  intdlc^  cft  aAus  no|i  a  gcneisvaipii 

'tf  !r  W  licntisintcBcaiisaadrco  deiaidlc^  pat}«lce.ri!^ 
S^^wT  '  tandum  eft  cum  cffe  proprii  fiicnkatem  amnue  rdl^fli» 

'  lis  cognofcitiuam  omnis  luminis,  quod  in  bomine  hacii* 
'  ralitcrincftjatquc  adco  fapicncicC,  inccUigcntiac  fontcm, 
.VoluntatiSj  omnLTquc  appctitionis  voiuntaria:  duccm  ac 
modcratorcmidiuin^  legis,pcr  quam  omncs  a<flus  huma* 
ni  iegubiitllurapi^^coACm.Et ficut  yaria  funt  i^fiu s  officia, 
ttm  ffffi»  ita  vaiits  nominibus  qnafi  totidcm  titulis  inlignituj.  Ap- 
neUattir  iiiiprimis  fimplicitcr  fit  abfolute  i|itcllca«s 
.  mcns><}aatcnas  res  fimplici  intuittt  apprehea<ii  tyaof  qui- 
*   tenns  ad  ipfum  pertinct  prii|K>run^  ac  ihmmoruim^pm* 
*      tijJiorum  intciligentia,vcrfimpUcitCf  quatcnu^  aA^fiim 
^  '     pcrtinec  inteIli<Tendi  munus,in  quo  diftert ab agcntc.Sc- 
.  . .  .    ■  ,   cundo  dicitur  intclleaus  pacicns  feu  patibiiis  quatenus 
patitur,&  in  fe  rccipit  fpccics  ipfi  imprertas  ab  intcUcdtt 
agentc.  Tcrti^  dicitur  intellcCius  poliibilis,  quatenus  cx 
*^         «fe  &  natttra  fua  eft  in  potcutia,.yt  ics  obicdtas  intelligat, 
Vcl  ctiam  Tt  aduetur  pei  ipecics  leccptas  ab  i||telledu 
4.     ag^nte.  C^it&apj^cjlatuiiatioquatcnusperdifcurfuni 
V       TAutn  ex  aho  coihgir  >  &)quidem.  latio  (uperiorj4icitui» 
ciim  in  conlulendis  aut  cpntemplandis  rcbus  (l^ttiAis  Te&- 
fatur ,  vt  indc  rcgulas  accipiat,quibus'vt^tu.r mttblisa- 
gcnaisVratio  ver6inferf©r,ciim  humano  duntaxat  cond- 
Jio  vtitur.Quintodiciuir  mtcllcdus  thcoreticus,  cum  in 
rcbus  ,  quxad  folam  tlicoriam  feu  contemplationem 
pcrtincntjvcrfatur  ipraclicus  verociim  occupatm  iniis, 
qu^pcrfeadopusi^upr^ximrefcruntur. 
InttUfSi»      His  prxfuppofitis ,  afTcrimus  inteik^tib^em  non  cfle 
ntn^  ''^^meianilp^^Kfrumintclligibiiium  rcccptl'onpm,icd  cfle 
W®**      a^HoAcmd^welligcndi  facHlt^tcelicftam  co^currcntc 
anima  tanquam  pri||icipaIiof  i  cauiV  c\icz  iCA^inve/Uf^ibi- 
.  lem .  In  quo  conuenit  cum  icnfione  t4m-  eXjbnii|ia>tum  in- 
^^^!ut  ^^^"^>^"'^'  ^^^^  receprionc  {pccielIcnfiDiUs,iede-. 

iftn-  ^^^^  3C  prifcrtim  in  obicdiperccptionc  pofita  cft.  Di& 
fitim$  »-  fcrt  camcn  ab  cadem  fcnfionc  pra:fcrtim  interna,cum  qua 
iflMii      ;iidcwj^agi$coAueaiie^Aoamodoi:ationcfui>  icdccia 

xaciooft 


Tract.I V.p£  Anima  Rat« 
racione  obiedliciroiquod  vcrfatur ,  racione  principi  :  i  iw 
qiio  profici(cinirj&  ratione  fubicdi  i  n  quo  recipicur.Ra*- 
tionc  (iii><{uiai»laribus  fit  modis>cdm  adipfumnoncan^ 
tum  fimplex  apprehenlio>Ied  eciaiti  iudictum  &di(cur(iis 
pertineant:  ac  in  renfatronc  lecundum  (e  (peAaca,  neque 
iudicium,nequc  difcuifus  rcpcricur:  prxterea  intcIIeAia 
in  fcipfam  coniicrtitur,fcipfampcrcipit,obic£lum  acon- 
ditionibus  anncxis  abftrahit,c|uocl  non  facit  fcnfirio.Ra- 
tionc  obiccf^i,  quia  intcllcctionon  tantum  circa  fingula- 
ria,  vt  fcnfatio,  (ed  etiamcirca.vniucrfalia  verfatur,  ne- 
fjueabohic^o  lxdicur,vti  nonnunquam  renracio.R.acio- 
ne  principij»  ijuia  intelle<flus  cft  fpiritualis  facukas>  po- 
t^ftque  percipereres  (piricuales :  lenfiis  Yerqmaceriaiis> 
iiec  nid  res  macerialts  poteft  percip^.  Oenique  racione 
iiibieAi,  quia  intelleftio  rectpicur  in  anima  pcr  incelle- 
Aiun:(efl(atio  rero  in  corpore  per  fen(um. 

Cxterum  cum  intcIlc(flio  fit  vcra  a«n:io,eaq;immancs, 
per  ipfam  aliquidin  ipfo  incelleclu  vcrc  producitur:  nc- 
^  pe  {j^ccics  cxprcfl'a,c]uac  appcllacur  vcrbummccis,  dequo 
f  romde  ic^acnci  ^uxCdonc  ^Qnniiui  diccndum  ell, 

Dfi.verho  mentk. 


Q^ABSTIO  IX. 


NOnnulbe  difficulcaces  circa  verbum  mehcis  fi^illa?  ^ 
cim!explicandaB  (unc.  .'  \ 

,  Prima  dimculcas  cft  «jiiid  (it.Rcfpondecnr  eflfe  idolnm  i.  oifictu. 
vel  fimulachrura,cjuocl  a  mencc  fcu  inteIled:udicento,id^4r,yiii)Ji 
eft^adu  intelligentc  exorimitur,ad  repracfcntandam  adu 
rem  obiedam.  Defcribi  ctiam  poccft  inluuicmo- 
dmn  :  Qnalitas  quzdam  fpiritualis  , in  ^ua  rcs  intelleda 
canquaminimaginenu^&expreiraobicdiud  continc* 
dw.Quod  YC  faciiius  intellig^ttnr>no»adum  eft  quod  fic- 
UC  in  ignecalefacience  quatuor  occurrunt:  nempc  primo 
ipfe  ignis  calje£|ucien$ :  tecundo  caUr»  qui  eft  priiiicipiuni 
cale£KiAdi  in  ignc:ceruo  calefa^OiQUse  eft  adtis.Mc&- 
4iis:quarc&caler produ^bis  in  ce  calefi^a,  qui  cft  ceimi'* 
ii^s  calcfadionis:Sic  in  intelledu  aftu  cognofccnte qua-    itatU  an 
tuor  inucniuntur.  Primo  facultas  ipfa  inccTledliua  feu  in-  t^fu^funu 
cclledus  poffibilisifecundo  fpecies  intcUigibilis,  cjux  cft  4- «••^w»»- 

Bfin€ipi^min^Ui£cndi  ^iji  intcUc&uucwo  incciUdioj 'T* 


Digitized  by  Google 


•    )  -.  '  * 

ciijx  eft  a^ns  fecundus  ab  ipfo  inteli^iflu:qcraii|t^4Mi^ 
liientis  fcu  fpccics  cxpicfla  ab  intclle(ftu  pafTikiirpef  lii- 
{ellc(5tioncm,cfl(]ue  tcrminus  incriTirccus  intelleciionis. 
tftlAHdd»    ^    Excjuo  nonnulla  dc  veibo  mcntis  ['citu  di^nacolli^u- 
•  tur.Primo  vcrbum  mcntis  cilc  limtil  cum  ipfn  inteUcClio- 
nc,&  cflc  quici  poflerius  rpccicinceUigibiii  imprcna,  qua 
;    prarCu^ponit.  Secundo  vcrbum  nieatis  elTe  vcfuti  foeqim 
'  •  h)fiusmtelleaus,acfimulfignumeius  reiquai^abi^tiie^f^ 
^^concipitunquaie  dupliceoiK  inuoluitr^lacionciti^l^- 
^  jram  ^e^^e^u  principi^,  nempc  inceUedbis  i  qvLs^  tA  cflft- 

.   ^  ^     €tas  di  cauiam :  alceram  refped:u  obiedli ,  hempe^r^^ 

}elle6be  qu^r  efVfigni  ad  fignificacum  ,  ficifa^  ▼«itjiiifrO- 
ud  nfientale  ctfi  rdpfa  vnum  ,  rationc  tamcn  duplcx  efi, 
ncmpc  vcrbum  ii^ntis  a  qua  exprimitur  ,^  verBumob- 
.  ic£li ,  qeiod  per  'plinn  c:^primitur  feu  fignificatui: ,  ficuc 
vcrbum  vocalc  fimul  cft  vcrbum  oris  quoexpriniitur,& 
fimul  verbum  rei  quam  cxprimit  fcu  lignificat.  Tertio 
verbum  mentis  dici  pofie  cohce|>cum  ia  f^^o  e&  f  SiiCMt 
■    <       intelleftio  dici  porcn:  concepois  infieri.  '  '       ,  Vj-.' 
r   .      Secund^difBcultas  clV  ^  vtrum  per  qiiafilfibct^mfea* 
tis  operacionem  prpducattff  iftud  verbum*  i|tei|i0olecur 
^         |u  eile»  tiiVerbun^^encis  faci  fumas,  tim  prd  q^plexo 
^  guod  fequirur  (ecundahi^ tertiam  mentis  opcratTjiiiem» 
^uam  pro  incompIcxo,quod (cquitur  prim^m,  quodque 
hiagis  propricdicitur  vcrbumquam  illudprius.  Vcrum 
'  <         '  cum  prima  mentis  a£lio  fic  duplex,  abftra^liua  ,  qua  res 
abfentcs  cognorcimus:&  intuitiua,  qua  pra:f6n^csi  arbi- 
*  ^  ,    tramurnon  cantumperabftra(fliuam  ,  fcd  ctiamper  in- 
taitiusi,m  (  qtiod  quidani  n^^at^t )  j^roduci  vcrbum'  Itteii^ 
tis..  *\       '  '  '  V*^'''  ■  \ 

yV^UMy    'j.crtia  difficultas  cft ,  nuornodo  diftineuatur  verbtsh 
«^ctis  tum  i  fp^einteiligibili  cum  ab inceHe6ttoifc.Rc- 
pA^r  fpodetur  pnmYverbQmnLds  ififting^i  iLCpedeinnl^ 
Mi4|^inffl^grbiii  ti\m  realicer>cum  fiif  maHter.Realiterquidehi^^iji 
MWi»- ,     &  potcft  reperiri  fpccics  intclligibiiisfine  verbq^inctiSr,vt 
i.nASntt».  in     qui  non  adu  cogitat  dc  rc  quam  nouit:  &:'potcft  c- 
tiara  rcperiri  vcrbum  mentis,ruic  fpecic  intclligibili ,  vc 
.       •  _ .  ciim  formamus  conccptum.  rci  de  qua  non  habcmus  pro- 
priam  fpcciem^vc  dc  rc pute  (pirituali,muiti  probabilitcr 
^  C^nfcnc :  formaliter  vcro  ,  quia  (pccics  intidligibilis  eft 
fl^cieffa  tt  plorlmfim  ab  iiitelk4^.a^te  ^  ? isibitoi  tii« 
'  '  cemm«- 


Digitizod  by  Gc)*..wtL 


Tract.  IV.       Anih A  Rat.  i$s 

temniciitis  eiifemper  cxprclTuraab  iotelle^upaffibili: 
ilia  eft  principium  inteUlgendi,hoc  Tero  tetmtntis  intei- 
leftipnisl  Re)^ondetaci(;cundo  vetbum  metitis  oofi  dif-^^, 
fecterealiter  ab  intelle^ione ,  cjuia|ieque  poteft  eflc  in- - 
telledio  abfquc  vcrbo  mcntis,ncc  verbum  mcnti^  ab(qur . 
aclu  intelliorcndi :  &  ccrtc  a^dib  non  folct  realiter  difrcr-  '  i' 
rc  a  fnotermino  intrinlcco,  cujufmodi  cfi:  verb  im  mca^^'^. 
tis  rcfpc(ftu  intcIIc(5lionis:difFcrrctimcn  formaIiter,c]i!ia  .  ; 
intcllcdiocft  conceptus  mcntis  in  ficri,  at  vcrbum  men-        "  » 
tis  efl  idemconcepcus  in  (a^cde.  Adde  quod  intcllc' 
^io cfl  de  genere  a^ioni s ,  ac  verbum  mentis  de  gencre 
"qualitatis :  cft  cnim  veluci  habitus  quidam  tranficns,qui  y >i 

ceflSmte  a^  dcDarit  i  in  qoo  ditfert  tAm  a  rpecicintel*        ' " 
itgibili  cilkm  ab  nabitibus  pemunendbus,  qui  ceflante 
penriofieintelle^s  perfeucrant.Quodfi  dicashabitum,  g^^^^ 
^ui  pcr  frequentcs  adus  gignitur ,  c(Tc  illorum  aifluum 
tcrminum,&tamcn  ab  ipusrcaIiter;iiflingui:Rcfponde-^<''*^ 
tur  cjufmodi  habitu.n  cife  vclut  cxtcrnum  &  faltcm  re- 
motum  terminum  illorum  a<ftuum:  nos  autem  ioquiinut  ; 
,  hic  de  intcrno  adlionisimmancntis  tcrmino. 

Quarca  4iflica|c^  cft  v  an  pet  adum  voluntatis  pro-  ^-^iff^^t^ 
ducacur  aliquis  cefminus  inttraus  >>qui  fic  idem  reaiiter 


cumip(a4P^lt|Mie»  ficucpera6lum:ntelie^usproduci  

tut  f etbttm  meiiti$>  quod  eft  leipfaidem  cum  inteiiedio* 
ne.  Re^ndtftor  ita  efiefqttamois  nonfint  intlenta?oc^  9frmimm 
biilaad  efisfaiodi  incamos  terminos  figniflcandos  diaer-^^r""^'^ 
fa  abijs  quibus  aftiones  voiuntacis  (igntficantat>ficexti-^ 
flimamus  peradum  amoris  alinuidin  voluntate  produ- 
cieodera  vocabuloamorisfignincatum  ,  qui  fit  terminus 
internus  illius  appetitionis.  Notabis  autem  rcm  amatam 
cflc  in  amante  nonjper  cflcntiam  »  cum  rcs  cjufraodi  fit 
excra  animam  (  niu  fcrnto  fit  de  amorc  proprio )  ncc  pcr 
Cm  finiiiitudinem  >  ciktn  vofaifitas  ndn  agar  pcr  fpeciem»^ 
(ed  pcr  ipfius  voiuntatis  inctituuionem :  qui^  in  volunta- 
tohabicualisquasdameaqoe  dnaturacon^nica  inclina- 
doeft  a4  eam  rem  anu|n«^.Itaqi  quod  in  intdic^bi  cA^ 
^edes  intelligibilis  I  hoo  eft  in  tolontate  habitualis  ifta 
natarae  incUnario,  £t  quod  eft  in  inccllcftu  inteliefttOt 
hoceft  in  voluntate  adualis  mclinatio  fcu motos  yoIun"«- 
tatis  in  fuum  objcdlum.  Denique  quod  eft  in  intelledu 
vcibuu^  mcntis  4  1m9mc  cft  ta  voittauce  cermijius  quidam 

T  4 


Digitized  by  Google 


TsRTr  AE  fPARTIS   PhYSIC  A£  ' 

inrVrnus  ex  illa  adiiali  incjinationeortus ,  Qj[ji  adoiMam 


•  ■ '  \  ■  <•  * 

l  .  (n  Enlus  quaeiliotiis  cft  ,  ▼rrum  ciim  aliquis  intclfe^lu 

O  rem  aliquam,fiue  vniucrnilcm,(iue parriciilarem  con- 
'     ^i<^crat,necclVe  fit  eum  fimul  pcr  phantafiamcirca  alicjuid 
fingularc&  macenale  ohi:er  vcrfari.  Ita  alfcrit  Ariftote- 
Jcs  5.1ib.  '^e  anima  c::p.8.t.;5>.  Ncccire  eft,ini]uic,eum  qui 
%4fftf%htt'  contemplatur  vnacum  phantafmatc  coiitcinpiUri.  J^  ia- 
memddttx       inhocvicaeflacu  ordinariekaacctdi^qubdpxpcrieti- 
•f^fi^.      tia  Atis  compertum  cft..  jBa  aatcm  ncccflitiis conucrtendi  . 
ie  ad  phantafin^ta  dum  conccui)>latur  hoitad^j  illi  obu^t 
natarali  «onnexion^  intellcdbun  cum  pbantafi^  %  Aim 
aniinumrAcur  in  corpore:  hiqc  enim  fit  vc  Alt5ordiiit* 
rid  nottpofntintelleftus  vllius  rei  caperc  notionem  c]itin 
ipfum  phantafia  comicetur ,  ac  circa  idem  objed:um  pro 
JV*M.        ^^l^  captu  &  facultate  infiAat.    Addidimus  ordiuaric,  vc 
Prt0r  ^(i^- excludcremus  contemplationem  ,   c]ux  fic  per  ecftalim 
f*.*  pcrfedam  feu  rnptum,in  ea enim  tam  intcrnorum,quam 
d'  cxternorum  icoliium mcmia  cciiant :  quafc  tutic phanta* 
ylt^lS^.  jfi^^ulAchranc^ttaquamammoobucr/bitiir.  Diximus, . 
'*  V   eciam  dum  aninuifve/lacar|n  corpere,:  niHnpofl  exce(^ 
iSim  apimi  i  corporie  non  remancc  pixaQtaiia^proiiiddque 
liaikL  id  animo  sefident  pb^^^iinata. . 

j^^tfitlit  inteUeHHi  difiin^u aturk  yoluntate^  m 

ipji  pr^JieiLf, .  .>f. 

•  Qjr  AESTIO  XI. 

DVa^difHcultates  de  iaccilc^tt*  poftrcmo  loQO^Ii- 
candaeproponunt|ir*  ^ 
'  QiJpd  lpc(3:at  ad  priorcm.  Refpondcmusprobabiliffi»  • 
VaBfQt  nobis  videri  inccllcd^fd^ding^rcalitci:  k  vttlunca» 
V  f Ci^jtambap  iitQC-^bcali^s  rc|ircs>  quartim  tiia  ncMveft 
jificta,  ciim  yna  alteram  n^ueac  tfc  aliy^ra  ^ai;^  itxmiti 
^        .  iP9(«ntas  n.  ^ouec  intcliedri,&incelledhss  dijri^c  vqtaa- 
r  |!!at«lh.Ec  (ane  poccntia  ifcu  faculcas  inceHigendi  eftcnii- 

-w*         tas  amm«  fepcxaddicj^  dii^/f^  iPi¥ietjU 

lcuai> 


Digitizoa  L/y  <j*.}<^.i^i<^ 


,  ,ijr*AcV.  IV.  D«  AiiaM.A  ILjblfV  '  *i7v 

lcndirEiSimpconcIuderc  cft,  intelleclum  tam  ay^^ 
quam  abeffentia  anima:  rcaliccr  cii{ungui,Q^^ci  autc  in- 
tcllcdlus  3c  vo?  'iiuis  ro:ma!iter  intcr  fc  Ji{lin^uantur,fi-^ 
ue  c[uod  Unt  ciiucifx  rationis  ac  fpccici,fitis  licjuct  ex  iis  ■  "  • 
quxgcncratim  docuimus  dc  diftin^ione  faculratu  ani-    .  / 

.  mac  pcncsiidas&obicda,inprim6tp<flatuhuiiiipartis  '  >  , 

'  Phyfiologiicdifp.pofleriorijCj.f.qu-t  i!iH'*poniintrcpcti* 
.    Qupd  Ipedat  adpoftcrioBem :  Rcfpondcmus,  licct in-  P^^itif- 
telledus  ^rolanta^i,  &  voluntas  intel!e4ut  diacrfa  confi-  yf^l^^^*^ 
deratibneprxftatmihilonvnustamen  ab(blute  &  fimpli-  voiUnmi 
ciccrlocjucrfdo'  frltellcftum  nobiliorcm  eflfe  v6lurttate.  ;»r*/7«f. 
Qvrod  igitur  voluntas  aliqua  rationc  iiirclledivii  digni-  VHmttsiltmm 
raccfupcrcft,mulcis  rationibns  fuaHeri  potcfl.Prima  quia 
datur  in  voluntatc  aliquis  habitus  >  ncmpc  charicss  ,  qni  • 
cxccra  omnia  charifmaca  ^uae  eciam  incclle£lui  infundi 
fblcftt  >  vc  donum  (apicDCis  ^inteUig^ntirB*  aobUicacc 
▼incir.  Sccund6>quiaa<^us  amoris  in  praerenri  rigl^J^^        ^  ;  ^ 
cuilibcfradlui  coatempkccicis  pocentix  long^;i^|Al^i^^      /  \,4 
ji^duseft  )  ciim j^ri^um  apinla  ifdius  rnutur  cum  > 
I)ea^  Pcniq*|e;!i:pmi^;^^^^^  >  quam  !• 

it^tle^us  9  cdm ^b  ipfa  maxim^  pcitdcac :  immo  in  ipfa  , 
pofitum^fit  domiiiium,  quod  habet  homo  in  fiio«  a(flus,Sc 
ad  ]pfam  pcttincat  mouerc  tcliquas  ananx  potcntiasj 
immo  intclledum  &  fcipfam,     •     .  ' 

Quod  tamen  incellcdus  prxftantior  fit  facultas  quam  '»"/'^«'«» 
VQluatas^probacifx.  Primo,quia  intclleclus  cft  lucis  fcjc-  V^^T*' 
cundiifimtts:atvolaacas|xrecaecaeft;Yfi4cihcclle<^us^  '* 
voluntatcm  ficut  cxteras  animc  pot^cias  ac  {eipfum  fua 
lijUce,dirigic.Secundoimo4us  agendi  iatclie&tts  eft  nobi*  '  /&• 

.  lioc  quim  fic  mbdus  agcndi.voltm&aris ,  quia  ii^^cAas 
rcij^pbieftas  per  caraniiimilitadines^adlp  crahfc:  voiaii«  ^ 
taiTvero  obie^  bohi  (pccic  trahitur.Ter^o  a^us  volUn- 

,  tatis  praffiipponit  adum  intclledus  ,  ficque  ab  ipfo  dc- 
pcndet,  non  vcro  c  contra  adhis  intclledlus  prx(upj)onit 
ad:um  voluntatis:  vndc  nihil  cft  volitum  nili  cognitum:  , 
at  vcro  multa  funt  cognita  qua:  non  fuat  volita.Ucnique . . 
obiedl:um  inteijccl:as,.c|^mplicius  &vaiuerfalius  obie*  r 
6)^  vQluntarif;  i^udcnjun  cft^eas  quatJeiMis  iaceljjgabilc, . 
lioc  vero  boaam^uatcruis  (cqaendamr&  fpatum  quate- 
nn^fugiendam.Mitto  hk^qiiQ^.pleriq^^  tc 
f^im  icnptxvtst  c6ngiM|ieatec  ai<i|it  £cBlic>C|t(|||n^  altpiios. 


Digitizod  by  Coogle 


r  '  -  »■ 

TlRTlAK     PaRTIS  PyHSICAB 

yitCQ  in  clara  Dei  vifione  pofuain  fiffe ,  &  doourn 
quod  intcllcaiii  infunditur ,  longepobiliuseflc  i^^s^ 
^  i|!Lopsj^quod  Yolunuci  adbaeret. 

,      TMJlTJji  DISPKTjiTjO  \ 

'  . .  huiHS  tracbitHSm, 

/•         ^  Qv  Af  S  T  X  O  '  1. 

ETfi  ^ftatyhi  ^  corporibus  excefletant»  tSsmmhi^ 
r7i.»M      bpantcum  aiieclica  mtfxt^  coifftnfionein  >  diffimint 
mtnd^  frfj  talneii  ab  jpfiis  edfenehditer  >  ita  irt  natorx  cBgmtate  fioe 
kmtf  u   'angelis  in(eriofe^?cdm  qnia  animae  feparatac  Smpcr lunc 
partes  totiils  cfllcntialitcr  diftin<fti  ah  angelo,  ncmpo  ho- 
minis:tum  quia  animx  (cparara!  non  funt  intcgra  fuppo* 

fitatotaHrer&oinnimodecomp!eta,vt  fiint  An^cli :  tum 
cjiiia  anima  c|uatninuis  reparata,rempcr  cftaptainforma- 
'  xccorpi)s,oi(]ue(ubftantialitcr  yniri,nonit^  aogetus, 

y^^H™  ^^^^'^^      locodiAculcas  t|on  prxtere^odat 
'  PQ0it  n  angelus  &  anima'  fcparata  difi^ip^ 

fentiaB>  dignttate ,  cum  ipfit  inteRif^iuM  aot^iKfliina  pro- 
prietate  cpnueniant :  neqoeentli  in^detor  intcUdftos  aiH 
'  g^icos  cdlentiatiter.difilrK  ab  huniaiiOi(ed  tancom  ficot 
;  '       perfe^lHH  ^  impcrfc^to :  quod  fi  proprictatcs  cflrcntiali- 
>    •  ter  conucniant,carum  quoq;  principia  cfrcntialitercon- 
.  iieniunt,id  efl,  crunt  ciufciem  naturse  &  fpcciei.  Cui  rc- 

fpondcmus',  licctconccdercmus  vtrumquc  intcllc£^:um 
cfle  ciufdcm  fpccici  ,  nontamcn  fcqui  eorum  principia 
fpccie  conucni  re:quia  pxoprietas  iiia  noprt^x  proprio  coi« 
•  ^oe,fed  ex  coiiimoili:  TCriquc  fcquitur  giadoynimirum  ex 
-   ipfi»  efle  i^iricuali)  ^od^naiogic^  lalccm  angelo  6c  ani- 
^   mae  ratioliali  commone  eft :  Sicoelicet  fkciiha^  Tideodi ' 
tmilMhm    tqoofit  ejofitem  ratidnis  coni^ea  qu^  eft  itibbuc^Qoi 
hiamMmm  cdamdealijs  vit«ibi9&fi)ue  propriis  afiedibfsdiopo^ 
t^ :  -nontaiticflf  fequitur  earum  principia  fpecie  conuc- 
•'^^   ^  aire.Addimtts  ptobabiJUiEmum  nobis  yidcri  iaulU^^um 

bun^a« 


s 


Tract.IV.D5  Anima  Ra?'.  i99 

IraoMuittm  (pede  diflcrre  ab  angelico  >^Qia  iicHfcp^' 
t^Sj  mancfc  ramen  (emper  apcus  corpori  viiiri;  6t  per  con» . 
aeHionemad  phancafm^a  tariocinaris^od  npn  compc-. 
ricrintetleftui  angeltco;  Adde  oood  fnteltei^i  I\(lman6; 
lepataco  (empcrnarurale  eft  dilcurfu  fcii  ratiocinationc 
vri,non  itcm  ancrclico.  llhui  criam  dici  poccft,diuerfam  " 
cueoacuralc  lumpa  vcciquecongenirum.  c--^^ 

Q      A  B  S  T  I  O     I^I.  \  ' 

Enfus  propofitsfc  qu^ftionfseft^An  /ic  conleouneum 
animx  numanx ,  illlque  opeibile  feparari  a"corpore> 
aireparacame»ftere:frc^eftacasillcreparacioms^^  ^ 

nacuraHs,  '  ^  St  t  mit 

Rerpondsmas ,  licit  fecund&nHioid  ftams  ille  a^mae  j^^  ^ 
opcabih'se8e  videatar^ablbFncicametiSe-^mplitiMrlo-n^,^,.^/^  . 

quendo  non  vidcri  naturalem.  Probaturrcum  enimani-^«ir4i»f. 
mx  rationali  maxime  nacuralis  lit  vnio  ad  corpus  ,  fim^ 
feparatio  c)ux  illam  vnioncm  roilK ,  proindequc  fepara- 
cionis  ftacus ,  qui  eidem  vnioni  aducrfatur ;  non  porcrit   .  ^ 
vcr^dici  animcB  naturalis.   Deindcquod  in  torius  com-  *t 
pofiti  naturalis  pcrnicicm  cedicynon  poccft  dici  natura}e 
formse  ipfius:  fed  iija  animie (eparacio  ifiae  in  Heri  fiae  io 
fafto  cffe,  cedic^npemiciemipfiushominis:  Eigonon 
poceft  effe  nacura!|s  anxmae  tfast  eft  ipfius  fornfia.  Delitq;      ^  ' 
iiatmale  eft  amii^fle  raciooidihcxercere  fundimie^noh 
<ftnci\m  iftitdlediaft  p«tis  r  ^Uremm  &ntienf  is  &  vegc- 
tantis:  quod  tamen  haud  «ijuaquam  pracftare  poteft  a  cor* 
porc  fcparaca  :  quare  ftatus  illc  extra  corpus  non  eft  ipfi  \ 
naturalis.Nec  tamenexillimandum  cft  ftatum  illum  ani-  ^^W***** 
mx  propri^  loqucndo  violentum  eflcrfcqueretur  cnim  a-  ^^^^^ 
nima:  in  co  ftacu  naturaHter  dcberi  rcunionem  eum  cor- 
pore:ciimenim  fic  immorcalis  anima ,  nedarecur  violen* 
tam  papetttmQydebetec  aliqoaiido  cQtpoii  teomn:  qued 
Mmeniiaturae  lcgesexcedit.  ^  ,  ^ 

.  Soteftftigtcur  ciim  (eparatio  rattonaUs  aoim^  i  cor- 
pote^lliie  in  fieri  fioe  In  fafto  efle  (pedetur,  nec  fit  nata-  "^'^^J^ 
tf^ytiec  tam5 violenta: vt  proprii  dicatnt  cffc  pr^ccr  na-  p^li^^ 
toia.  Qu5fic  vc  anima  in  eo  ftatupoHca  natUraI5  habeac  tui 
procliuicatem  ad  corpus,  ciufque  focietatem  non  tantum  uifm*  ^ 
inoaco  j  fcd  cciam  clicito  appcticu  dcfidcrcc  :  Racio  cft» 


Digitizea 


quod  partesafplrant  naturaliter  ad  bonu  totiuscompofi- 
ti  cuius  fuut  partes:  vnio  autem  fotmx.  ^um  CfUL  mUi^M. 
cft  bonnm  totius  compofiti.-rquarc  Vjcragfiepacs  naturalc: 
habet  propenfionem  ad  ciufm^di  vnioijcm,  acpioinde 
i^c  partcs  ilf«  mutadappctuiKt:  Hinc  pacctair  aninue 
bcatormi  ^x^mm  t W«cfpcrf4cfidcr^nt. 

VtmmM^m^fhiiritiM,  nmiu  nrum  tnttUigibUtum J^e- 
'\     ^  cusdcqmrAtf(^quomodo.  ' 


,i        .  >  .^tV  AE  S  T  I  O     III.     ...  .  . 


'^.         Ertum  e(i  animam  cum  c  corpore  cxceditjtum tic- 
V>  tiarum  liabitus  cum  rpccies  intclligibilcs,  quas  fibi 


'^^"  ^  ^'^'^^c  Vit^comparauic,fecuma%owc.  Vcruipdiffii^ 
' '  \  /,  ^^^um  v^ifciuf^aa  cfta  coxporcj  i>oqa$rcmmi- 

/nagmcs  feu  jlpcc^es  acquiw,  ^Qclij^il^i  fcie^cik  noa 
contr5ucrtituu :  conc^diinc  cniiri,  yjtro  ammas  fcparatas 
niii  infcrorum  poBnis  addv:antur,  jnfiifisdcnuo  fcicntia- 
^^^^.^     «"n»^hwtibu$  a  Dco  cxoW^ 

nimiiu        ^^^^"^cmus  igituradpropofitamdifficulcaccm  opus 
,  cflciiouisfpecicbus  inanima  feparatajcu  coin  ftatuno- 

Uas  rcrum  antcafibi  ignorarum(vtangcloru,Ycrbi  cauiit 
quibus  cum  cft:  conucrfatura)n«tionc5  confcquatur. 
^ijfUulm    Qupd  vcro  fpcAat  ad mo4iun,quo  cas  fibi  poific  c^m^ 
*  '^*^'-    Frarcarbitrarpur  adm«iilin|M:d3abiie  cflfe  aaimas  fc]^a. 
.    ^        f qbicdis  %icics  non^ttr  jJietffyf^  k  fttjaeai 
a^cipcre  eo  modc^  <|uoangeli  ^  i  jirimoortn  iibi  ^iui- 
nitusin^$babeiit;  t^roWi»  autcn^^hate^ioftrafd^ 
'  •  •   ^  tio>quia  aQicnarepalrata  nequp  a  corporeis,ncquc  a  {piri« 
'  -4  *  ■  •  tuaiibijufiftf^tife  cas-colligcrc  yalct.No  qoidcm  d  cor- 
poreis, quia  ciufmodi  /pccics  funt  nimium  craflir  &  ma- 
tcriales:oporccccnim  ciufmodi  fpecics  prius  in  fcnfuum 
c  attcnuari,  vt  ex  ipfis  intcllcdlus  agcns  aiias  fpi- 

^tttfio.  ricualcs  cfForjnct.Non  ctiam  a  fpiritual|^  obiedis^quia 
^dlat  ab  ciufkiodi  obie^is  effluMim:%iricualia  enim  cMn- 
liis  cxternj^  niQtioQis  practct  quam  locaiis  fanc  ^pcctia^ 
y    Maneac  igicqi^animai  ncionali  fcparacse  nc^ttas  rctMBi 
\-  ^eq^$  feu fimilitiKlines  ^ul.a\m  fcientiaram  h^bi-' 
.vu   vim^k  O^. iaftindtyqitilms  inceUcftu»  cum  libucric>Yti- 

•WL-fl^lJip-ofcieftji&cognofQc^^aii  V-^  * 

'   ••■  * 


f 


Digitizod  by  Gc)*..wtL 


»    « • 


Tract.1V.  Di  Anima  Ration,  jotf 

flHomodo  miimafif  AWiiint^U  g^i* 
^  Qv^AB  s  T  I  o  IV, 


C;%  Vm  nihil  in  rcrom  natura  fbbfiftat,mfi  Tti^ff tur> 
>  conft^tque  atfimam  a  corporc  feparatam  fubfiftcrc,  ^4nsmit 
fcquicur  cam  a  corporc  fcparatam  operari.  Sunc  autcm  a-  f^M^  mm  - 
nimxfcparatx tres pr.rcipUcX  operationestncmpcintcllc- "''«"•"^i»^  ' 
<fVio,volitio,&  laciorquarum  potiffmia  cft  intcllecT:io.ln- 
tclligitigituranimafcparacatum  perfpccics,quashinc  » 
dcfcrtjcum  per  cas,  quas  ci confcri  Dcus  :  ncc  in  co  ftatu 
indiget  ^mplius.vllo  corporis  concarfu»ficacit^geb»cin  Dukiutk^ 
ftacu  informationis.  Quaeres  fojiao»nuii(i  anima!^arata  '^i^fi^ 
difcurfu  adhuc  vtatucjfi^^  JLpfc 
ponderiiritaeire  rcmnemm  in^^^^       animas  fcparatje! 
£t  (pcciediucrfus  ab  intclfcftu  angclico  ,  vt  fupramo- 
fiu^mus  ,  modum  (luoquc  habecintelligcndi  diucrfum, 
ne'mpc  cjuod  difcurfu  vtatur,  angelicus  non  icem.  Ca:te- 
rumnon  cft  neganduin  animam  feparatam  multa  nolle 
difcurfu,  ciirn  cciam  in  hac  vita  nccfimplicium  cermino- 
rum  a  pprchcniiones^nccjp/imortimpcinci^iocuai  adti^^ 
iint  difcurfiuar.  .  *  '  .*  .  « 

.    Nocandiim.aut<^iieft  obitetdirctuf^m,quoamma  fc^ 
paratii  vtitnc ,  eflfc  promptifXimum  »  Itinbtiliflimttiii  ac .  ^ 
ptQpe  inftantaneamj  idciuc  proptcr  (pecies  fubttlioces  ac 
purioreisji&fiiblata&nfiiamcorporebrumimpedimenta:  ^ 
Ifc^t  enim  illaj  animx  (cparacac  intclligcndi  modus  fic  * 

*£;a!Ctr  naturam,vt  colligerc  cft  cx  iis  qux  di^dmus  de  il- 

Jo  ftatuanimx  fepaiatae,nonfc(juiturpi;optcrcinaturali  ....  •  ^  * 
detcriorcm  c/Tc.  '  • 

Quxrcs  pra:tcrca,YCrum  anima  leparata  i^nquaiiil  ceP  yid4Mil$ 

Jfet  ab  adu  intciligcndi,Rc(pondctur,  Etd  anima lic^^^ 

aMclus  aliquandopoffit  afuiipfius  a&ua^i  cognitionc 

.  ceflare(quod  pleriqaelicripoflc  neg^)  cikknfit  m  agen^^ 

4o  JUbeca,  ficquc  po$t ^Aom  intelk&ionis  pro  libito  e-  .    '  \ 

xcccercyvel  fiiipcndere,nanqaam  tamen  ab  omni  pro  r  I  us 

inteliigendia^u  otiari ,  fcd  fcmpcr  in  aliquam  ccgnitio- 

nem  incumberc  :  ficuc  viucmia  dum  viuuuc,  fcmpcr  ali^ 

quod  v^i«  opus  cxcrcgut.  ,  w 


Digitized  by  Google 


p 


•Qv  A  E  S  T  I  O  V. 

Roporux  quxftipni  fequencibus  aireruonibus  faciC- 
ficc. 

g^firtk-^      Prima  adcrtio.   Anima  fcparata  diftindc  co^nof^ftrc 
yalcc  can^rcnribilia>idque  pecipecics  corii  inteiligibir 
j^J^j^^  lcs  fiuc  acquifitas  in  hac  vica,fiue  in  illa  infunei: Ah  vcro 
^StbtfM*      ^aHeat  infufas  a(5lu  omnium  fenfibiliuni  {pecies  ficque 
^  >         poflitcciamciuiilibaeric  >  ouxlibetcognoiccredabturi 
po0kt,£xiftrmamas  aut6  inraiidi  animae  (eparaccomnes 
omniam  renith  febfibifium  tdinio  geiierc,cam4n  (pecie 
imagincs,&  animanl  rationalcm  periraaginem  vniiis  fpc- 
'  cici  infimic  cognofcerc  quarlibet  eius  fpecici  indiuiiiiia. 
Excmpli  gratia  pcr  fpccicm  fcu  imagincm  imprclljm  ho-' 
minisin  Ipccicjpotcritanim.i  feparara  q^ioflibct  parcicu- 
lares  hominps  at^nofccrcconim  aLtus  cxtcrnos  lUim  ex- 
vCrcencur  >  niiiaiiquid  aiiud  obfuchtifieri  enim  poced  pc- 
CMliari  Dei  prouidentia»  vtantmx  non  omnia  >  fcH  certa 
qaaedam  apadnos  gc{lacogno(cant:j(ic  probabileefl  Dea 
'  impedii^  lie  animx  defunaoram>dumin  purgatorio  de- 
cinentar>iingularia  qux  apud  nos  gtnintur>^ogno}caa>9 
qaia  iftord  c«gnitio  ad  illaram  ftatu  nequaqua  perdnet. 
jiSkrti»      Sccunda  adertio.Anima  {cpatatatnm  le  fuolque  a<flus 
*  interuos  ,tum  veroalias  animas  diftinde  porcftcogQO- . 
fcerc:  hacc  cnim  omnia  ordinem  ipfius  anim.c  non  excc- 
DuhiUAtt,  dunt.Dubitari  autcm  poteft  vtrum  anima  fe  ipfam  intel- 
ligat  &  fuos  acftus  abfquc  fpacie.  Plerique  aiHrmant:  eo 
cruod  anima  fibi  ipfi  iic  fnlficicncer  prxfens  >  quod  etiam 
rrtt«ltfgir      ^ P^"^  adtbus  dici  boteftjcum  unt immanentcs.  Prd« 
ft^9nf§,    babilii}s[tamen  alij  negan t  vllam.expre(Iam  &  daram  cu- 
iu(caaque  ret  qtiantamuis  prje(entts  cognicipnem  fiert 
'  *  pofle  abfqu^  aliqua  ipfius  (pecie:ncque  animam  QAfjbxa! 
luoCqnc  adus  &  pocencia^  perptoprias  ipfanun^def 
acquifitas  velinfufaspercipcre.  ^ 
y»^jfk^0    '  Tcrtia  aifcrtio.  Probabile  eft  animam  fcparatam  na- 
turali  diriintflaquc  cognicioue  angclos  noflc  ,  eorum- 
que  naturalcs  piopriecaces  &  operatioaes  (  cxccptista- 
^nencordium  cogitatiouibus)idque  per  fpecies  eorumrc- 
pr«^.cacrices  a  Deo  acGeptas^vc  camipfis  poilicincom» 

moni 


Digitizod  by  Gc)*..'^tc 


imuni  (bcietace  viuere:neque  entm  ca  qua^  fped^ant  nfti  an- 
gclorum  ellcntiam  &  opcrationcm  adco  emiaenc  fupra 
rhunc  animo:  rationalis  (latum  ,  quin  poilinc  fupra  pec£e* 
^am  eius  intclligentiam  cadere. 

An  vcro  polfic  anima  feparaca  noffc  emnia  qux  fupcr- 
jucuralicerfiufit  »  difHcultaseftTiaeologocam  propria: 
jprobabile  autem  eauftimamus  aotmam  fcparatam  nun 
iioimiilla»nec  tamen  onmia  (Upeniacttralia  afleqai^  * 


Vfrhm  MdmitimdA  fit  ffCMttm  mtfbs  m 
tmim^  fe  fsrms* 

«  « 

Qv^  AfiSTXOVI. 

QViericurvtrumanimaracionis  a  corporc  (eparaCa  'PtihjAnup 
poffic  proprijs  viribus  localicer  fc  mouere.Nonnul-  Afftrutu» 
li  enim  exiftimarunt  animam  noftram  omni  mociua  vir- 
cuce  dcflicucaoi  oonmii  alitao  impaUa  cx  ¥ao  ioco  ad 
alium  dcfcrri  poflc.  ^     '  ^ 

^  Pcobabiliustamenvidecuryptecereimfaculcatemmo*      /  ^ 
ciicem  quae  ab  antmaeft  >  hon  camen  ta  anima  >  jfed  in 
ipembris  refidet  >  cikm  fit  oi^nica»qujcq;  fimul  cum  cor- 
pore  deperit  ,  aliam  admictendam  efie  ipfius  rationalis 
animsepropriam  fptritualem  &  minus  organicam  ,  aua;* 
quc  fimul  cum  i ntelle(flu  &  YoIuncace,a  q^uibus  non  lecus 
ac  prior  i Ua  a  phantafii  a  appecicu  rcalicer  &  formaliccc  • 
diftinguitur  ,  in  ipfa  animx  racionalis  fubftancia  inhac- 
reat,fimu!que  cum  ipfis  poft  obicum  pcrfcucrec.Lic^c  au- 
cem  eiufmodi£icultas  motri]^cuc  incellednis  &  volun- 
casanimse  iprimoeiasorcu  congenica  fit  :  eius  tamea 
vltts  non  niu  poft  exccflrum  corpoce  ipfi  animac  concc- 
^cur :  anima  enim  pcr  vnionem  cum  corpore  eft  vplact 
relegata  >  ne^ue  pland  fai  iuris  eft  >  (ed  cociv^compofitia 
nempp  kominis  :  Vndedimpec  refiirredionem  anima  ''f^?**. 
cum  corpore  reuniecur,  ipfiim  per  pocenciam  fibi  propria  JJ^^'/*  ^**' 
iion  nionebic  ab(qucnouo  Dei  dono.    Quod  autem  ad-  j 
inicccnda  fit  eiufmodi  facultas  in  anima ,  probatur ,  q'jia 
nacura  non  deeft  in  neceffanjs  ,  eft  autem  neccfrariuiii 
•  vc  ani ma  inllancc  morcc  c  corporc  cxcedac ,  ficcjuc  loca-  .  ' 

liccr  moucicur,&  aliqao  fc  confcrat:debttic  igitur  natum 
iiippcdicarciUi  nacurale  iiiftmniencamtaUs  mocas^qaod 


Digitized  by  G(.A.wtL 


^04  TeRTIAE    PaRT.  fHYSlCAE 

nihil  aliiki  circpuceft  prxterfaculratciTi  illam  motriccm, 
cjuain  aniin.i:  adfcribiinus  ci  perrimilein  quam  alijs  fub- 
liaiuijs  feparatis,nempc  ano;elis  commufii  confcnfu  ajfi- 
i^rx  deyur-  g„^T,^t  Thcologi.Et  fanc  pciabfiirdum  vidcrcxur  a:iimam 
Ipiritualcm  adco  forc  llupidam    infccliccm  nacura ,  vc 
cjtio  in  loco  poncreciir,cch  nulla  vi  alicna  inibi  detincrc^ 
tur ,  cx  eonunquam  fe  pollcc  excrahcre  :  immo  cx  ipfo 
corporcinrtancc  liccc  morccncquacjuam  egrcdi  poiTct. 
FatultM     porro  arbicramur  non  cancum  cam  vim  inelle  animx 
l^uonsm  ^^^^    ipfmirfcil  ctiam  qiia  rcs  a  fc  diflindas  pro  viribus 
fetxtendat.  ^^oucrc  pofiic:  vcrum(]uc  cnim  adeandem  pocenciain  (ca 
faculcacem  niotiuain  pcrcincc:hinc  fic  vcanima:  (cparatx 
non  fccus  ac  angcli  pollinc  airumere  corpora  ,  eaque  pro 
libico  moucrc :  ficcj;  cciam  linc  miraculopolfinc  hoc  mo- 
do  ad  viuns  rcnrrcdi,^c  pcr  afllimpta  illacorpora,  appare- 
rc,  &  etiam  cnlloquia  ,  licct  non  pcr  vcras  voccs  cum  i« 
pHs  mifccrcX^iod  camcn  non  fmc  pcculiari  Dci  pcrmif- 
fionc  ficri  cxiltnnandum  cH:  :  non  enim  fmic  Deus  ani- 
inas  linc  iulla  alK]ua  rationc  c  fuis  lcdibus  ,  pracfertim  fi 
Dffunfl,.     i'*ifcrnodctLncantur,alio  commi«>rarc.  Nocandum  au- 
fumappaTt'  ccm  clt  noii  raro  ciulmodi  animarum  apparitioncs  ellc 
ttir.et.       talfas  &  apparcnccs  duncaxac ,  pJerumqi  cnim dxmones 
proanimahus  iplisapparencfqpc  ctiam  (cnfibus  hojftrisil- 
ludunt,  &:  fmc  ciufmodi  vt  piuiimum  apparicioncs  mera 
Tr»  4  dem  ^^^^^  fomniancium  dcliramcnra.    An  autem  ea  Samiielis 
fnmfmjft   ^PP^"^'o,c]ua' dclcnbKur  i.  Kcg.  i8.  vcrafuenc,an  vcro 
dapmonis  illufio  ,  Thcoloijis  dikuciendumrclin(]uamus. 

^omodo    habgat  anim^  fep^imta  ad  motum  ^iocum, 

.*•,•'  Qj^  AESTIO  VII. 


N 


OnnuILr  dubitationes  occurrunt  hoc  loco  cxpli- 
candx. 

uDubitAtic,  Prima  eft  ,  an  poflit  anima  quantalibec  celcricatc  (c 
/lei^nfi9,  vcialia  moucre.  Kcfpondccur:motiuam  anima:  vim  de- 
tcrminatam  lcu  dcfiniiam  cilc  ,  lic<]uc  praricripcos  habc- 
rc  fua:  acfliuicacis  ccrminos ,  quanLumau  celciicaccma- 
gendi  pcctinct:  probabile  auccm  cll  vim  illam  in  quibuf- 
4am,  quam  in  alijs  cfficacjorcm  clic,  cu  n  (  vt  fupra  nio- 
nuimus  (  uoAiic  abfuiduu^^acci  anuaas  luxqualicacein 

•  /alic^uani 


r 


Di^itized  by  Google 


'      Tract.I  V.  D€  ANf^M^LllA?^  Ji»; 
aliquam  umiiencamadmitccrc  :  ncque  tamcn  proptcrca 
cxillimamus  vnam  pofTc  moucrc  aliam,  nifi  fc  fihac  mo- 
'ucri,  aucniii  Dcus  rantum'roboris  .rupernacuraliter  cri- 
;buat  vni,YC  altcri  vim  inferar.  -        "  ^     '  •  ^  . 

Sccunda  cft,in  polVit  anrma  feparara  quodlibctmobis"  \. 
Je  quantumuis  grauemoucrt-.  Rclpondctur  vim  anim«  ' 
fcparatae  hac  in  rc  adlnic  definitam  ellc  :  ciim  neque  ipfis 
angclis  conccirum  fit,quancumlibct  corpus  mouere  :  non 
tancum  Dcoid.proliibence  proprcrbonum  vniucifi  ,  rcd 
ctfrini  quia  adidlc  non  extcndit  iploruMi  nacuralis  po- 
tcncia:t]uod  pociorc  iurc  dc  animalibui  fcparacis  ccnlcn- 
dum  cft.  Si  quccras  an  dcfatio;ctur  aiiinia  m  mfuicndis 
corporibus.  Rcfpondcturaninias  ficut  anorcios  non  ciuf- 
modi  dcfacigationi,quaMnanima:uiba5  pioucirc  c\' de- 
fcClu  fpiricuum  qui  abfjmuncur,  obnoxias  :  ncque  cniin 
iLibftaiiciaium  (piricualium  faculcas  motrix  indi>'cc  ciuf- 
modi  l^iricibus  auc  organo  corporco.  ^ 

Tcrtia  cft.quomodo  anima:  lcparat.T  Cnt  i:i  loco.Rcf- 
pondctur  idcm  fcntjcndiJm  cilc  in  liac  rc  d.c  anim.ibus  fc- 
paratis  ac  de  angclis^de  quibusquoadp  "(^fc^rtccm  difficul-  * ^ 

tatcmfuscdiircruntThcnlogi.,Cen!cmusiguurammam  » 
lcparatam  lcfe  ad  puhti^um  loci  pollceoiligcic  :  non  ta- 
mcn  ad  quoduis  1'patium  loci  fc  polfc  c.m^ndcre ,  fcd  ad 
cercumacdcfiuitum  :  m^uo  noux:ircumlcripciuc  lcdde- 
finiciu<^duntaxat  co.itinctur,id  cft  anima  non  ci\  in  ioco 
ad  moduin  corporum  ,  qux  tocum  locum  implcnt  &  oc- 
cupant,  &  quorum  parccs  fiugulis  parcibus  loci  relpon- 
dent  :  fcd  ad  modumangclorum  cfl  ica  in  toto  loco  ,  vt 
toca  hc  in  fingulis  parcibus  loci ,  ncc  adhuc  iliud  occupct, 
cum  non  Iitimpcdimenco,  quommusaluid  quippiam  in 
codcm  loco  inhc. 

Probabilc  autemcft,ecfi nullam  habeac  dcrerminatam 
figuram,cam  camcn  vcplurimum  fcruaicin  ordincad  lo- 
ciim  a  quocxcnniecedccerminacur  cius  pra:icntiaiquam  «^" 
iiabuit  in  corporc,&:  fortafie  nou  maiorcm.  Sicquc  non 
absrc(vtaLasrationcspra;tcrmittam  )  animas  huma- 
na  figura  dcpingi  confueuiilc.  Sunt  autcm  pra:fcrcini 
tria  loca  in  quibus  anima!'  fcparaccC  nunc  detincncur: 
nempe  caclumfuptcmum  ,  quod  vocanc  Empyrcu  vbi 
foehcitcr  dcgunc  anima:  fancU\  lnfernu$,in  quo  aium« 
diimjiacorum  pocnii  «cerais  ciuciancur:  dcniquepuri^a- 


fo6  TlRTlAE  PA.RTXS  PhySIGAS 

torium,  in  quo  animae  fidelcs  pocnas  peccacis  remillis  df* 
bitas  adcempus  luunt.  ^  • 

Vero  hxc  deanima  feparata  pso  noftro  infticato  dif- 
(eruilTe  iit  fatis  >  reliqua  enim  ad  Theologura  pertincnt: 
Atque  adc6  vniucrfx  Phyfiologijt  noftr«  fincm  hic  im- 
ponens  :  fimulque  Deo  rerum  omnium  auckori  6c 
confummatori  gratias  immortales  habebimus, 
^  CUi  fob  laus  omnis^honor,  &  gloii^i 
in  perpetuas  artcxnicatcs. 
Amcn. 

> 


/ 


•A 


INDEX 


■j  Google 


mT^BX  ^ ^ IT Jhf ^3 BTf- 

.   crS  RE'RVM  QSty£  I N  ti  AC 
Tertia  Smnrnix,  ^PhihfiphicA  partc  do  rphns  natU" 


y 


r{]  B  flEXerno  creatura  incorruptibilis  potuit  eile» 
non  vcrocrcatura  corruptibilis  >  dcmotttS 
Phvficusiiiififbrianiaeiocircuiaris  8> 
^  Accioentia  qaomodo  accingant  prodadtoncm 
{iibffantianmi      ^  xt 
AcdflentiacorporealbKjil^terWiormijit^^  15 
Accretio  viucntidm  albtnaaimatotam  accrecione  qtto- 
modo  difFcrat  ,    -         /  ai^ 

Accrctio  quomodo  fiac  '  ^    ^  *  ibid^ 

Accrctio  lccuiiclum(]uas  partcs  viuencis  fiac  ai/ 
Accrctiofir  couciiiuc  &  fucccffiuc  '  •     .'  118 

Accretio  non  duratper  totum  vitae  cempUS 
Accrecionisquaedam  dcfiniciones  xi4 
Accretionii  qa«naii|  fiAc.caa&  i^idw 
Affio  crsmfiens  in  paciencs recipicor»  noH  in  ageaite  np 
A^tts&pocenciaiemperopponuntiir  i9 
Ams  pfofe^i  a  potencia  vna  (ecandil^m  ^edfem,^oomo- 
doincerieipecieconuenianc  17 
.  Adamo  fopor  a  Deoimmi{rus/uicX€6era  Ibmnus^&cx- 

171 
148 

14^ 

ibid. 

14» 
150 

%74 


cafis 

Aer  cur  nonnunquam  deficcare  videac^r 
Acr  natura  fua  clt  calidus 
Acr  cur  nos  rcfrigcrct,&  cordis  seftum  tempcret 
Aeremeiic  primum  humidumprobacur 
Acris  mcdia  regio  cur  frigida 
^£ftiniaami  non  c&  ienlut  diftin&us  a  Pliaacafia 

•         r  * 


lyitized  by  Google 


.  ;  ^  N  D  E  X. 

•JEditnatiu^  koriitfii$:4^omodo  dt£m  mjimum^, , 

,>  brucoruin  '  '  ,  V'"'^^ 

■wflLftimariua:  munus  triplcx  •        "  t-imd. 

^^cns  fupcrnaturak,  naturalc  &  auificialjB  ^ux^modoia- 
tcrfc  d^ftrant  ; * '^-^^Ci*'^-*  ^9 

Agcns  non  agit  laribi  (imile  '  *  '  IJI 

Agctts  ^uomodo  ih  {cipfum  poffic  a^ere  *  JT  .^id. 
Ageiis  qaomodo,  da^  d^it  rcpa^iacor 
in^gCACe^ttblilet  naturati  duplex^hdi  frincifiittuo 
AgereiiiageDCe<^utd .  \  -  .  '  \^  ^  xC9 
An  geueracto  fic  Antinu^  &tuccefnu^  .  '  aiS 
Alendtfaculcaisquid^iafqttehecei&i!^  •  aoi 
Alimentum  dup{ex,proximum  &  remorant  ibid« 
Alirnentum  dcbct  enc  partiai  fimilc^attim  d[iflimilc,rci 
'  viucnti^quani  nutrit    '  '  V-  .  ibid. 

Alimcntuni  non  poteft  cfTc  purum  elcmentum  ici 
Alteratiopotcft  dici  continua  tribus  modis  159 
^ltcratiQ^continilatur  luccclfiuc  raci<\ne  fornue  iSc  ^bie- 

ai  .  -  \ '     ■  ir-'  140 

.  Alcet4tio9i$<kfinitipcau&ii8c<cet»^^  \\% 
K$  Amataeft  in  am&nce  pcr  ipiius  volulQitacisincJtitiiU^ 
ncm '  ,  '      '  1^1 

Aiiimataciaiiatts  nonp€det  a  materia  vt  c6nferaccur  14 
^  Animaracionalis  quomodo  pendeat  k  iniateriitvt  proc^u- 
catur    "  '  "  ibid. 

Anima  eft<ycnus  formae  diftindum  aformisrciumina- 

nunataium.  *  *  **  * , 

Aniiiiceft  fubfcantia&noncft  corpus  ^       "     r  177 
Anima  cft  adus  totiiis  corporis    '  177 
Anima  nog  cft  vnita  toti  corpori  (ccundum  otnnes^uas 
facnicates^^operacioncs  '  2)>id. 

.  Animaqaofnamcarporisparces  infbrmet       '  178 

,  Anima  parcium  omntum  concinuicacem,  in  c^9iede£i- 
derat    '  *  ...  *  i8o 

Anima  nobilior  deterioremcontinetemiaenuuriimfot- 

malitcr  .  '         ^     •  i«4 

Anima  rationalis  cft  indiuifibilis  &inextcn(a  •  188 
Anima  impcrfedi  aniiaaiis^  noaYcrg  pcrfcdi  atoco  fe- 
,•  ,  itin^la  cur  remancac      '     '        "        *  109 
Animarelpcctu  luarum  potentiarum  triplc.x  gcaus  ca^l^ 

^for^cuif^nempc  m4ccri^ia|;eatis  iSc  ii^aii^  1$ 


•1 

Digitized  by  Google 


1  N  D  E  ^x:. 

Aaima  Kacionalis  akcra^f  oceil  cflc^  aolHU^x/ccunclurr^ 

qaiddifacctn  n^imcricain  - 
Animaqromodolc»fiiaquc  cognofcat      ^  f8>^ 
Amm:U<^p^dCa    Ai^elo  di£&c  .eflrcQtfalftcr  ~ 
Anima  (cparata  non  cantnm  appecitu  innato »  fed  «tiant 
.  elicito  fiii  corporis  focietaccm  defiderat^ .  5<'l 
Anima  feparata  nouis  rcrum  imelUgibiliiim  ipeciesa 

Dco  accipit     '  '  *        '*  ibid. 

Animafcparaca  quomodo  intelligac  ^  ^  J®l 

Anima  fcparata  fempe^  inrcUi^ic  ibid, 
Animafeparacapoccftdiftittftc  cogaofccrc omnia  fcnfi- 

bilia  304 
Anima  feparata  fc,(dorqueai^lusiiiccrnos>^alias  ampia.s 

diftind^poceft  coenolcere  ibid. 
'  A^imaieparata  pottft  cogno&ere  Angelos>corum  adus 
:  diptonriefiacessnocitamencordiiimcog^tacipii^  ibi4^., 
Ammii  leparatareipsa,&  alialocaiiterpoteftmoaere  )Q5 
Amma  ieparata  cH:  dcfinitiuc  in  loco  •  ibidT. 
Anima:  duplcx  dcfinitio  &  vtriurqiic  cxplicatio      '  tjf 
Animxomncs  matcrialcs,furit  ciiuifibilcs&cxicnf^ 
Anima:  potcntigcjxi//^  Potcntix  anima: 
Animas  sl^xo  per  quam  poc^i^ciie  ab  ipfa  emanaat  (^ual  is 

Anim«  racionalis  qoaenani  £t  origo;-  *  ^^f> 
«AflimxfepaKtftae  ftanis  nec  eft  natttfalis  1  nec^yiole/itus> 

fcd  ptjcternaturaiti  .  i^i 

Ammae  lepanttac  f  irtus  motiua  eft  detecminata  507 
Anims  leparatae  prae&ccim  in  wk^  Ioci$»aanc  detinoii- 
.   wr  .  $07 

in,AnimaH  multa  partiumgcnera  I7f 
Animali  intcrcuntc  non  rcmanctforma  corporcita^^aiit 

fiicccditforma  cadaucris  -1^7 
•Animalia  fmc  fcminc  procrcatt  funt  ciufilcm  ipccici 

cum  iis  quc  a  pucri  matcrit  ciFormtntur  *  zis 

^Animalis  moctui  corpus  qut  rationc  iit  vnum  1^7 
-;Anima  in  generc  tripiicc  cflie  coUigs^uc  ex txiplici^  gra^u 
'  V  QUo^usopecatioiicsiiipii^Mateciam,cleuancur  i|c 
.Ammam  in  Tnp^u«quc  tittence  raitiun  ellc  probatiic 
.Aiiimam  ratMtoalem  efle  ffiritaalem  ic  immoctalem 
» - ,  pcobatar  :   ^8  i 

.^Aiiimaiuraciontlccircfoimainformatem  piobitUC  aSfc 


I  N  D  EX 

pijh$AtMS  qpe  inter  cUaer&itni  imiffiftnim' 
Aii£Hones  teperitar  plervuiiqae  cfl  pctenda 
quali  di{pofitibnc  organoram  corporeorum"  \ 
Animarum  apparitioncs  nonnun^ua  funt  apparcil 
Animatoram  quat^orgcncra-    *   .  T  \ 

Antipcriftafiyquid  ^  *  "Jv^J* 

*  Aqua  cftprimum.frigidum  '  't'/*^° 
Aqua  fimul  cum  tcrra  globum  vndm  cfficit  .  "  lyi 
Animalibus  curneceilariacibiappetitio  '  '  ^]^ 
Aqnx  gutca  po:  folas  (pecies  yihi  confecrafii  j^^ch^iii- 

ftiannvinamconuerti  potcfl  ' 
S^i^uac  jluentcs cttt|ionpittre(canc  '■f    ^  'J' 

At^i^natara  duomodo  interft  conaeiii^  Sc  ili&tar^ 
,  Aflfra  (unteiuulem  ratiotliscam  lais  oxbiUs  ^  /' 

Aftralumcn  ifolemutuantur  '  .  *  *^ 

•  Aftra  in^natum  lumcn  habcnt  *  ••ftM. 
Aftra  fixa  &  crnntiacur  fic  dida       ^      '  \  ^bi 

^  Aftrorum  numcrus  „  •  Jbid. 
Auditio  quomodo  fiat  '  '  , 

Auditus  facultas  rcfidetinaerecongcnitq  i^tratympa- 

'  numatuisindafo  *  ^^^^ 

^]|e9t«rdmftnin#liimre3cs  ,    t  P7 

CAdaucrisforma«iim«iioii<ucceJit    -^*:^    »  lijr 
Calor  natiuus  in  animali  quid,eiufquc  abigneoet- 
•   lorc  diftinario  •     •  -  '     -  •  W 

JCalor  ^fcitius  in  animali  quid  *   ;  -4^.**^ 

Calor  febriliscurnoxius  ...  ^^^^' 

Caluitium  ^uid,cius  caufa,&cur  foli  hpQiini  accidat  115 
Ciantnes  <](ttid,^  cius  cauf^ 

Capillorumqa«fitmatciia>leeatin  (lumano  capite  a- 

^bimdent  .  .  V 

Papra£dtftnsqaomodoitiiiefe)^todiieatot:  *  155 
Ca(ti$  definkio  '     .  4* 

Xaiifflc  pcr  accidenif  nott  fiint  y«fi  cSwfie  '47 
Caufac  pcr  accidens  in  gcncrctribat  modis^KaHtt  47 
fcaufx  triplcx  acccptio,lata,  ftrifta  &  proptia  " 

Jbaufae  dennitio  • '  *' 

Caufalitas  caufaciaquofitpofita    •     '  •   *  '  .  . 

Cattialitasqai^  ' 


oglcj 


J  N  D  E  X. 

Catt&rani  mulciplex  diuifia  ^  57 

Caafarum  nouem  proprictatcs  58.59 
^  Caufas  pcr  accidcns  dari  probatur  47 
Cholerz  conii^lentia^colorjiiipoi ,  coniplexio  &  c$cclus 

aflflgnatur  i.o6 
Circulus  la^eus  quid  l^o 
Cceli  fbm^a  eft  difiinda  a  fbcmts  eiemeataribus  f% 
Cceli  fpecieinter  (e^ftingauntur  ^  f% 

ficsVi  auomoib  fuo  moca  cale£iciuat  hmc  inferioca  fS 
C<sltdaodecin!i  ^curtoca(l(^anCttc  ^ 
QaAif  f|jBies  pc^  dieiti  iodici)  eric  nacatalis  91 
C<riit  loffluencias  cribaeiidas  efleprobatur  9J 
Caelorum  maceriam^iurdem  efle  rarieais  cum  maceritt 

rcrum  fublunarium  probatur  '    ■  '  ^ 

Coelorum  clurities>deniicas>racica$>peilaciditas»&  opaci-  ^ 

tas  colligitur  9\ 
Caelorum.iux  eicmencares  quaiiuces  aiiqua  rauonc  coo- 

tinet.  . 
Coeloram  moeos  ^uiiuim  fint»iSe  qoo  cemporis  ^acto  ab* 

fbluator  f^>99 
Coslos  i||ontiiboeriabincelU^ntiisprobaciir  - 
Cositarioa  facolcas»VM<#  JEftimacioa 
Cbnorrium  armacoroin  a[jparicio  vnde  pcooeniac  159 
Color^uid,&qootuplex  144 
Color  a  lumine  quomododifFerat  ibid. 
Colorcs  in  acre  apparentes  non  funt  vcri  IS9 
Celores  diuerd  in  aere  cur  appaccanc  ibid. 
Colorisquxnam  fmtcauiae  14^ 
Cometaqiudj&quocuplex  l$S 
«Comecae  cor  aocomoali  ^lbmpore  maxiiBiigigoanccir  >  & 

qoaaco  tempore  durenc  ibid, 
Comecac  quandoqoc  mooencqr»    aliqciorom  e&^om 

(iint/ijgna  •      ^  l|6 

Compo£im  Phyficom  i  ferma  pr«lerrim  dependet  ip  . 
Cbmpoficom  naturale  jper  fe  &  ciTeacialc  quomodo  ex 
'    matcria  &  formarcuiltct      «  |l 
Compeniatione  quantitas  non  deperditur  ,  (cdcantilm 

nouus  quantitaeis  modus  acquiritur  111 
Continui  partes  non  func  infinitx  a&tt  caccgorcmacici 

fcdcancumlyiicac^oreniauci  5/ 

Consiaqicas  patriom  tripl^'  t$$. 


'.VTf'  WWX.  '  ' 

Continnnin  ndn  conf}.ir  /Mis  indinifibilibits  •  f4 

Continiiinriquomoduficdiuiiibilcioinfiakuu»  .  55 

Contranoriun  tnpiexac<-cpt4o  V  71 

Cor  pYimQ^  viuens  &  y^utnum  moricds  17*' 

Corpriusiuturacaeteri$partibu$amm»tiir. 
Corona  (eo  arca,(^uid  ,  160 

Corpbreltatis  forma  non  efl  admittend^a        '  1S7 
Corrup(io«  vnius  quomodo  fit  gcoeratio  ake^ias"  % 
Creatioqujll  >  v     ,       ;  . 

D^nioncs  fua  virtiit-enonpoiiiiut  homincs  gcncrarc 
227  ••>.•  • 

Dc  dcntibus  qn;cclam  notanda  iti.iii 
l>ri  icefpedi}  ntihilpotfft  djc  caufitcaut  forjuitum  49 
Penfumquid  • .  .  m 

-  JE^o  perc£Qationen|i  niiiil  verum  &Ueale  formolicera^ 
.  r  cidit  .      ,         .  157 

peum  Arbique  eflt;,  quomodo  \  thtologis  colliga«fi|r  80 
'JDeus  quomodo  ex  nihilo  omnia  creare  pocucr^e  .  ^9 
.Dotor  morbum  comicans.quid^quas  caulas  hab^ac  ii 
fDuratioquid  .  '  64 

jPuratiopiscjuatnor  fpccics.         -      -  ibid, 

E.      >        '  •  * 

ECho  qnid,&  quomodo  fiac  •  „  1^4 

Eficdus  idcm  numcro  (]iu  ab  vno  agen.ce  produdus 
.eft,nonpotuicabalio  agp^enaturaliter  piroduci  41 
..SfFtdus  ciufdemDon  jpofliuit  plurqs  (im.uiic^aiuik  to- 
:  .fale6>eiufdem  gencns>dc,or«ifiis      /•  .  ibH 

iBtf^usex  hypothefineceflariqs»  qu6BiodoiimQl^ofic 
eflefonuicus  ;         :^r\'\,     -  45? 

B/ficientiscaurdS  defihtcii>>  *  40 
EfHcicntis  caufx-  qucc  fit  ratio  formalis  .  .  ibid. 
Efficicntis  canlx  multiplcx  diuifio  41 
EtiiGicntis  caura:*q\iinc)ue  proprictates  '       *  4^ 

Elcincnta  q.iamr.m  dicantur  lymbola ,  &  diirymbola  114 
£kmcnta  ia  fui$iotci{|  ^aturaiibus  a«cgi:aui{;Aat>  jiecie- 
,  uidnc  ,   »    ^  '  'nf 

BlemenciL^Uiimod&iifahcftnciii  mixco. 
^,Bj^mencariamYerttQimuc$kcionesquacnam&9(  '-u^ 
'  tnjcittque  Eleti^<|i4m'fnkie  qualiM^  iMBralicte 
t   ^onoeiuiiiit  ;    .  11} 


r  N  D  E^X, 
iEkmcntorumforma  iionfuntpri«i«quaUtatcs4cd  ftnt 

-  aajDS  fuUftantialcs  . 
Blenjciltorqm^uatcrnarius  numcrus  colUguur  ibid. 
«lemcnrota.qaaKtatwfjmbolat  fant  cjttfd6  natur»  114 
Elcmcntorum  motticcsqualitatcs^quatuot 

"Elcmenrum  c]uid         /  f  ^  - 

•Elcmentuni  qiioraodo  corpus  fimplcx  *  1*-^ 
«^icveius  quid  '  10« 
4ta  Eucbatiftia  accidencia  virtute  Hiuina  ab  omni  matc- 
'  *infcparantur&fcparatacon(craantut  2-4 
Euchariftiac  accidcntia  pcr  fc  non  aucuuut  iol 
fSfxcmriarquid  ^  -  * 

%xcrtiplari*ctofimott  «^i  tnt^  canfis  Phyficis^rcuocari 

•  '  tamcnpotcftadcffidcntcm  ,  tcI  formalcm  cauUm. 

•  *  ibid, 

EXhalacio  c^uid,  &  cjuotuplex. 

i;?^  Amcs  cft  forroalitcr  dolor 
r  Pamcscftiwbfcftiu^ia  appctitu  concupifcibih  ibid. 

'  pamis  quafnamfintcaunc 

J?arcinantcs,qilomoao  folo  intuitu  noccant  •/ :  81 
"Fafcinium  quot  modis  fiat 

Patidcfininib  '         '  .J^ 
Fati  &  fortun«  tocabulis  non  vtci^um  _  ibid. 
•Rtum  a  diuina  prouidcntia  quomdll^dittertt  '  »Np» 

•  Jz±  quomodo  in  aere  prodocatur  *  •  »  ' 
Pinalis  caufx  o^fltp  proprictatcs               »     .  . 

•  Finis  dcfinitio    '  '        /-■     *    ''  m.^, 
Finis  eaufalitasinquopofita 

Finis  multiplcxdittifio  %  -  jj"^'^^ 

'  Rnisfccundumquddmmi^lfcauiMaic,  aut  objcawum 

'  moaeat  ]%.  • 

rontium&fiuminum^rigovtpliirimumcftexwri  i6S 

Fbntiom  &fiuminamaqw  car&o&fidfie  »  W  am^tas 

ibtd.       V      '     v.:.>  - 

rormaquomodo  mcdijs  difpofitioiobA  TBiator  matc* 

ria:  *  •     * '  *| 

Fluuiorum  motus  non  cd  propri^  naturalis     ^  lyr 

focma  dicif oteft  priadpiuin  i  (^lcmeatum»  natura , 


.Tormaaffiftens&informabscpiid  -  '/ 

Fonbardilse  (bpfintcioiMS  .      '  .  .    •  it 

Fonn«  ance^uam  prodatianw^mii  fiMK  aftttiAratm 
'  aacuni.  i9 
^ornne  antequam  producantur  quomodo  contincantuc 

poteftatc  in  inateria  ibid. 
rormsc  fubftantiales  agcntium,  quoniodo  attingait  pro- 

du<5iioncm  aliarum  formarum  fubftantialium  ii 
Forma  materiales  i  matccix  £9pa£atae  qiuunodo  cxij||^ 

F«rmaf  ijcio  canfandi  ia  qno  pofita  fit  4^ 
F<^aBparspiima  ooii^datar  fiKiiiinfiMilt  coufip^iil 

aeqiiicacur                        ^  i|f 

Formac|>ardalesfiint  admlcreoibt  -  i^f 

X^dcmas  produciexniateri^qtiid;      \  -  If 

F6rtun2  definitio  4^ 
Fo/filium  duo  gcncra 

ruJgur& fulmen  quomodo  intcrfc  difFcrant  *  iS7 

Fulmenquomodoproducatur            *  '  ibid, 

Fulmen  curplcrunqueferatuii^^dbiiqu^       .  ibic). 
Fulminumcrcs  (pecies 

fuliiaiuiinaiudfeaa  ibii 

GHuquid     .  •        '    y  1*1 

Gemmarum  multagcnera>caramquecattfae  171.17^ 
Gcmmarum  quidamproprietaces  •  '  lyt 

Generandi  faculcas  quomodo  ab  alendi  &  augcndi  facul- 
tate  diftinguatur  114 
Gcneratio  cur  rebu3  cprruptiuis  tancum  conueoia( 
dcGeneracione.quacdam^uieruncuc  ^ti^ 
Generacionis  trcs  dcfcriptioncs '  l|4 

Geiiemimspcincipia»cattfaC)fttmtfi4  W 
Generacionii^duplaxacccptiGi     .  .  iU 

Gkando«uid,dceiuioii»>'  '  i<& 

Granedttla  quid  sbiL 

Guftus  a^io  quomodo  fiat  %€o 
/Guftus  facultasrcfidctialingua  ibid. 
Gu|lm8*difiercaca^  •     •  zio 

«Hia-^ 


w 

Digitized  l  v  Coogle 


H 


l  N  X>  E  X. 

>  f  '  *.  ^ 

_  Homini  iaitett  innocentix  immwtauw  «at  conr 

ccflTarupraciusnataram  . 
.  Homo  quomc^o  prius  Viiiat  ?itai plants ,  tum  viia  ani^» 

malis,clemumvita  hominis  r*  • 

Homoquomodofitformalitcrvcgetatiuus/cnfitltms 

rationalis  • 
Mumidum  radicale  fcu  primigenium  quid  xo9 
Humyrcsquatuorprimigcnium  quid  i®5i» 
HumorcsLquatupr  primi  quowodo  in  ammaJibus  conh- 

xiancpr  ' 
,  Homores  primi  funt  fcantum  quatuor  ibid. 
Humorcs  primi  intcr  fe  e^ntialitcr  di&runi  ao^ 

1.  '    '  ' 

IGncm  clemcntarem  fupra  acrcm  dari  probacur'  14^ 
Igni  cur  aer  nccefrariqsjcur  ab  aqua  marina  minus  ex- 
tinouatur,cur  in  cufpidcm  dcfmat,c  bcilicis  tormcntis 
4    exciutu$  tanto  ftrcpitu  foras  crumpat,  &  prartcr  mo-, 
•*    dum  firigentibus  fi&  c.opiofius,dolorcm  caufct  i47 
Ignis  quomodo  inquam  in  lchctc  cxcalc£uiac>  fundo  i- 
^  pfius  lcbccis  inremedio  ficige(cente  ibid» 
Igriis  in  concauo  lume  cut;8>n4%eat  pabulo  147 
Ignis  omnis  eft  eiurdemjrattoinis  ac  ^eciei  ibid«^ 
Ignisinfemalis  virtute%ern«ucaliagic  i»4^4mas  14^ 
.Ignis  facui^  cur  fic  diaus^  y&  ^uacaam  4p.eo]^tu  dig^ 

Imaginationis  officia 

Imprcffiones  ignitse  alucidis  quomodo  diffcrant  158 

Imprelfioncs  lucidx  quomodo  fiant  ^S^ 

(Impieffionum  fncteorolog^uum  quaen^  gcne^ales 

caufx  ,  }S4 

impief&onummeteorologicarumauacuorg^nera  ibid. 

Jfi&iittdefinidoj^cmttlcioiexdiuiU^  S^ 

^li^nitamquomodopocdtcogiioici     ^  ibid. 

Infinitum  aau,&  categoiemalilc^  cot  ^^  f^^  ^  S7 

-  IntcileOio  quiil,&  c^uonjodo  a  fcofittionciiferat» 


I  N  D  EX 

liitclleinius  obiedum  adx^uatum  cftcns  quateaq^  intcl» 

ligibilc.  ♦ 

Intelledus  cognordtiingulariafenfibilift  »«7 
Intcllc<aus  fimftantias  corporeas  pcr  proprias  ijpfaEun| 
^cies>&  mateiialia  nmicnfibilia  pcrproprios  ipfo- 
rumcpnceptuspoteftcognofixre  itoii 
Intelle^  Jicifin  hoc  prs(etiti'  ftani  p(MRc  fbrmare  vt 
difcurfiis  cpnceptuin'  quidtlitatiuum  fiibftandktimi 
fcparatarum:nontamenclaruni,5cciiftinCiuin  -  :  1*9 
Intellcdus  duplcx,agens  &:  paticns  i^t 
Imcllccliu  agcns  Sc  paticns  cjnomodo  in  produdionc  fpc- 
cicrnm  incclligibilium  inccrfe  difterunt  ^  i54 

Inceiledus  pacicns,cur  dicatuf  abfejiit^  intdlecbis,  cur 
,  patiens>cur  poflib i  1  i s,cur  ratio  tum  in&rior  ,  cum  fii- 

penor,  cur  intellcdus  thcorcticus;  ' 
Imelle^s  diftinguitur  a  voli!m.tate.«ealiter  fcfermaU^i^ 

Inr  ellcAtts  abfoluti  &,  fimpliehcr-voluntatc  cft  nobiltor» 
licit  fiib  aliquii  cofideratione  voluntas  ipli  prarftct 

Intelfeftus  angcli  &  anima:  rationalis^non  func  ciufdcnt 
fpccici      '   _  ••  " .  «^v^  ibid. 

Inrclligcntem  oportetfpeculari  phanrafmata  v  199 
Intclligibilia  pii^ra  &:poftcriora  ^o  ad  nos  >  quatnam 
fim       \     ^  ,       .         .      •  't$t 

Iris  xpid  &>^iio€  cdprcs  in  eattj^paica^t.    ^  i£o 

LApiddili-iimJtageneta^'     /  ^  vfL 

Lapidum^a*namf|iitcaufa^-  ' -  ibfi. 
Lapidum  formae  fubllantialcs  ab  clcmentaribus  funt  di-  • 

"  *"ftin<flx  ...  .  •  ibid. 
Latioinhxrct  mobiHi".'"  •    "  '     ' 7475 

'Lationis  quinam  fit  terminus  •     .  7J 

*Xing\ioArttftura?4cfiMabitur     •  • 

Xocalitcr  propri^  non  poteft  mou^ri  pQn6|:um  IS 

^csLotataqudfiloiiK^ineodttxnbdE^tt  ^ 
Locidcfiaitip  /  ;v   •    >  i  i     .  . -  • 

Immuliiglcxdiuifip^'  ^\  •  ihii. 
.;ilif»tcrd«)bitsi^  cotpurpotcft  efle  fittiM!^  dmidft 

iuLo? 


\  I 


Digitizoa  L/y 


I  N  D  E  X. 

iu  Loco  codem  vircurc  diuina  duo  cQif oia  pofliint  elTe»  . 

&^  ^iiomodoid  fiat  *  *    ,    *  ibid.  . 

Ix>cus  cur  dicatur  iupcrficies  prima  69 
Xocus  cur  dicicujc  fupcrHcies  immobilis  S9 
.Lumeo^uoinodaoppo(icaieltdi€OipQi&refl<t6^  9^ 
'Cumenquid      ^  ^  \  241 

Lumen  a  loce  quomodo  differat  j  ^  a4Ui4& 

Lumeaqubmodovideatur  %4$ 
Lomtnts  o^fca  propfieeaces  *       -  ^  i^t 

Luminis  reu  lucis  propaf^ario  fit  in  inflanti  '  24J 
Luna  llio  orbi  noji  cll  coiuinuajfed  cantum  contigua  5?^ 
Luiia  curcclyprim  paciatur&  macuioia  appoftfac  loi 
Lunx  varix*  apparitioucs  \  ■  '  '  '  •  •  loi 
LuxSoiis  quomodtt  calorcm  caurec. 

MAgncs  quomodo  fld  (c  trahat  diffitum  fcrrum 
Matis  lalfcilo  a  Dco  ipfi  inJica  '14^4 
M^ns  iiuxps &  reiiuxus  cauiam  Deu^mortalibuscelauic 
^  ibid.     "  '  • 

Maccria  prima  in  gcncre  cntis  Pliyfici  eH:  pura  potecia 
JMatcria  pruuaia  gener&enus  Mctapliyiici  non  eit  pura^ 
*  p^tencia 

Materia  prima  non  cfV  ens  compteti^m  .  ibid.. 

>laceriit  eft  ingeaerabiiiS)  &  incorrupcibilis  17 
Maceria  nunquampoceftefleauda.  i% 
Maceria  eft  o^mnino  paffiua  *  ibid. 
^acena  non  habec  pocencf  ani^  edtt^iuam  ad  bmnea  fer- 
mas^d  quas  habct  potcntiam  rcceptiuam.  zo 
Matcrix  mulriplcxdiuiiio  y> 
Matcri(i*  prim^potcntiaparcimcdu<5iua,  partim  rccepti-^ 

uaeft  ' 
Matetix  prima:  potcntia  fc  extcndit  ad  formas praetcri- 
'  casypriefences,&  polfibiles  noa  tucorasr  \ 
Matcrix  qaantitas  cft  coeua  ' 
Macertas  racio  caufandi, in  <[uo  pofita  fic  ^9 
^lateriam  ptimam  in  t^bui.  Phjriid»  admittendaia  cffe 
ptobatur  ^  14 

'Mtbucholiat  confii^mia)Cplor}  fipor,  comptexio>  &  ef« 


k 


I  N  D  ]p  X. 

feftiisalEgnatitut  , 

MeiilorUnoncft  Itafiisdiftinftus  a  rhantafia  .  t7f 

J^etnoria  quomddaa  lemin^centia  di&xac  i^i^L 

MemoH«otficia  '^^^- 

JiietaUoarei»  da^ex  ma(eri'a>  pioxima  (ciiicet  6c  rcmm 

Mctallonim  quxna  fit  caufi  ciicicns,&  finalis  I7« 

Mctalloruni  fcx  rpecics,totidcmquc  ;tffe<aion6$  !?• 
Metallumquid 

MctaUum  aliquod  impcrfciflum  in  perfcdius  hamana 
induftria  difficillimd  tranfmutari  potcft  '  -171 
Meceora  quid>&  cur  i  mprcQiones  appellentu^  >  154 
Mcteotorumquacnamuntcaiil^  *^^^« 
Mtxtapecfe<^a  inanimacafiinciaduplicidi£krencia  17^ 

Mixcioq^  dcfinicip 

Mixtionis  nomen  quomodo  iPhjrficis  f fi^tiir^ti 
Mixcofcttm  co»ef:ttm  duo  ^nera  *2 
Mixtorum  pertc^^  duo^cncra  , 
Monftri  definitio  *  v  '» 

Morbus  quid  fit^ciufque  duplcx  acccpcio  114 
Mors  quid,&  quotuplcx  ' 
Mors  omni  viuenti,etiam  horaini  cft  naturalis  ibid. 
Moc^odaplex,propria,&  Mctaphorica  :  ^44 
Mocor  primus  iuxca  Ariftotclc  qualifnam  cflc  dcbeat  8c 
Motcix  faculcas  icsecerisdiftinda^iaanimalibus  cft  ad- 

,  miccenda    '        *   ^  '  *77 

hi  Mocaprogrcflfitto  aMmalittijd  ciia  notandi  74 
fai  Mdtuiion  dacw  priina  pars  verros^nirittm ,  nec 

maverfusfincm  _  V 

i^otum  propric  &  formaliter  cfle  acquiUnonem  iormi? 

probatur  ^      '  '  * 

Motusinvacuoanpoflitficri  , 

Mocus  dcfinitio  r  -r 

l^bCttSphyficioroprietatcs  funt  cotinujitas  &  lucccllio  89 

)y|oCUS omnis  fitinccrduos  terminos  -  loi 

JMoCttStttrmim&ittJ(tttpofitttti.autprmatmi  ibid. 

JVtotiiscerminosi  qttopo'»»!»»^  «wsis  propna  ad  mo- 

cttiii pijrrinet.       ,  ,  .  ^ 

Motus  iiabet  mat9scm  coiwaaottcm  ttim  tccmuio  ad 
'  qucm,quim  ciptttcmiiiaaquo  ^  70 

t'  Mocuc 


Digitized  by  Googl( 


I  N  D  E  X/ 

Motus  non  difFert  realicej: ,  C^i  cancum  focifhll^tei  a  ter- 

minoin  qucm  tcndit  7® 
Modus  quoii^odo  i  (ubje^lo  fcu  fnobiii  diftingaa^r  7c 
Motus  criplex  acccptio  /  *  7*» 

Motus  trestaaim  fpecies, AcereeiojAlceratio^  Latio  yi, 
Mocos  idencitas  feu  diuecficas  geaoica  » ipecifica ,  &  nxk- 

mecica  rndc  faaiaciir.     .  -  . ,  Tl 

Mocas  indiaifibiliarfanc  mmata  efie  74 
Motus  nanqaam  iaciplc  ab  ipfi>majCitoc&>Uci€  fiBpids 

inipfo  dcfinac  74 
M^tus  incipicab  vicimpfuinon  eilC)  &  definicinprimo 
,    fui  non  cHc  '      .  ibid. 

Motus  locatis  multiplcx  diuifio  7V 
Motus  naturalis  &  violcntus  quid  7^ 
Motaadite^his  &  reflexus  quia        .-^  '  77 

Motusfelocitas  8c  tarditas  yndcnam  oriafV.  ^  ibid. 
Motusregalans&  irtegularisquid  7^ 
M^^uens&mtobilcdebecieeftfitadptobac^ 
11  oaeri  ali^iid  tribas  modk  dicipeteft^&iUcet  per  occi- 

dcns,pcraliud,&pcrfepMi6  7*  ' 

Moucri  aliquid  afcprimoprobator  '  7^ 

Qua  ratione  flt  verum^nihU  afcipfo  moueci  ,  '  ibid. 
Mundi  defcriptio  •   .  )  ^j.S^. 

Mundum  vnicumcfTc,  quarationecertumilc  S4 
Mundum  non  fuiiTe  ab  xtcrno  probatuc  ^  85 
Mondumprodudun^fuifiepcobatuc  SS 
Mondus  cttc  fic  ^ftos^  item  coc  dicacur  machinaaaacoca» 
'  Tniuerfiim>8e  ceelum 

Manios  qa<mioaMid0  i  Deo  potueric  pdfidior  pcodnci* 
iWd7 

Motidas  mumdonam  inoepecic  9c  defiturus  fic  99 
MucacioiocmaUcecquid.  U 

•  N. 

NAcura  analogicd  dicitur  de  maceria  Sc  fotma  ig 
Natura  cur  potius  dicatuc  pcincipiiun  moucndi  id 
inquoeft,qttamaliud 

>Iacucain  quaUbec  ce  nacacali  cft  pcindpiam  pafnuumt 
(oirmucationis       .  ^  -  ibid.,, 

Xatuca  in  nallare  ed  principium  adliuum  fiuegeneracift«* 
nis  anc  coccnpcUnMS  i  YclalieiTttiooi»  coitcaptiuac :  (ed 
taoi^mpec£scba4«  1*^.50 


I  N  D  E 

Naturain  animatis  eft  principittmafl:iiJttiiiaccreti<mi« 

&  motus  localis  3^ 
Natuia,habcns  naturam ,  &:  fccundum  naturam  quoiail^ 

doinLcrfc  difFcrantr  .3' 
Natura & ar s,quomodo  intcr  cor*ueniant,&  diffcrant  f4 
Naturoe  multiplcxacccptio  .  -  .  2,6 
Naturae  dffinitio  .  ^ 

Nacufic  dcfinicioxiem  materiflcA  foimse  couucnii^  pco- 

bawir 

NacQraiismaltipkitacccptlo  .  3' 

Nix  quqmodo  producacur,fic  cur  i^  cacuminc  moo^um 

"  pcrfcucrct 
Webccula  c|uid  ' 

Nubes  quid  &  cur  mancat  in  acie  rarpcnla  ^  X^l 
Nutritio  continuo  ncceilaria  in  \iuentc,dum  viuic  10} 
Nutritioin  viucntibus  quomodofiat  '  '  i©4 
Nutriciuaf  viautis  quatuor  facultatcs  fciiicet  acg:aC^nx, 
^cccncrix»cancoftri^^,&  cxpultrix    ^  ^  ^    '  xq$ 


OBjeai  rawoformalis »  iumitur  cx inodo  qup  objc- 
(flum  poteniiam  immutac,    '  .      •     .  W 
Obiciftum  potenti^  duplickcrpotcft  lpcaari,nwccrialir 

'  tcr,&:  lorirbalitcr  • 
Oculiftruduradcfcribitur  ^  -  j     -  3-48 

Odor  quid  5c  quotuplcx  ' 
jQdorandi  facuicas  rciidcc  in  carunculis  mamillaribus 

Odoracosa&iQquomodofiac  .  ^  •  .M^ 
Odorcs  noa  nucriiint  -         *  '^** 

Odoresvndcnam  gignilncar »  ^  quQmado  pcr  nicditta 

diffundancur  '    '  * 

OleumdifFcrtlpecieaboliuis  ;     ,     *  •  -17^ 

OsfcparatumQuomodoaaalogicidicaiuros  \H 

PArafclina  quid  ^  ^  ,  .  1^0 
Paralcliaquid  ,  ibid. 
PcrfpicuHm4Uia,&fiUOCUplcx  141 
;?li9fi(afi*iACcccbrQ>  quomodo  appcc^umin  corde  rclif 

oemcm 


Digitized  by  Google 


1  N-D  E  X. 

dcntem  iimncJiatc.mou«it  .    <^  .u^  ^    r  • ti 

Phantafix  officia  ^:  :  ,  f':  «^7^ 
Phydcacmfic  di^a      '  .  1- '^xji.  >  . 

Phydcx  dignitas    vciiicas  'I 
Phyficat  obje<flum  eft  eocpostiatiicaleni 


•Phyficamcireitieiiisampjpbaitttr  ,  ^^^^  ;  & 


tjBtseiqit 

affignahtur  '  ,  *b< 

Pluuia  quid>dc cur  mimitatilh decidat  n-^"  • .  iX^l. 
Pluuiaprodigiofa  aliquando  accidit  ^  fbid^ 

Potcntiae  anima!  ab  ip(aoriuncur    '  ■  .  »       <  'r  WCa 
Potcntix  animac  ab  ipfaohuntur  eficicnterpet  emaua- 
cioneni    '    .  c'  '  0  '        *  i9t 

Poccntiae  ^ms  ab  ipfa.ordioe  quodam  emananc  i^^zi 
Potcntias  ammacnoniisnt  idem  fornialic8r0iii&  ipfib  ^ 

ab  ip(ano»MttAmfciB9ab^ 
'  ftcant,  /  .   '  ibidj 

P«teittt2  aliWma  Ceg^i^xmhon  poffiimtdpecacl    :  ifj^  \ 
Potentiat  otganicx  non  (iuii  iiibjedtiuim  aniiiiai  ikim^ 
(bto  corporc  animaco  19^ 
'Potentis  rattonalis  anii^dc  propri^ri  ^ume^ui 
rcfidcnt'  •  .^u-^  •       .  ibicL 

•Poccntix  diftinguunturpcra6tus,&  objc(fta  i^S 

Pptentia^  animx  quinquc  in  gcttcr&cile  ^oHiffSOti.  i  l9Qk 
PocusnoanttCtil»iediiutritidniiniiBruit  •     ,  t^t^ 

rdncipia  g^eiationis  debof&i^iQaoili»]3Uiiic«ibat^ 
Mncipiagenesatieai^|ncprimacMlcati«  • .  %I>;-vlll 
Principia  retttm  nadualittmtria  efle  >  nempe  macectani^ 
•  ibcmamitpiiasKliinemjp^  1;: 

irtccr  Principia  generacionii  >  cni^  noiiil4Mmcietiic  ean-. 

/aclficiensauc  eciain  finalis  ,  ;/  .  ..  ibid» 
'Plincipij  quadruplcx  acceptiof-, ,  '^iKi^HLju.    A*  7 

Principij  dupicxdefcriptio  i 
.Piincipiorum  triagcncca  iCompoficionis»  ccgcutionis  SC 
gcncrationis  ^  7 

Priuacioqiioai(a(lei'i|UAnfto(cie  dicatuf  pci^lcipinmicp^ 
^  rumij^curaiium  if 
-Fcitiacio  <|ta ilrtfdMi fpefbni fit  pcincipuitn  pec  ie9(  |eK 
9  'accidensnatnraltam  ; .  •  <  f  .  ibi4* 

Pliuationem  eflep^ancipiiim  pei  fc  gencr^ioott^ liyitcflr 
pcobatuc  .   /  >: .  •.•s..!^    . .     .  z4 


V  -,.  ■••  .. 


ftriuationis  defijiicio  .  .'.  •  ^.i/fj^  .  • 
^rocclla  quid    .       ;    ^  •  i 


VaUtateif  rioue         quciuun  fitic 
<^ualic^|um  intenfio  &  remiino  «jttid  >  &  ^tt< 

;-jf4i  .."-^      ..  •■  .       ^  ^ 

«Qnantrtatis  tcrmini  quinam  fint>&;  cur  Yocont^r  wiiui- 
-'iibilia Quamiratis.  :  •     .  .     "       "  fi 

jQoancicacis  indiuifibiUa  ccrmiaantia,  Sc  di^ulajiiia4^^ 

iQbtl^ttsdii|dcx  acceptioT.  .  •  . 

jpfomotH        .         *     »      '    V  ' 

Htt  ty  AtthdAynm  noua  quancitas  nft^.aiqiarfj^ 
*    iV    fcdtantum  npuus  «juantitatis  xno4us 

•Rarumauid?^  -  '  '  "  «-'.V'  >  /  ^  .  **** 
-'Xdminiic^tia.  vli#  Mcmoria    -  .  ^  -  *  ' 

•iUfbiratioquidlc^aomodofiac  '  •  •  v  aij 
4tc4irdU0Mr^ibur4|m  animalibus  indita  ii( 

%^pi«tione]fiMMigenci^^ 
«.cfpirationis  moto$^«|k.*fi^*««^^ 

.Rciolutioncm  vfquc  ad  matf  ria»|pjflii«/ia  W 

rei  inccritunonficii  piobacur,  .  -  '  .  W 
'BLosquid        "    ■.  \  .  _  *  :  '  •     '  ^ 

^€?'Adguinis  cottfiitentiiaiieollttiifi^  cf- 

.O    feftusaaigrAntur  , 

vSiw^i oon^   meariaMQi^aiAll^^  ui  amma' 
>•  '  musfimguincpraedicis             -  » 

'^ni^a^squta  .    'J-C  '^.  i/v,  :'  .  .  .  ;  ^M- 

Jayor^ttidJc,<iUotuplcJt     *  ^f* 


Digitized  by  Gg^gl 


1  U  H  E  X: 

iejitia  ^onoiodo  habeamrtamum  detebosperpea&i 
ds^antibiis '  0  '»  j 

StlcoxifL  poteft  hflberi  A^idHlitdtttircoIlB^i^  iltoptisl^ 
Setneaquicijvndeprocteetuj^  .  '  %S 

Scnicrinon  cft  animacum  ibii 
Scmiftis  qu.Tclani  virtutcs      .  '    *  .  ibii, 

Scminum  duorum  animalium  nitiira  differentiuni  miTC^ 
tione  prolcs  interciam  fpccicm  degeawat  it6,%if 
Senfibileduplex,perre  &  per  accidens' 
Senfibilc  pcrfc  <iuplax,propriufh  &  commune  ta^ 
SeQiibtiis  ^e^ens  dUd^ttS  iad4ts  pdi^ 

ScnfibilcfupraieQ(hmpdfitaniflOh'ftotinlt  -  ^tsf 
StfAfibile  noiipoceft  percipi  nifi  inteniiedUQ<eQi6cieijj* 
'  /icnt^onafir '  *     ,   "  134.  - 

Sen^Ua.  fom  eoiQmfmi     ci^mpropria(untc|uiQquc  # 

.  ibid.     •  •  -  ^ 

Senfitiui  duplexacceprio  '  i8f 

Scnfus  noa  cft  pacencia  pUrc  paffiua » nc^uc  mcrd  adiua 

Scnfus  non  eft  duplex  facultas,{ed  vna  fimplcj^adliua  fi- 
mui&pafnua>aiucr(aconfideracione         '  lii^.ijo 
SenfattmaUiruQtinterni,aIij  externi.    ^  .-^^  V 

Senfus  eitr<iicantttt  ^  Atiftoteie  pbtentiat  paffime  .      -  •  ^ 
' « Stafus  (jtil!^MK>4o  podit cttare  dcolproptiitm  i  atic  cfMilo  ^ 
.  tniilieobieAttnr.  .     r      ;  ^  ijy 

«Seiiftts  .eturdem  appcHationiSifiae  ^etmt^fiiie  liitehiina> 
v^ft  clsffiteMi  f^ecietinqpiociia^  i^iii^  *  ayr 
'Scnfiis  cxterni  quinquc  i}8 
'Sailusexccrnusnon  pcrcipicpriuacioacm  proprijobie* 

*  Scnfus  internus  eft  vnicus  -^' 

Scnfus  comunis  non  eft  fenfus  diftinAus  iphaotafilttbt. 
Senfos  communis  tria  muhcra    ^  %$%- 
. 'ScnTuttm  atij  fant  intd:Qiyaii|  m  '   "  ailf: 

Sirisqttidibrmalitisr>&  quatnameitts  caufie .  ^ 
'Solqoiomodo  reinbttAmtts  4rma>in  ipfius  ?iie4|ibi|| 
\  «         se  me»litt jAMiei^  ,  '^*  *  ; 
;Soniiiiai&Qtphanta({Kmajdmipiopri^      -  a^a 
exSomniis  quando  liceir  tlii|ttid  piat/agire    '^*  17& 
Souworuoi  €au£e  ^  ecncra  ^    '  WljL 
"    .  ■  X  a 


I  N  D  E 

.$Qiimium  qui(l,&  ^i^omodo  fi^  *  ^^171 
S(Unausqai4»&qttomodofiat  %"  MSajS^ 
ScmuMirmanioii^  '  ^ijf^ 

')66nQsqiii(),&quomodofiat  •  •  ■ 4)a 
j^piiseft  rabieftiad  incotpoteaUifo  ' .  -  .  /  'mL 
Spnm  pet  qao<faam  mcdiom  ^  auditun^defisianu .  vfi 
Sams  quoaampa^o  p^i:mcdittni,a4a«dimfliiViC^UQjtra- 

iiciatur  '* '  •  • 

4eSp«cicbus  intcncionali.bus  ^uxdam  rcicUidigQaqux- 
.  runcur  iji 
Specics  intelligiftiies  funt  ncceflarise  ad  incellc^iane  191 
Specics  rcnfuum  extcrnorum,intcrnoxum»  &imcUigibi- 
lc$,qiiomodo  iAtet&^iifeifant  x^i 
Spccies  inieUigibilesquomodqpfodii^di:^'  c4lldL 
iSjpecie$iatentioiudisquid>A:car(icdi£la^  .  -^iio 

^ltp^f^inteiitb  feiifttjffiiiehiibL 
^ecies  inteiitiotialgs  fimfimm  ilitemotam  fiimc  tqI  ien- 
)  (atx>auc  noii  (efoats  *    '  •  ' 

Sptcies  incentionalcs  fcnfiium  internorum  Yiide  oriaa-/ 

tur,&  quomodo  in  ipfis  producantur  ' 
Spirituum  vitalium  &  animalium  origo    , .... 
SccUae.ruiorbismottttapiancui    .     y-^-^.^.-s/.  jof^ 

«StcllaeTagsrqaoiiiodoinaeceproducancur  15^ 
.Subieao  pcimaptr9Bon^t0t^  fimul  admara  '  i|f 
^^bftantiacotporea  fine  qaantiute  ikon  ^isft  efic  ez*  ^ 

Sybfl»mtii|  fiibfaita^)^  4ici|^^r* 

}..'.poj?ea  •      '  '        »  "  '     i-..-:.  V-  .f» 

^Snpj^rficies  cprporis  concinencis  duobus  mftdi^  ipe^llti 
.  ,  potcft    '  "  "*  €9 

idcmSuppofitumquomodoracioncfaimocusificnjpaeiis  * 

;jf,.*,moi»te  ,  •  7> 

AftusQbiedumqaodnamfit  i6y 

no  -».  ^ 

Taaosfiie^lQatmmquoqafl^M^^  ac 

.•■^•numeiO  ■         •      »'>,'»<i:frf'   .  i^j'' 

l^dhisorgaiiftiHefte^OM^^aiiw^  .f*^t.«  sUd. 

,^cmfcramenroip(i  quid>eiufqttci>niltiplyy dtwifip     'Xf 4 


Digitized  by  Google 


Tempori  ca  tancum  fubiiciuncuxr  >  qu^.iiuciunK<&  Bfktm 

habent  .67 
Tcmporis  dcfinitio  64 
Temporis  mulciplcx  diuifio,&  a  mptu  diftiiiAio  6^ 
nibii  T^oipods  quomodo  vnquam  fic  prxiqn^  ^  . 
Tcmpus  maxtmaoi  habec  affiaicacem  cuu|i  motu  >J 
Tcmpus  cuc  dicarac  aiuo^as  monisificqwlm  pcius,  « 

pofterius  ibi4» 
Tempuiquoniodaomfii^icatfitioear. 
Tempos  quomodo  dicatur  nancflueiis  ibid. 
Term  fomm^  ficca  &  modcfac^  fiigida  •  . 
Tcrrxc  fcccunditatis  caufo  ^       ;  *  .  I|* 

Tcrrx  ambitusquantusfit  4$ 
Tcrrx  plus  cft  quam  aqux,  rationcprofunditati^  ibid, 
Tcrrap  montcs  &  collcs  vndcnam  extitcrinc  ibid. 
iu  Tcrcx  codcm  tra^bicaoca  £>li|  &  fenim  quae  gignuiv- 

curvaciecasv^deproueiiiat  itid. 
Tcrrae  mocuum  orig(heoc6mqiic  4ii<>^eocra 
.Toaicru  qiui  .157 
TorpeUo  ^uomodo  maAum  eius.ig^  &  reti>Tel  aniAdiiie 

accigericyftupefadc  -  ^  , 

Tortes  iitaere  quomodo  prodttcaiitnr  .  •  |ff 

Tocius  entitas,diucrfa  a  partium  cntijtatc>  licic  noarea^ 

litcr  di{lin<fla,probabilitercfl  admittcnda  3j 
Totuma  fuisparcibus  vmt;is  &  coilcditfc  fumpcis  >  di- 

ftinguicurrormalitcr  *  5^ 
Totum  phyficu,non  efl  proprie  ioquendo  realicerdiflin* 

,dum  i  fuis  parcibus  vaicis  Sc  colledHu^  fumpcis.  ibid» 
faX^iaicacefimdiilui^)  peri^  male 

piacipium  aheria^  peclbfiiiCyiioQ  camen  cau(a 
Turbbjfai4  \  , .  .  ,  i^f 

VAcdiQCpmodisq<iomo4pfa^carrs^^|iaF^  ^ 
Vacwimcarnoiideciur  '  M 

Vacuum  ab  Angclis^auc  d^monibus  nou  poccft  induci  6^ 
Vapor  quid  •  ,  14S 

Vcgctatiui  duplcx  acccptio  iS( 
Vcgetatrices  potcntix  quomodo  inccr  fc  diffcrauc 
Vegetatri^is  ammae  ues  pocenciac  .  ibid. 

Vciittcttrintranftteriiuncircacerramfaaiicur  1^7 

ycotitimf^diffiaaiiicicaAc^ialitate  ibi4^ 


I  N  D  jE  X.    -  : 

^cntojrum  quatnam  fic  matexia  tS9 
Vcntorum  numcrus  }  '      ^  W 

Vcrbnm  meDtis  ouid ,  Sc  qctomodoprodncamr  ^  * 
Iferbum  mentis  differt  formaliteti&reeliter^flL  fpectein- 
'  i^iigibiltzabiiittlkfttottpantem^t^ 

|3eVe8bpj«endf4)iiinbniilHtiiidi^ 

VlgHiaquid  ,  -       '  t49 

Vinum  eftciuI3em fpccici cum  li^uorc  ab  vuis  cxprefTo 

Vinum  4iffcrt  fpecic  ab  aceto  -  ibii 

Virgae  !n  ccxlo  apparentcs  quid  '  i^o 
Vifio  nofitcmiffionc  radiorum  ab  oculi5,fcd  rcccptionc 

foecierui«intentionalittmabobie&oino€uliun  a4f 
Viuisobiedumcftlumenfit  color  .  .  »41 

Vifilsf^cnkasrcfidcnnhumorecrTAailinQ  '  '  *t4t 
Vitie  defcripcio,cinfi|ue^xpHeati0  '  <  a  ±c% 
ViaehnmanitdBfeatcs  ibntid  Itimmcim  fix  ibid. 
Vitx  brenioris  6c  din^nmipris  quatuor  pr^ciplHe  cao& ' 

209  '  ,   •*  ^  .'  t 

Vitalis  opcratioquid  (     •  "  xoo  * 

Viuens  iugi  cffluxu  qutrundam  partium,&  acccfTu  noua- 
rumfcxcepco  folo  homine)mutaturqnoad  rubflatiai» 
&  fecundiim  maternm  &  fecundum  formam  iiO 
yiuensper  omne  vjcaB  temj^us  idem  i|umet^  fecun^uni 
dl^ntiki^  perieuerat  '    s  xii 


y«l^tas  &bali<|ua  cottfiderittioii^  eft  nohilioc«ii|CeUe2 

^  »       '  *  ■  •  '     .---'7,  /ibtJ, 

^  jjpel  Votnntatis  aAum  producitur  aliquis  termiiftis  inter- 

>  nus,qui  eftidemrealitcr  cumi|f{^.voliuon|;.  .  .tf9 
Vorago  vndc  inacre  apparcat 
ypxiuid^&quomodofiat  * 


*  t  »1  •••'»'..    •  -   ^  ^    ^  -  -~ 


.  1 1 


♦  » 


jcl  by  Google 


:  i  * 


QVARTA  PAR.S 

SVMMi£  PHILO- 

SOPHICA 


1 


tjux  cft  Mctaphyfica 

,    ,      /itf.  iiuiU. ..  '  . 

\  ■ 

^vCwi  dttplici  I M  p  X  c  s  lo(mpleciiItmot 


X  4 


f, 


Diyiiizea  by  GoOgle 


.  ..  .  ;>  >^ 


\  eorum  ^ua  tn  hac  tjuarta  SummdC         .  \  ^ 

'  ^ jfmtuMus  conttnentur^vbt  nume-      :.  \  ^"fk : 
THs  paginamindicat.  ^ '       '  ^ 


^^dj  V^STioNts  ^n'Oocmialesiii  Meta-  *  ^•f-. 
^>\rytz:iK  Pracfacio. 


5$5i3:^S^  Qh^  &  cjHalvs  flt  Metuphyjica.  I  Qa.  i.  v  • ,  i 
XJMdnamfuMetaphficdLcbieUuin.  '  i  Qu.  z.  ' 

[    ^  Q^^  ^^^^  firHundpufu  tn  praHicanda  hac  Philofo-   .  \ 
?     phtxpartf.^  '  4QU.4. 

,  Prima  pars  Mctaphyficxjfeu  Tradatus  dc  natura . 
Entis.  V      ; ' 

jprior  difputatiohtiiusTradtatus,  Dcconceptu   .  . 

Entis. V  .       •     .     .  . 

QuidnomineEmisfignificetHr.    *        •  •       '  j  QUji.  >' 
Qmdfitingenerecoceptt^firmalis^pbie£liuu4.  6  Qu.i.  . 
QHolid fit conceptus formalis Entis.  .    8Qui.j.  . 

Qualis fit conceptHi  obieBiHUs Entis^  5)  Qu^4.  • 

Poftcrioi;  difputatio  huius  Tradatus  ,  dc  Com- 
.^munitatc  £ntis>dequeciusconucnicntiacuni 
inferipiibus.  .   »  .        *.  .         .  • 
^Qtifnam fint prAcipua,  diuifiones  ^ntis.   "     .10  Qu.rJ  ' 
i^inam  &^tialesfint  modi  Entis  resdis  generatim  Qu.z,  > 
furnpti.         .  .  *  •  \.  <\-    "    iQ  ^ 


f^Honwdo  Ens  dicaiur  de  Ente  rei  &  raftms^vbi  de  Qu.  j 
Enteratioms  nonnulla.  ;  .  .>.  11  . 


,  Google 


*  r  ^  • 

.Qa  4.  Quomod»  Em  dicMm  de  Ente  fer /e  ^per  aceff- 

Qu;  5«  Qmmodo  ens  dicatnr  de  ^MesStH»  (^fotemi^t  14 
Qir  6.    Quomodi  Sns  diemmtde^  Dei^  ^  cr^i^yis,  item^ 

d^fHbslantpai^.accidente  IJ 

.     Secunda  pars  Mccaphyficx  >  jfeu  Tca£fcattts 

priocipijs  fintfs-' ,  •.•A./AVi*v.^^.  '  .  «  tjr'" 

Prior  dilputatio  huiusTra^jj^^  IJtc. p^iqtcipijs> 
.  compiexis  enris  i  .         *  ,  '  ^ 

Qa»i*  Que^namjmeiUaprincipiA  '  -  t  "  ^  .  x8 
Qu.2.  QuoAnamfit prirmm  fir firmi^mmn  oTwiHm prin-' 

cipmm  '19  . 

Q^u  AnprimmnprincipiH/itpror/Usiftdmt^ 

Pofterior  difputatio  huiusTracStat.  de  Principiis 
,  .     /  incomplexis  EncistE^encia  &  £xiftentiai> '    •  \ 
Qu.i.       9^'^^ Z'?/'^ ^**^  ^^ii    dkterjis  rtjmmgenep  : 

Qa.2*   Quomdo  ejfemismim  dicanmr  it^iiii$ifibiles    15  :  - 
Qu.j.  ^tfHmejfentiareriemfintatems  * 
Qii:4^  fitexiflentiayKjr  quibiis  rebm  conueniat 

Qa      Quomodo  exJienti4dlfiingtMtHrab.eJj^id  ' 
Qu.6.  QuotuplexfitexifleneiMi*'  /         V'  . 
Qu.7.        Jkkfiftentia^vbi  de  hypofiafi  ^fufpefito  S  •  *  28 
Qu^,   De  inharefUi4  ./    :o>  .31^^ 

X^^y  T)t€ntitate  '  jt- 

Tercia  pars  Mecaphyikac » feu  cca€fc^cus»  dc  Pra- 
'     iecacibusentis / .      ^  ... - 
Prima  tlifpucitio  hiiiitt  ctaAaiius»  De  proptRrtaa* 
bus  cncis  in  gencre.  ^     '  - 

^Vtmiedontmii^^propriitmuft^^       w  H 
u.a.   Quotmimfinttntieprtfrie^et  •  34 

^  ;;^Sccundadifpucatiohuiustrai^am*^Aiu^ 
« 1  tmsproptietadbus  htkV»t  y  .  \\  iw-^ . 


Digitized  by  Googl 


^  -^-  DE   VNO.      V,;-  ' 

V^tmmVnimfitverApaJfw ^  ?7  Qu.|. 

vnmn  addat  Enthjeu  quis  fit firmalis  cr pr^"  l». 
ciJitsconceptitsf^mf0      •  fhid.  _ 

l)evankvniatmmgeheribm  ~  ^  ^SQSiritv* 
Qmdnam^ pnncipimn  vmttitis  nHrnerica^feHm-'ylii4i* 

Jituduationis  *    .    }9      ^  i 

^  id^fuod fem^l periitypojfit  idem  mtmm  refrediir  Qu. j. 

c%  4^  ^ 

/7^  dmifiom  Ef^ie  invmcm  &  mtUoh  4i  QH^^^ 

jin  verum  propria  fit  pajfio  Entii     ^  .44  ^S^I* 

Quid fit  verttajy^  fuotuplex  /  il^id,  Qs*'» 

pofita fit  ratio  verttutis  trat^endentiUis  4$  Qi^?* 

DE  BONO. 

%AnboniemfttproprimsEntisi  ^  *47  J:^*^*  j 

Qmnam fit formalis  ratio  boni  tranfcendentisjlis  48  Qi?«  ^ 
^td^nfit  bonum  fuod  pejfpBum  jo  Q&^** 

y5> malums&  ^  reperm pojftesilifuodmtlum  Q&Q* 

finehono  ibid.     \  r 

'    .f>liscomplexis£nttSt  .     ,  .?  ^ 

^        DE  NECESSARIO  ET  V  ^ 


'•Quod^&qHotHplexfitneceJfarium  fiQS^^* 
"AhdeturEnsfbuflicitefmceJ^  5^Qi!:^^ 
'^n^tifrens  fimpiicitcr  necejf$mm  fupsdficri^  QSi^ 


Qa.  4."  *"''P"a  efficiemia  ftu  CMtfi.  |j 

DE  EODEM  ET  DIVERSO. 

5:    Qtunamfint  pntcipua  idmmnmx^  difiin£Uomm 

QMmoMfihabcat  dijltnitlio  anatura  rei.      '  f6 
Qu.S.    QMmodofe  habeat  dtfiittQiorMimis.  ■  57 

DE  ACTV  ET  POTENTIA. 

.      9.  ^/^yZf f/w  ejfe  tnaSH,velin foten^  58 

Q^yi.  -D^  potentia  ncHtra.  '  • 

^12.  Ff^f^^^H^iPndafitpotentiapiu 
Qu^y,  t^f^rwnditurpotentiaokedientiM^. 

^  Qaarta  pars  Mcuphyiicacj  feu  tiaiaiatusilc  parti- 
busEntis.  :/  6% 

Piimadirpacariohma$tra£btcu.  DeSubftaorist  ^ 
&  Accidcntc  gcneratim.       '  ibid*. 
Uji.  Qm  differatSukfiantia  ab  acfpdentei    '        iAm^.  ' 
2«  /n  ^ /'(y!if2i fiifjrfnakie  rdtio  acciJbmuy  &  a»  fojjfti : 
Den^  eonferHare  acctdensfeorfimafiihte^o.  6$ 

(^nmdiBidccidcm  connenuu  nett^ fimmic gj^ierp*, 
^ttt •    •    -  ^ 

0^4«    y4«  f  ^^w^  nurnero  accideHs  fojfit fimul  effe  in  pluri" 
'  Itusfttb^l^yfl^anplHrantim^ 

fintfimHteJfemeodemfii^ieShm  67 
SecundadirputatiohuiusTraAatus:DeSubftan-  ' 

tiacrcaufpia^aU^fej^iOtdligcmiw    .  )  6?k 
Qu^I.    AndentHrinteUigentU^J[_  (^9 

Qu^*  ^^dfiifUmll%f^u.  7  *      .         /    '  65^ 


» -  « 


DigitizedlJ^Google 


4 


Vtrum  Angelt  afftmant  corbwik  ''.  70  Qm 
(^nmncrofimAngeli,        .  .  "  .  yiSrl 

i^4Mmfit  d^erimenimerAngelos.     >  7}QirT 
^  1  ertia  dilputatio  huius  T^<aw»s.De  iubftantia 
iuctca£a,ncmpc  Deo.  .  " 
^«0««»  /»40»  Otiieim^ignofici  poffit.       y]  Qa.  u 
VtrHrnDcton  eJfedemnflrarifoUit^^aHomdtf.T; 
^nmDeoexislemmJkiffiieffeHtid,  78^3. 
V^rimefimiadiimmfitexpeTs  mnii  cmpofim^ 


QmmdoJehMbeat  tfihtikiimMadfHhfillemiMn  Q^, 

'Qmmodo  Detisvht^ueexiftat.     '     '  '  /       81  Quitfi 


 », .    .  .  j  j.-jfiunloites.  Qu.7. 

ufid.  , 

)  ^namoperationumgeneraDeotrthmimir..  8lQu.  8, 

r«<;^  i^  8}  Qo 


•  t 


•1 


Digitized  by  Google 


QVARTA  PARS: 

SVMM^  PHILO- 

;  Dc  ttpQS  ^bftxa&is  &  fpirittialibi)|&. 
jPRiEFATlO,    '  . 


icnii^ 

ali  j  ab&lntd  Philotbphiatn  appeUant»  vcpo* 
tc  quac  id  nominis  pcculiari  lurc  fibi  vcndi- 
.  ^et;alij  cum  adiccio,priiiiam  philofophiamihoc  eft  noti?- 
lifTimam  philofophix  pactetii,  (iue  obie<5li  dignicac5  fpe- 
^csjfiuc  principiord  ccrcitudincm,{luc  dcinonflrandi ra-^ 
tiooemiaiij  fapieatiam,vtpotc  au^  cx  altilfiniis  pcincipiis 
procedat:  altj  Meupliyficam  >  uuc  ^uiaPbylicam  oj:dinc 
do^tinac  icquitar>(uie  qiiia  itlam  dignicate  prxteqp:cdi«> 
tuc.  De  qoa  prittSnonnaUaquie  adipfius  defintttoae(ii> 
obie^m^fHcia)<8e.parutio^^  feu  docfncli  met&odmtf 
fi)edlapc>f  xf  Ucaada  f^n^ » j^atif  dqi;e  fttbie^  qtiicwian^ 
dica(ur« 


'«» .  •  - 


-r/ 


^4  ^qiMiUftlMitdfhyfcM, 


r 


w  »  — '  f  —  ^  —  —  j  I   i      — — —-^. 

rum  gencre  ncmo  non  fatccur  :  prxiertim  cum  ada^qua- 
camiplius  obic(flum  fcilicctens,fua  fibi  vcndicet,princi- 
pia,parces  &  proprietates.  SunccnimefTencia  &exiftetia. 
iiiterna  cntis  puucipiayeaque  incomplexa.  Addc  pcrmuU 
ta  aliftcompka^aiqwfsiacij^]!^^ 


'   Diqitized  by  GoOQle 


.jOOgl 


«  1 


^  Schcir 


r 


Sumtiia? 
Phiiojfo- 
phicas 

pars  eft 
jMetaphy- 

fica,cuius 
guatuor 
lunr 


^  1 


i  7  • 


4 


■J 


Diatized  by  Googl 


QvAEST.  Prooem.  In  MetapH.  t 

l>i]Siioti0uita,vcqaocUibecefl,velnoaeft>&c.  Parcescn'* 
tis  ftxCctma  crcaci  inceni«  (eu  compoaences  >  dici  po& 
&nt  ada^-^c  potentia ,  ficllt^ocis  fpccificig^as  &  difFe- 
Mictfllrpamsffibiediiia:  func  exooMiia  qiur  fiib  lacicadi* 
Arcocis  caAqoaiii  ^ci^  fab  genere  falcem.aoalogocon<- 
ciatticat.  Ihmcicnttcs  »inc,Ynura^vecam,boaam>^ 
Cttce^aiic  parcibus  cnws  fubje^Hois  per  ip(arum  principia  ^^^^^  ^ 
Jemonftrari poffunt^Ec  quoniam  Mctaphyfica  principijs^^^J^^^^JP 
▼titur  altiflimis,&  per  primas  rerum  caufas,  proprias  ^^- •fgmditim^ 
fcdioncs  fui  objc<Sli  dcclarat :  idcirconon  modo  fcicn- 
iix,|cdetiim  fapicntire  nominceam  dignatur  Ariftote- 
ksi.  fuas  Mctaphyiics  ca.i.&  racrico  ab  codera  1,6.  ^dk 
cap.    dcfinicuriapiehciaihabicusiudicaadi  dc  rebus  pcc  ' 
alciilimascanlas.  .     '  '  J 

Vbi  aducrcc  fapienciam  diapUcicer  accipi:primiim  qui^  itfimiis^^' 
^mftridofi0iinc«cu,prohabicamencis  quodamdiuer-.^^^  <<^' 
£>  ab  habica  tciencitei^lbaift  ipfis  principijs  abfqucracio-^V^ 
ais  diicurfa  condufioncs  cognofcuntur  :  qui  habitus  in 
Angclis  &perpaucis  in  Philofophia  vcrfaciilimis  homi-» 
nibus  rcpericur.Alias  vcrofumitur  fapicnua  iibcriori  ac- 
Ccptionc  proco  fcientix  habitu,  <quo  aliquid  itarationc 
concluditur,vt  exprimis;,  fiuealtiifunis  rerura  principijs 
daducatur  :  quomodo  acccpta  (apicntia  (pecics  quxdam 
«ftfcicnti^  :  &  lan^  hoc  jpoftcrioii  modo  Mcuphyfica 
kiec  noflradicicur  Sa^eiicia. 

.  Sfle  mofheoricamnuiai&ftias  eft » quimprobacio- tjiqmpm' 
MSiidigcac>^^idemiiitercheocecicas  ^biliflimamiii^*'''**^^^!; 
jp(kpcaefiuioacolaiioii6b(ciu2  infinuimifl^os» 


D 


AISTIO      II.  n' 

Kfcntiunt  de  rc  propofita  Philofophi  :  alij  enlin 

  Dcum^alij  fubftancias  fcparacaMli)  fubftanciam  in 

cbmrauni»  alij  cns£nitum  ,  quodyocaiitpccdicamcn* 
coie»  objcdumefte  Mccaphyficac  concendanc^fedhiom^ 
nesaonfiuisamplam  illada(figpAnc>  ycpacebic  Alij 

CfteaplttssMjaoiUud^xceiMlunc»  dumaiancobjefium 
eca^yfic^  eiTe  ens  !aci(fimifiimpcam,^uacenu$  ens  rct 
9l  ractonis  complc^cur:  ncquc  cnim  vcra  &  rcalis  fcicn<»  \^ 
cia>pracfcfcimca<juae  cft  omniumprmccps  ac  legicia  ciuf- 


mocii  tcrtiuiffima  cnciaperfe  €Oiiiuier;|^j  lcd  (Aatui^^esl 

^*2?*     P^llii^itur  longe  vcririmiliorcommunisrcnccntia!?M>.v 
^  jedum  per  le ,  ^  a(iap(]uacum  Mcuphyricae  ( dcjpooHm» 
non  vcro  de  ol>)cc\o  pcr  accidens  >  aut  pfioiiali  propofita 
<|uxiho  itueliigoiidacftjcflecns  rcale,pcrieiCompkcuni9 
coinfrhiDe  Deo>dc  rtbus  creacis.  Probkurf  nuia  iUiid  db 
proprium  &ada:<}imcuin  alicutus  fi:ienii4ifi»je(ft^ 
\   prinio  pcr  (e  cducniunc  priinflt &-i|iaxt0i^^neralcs  fto^ 
prietaces '  i]u«  itf  ^a  fcientia  denionftnincur  » ^  '^c  vcro  ens 
*•   .  rcalc  pcr  lc  completum  in  gcncrc  rpcclacum  cft  ciulmo- 
-  di  >  tali  cnim  cnti,  vt  cnselt,  conucniunc  clic  vnum,  vc- 

2JJ|JJ^  rbm,bonuin.  Ucinde  illiuicll  vcrum  &  gcrraanum  alicu- 
,  gmdbMd        fcicntix  objcclu  ad  .]uod  omnia  quq  pcr  lc  in  taliicic-. 

*  Imp,  '  ciaconddcraniur  rcicrri  poliunc  caa(]uam  principia>par-  * 
»        ^  ^.ccsducprd^riecatcs:  atqoieiiifmodicft^EnsiiiudreaieiiL 

|^nere>vc  patec  ind  udionc.  fiPolfunt  autem  alix  priorcs' 
&ncenciaealiquoinodo  ad  vcruin  fcu&m  ficduci.  ;  Si  9*i 
mm  quxracur  objc^m  pra;ci^iim  &ttprhnaiittmf  ^Cfli 
non  addDquatum  >  ci^tittn  cft  non  aKadmcfjuam  E^cttW 
Si  vcro  quarratur  objc^um  pm?c  Mctapivydcum  >  idcft, 
/  *  cuius  nulla  pais  llibjcCra  ad  alium  artificcni  pcrtineat» 
illud  dici  poccrir  fubllatia  prima  feu  inimatcrialis.Quod 
a  fubjcdum  intclligas  illud,rationccuius  cxtcra  caaunt 

fub  ada^quatum  iLib)cd^um  icicntia: ,  lilud  cfl  fubilanciat 
*         '  in  communi.  Si  vcrd  iliudfubjc^ium  iacciiigas  dc  qup. 
'  "*         dcmonflrari  poiruntproprictatespcr  vcr^cauias&  prin* 
cipia ,  dici  p'6tcric  itiuil  cfie  £n$  >  dancaxar finicum fea 
^         prs<Ucamei|gic :  (]uiadcm«nftracionesdeEnceinfini 
^^::^  -      nertipc^^&S^  fiunc  per  caufarrcales  &  proprias,Si  de-^ 
«  /:        nicjuc  o^j^cftiim,  quxracur  quod  compldltacur  omnia> 

*  *  qua:cunc]ucline  pcrfc,(iacpcr  accidcn$,tractdtur  in  Mc- 

tapiiylica,  hoc  lenlu  vera  cnt  corum  knrcntia  cjui  amnt» 
Ens  latiflimc  fumptum  elfe  Mctaphytica:  objcctum,  nul-  I 
lum  tamcn  cx  his  on\nibus  dici  poccit ob^tdtum  pcr  fc  ^ 
adasquatum  prarccr  illud  quod  amgDautmus.iix  his  coiii^ 
.Mfuphyfi^  gi  potcft  hatc  Mccaphyficatdcfinicio>  vc  vidciicccdicacm; 

tcicntia  thcorcricadecntcrcali  pcr  fe&  compleVoabo^ 
ni  maceiia  iaican  (ecundam  indificrcnciam^abihadoi 
CfltccriEbn  ouodnam  fic  genus  abAradion>s>if  uo  Mccapl^ 
^  ^bjcdtfiaMtrahtt  aboitoiniaictcia>hocdl>iinguiari>(e^ 

•  fibiii,& 


i»rf3uU>«8cintclIig)bilt,  repeteexijs c^tueJdcQimiisiii 
Log^cade  ^tdin^ionc  icienciarum. 

♦  Licetautcm  triplex  fic  gradus  hujus  abftradlionis  ab  Grgdm  W/« 
omni  matcria  in  rcbus  Mctaphyficis:  (Ens  enim  &  com- i^^f 
munia  attnbura  abftraliunt  ab  omni  matcria  fccundunl  ^'^?^*- 
indifFcrcntiam  ,  c]uia  lixc  &  fimilia  poiTunt  cfTc  conjun- 
cum  maceria» vei  non  :  intetligenti^  abftralmnt  ab  o« 
i2^ni  materia  realiter  :  Deus  vdra  abftrahic  non  cantuni 
ib  omni  materia ,  fcd  ctiamik  quauis  pot^ntialitace^  qjise    ,  ^ 
in  rebusMecTphyfice  fpe^is  (e  habecyelaci  nMttria) 
W^camenpropccrea  cripleac  l(4etaphyfica  confticttittiri  < 
eo  qaodtes  Mecaphyfic^  non  diftinguuntur  pef  ilmgra- 
dus  abftradionis  in  ratienc  fcibilium,  fcd  fccundiim  re. 
Cacceiiim  cum  vnica-in  Mctaphyficam cll^  dicimus ,  non  ^  ^ 
vnicum  firapliccm  habitum/cdaGTiircf^aciORcm  rcdUor- ^^Z^jj 
dinatam  multorum  habituum  ccndentium  ad^riCCTamiitf4i||r^2 
cogQicionein^utisjVceQseft>inceiiigimus«   •     \^  ^  utu 

Qv^AB  S  T  X  O  III.. 

Sleuc  Dialedic^  c^ris  omnibas  (cienri  js  fiibieruien-* 
tis,it3fMctaphyficaE  eifdcm  imperantis  qusedam  olfi- 
cia  funt  prxrcr  cogiiitioncm  fui  objedi:non  quod  Mc- Metaphy^:- 
'caphyfica  fui  objcdi  theoriam  ad  praxim  rcfcrac  quem- 
admodum  Dialecflica  :  fcd  quod  intcllcdus  hac  vniuer- 
falifcicncia  inftru^uspoflicinulu  piacilare  ,  &  multo 
^  piuraquam  fi  cseceras  duntaxac  ceneret.    Primum  ig^-  |^ 
coxMecaph]^.ficac  munns  eft,a(lignare  fubjei^a  caeceranunL  * 
fctencf arom' :  eft  enim  ipfias  geneiales  eocis  difiesencias 
perfcxliu^,  per  quas  prxciptiae  encis  parces^quaram  (pe* 
culacio  luirelic]ua^in(erioresicienciaspercinet  >  diftin*  / 
guimcut :  Secundum  eft  fuppeditarc  inferioribus  (cientijs  ^ 
non  modo  tcrminos,  quorum  vfus  in  omni  Philofophiae 
partc  ncceflarius  eft  ,   vcrumctiam  clTcntialia  i]uxdani 
attributa  ,  c]ux  funt  Mctaphycx  confidcrationis  :  nc- 
quc  cnim  vllius  rci  quidditas  cxplorata  cflo  potcfl^^ ,  nifi 
perfedis  omnibusei^accribucis  ellcncialibus.  Terfium  ^ 
munus  eft  probare  principia  cjecerarum  fcienciarum^    «  ^    .  [ 
'  idc|ue  pra:fertim  du(flu  ad  incommodum ,  aftumpcis  po*  «      .  ^  .* 
^  ciflimisqaibttfdamprincipijs^  guaeinipiatradantarflQl 

*  ■     -  r      .  . 


Digitized  by  Google 


4  QVABST,  VKt^BnU. 

reiiinccndos  homincs  obftinaios  &  pemnaces»  B3t<|lli*> 

bub  iiuclligcre  cft  cxtcras  orancs  fcientias  Mctaphyucae 
liibclkjci^uc  paodo  aU^QO  fubi^ccrnari. 

§lui(  ordo  firuandi0s fit  in  pmrM0Mnds^MC  fhihfi^ 

V  A£  S  T  I  O  IV. 


VTcognnionis  cuiufquc  Tcricas ,  conformirasqux- 
dam  cftintelligentix  cum  rcbus  intelledlis,ita  luiii 
demum  vcra  6cgeiiuina  eO:  tradcnJae  fcientiar  methodus, 
'cumfcientiasparces  relboadcnc  parcibus  rciqux  rcicur. 
Quocirca  ci^oi  in  ente  ucoc  in  quolibet  (cientia;  ob  j  edo, 
praem  propriam  ipdas  naturam  ^  cria  confideranda  iint: 
nempeeju$principia>  parces>  &  propriecates :  hinc  qua- 
tuor  eruncnoftrasMecaphyfica!  partes^  crMftaois.  Pri- 
tna  eric  it  nacilra  Entis,Ybi  agetur  de  ipfius  conccpciiiSe* 
cundacrit  de  principijsEntis,  yhi  it  eflenda^exi{lcntia> 
&  gcneralibus  Mctaphyficis  pronunciatis  di(Icretur:Ter- 
tia  de  ipfius  piopriecatibus,  vbi  agctur  dc  vno,Ycro,  bo- 

no,necel!ario,coiitingenti,eodcm,diuerfo,a<flujpotentia: 
Qjaita  dcniquc  erit  dc  cjufdcm  partibus  fubjcdtis,ncni-  . 
pe  de  Ente  crcato  :  vbi  dc  fubdantia&accidcnce^dc  An* 
gelis  f  dc  Deo  di(putabitur.  Rurfus  vnaquaeque  pacslea 
craAaCttsitt  fuas  mQkUtaciones  diftdbuetur. 


PRI  M  AJP  AiLS  ' 

METAPHYSICtE, 

S  E  V 

TRACTATVS    DE  NATVRA 

Encis. 


Voniam  juxta  Ariftotelis  do^flrinam  ,  &  rci 
vcrii:atem>YCpoilca  doccbitur>  £mis  ratio  eft 
analoga,  Sc  omne  analogHm  maxim^  digno- 
icicarexdaobiis  ^  ^uocum  altemm  eft  lUiua 

CQQcepniSi 


Digitizoa  by  Gt^jt 


SlV  TiACT.  ©1  NATyjlA  l^KTtS/  / 

CDnccpcus  qucm  de  illo  formai:  intellc(flus  >  alrcrum  eft 
eiuldcin  cum  infcrioribus  mci\ib:is  communitas  fcu  con- 
licnici)u:i:iticirco  dc  duobus  iilis  in  explicanda  Entis  na- 
tiira  dillcremus  :  ita  vc  iii  priori  difputatione  huius  tra- 
(^ticus  agacurdeconceptu  £ncis  cum  formali  tum  obic-^ 
^iuoi  in  pofteriori  vcro  dc  ciufdeincomrauuicapc.teua*' 
tt;|io^pacticipatioiieeiufdc^  /  .  . 


Dc  concepcu  Entis, 

*^  •  '  ' 

QV^AISTI.O     !•*     ^      "        ^  ^ 

QVod  Grxd    w,ta^iT£  eivAh  quod  eft  t(k,  Lacjifil 
Phiiplbphi  inuficato  qaidcm  dipad  vdgus>&  pamni 
ileganti  «'^ciilitao  camen  vocabulo  Ens  appellaruat » 1  . 
.vcrbofubftantiuol^flc.   '    -    '  / 

^  Vcn\in,quia  Ens  duo  fuo  {ignificacuincladit,iliminitfi  ^'fi"^^  '  ' 
•  ipfum  Ci[rc,&:,quod  quid  cftjfcu  exin^entiam  &:eiTcnciam,^''^^**^* 
dubicacur  quidiiam  Eatis  nominc  pra:cipu^  flgnificetur,   *    '  '  * 
an  ipfum  circ  feu cxiileatia  i  an  vcio  ipiuiu  <juod  <juid 
eft,iiue  effencia. 

,    Rcfpondccur  iftud  vocabulum,Ens,duplicitcr  accipi,v.-  fj^^^Jnj 
no  m  odo  vt  nomen  fubftanciuumialccro  modo  vc  nomen 
adkdliupn  vcrbalc  ,  quodvulgoparticipium  appellantt^itj^     '  y 
£ni  igicur  pctori  modofiunpcum  efienciam  feu  quiddi*  ^  y 
tatem  rei  abfquc  ylla  circumfiriptione  cemporis  pri-  ^ 
,marid  ^Hgnificat  ,  exiftentiam  veco.  !fecunaarid  con^ 
tiotat:  ac  vero  poftcriori  modoftimpcum  ,  primario  e- 
idftcnciam  ,  fecundario  efTenciam  fignificac :  Ens  cnim 
in  hac  pofteriori  fignificatione  idem  eft  quod  exiftens, 
£eu  id  quod  a(flu  cft  :  licec  aucem  hxc  acceptio  ad  captil 
vulgi  ut  magis  accommodaca,prior  camc  eft  magis  phi-       ■  ~ 
loiaphica  ,  &  apud  Metaphyficos  ftcquentius  viurpaca» 
vnde  iuxta  hunc  fenfum  dicitur  £as  efie  dcqaiddicate    •         .  r 
/  Teromtljbtt  cffc  a^tribcuii  cflcntiale  cim 


Digitized  by  Google 


^  « 


V 


6  Frima   Pars  Metaphysic'  ^ 

iBHm  Dii  de  dc  (^uouis  rubiede  eilenciaiicec  &  qoiddicatiae  prxdi* 
t^lfenti^^  efi  c^riiquod  dc  cntc  in  poderiori^  accepcione  dici  nequit; 
de  tiufcUm  ^j^j^  ciTcntialiccr  compctit  clTc  a£^u  fcu  exiftc- 
ij^mu.         j       (blins  Dei  propriism  eftjCiiias  exiftcncia  eft  ite 

ciuI3emc(Iecatia.  ^  -  '  ^ 

M  Noundttm  autetA  cft  vdcabdiim  fftud(cns)  in  vtraqiie 

^*»         acceptione  non  fupponerc  pro  clTcntia  atttcxiftcatia>icd 
pro  compofito  mctaphyfico,liccc  m  priori  acccptionc  cx- 
prcfsc  cflcntijp  &  fubobfcure  cxiftcntiamiin  poilcnori 
;  vcr-o  cxprcfsecxiftcrttiam & obfcurc eflenciam  fignificcc: 

£x  iiis  de&niii  poceft  £ns  id  quod  veii  eft  auc  eflc  poccft  • 

qv,Aiatio  IL 

T  cntisam^ogia, dcqita^feqiicttti  difputationc di(l*  \ 

(crcmus  plcnius  intclligatur,opcr^prctium  cft  prids 
cxquircrc  qualifnam  fit  conccptiis  enciijvnafnc  &  prapci- 
fus  c  conccptu  mcinbrorum  diuiclcntium,an  vcro  ab  cis 
nulla  rationc  (iift:indlus,c]iioti  proxima  fcqucnti  qujeftio- 
nc  cxplicabimus:  idcoquc  m  hacpracfcntigcncratim  de  ' 
conceptu  form  ali  &  obiediuo  cuiufuis  rei  nonnuila  prae- 
mittimus.  Duplexieiturcuiufquc  reiconceptusafngna- 
mTf^ rei  (ttrs  akdr  formalis>aItcr  obie^uus: illc propri^it liic  vero 
^'"^9^    lionnifi  analogici  Sc  dcnQminatiui  coikS^us  dkicbt:  .. 

non  eaim  cft  vcrd  conccpttt8,(ed  poculis  les  concepta  fiue 
W^rmM*    obiednm  cenc^tus.  Eft  autism  fbrmalis  conceptus  a^ 
(Ttualis  fimilitudo  rci  ,  qux  intcliigitur  ab  intcl!c£ni ,  ad 
eam  cjcprimcndam  proJiivfra:  cxempli  gratia,  CLim  intcl- 
Jc^us  pcrcipic  natuiam  humanam  ,  ad:ualis  flmilicudo 
I.      quam  dc  naturahumaiia  exprimir,  cfl:  concsptus  forma- 
'  lis  huius  naturas  intcllcdx.  Dicitur  autem  adualis  ftmi- 
iicudo>vc<li(cernacar  i  (pecie  incelligibili,  c]\ix  eft  habi- 
tualls  eitt(Hem  rci  imago.  £x  quo  intelligis  fohnaicm 
f onceptum  e^Tc  ^ecicm  expreliam  rei  incclieAat>(ett  vcr- 
jP^^ffmm  bum  mcntis.  Obicdiutts  aotem  qui  dicicttr  eti^  ratio 
^  ^       formalis^cftresqnaeper  conceptum  formalem  injccUc- 
i  Aitircprae(entatoty  vtin(upradi<flo  exemplo,natuiiiha- 
SQana  a€hi  cognita  dicicur  conccptus  obic<fliuus.  * 
Vr  auceii)  pra;mitcamus  hic  dimlion^m  vrriu(quc  con- 

.    .  /  .  «cpcus 


/  Digitized  by  Google 


*cS|>cus  in  rinipliccm  3c  coniplexam  ,  quornm  illcad  pri-  ; 
inam  ,  iftc  vcro  adlccun^am  auttcrciam  mcntis  opcra- 
tioncm  pcrciaec  >  nocaddumeft  formalcm  conceptum  a-  ^  fw^/*^ 
licuius  generis  analogi  tripliccm  cflTc  poflfcjvnum  o"'»^'- 

m6  diftin&iu]i>qao  diitin^^  omniaeius  fignificaca  fcu  a- rr^«. 
nalogacarepr^lentacencar»  ^ualas  tix  €a£c  insncelled^4 
ittimanttm »  tc  fi  audico  nomine  Sani>  ftacim  aliquis  for-- 
'marecconcepcumdiftin(n:umt)mniumquacdicttntur(a-  ' 
nai  altcrum  omnino  confufum  ,  cjuo  omnia  cius  analogi 
mcmbra  confusc,nullum  vcro  ciiflin<flc  rcprxfcntarctur, 
Vt  fi  audico  nominc  fani ,  nullum  faaum  diftmctc  conci- 
pcretur,fed  omnia  confuse;  dcniquc  tcrtium  partim  di-^  , 
Aindlum,  partim  cotifufum  ,  quo  aliquod  mcmbrum  di- 
itin^,qi;ccra  yero  confus^  reprae&ntarci0Brf  f c  fi^aadi- 
f »  nomiiie  fahi  djlAindj^onciperc^  (anicts  quae  eft  ia 
^maU,<^nftt^ jpR^o.0^icas  qu£  eft  in  pocione  ,  Trina, 

4^c^  ^  Notandum  etiam  cft  coocepcumfiiTmalem  duobas  ^ll^^'^ 
mpdis  di^  poflfe  vnum  f el  mulciplicem,nempe  rc  aiicra- y^**^^^ 

^iibiibrConccptusformalis  vnus  rcdicitur,  qui  ell  vna  rc  dmkmmtdk 
fimilitudo  aclu  reprxfentans  id  quod  concipimus,  fiue  id  dicuttrwm* 
quod  reprjcfcHCatiu  lic  vnum,rme  muiciplex  &  diucrfumj 
vniis  vero  rationc  dicicur  qui  rcm  vnam  aut  multas  fu^^ 
cadcm  rationc  reprxfentac:Talis  cft  conccpcus  quo  con- 
cipio  hominem  in  gcaere>  vcl  omnes  homiaes  ^uacenus 

<in  racione  humanae  nacurae  funt  fimilcs :  qui  idcircd  non 
tancum  re,fed  racione  f  nus  dicicbr>quia  eft  vnus  numcro 
tn*meo  incelie^  conccpcus  >  &  praccecea  rem  ohiedain 
codem  modo  rcprae(encat. '  Poceftaucem  fieri  vc  conce^, 
pcusformaIisficreip(amtttciplex,  racionecameafnus,v^ 
Ciim  Pecrus  &  Paulus  candcm  naturam  hum anam  conci- 
piunt:&  c  contra,  rcipfa  vnus,  rationc  tamcn  mulciplcx, 
ytin  conccptu  fani  contingit.  Quod  fi  duo  hommcs  di- 
ucribs  conceptus  rcrmn  diucifarum  efForniem,cunccruq|D  . , 
conceptus  formalesre  &  rationcdiucrii. 

.  Prxcerea  diligencer  aniiTiaduercendum  eft ,  vtrumquc  ^^o'^* 
c«^Cum,forma1  cm  oqmpe    obiedittam>  pofte  «iici  ab  ^'"^P^'^. 
atio  praccifiim  duobus  modisure  neiiipc  racione.Prarci-^^'"^^' 
Sa  tc^vocacur,  qui  eft  reipfa  diftin^s  ab  iis  a  quibi|s  4i*  dt€$tmr  frs- 
cicur  praccifustquaUs  eft  coace^us  fbn^alis  >  quo  cooci^  afm 
pio  nominciti  fniuerfim  refpedbi  eorum  conccptuun^ 
quibus  concipiQ  finguios  homixvcs  :  func  cnim  adus  illi 


dU9 


\J  Prima  Paii$  Metaphys,  t 

^  inentis  realiter  intcr  ft  diucrfi,fic  ^fo  exiftifnai^ ?Uto 

coiiccptum  obiciSimtm  hominis  iiigcncrc  cflc  rcaKtcc 
.  prxciflim  a  conccpriiobiccriuo  (inguloium.  Conccptus 
i  '      vcio  prArcifiTS  rationc  fcu  abftradionc  (iicitnr  ,  ihcijius 
jatione  nini!  coium  incluclicur  (]ux  liint  propria  concc- 
ptuum  a  quibus  prjccifus  cO-:  ficqiic  picTcifus  cO  vterquQ 
•  •     conceptus  homi '>i  s gcncratij^i  £pcii]:ati,vidclicct  tam  for- 
f  xnatis  quam  obicdiuus  :  xfc  cilim  in  conccptu  formali 

,*         '  quoconcipio  Iioinincm  gcncratim,  includicurrcpraclcnr 
tatio  vUtus  infcribrisparricularis  entita»is,nccct!am  in 
,    ipfa  quiddicatc  rkominisin  vniuerfumiiicluditni^^liSUiVi 
^uod  fitpecuiiare  fingulanbufi,' 

.      QjTABSXlO     IIL  . 

•  *•*  Viddc  proporita<]Udfftionc,cuius  f^nfus  cx  prxcc- 

donti  fatis  liqucr,tcncndum  fit,/c(jucntibuyon-^ 
clnfionibus  dctcrminabirur.  r  ' 

i«tfM/^«     Pfima  conclufio.  Formalis  confecptus  cntis  ^ft rc  viiva 
vaoqQCjgtieintctlcAa  concipicnte.  Probacut  /qttU, 
«otitia  q«Wi  cffbrnjac  mcclleaas  ,  audito  nomine  t 

•  '      cnti$,cft  vna  numcib  fitmJitudo  d^lis  in  ipfo  intcUc- 

dlurefidcns.  ' 
uCml^fi^     Secunda  concIufio.Formalis  concentbs  cnti$  cftrcpr^- 

cifus  nb  omnibus  conceptibus  membrorum  diuidcntiuiim  . . 
ProbacUijquia  audito  nominecncis  inrellcdus  non  Fdr-  ' 
matconccptri  Dci  aur  fubftaniiic  vcl  acciclcncis/c»i  aliu 

•  ,        icipfa  dinerfum  abcoconccptu  cjucmforw^t  audi^p^a- 

inin- pci,fubl^nntije,accidentis,&c.  ** 
C«Wi*>.     Tertia  conclufio^Formalis  coaccptus  cntis  fecund um 
»  quid  cft  i^atione  vnas  &  pr^ifus  a  conceptibus  fQrmaii- 

^rim^  f^iu  fcu$inferionim,non  tamenoninino&4mpKdtCR' 
Mtf A||Im«.  pars  certa  cft^cjuia  forJnalis  cohccf tus  ehTiS,n5  proprius 
.       '  f}ibftantiat,vcl quantitatis,vci qualitatis:  nequc:tiMm^* 
Mrff«trff««.  Juni  illorum  diftinclc  cxprimit,tt  (atispatct,.  PoftoK)? 
f*V^.    .  confirmarur  ^  quia  pcr  ciuXniodi  conceptum  hen  rcprac- 

fcntatur  ratio  aliqua,ab  infcrioribus  a:C[uaIiter  participa- 

la  ,  nam  ratio  cniis  non  irqualircrpariicipatur  aDeo&; 

crcaturis  ,  ncc  cciam  a:c]ualitcr  parcicipatur  a  fubftantia 

.  |c  acc44cfttciv^  .lc<jucnti  diipuucionc  prob  abi  cur.  *  r 

0  &Hnlm 


Digitized  by  Googl 


Siv  TRACT.Di  NaWha  Emtis. 

V  AB  *  T  I-O  .  I  V, 


c 


Vni  formallcuiquc  conccpcui  rc(jpondcat  obic^ .  ^ritrc*»- 
uus,qui  nihil  aliud  cfl:  quam  rcs  tormali  conccptu  clvfi§^ 
rcprqrentatajquemadmodu  cuiqucimagiin  fuum  rcfpon-  ^2«^£?' 
dct  cxemplarjCX  praeccdenti  cjuxH.non  crit  difiicilc  pr±-       ^  * 
lciiti'&cisfacere«quod  duplici  conciufionc  prxftabimus.  v 
'^Prioj:  cqttcltmo.  C9i|ccptus6nti$ob^e<^iuuscfl  vnus 
'mione  {ecundibn  qtud^aon  camcn  (impIicitcr.Prior  pars^  ftdkrur 
Con^fionis  pacet»<]nia  eitittis  tatio  no  eft  tatio  fiibftantifle^^^MM^ 
vtfiibfiStia  eft^  accid^tis^vt  accidcsps  eil>ergo  ali<}ui4a?:.  - 
Uud  ynS  vtrique  ComiDunetmhilaiitem  aliud  eft  concep- 
tns  dt>jc^uiis  Entts  quam  ipdus  ratio^uac  per  concepcu 
fbrmalcmcxprirhitur.  PQfteriorparsconclufionis  proba-  » 
tur,quia  ficonccptus  cntis  obiedtiuus  eflct  vnus  rationc 
fimplicitcr ,  fequeretur  ens  effe  vniuocum  ,  quod  miuus 
lyobabile  cfle  patebit  exdi  fputatione  lcqucnti.  .  f$RtH$0 
'    Poijiecior  conclnfio.    Conccptus  obje^iuus  cntis  fe^  jm^^, 
^     "^aid  eft jratione  prsedfiis  ab  omnibus  coHt^ciM  fmt pat 
;£liuis  in{eriQCQmjnoi&  tamen  flmpli^itch^lfi^c  «j^c^ijjM 
#  parsdmchlfiQnisexpnediiStisi^etacIlsidenii 
"  diconomme entisconcipitur:)  eA«dtnerfani  ab 
concipitur  audito  noomefiibftaiiijae  .v)ci  acddonti^^Ko^ 
ind^que  ab  vtriulque  ratione  iecimd^m  quid  pricctmmi-  P^Beri^r 
l|C^S^ftcriorparsprobatur,quia  conceptus  <*ntis  aut  cft  019-  fmmtl9^^ 
^nino  diftindlus  ,  aut  partim  diftindlus  ,  partim  confufus, 
aucomnino  confus.  Atqui  nullus  cx  his  eft  abfokitc  & 
fimpiicitcr  praccifus  rationc  ab  infcrioribus:non  quidcm 
'  onmino  di(!in£lus ,  is  enim  plane  includit  omncs  pecu* 
liares  modos  eiTcndi  per qu^s  inferiora  ip&iontlif  mem* 
braynempe  fubftantia,quantitas,qualitas,formaliter  coii- 
i^tuuRCiir:  Nonetiam  is  qui  eft  panim  diftin^his^pattiiiii 
CQiifiifiis  >  quiataltsConceptus  noifelcakttlEm  tncttsdicra^ 
cionem  enas  in  ^ere  >      etiam  eum  eflendi  modum 
qui  praecipuo  entis  ana1ogato,ncmpe  fub(^ahtiac  pecuHa-  % 
ritcrcompetif.Non  deniqucomiiino  confafus,quia  talis 
cbnccptus  nullam  rationem  fiue  gcnericam  fiue  fpccifi- 
•  eam  cxprcflfe  >  fedtantum  mulra  ,  nempc  fubftantiam, 
.*uadi|itatem>QuaUcaccm>4cc;coufiifccomplc<^itcu:. 


kju,^  jd  by  Google 


PaiMA   ?ARS.  MST  APHYSICAI,  * 

Ipor E Ri  o  R  d1  s prr  jiT  i  o 

pc  coiiununitate  cntis,  dcquc  eius  coiiucnicatia.ciim 

«      intccioribus  mcmbiis, 
f  * 

Qj^  AB  5'T  1  O    1.  .      '        .  ^ 

E Tii iblum  cns  rcalcpcr  fc  &  complete  rump(um,cd-  ' 
ju&iationemformatem  &  coccptiim  lia(flenus  expo- 
fiinAiiif  ,proprium  fit  Mctaphy  (ic^  obiedu^j^  fapra  ^ocm-r 
mur^  mhiJomiiius  umeti  cns  hoc  loco  latmsaccipimus 
pro  eaomni  quod  altquo  pafto  animo  concipi  potcft. 

Primaigitur  diuifio^ntis  latifltm^  fumpti ,  eftin'  ensi 
rci  Sc  rationis.  Sccunda  entis  rei  in  cns  pcr  Cc,Sc  ens  pct^ 
accidens.  Tcrtia  encis  rcalis  pcr  fe,in  cns  actu,  2c  cns  in  -  . 
porencia.  Quartacntis  reaiis  perfc  aclu,incns  creatum,^ 
&  mcrcatum :  Quintacntis  creati  in  fubftanciam  &  acci- 
.  dcns.  lnc]uodiuifionis  progrdruaaimaduertcreeft  cns^. 
ab  I js  pritts  fcparari,(]Uj;e  func  mitHMl  propria^ncQad  h/Sk- 
Hapbyiicumpcr  fc  fpedant.   Detncepsautcm  explican- ,  • 

cft  quomodo  «de  fiifgulis  pnrdicbunim'  dhnfionum 
mcmbris  cns  praBdictfin]r*,ah  f^nonytnd»  an  bomonyiiie» ' 
afi'im6  etiam  analogi  ce.  C^teiunfi  modos  tnris  qoaneum* ' 
uis  realcs  in  fupradidis  diuifionibus  non  in{eruimii% 
cjuia  non  tamfunt  cntia,  aut  cntis  nicmbra,  cjuam  ratid- 
nes  pcr  quas  ens  in  fua  mcmbra  diuidicur.  Dc  c^uibus 
ponnihiihoclocobrcuitcrdicendum  eft^  *  •/ 

gglay»  fjr  f^f^  fi^*  modi  $Bim  fiMlk  .* 
pmirmtim  fimftL 

Qyabsx.xo.il 

N Qnnulla  cntif^?^^^  fpedaco  compcoint  ant 
,  accidunt>  quae  cun^  Mp»  fint  i^litts  Ipecies  i^iifc  pro- 
pritticcs  fimpIices>(edTe(|mdifI!»c»d2e  per  qua^  jttftia 
ioembfa  diuiditur  »  npn  diamxur  prcyphe  cnp^  'ca)j4f .  ^ 

lamen  cum  enti  acqaaquam  ai^gantur »  fcd  tcr^  9c 
poGuuc  ipfumaflidanc>  ac  rcalicci  coatraiianc»  non  pof^- 
^  -  ,  ^  ,  funf 


Digitized  by  Google 


\  • 

Sev  Tract.  De  Natvra  Entis.  ri 

func  clici  cntia  rationis,  aur  priuatiua :  ulcirco  appellaa-  , 
tur  moiii  cntis  rcalisjfuncquc  icicm  reipfacum  info^ntc 
cojus  dicnnriirmocli,ac  proinde  fimt  rcalcs,  (cd  non  rea- 
litcrab  ipfo  didindi  j  cftenimidem  realitcrmodusquif- 
^uc  cum  rc  cujus  e(l  modus. 

Sunt  aiitcm  modi  cntis  gcncratim  fpcdati  triplicis  gc-  ^^^^ 
ncris :  cjuidam  cnim  funt  principiacntis,ciijufmodi  cft  e-  i^'^' 
xiftcntia  quam  formalitcr  cns  adhgniticar:alij  funt  vclu-  ^ 
ti  difFercntinc  contrahcnres ,  cujulmodi  func  fubfiflcntia 
6:  inharrcntia  ,  item  modi  pcr  c]uod  diuiditur  ^encratim 
cns  in  fubftantiam  &:  accidens,nempc  elVc  per  fc,&  cllc  in 
alio  :  dcnique  alij  habent  rationem  proprictatum,vC  ciTc 
ncce(Tarium,vcl  contingens-,c(rc  a^u  vcl  potCrcia.  Vbi  no- 
tanonomncs  proprictatcs  cncis  dici  polle  rcolcs  ipfius 
modos,fcdtantiim  quafdam  complexas  difiundiuc  fum- 
ptasjvt  fupra  allatas.  Quod  enim  fpedat  ad  ^  prxcipuas, 
cafquc  liniplices  entis  proprictates,ncmpe  vnuni,  vcrum, 
bonum  ,  ncgamus  easefTc  modosentis;  quiade  racionc 
modi  cft  vt  modificct ,  feu  contrahat  ac  Iimitct  id  cujus 
cft  modus :  At  har  proprietatcs  non  contraliunc  racionem 
cncis  ;  ens  enim  bonum  arquc  hcc  parcc  ac  ens  fimplici- 
ccrjidcmqiie  dicendum  de  ence  vcro,&  bono.  Adde  cciam 
eas  non  poHe  dici  modos  reales,  cum  ipfarum  prxcifa  & 
formalis  racio  non  fic  realis^vc  poftea  docebimus. 

Quomoio  Ens  dtcsfur  de  ente  reiy  ^  rationls  uhi  de  entf^ 

rationU  nonnuUa. 

Qv^  aestio  III. 

VT  propoficac  quarftioni  fatisfiac ,  nontiulla  prius  dc 
cncc  racionis  accipienda  funt.  Primum  cft,  quid  fit  ^^'J^'** 
cns  racionis.  Rcfpondccur  hocloco  cns  racionis  latc  ac-  frimum 
cipi  quatcnus  Enti  vcro,  rcali,  ac  pofitiuo  oppoiucur,pro  ^jtisfit, 
co  omni  qubd  no  potcft  verc  &  rcalitcr  cxiftcrc,  aut  rcin 
exiftcnccm  pofitiu^  afficerc,  fcd  tantiim  bcncficio  racio- 
nis  dicicar  objcdiuc  pofle  exiftcrc  in  intcHcdtu  in  quan-  . 
tum  a<5lu  percipi  poccft  ab  inccllcJtu.Sic  eciam  cns  rci  la-  . 
tc  accipimus,  (^uatcnus  non  rantiim  Ipccics  cntis,  fcd  cc- 
iam  modos  cntis  rcalcs  complc<flItur.   Vt  autcm  intclU- 

5as  quidfic  effc  objcdiiuc  in  intclic^,notandum  eftlfta 
uo  diftingui ,  ucmpc  cflc  objo^uti  U  cflfc  fubjcftiuc  ia 


Digitized  by  Google 


U       Prima  Pa«r.s  Met aph ysi c a e, 

j?fJT^''  intell^jftu.-  Eflc  obic<SBiiii»  inteilc*!  nihil  aliiid  cft 
4uiim.  ^'^'  quam.ada  obiicHntdteaui  <jbcnoT€cn»i  fiiic  iUnd  fjpio^ 
obiicitur  cognofcend.um  ?cro  ut  in  inrclle&u » aut  e^^t 
ittteUeAuniyfiuctlfudyeiicnonfit.  EfTe  rubiediiue  in  il^ 

cclle<f^u,cft  in  co  efle  tanquam  in  rubicdlojquomodo  ha.-^' 
t       •    •bicuj  6c  adus  inccUcdiui  in  eo  elfe  intcliigantur. 

CUiii  autcm  eaquar  funt  in  intcllc(!lQ  fubiedliucpoffinc 
ab  ipfo  intellcchiijipgncrci,  hmc  fit,  vt  idem  polfit  cfTefi- 
mul  obicdiue  &  fijbicdiue  m  iRtelle!ftu.Cqtcra qu^ rca- 
licer  ex^ftunr  cxcca  intelleduni>  licecin eo  fubiedtue  no 
finr,poi{fint  tam^n  cire  in  eo  obiofliuc, vt  notum  cft. Vc-  ^ 
' .        rum  iiec  omnia  ciim  fint]rcalia,pr^cer  iilud  t& obic^u^ 
in  imelle^ifaabct  aUud  cflc  rc^c  in  (cipfis;  Ac  ^tA  qu^- 
dam  fimc  qu«  nuUum  kabc^  aliud  efic  prastcr  iftu4,cflt 
obie^^tnom  leo  cflc  cognitum  ab  intcllcdu,&  hqc  diftiriSx^ 
tur  entia  rationisivcrbi  gratia  cffc  vifiim  in  lapidc,  nihil . 
cft  vcrum  ,  &  tamcn  dum  adu  cognofcitur  abintcllfcftu, 
habct  clfc  cognitum  firu  obicd:iuum.Sic  non  videri  in  la- 
pidc  tjLia:  cft  ncgatio  vlfionis,nihil  cft  in  fci  dum  tamcn 
talis'  ne^atio  pcrcipitar  ab  intcllcdu  »  habet  cflc  qbic-  - 
diuum  tn  ipfo  quod  nihil  aliud  eft  quam  elTc  cog^^ii^um» . 
Snunium^    Sccundo  quarritucquojuplcxfitens  rationis  pmit'ik 
^mit^cfit  nobishic  lateiumitnr.BLefiipndctur  cfie  rripticis  gcx^em: 
i»i*net4$fl,  ^^^^^^       rationis  apt  fimt  ncgattones,  aut  ptioauo- 
X,    ^  «  Acs>  aucfecunds  intentiones.Negaciones,vt  non  vifio  ia 
Iapide:priuacionc$,vc  csecicas  in  hpmincj  (ecundae  xntcn« 
tioncs,vt  cfic  dcfinitum  in  rc  dcfinita,&c.Intcr  qu^  entia  ^ 
rationis  gcncra  id  cft:  difcriminis,  quod  duo  priora  rebus 
\      fijo  modo  conucniunt  citra  omncm  operationcm  intel- 
lc(5lus,poftrcmum  vcro  gcnus  nonnifiprqfiippofita  aliqua 
•      intelle^lus  opcratione  rebus  compctac,vnde illa  dicuncur 
•  ^endcreabinceUe^^noadcxUI:cnt^amih£C  ver6jp<^d^  . 
exiftcQtiam  &  conuenienf  lanuquo  fit  vt  ciis  ratiot^'{>r€|» 
plFid,&  fvctk  fiimptam  groiftb  poftremo  duoiajut  gene-^ 
rcacGjpiatur.       .    .  !  * .   \  >  '/\ 

TitfkWf      't^ertip  quacjjituryquidjK  fccnnda  iiiccndo.  It^|<}ii^e^ . 
^U  /U^  tur  fiicundam  ihtcptioncm  ,*fi  vim  nominis  fpems  ')  cflc 
if§,  ipiam  mentis  opcrationem,c|ua  lccundario  tcndit  in  rcm 

EtMt  dupUx  iam  antea  cognitam ,  quatcnus  cognita  cft;  at  vcro  vfiis 
uct^^tn     initaluit  vt  accipiatur  pro  jpfi)  £nte  rationis  ,  quod  cori- 
cipitWfrac^^idcrcxci  CQgniwp  ,  cp.qqpdcognitafitir 


'  Oigitized  by  Googl 

.1         I  *  •  ** 


Si\  Tract.  Db  Natvra  Entis.  H 

^odque  non  alicerpoceftcxtftere  quimobiedtuein  in« 
ttUedutcamfecundario  $c  per  reflexam  mencisoperatio*  ^ 
Mm  conci^icun.Veibi  grapajex  eo  quod Itomihein  dcji- 
nicione  explicauerimihabec  homo  quod  (ic  ddfinitus;  il- 
liid  efle  definitum  in  bomfine  nihal  eft  reate*  neqcs  alicer  • 
cxiftit  quim  cufn  animaduertarcflcdlen<6ni^uipramea. 

operationcm  hominem  fuifle  a  me  defirytum,  Itaque  lc- 
cundaincentio  in  priori  acceptione,dicicur  formalis,cft-  • 
cjucrealis  operatio  mentis  licct  reflexa.ln  pofteriori  ve- 
r6,cjuxcft  magis  vlicata,  dicicur  obicftiua,  eftcjuceriti 
rcalioppofita.  £cquidem  hacc  (ecun^aintcntioobicffli-  ^ 
tia,qviod  eft  ens  laciankitiaximc  propri^di^um>nonnifi 
per  iecundam  intencimem  fbrmaicm  cognotcitur:  dum-- 
qaea&ipercipitiiriCiidc  fitam  exiftenciamobie^tiuaif^n' 
animo(brticor. 

^    His  jgirur  pracfuppofitis  refpondeCOCiEns  latifCmi  su* 

ptum  non  conucnireenti  rei,&  rationis  fynonym^,vt  o- 
'mncs  fatentur,neque  etiam  analogic^ ,  ni(i  valdc  impro- 
*'pric:fcd  homonymc,   Probatur  harc  noftra  aflercio,cjuia -^*' 
ibrmale  fignificatu  cntis  ,  nihil  aliud  eft  quam  poiTc  cxi-  ^^.^l^f^ 
ilerc,i dque  pcr  fc  vel  in  alio  fubiccliuciat  vero  ens  ratio-  ''/r*'**'"'^» 
gds  non  poteft  vnquam  vere  exiftere,nequc  pcrfcjneque 
in  alio  fubie^Uui  ^  fedcancumobiediad^minceileda:  *  ^ 
quod  non  eft  vere  &  cealicer  exift^rieiYC  pacec*.  Ne<^ue  e* 
mrafimilitudo  qu|iiiCcroedibincerensiei,&  raciomsifa» 
eft  ad  efticiendam  anaiogiam  :  quemadmedum  licec 
quardam^fimilicodo  cepetiacor  in  hemine  Tioo^e  pido* 
sion  tamCn  licet  afleucrare  faominem  analogi  ce  did  de  t* 
troque.  Aduerte  tamcn  inter  homonyma,cum  nonnulla 
fint  qua;  propiiis  acccduntadanaloga:  alia  veroquap  ab 
ii  fdcm  remotius  diftct:eam  homonymiam  qux  rcpcritur 
in  cntc  rationis  &  rci ,  aliqUa  raiione  accedcrc  ad  analo* 

fia.Eft  igicur  £as  c6mune  £nti  leitdc  racionisdc  genere 
onmymdhim>qaxadaaaloga?ideQiaracced«ce.  , 

'     •     •     •  •  »* 

Qy AB  s  t  I  o    I V, 

ENs  pcr  fe  hoc  loco  appcllamus,  quod  vcl  /implicem  ^^^f^tfi» 
iiabcc  aacuiaj  vt  Angclus;  vel  comf  cliu  cxpaitibus 


1^4         .  PjiiM^  Pars  Metajthys. 

r  tiqyaltexavcn>nidonemt^<ii>caiilfino<iieftco^ 
^f»Mtt'  patnrate  ieiicoxMs  Phyficain.  Eos  verdper  accideiis^ 
.^^fi*       quod  eooftiic  rebas  plaribus  dtaei&ordims  >  vel  qux  ita 
intcr  fc  aflcAx  funt ,  vt  vna  non  fit  porentia  rcfpc^Vu 
^    tcrius:ficquc  cx,us  non  fiac  pcr  fc  aliquid  vnum.  Quare 
cnspcraccidens  cftfimplicitcr&abfolutcmulciplex ,  & 
fccundwm  quid  vnum  ,  idcoquc  vnico  nomine  exprimi- 
tur.SoJct  cnim  inteilc<^us  ea^uae  abfolutc*plura  funt,pcr 
'  modum  viiius  conciperc,  proptcr  eoram  inter  fc  coiiiua,-^ 

Jr  f^ii»^  <n:ioncmi0r4ineiii,vclc$ieafum  Vt  igitur  propofita?qu^ 
'IJf  *        ftioni  fatis&it  >  refpond^as :  Ens  de  Eliie  pcr  ft,  &  per 
'  «  accidQns«qotiiocedunuxatlealioitenyniedtci:Pr0b^^^ 
<  tar>  quiaiiihildatarcomouttieSt  ftncMiymtt^ 
abfoluti  eft  vnum  >&  ei  quod  jd>fotlate  eft  multipiex:  Sed 
cns  per  foeft  abfolutc  vnum  ,  Ens^vcro  per  accidens^b- 
folutc  multiplcx;  Confirmatur,quia  ratio  cncis,qux  fin-.' 
geretur  communis,aat  efTet  abfoiutc  vna,&  fic  non  com- 
petcret  enti  per  accidcns:  aut  abfolutc  multiplex,  &  fic  * 
,  .       noncompcccretcnti  pcr  {e  :  nequc  enim  concipi  poceft: 
.  quodcilet&oMiliuiaAc^multiplcx^aucaeiitra. 


' '    •  •  ,,  •     *  *  ■ 

•  •*  *      .    ^     '  ^      •  •  ' 

.  "  .....(• 

T^tm/k  ad      Ropofit^e  diificukathexplicatioipciiiet  exaRag^aitt 
fM^fUm.      aamodumdiriTCuItate^vtrumensinpotcntiajid  cft, 
qupd  nondum  cxiftit,  fed  tancum  poteft  cxiftcrc,  fitvc^ 
rum  &  rcaJe  :      vero  fokm  ens  adu  quod  verc  cxiftit, 
talc  diccndunxfo.  Si  cnim  prius  affcratur,cunc  ens  dc  v- 
UC^^  (^jiMyiBe  dtci  tenendum  eft  :  fi  vero  pofterius> 
tunc  cns^fao^uoranalOgicc  tantum  dici  pQHc  arbitra- 
Entinp€tm*  niur  i  Et  quoniam  ens  ia  potcntia  dici  potcft  cnsvSrum» 
»M ,  #JI     ^  j^g^ig^  jicct  nondum  habeat  ▼Ihim  efle  aftuale ,  vertim> 
^     •    &  rcalc,&  quia  cns  vt cas  nott  in^hiditili  ifaa  rationc  a- 
aoalem  exiftcntiam  inrebas  creatis jidcirco  prob^iUtts 
arbitramur  cns  realc  dici  fynonyme deehtc  ado» 
potcntia,  quod  fit  ci»ifdcmgc- 


'  «cris. 


Sev  Tract.  Di  Natvra  Entxs.  ij 

Q^Ai  »Tio  y  I. 

Ns  iiitau»kicie>  fed nwgt>  ■proprie  famptttm ,  quate*  f^fi^V^^ 


nus  Mecaphyfiae  obiedtum  e(l ,  Deum  &  crf acurasi' 
fttbllantiam  quoquc  &  accidens  vcrum  ac  rcale  duntaxit, 
fiio  ambitu  complccliitur:  cajtcra  vcro  minus  propric  di-  i  • 

enria  excludit.De  co  igituc  cntc  magis  propric  dido 
<|iijcritur,primii  ii,quomodo  dicatur  dc  Deo  &  crcaturis.  '  ^ 

Deiade  quomodo  dicacucde  rubiUncia  U  accidcute  >  an 
rynonyme,anaIogtce>aii  veco  komonyme.Et  quidcm  eas 
iftudnon  edemecchomonymum  cefpedu  Dei  &  creatu* 
xamm>rubftancue  U  accideatis  cooftaci  alioqai  no^  etTec 
atiflOa  cacione  vmmi)  (ed  ndmtnediificmc»  lacic^^ 
muIciplex:proind6qae  Mecaphyfica»  qux  vntcacemdeftt- 
micab  obiedo  non  ciret  vna  fcicntia.Sfcd  tota  difKcukas  , 
cft  vtriim  fic  aiiaiogum  vcl  fynonymum:&  fi  lit  analogu» 
'juo  gcnerc  aiialogix,an  recudum  attributioncm,an  vero 
(cciindum  proporcioncm  :  cjuo  loco  rcpetenda  func  ftu-  * 
dio  fo  leclori  ea  quaci^de  anaiogis  £c  iyaonymis  docuimas 
.  ia  i.parce  Logicx. 

Qjiod  igitur  fpcdlat  ad  psio^  ^ttscficum :  relpondesalr,  'KO*'^* 
cns^aaalogicc  dici  de  Dco  Ac  creacttris>tdqae  {ecandum  v-  ^^^' 
cramque  aaalogi^m  >  acchbttcionis  inqaam  ^  p  ropoccio« 
nia.Ec  qoidem  qa&d  fic  geaas  analogtim  fecoiidam  accct-^i 
i>acionemprobacur,qttta  iilad  eft  aoalo^om  (ecandam  ac*' 
tribttnoncm  cuius  ratio  nominc  fignincata  primario  ,  & 
principaliccr  vni  analogocompericjcxceris  vero  pcrpar- 
ticiparioncm&c]uandam  depcndenciam  ab  ifto.Atqiu  cu 
raoiofe  habctens  refpctila  Dei  &crcacurarum,nain  ra- 
cioencis  primacio  &  phocipaiicer  Deo  compccic>creatu- 
ris  vccdsi&  oer  parcicipactoaem  a  Deo.  Quodtciam  fic  a- 
nalogam  tecaaclam  proportionend  re&efta  eoramdan 
comprobacttfyqaia  iilud  eftaaalog^m  {ecandampropor- 
cioaerm  caittsnomea  idemeft>&zatio  iecudanl  illadao* 
nitin.proporcionaliKrdaataxat  cadem.  Atqui  ens  oo-mo^ 
do  fe  habet  re(pe6)ru  Dei  &  t reacurarum ,  nomen  enim 
commune  eft,vt  patct,ratio  vcro  proportionalircr  eadcin: 
jiccc  enim  Deus  iic  indepeQdenccij  creatura  Ycca^cpca- 


Digitized  by  Google 


16       'PmMA  Pajls  Mbt'APHY8J[CA& 

deQCer^nihUominQs  canen  iji  eacoimc^oc » ^a6^^[M 
,  ftt  cSc  diumum  Deus<  fbhnaUceit  efle  concipicoi»  Stt^ 
creacae  perfbQm  eflefQnta^&fifrmaHcer/  ' 
jHt(ff€nfi§  «tf    Quod  (pcdar  ad  poftcrius  qu?e(itimi.Rc(pondctur,Ens 
j^^nJft»  f iM  rcalc per  ic  &:  finiciim  rerne<n:iiruhftantix,&  accidetis,cl- 
(c  vtroq;  inodo  analogum,ncinpc  fccundiim  attributiort5 
&  proportiohcm. F.r  c]uidcf|uod  (it  analogum  fccundum 
atrribiitionem  probacur,quia  accidcntia participat  ratio^ 
ne  entis  dcpendenter  a  fubftaaci^;  aded  vt  fubflatianul- 
~  lo  moao  cfle  poirccjnullo  ctiam  modb  enfentjaut  cfTe  pof. 
fcnt  accidentia: vnde  accidentia  dicutur  ab  Ariftotcic  cti- 
cis,id  eftyfubftanciae  encia«Q2io<l  idcrin  fir  a^logotii  iem* 
'  iim  propoctionemprobacar^qcitafadocncislid 
nincr  fimilis  8c  fimjplictter  ea4$m  tn  iobftancia  dc  acci^ 
ccfedcanciim  fecudi^m  qutddcproporciohaliccF»quia  ra- 
cioentisin  fubftatiacft  cife  pcrfcrin  accidctcvcrocflc  in 
alio  :  (]uia  camcn  eo  niodo  quofc  habet  fubftantia  ad 
fuum  cilo  ,  ita  fc  Hiabct  accidcns  ad  fuum:  idcirco  latio 
cntis  dicitur  proportionc  eadem  in  vtroquc. 
'  Obiicies  forfan.  Prnecipua  racio  proptcr  quam  ncga- 
tur  £as  cHe  genus  fynonymum  rcfpedlu  fubfUnci^^  siC" 
cidenci$,eft  ca  qux afFcrtur  ab  Ariftot.;.  Met.c.?. cex&f o. 
;  j      .qtiod  eeneris  Qrnonymi  diHerenciac  diuidcnces  finc  ottra 
.  A.      pncciMm  ipfius  racionem.fi9riBalem9  v^bi  graciaiaiii^a- 
lis  difKaKntix  dliiiflttac  f  rationide  ibcpiaiii»  i 
limc  extra  prsecUati:  rationem  anitnalis.  Ac  ?ef  &  diflecen* 
ti«  diuifiudecntisnon  funt  cxtra  priccifam  ratione  ipfius 
€i\m  flntcntia.  Atqui  h  iftaratio  valeret/cquerctur  fub- 
u^^.A-iJL.  ^^"^^^^  "^'^       genus  fynonymum  ;  quia  diftcrcatia? 
^^^^  diuifiux  fubftantix  funt  etiam  fubftantiar.  Refpondccuc 
primo  ,  rationcm  illam  Ariftot.  cHc  quidcm  facis  proba- 
bilem>Qon  taracn  efle  praecipuam :  nequ«  enim^aliqaod . 

fenus  cam  dkicoc  fynonymum »  qQod  diSexeoiiiimipCam 
iuidences  lunc excc^ipfiulbiftc  conoeptum ,  ({oiaiqttod  . 
ipfum  fic  extta  diffi^ceatiamm^ftti  dimfittamcQftpep^niL: « 
adei  vt  ipfius  catio  pcaccifii  diftin^  concipi  podk  i^iiq^* 
conc^ta  difierenciarum  dimdcntiumv  AcquiraciaiGibw  ^ 
ftantix  diftin<fl^  (atisconcipi  poteft  ab(<:|uc  dMferenciis 
ipfam  diuidcntibus ,  ncmpc  corporeo  &  incorporeo:  Ra-- 
r'o  vero  entis  nonitcm.  Qm  cnim  concipit  cns  non  coq-  x 

cipieado  modum  quo  cftincmpcpcc  k.,  vei  ^  alio>non-. 


Digitized  by  Googl 


SlT  TltACT.   Db  NAT'VltA  .$MTI8.  17 

niriconfasc  illud  concipit.   Eft  enim  rfttioentis  mao-is  • 
annexa  fuis  modis  {  qui  habent  rationem  dilFcrcntiarum 
diuidentium  )  quamlynonymumaliqu^dgoiuisfuis  <Ut  , 
feremijs  diuideotibus.  £c  hoc  valdc  notatiifbm  cft  adex-> 
plicandam  analogi^m  cmis  rtfy^^lkh^^mm 

cleficis.Rc(fK>ndei;^fecuadd»cofporeumiciQCSot{K>reiim  * 
elTema^isextraprzcifanijracionemiQbftaii^  ^  ^ 

fc  pcr  ie,&  cffc  in  alio>excra  pr(^ciiam  rad.^em  enti : tu 
^uiaratic^cntisnonpoteftefrcabfolutcpri^^     ab  alijs 

Mnodis,vc  ih  pribri  re?p6fionc  inftnuauimus:  tum  quia  ifii    '  ;  ^ 
modi  non  poirunt  cxprimi  rinc  ipfo  cflc  ,  <]uod  taiiien 
pcitinecad  latioaemformalemcatis.  v  t 


SECVNDA  PAKS 

.  ■  •  > 

tRACTArrs  Z>jE  PJilM- 

^  Voniam  principia  qa^iradantotinalxqua  fiicn-  in  p«»/r 
^  tialunt  duphcis  gencris  5  complexa  nempc ,  vcl  du^kk  x** 
j»incomplexa:qttorum  ilh  diearic^ 
dam  cfIaca(euptonnneiaca,ex  quorum  maoifcfta  verita- 

propofitionum  ,  qux  in. 
tairCicotia  traduntur, vcritas  :  h.ec  vcro  dicuntur  prima 
veluti  clemcnta  &  initia,  ex  c|uibus  fiunt  aut  coaftanco-. 
mnia  de  quibus  inftituitur  fcicntia.  Illa  dicuntur  prin- 
cipia  fcicntia^ :  hxc  vcro  principia  ftbjcdi  fcibilis  5  hinc  ^  . 
duas  mftituemus  hujus  traAattts  di^ucaaofics.  Prior  e-  ^"ZdZu 
XV  deprmcipijscomplcxis  cntis ,  qaxiunt  communiffi^  utZs 
ma  quaedam  axiomata  dq  entcqux  quomodo  fchabeanc  tks. 
caplicandum  «11.  ^eiiQr  crit  dc  ptincipijs  iacompie. 
xisejuldcm»  • 

Sunfautcmptiniicipiaincomplcxacntis  autextcrna  ' 
^anc  intcma.Exccma  funt  caufa:  cxtcrnae.ncmpc  eliicicns 
^  finis.    Interna  funt  veluti  mcmbra  ,  cx  (jmbus  cns  ^ 
omnc  iatcgram^compictufli  coniUtcconapicur,  yt 


Digitized  by  Google 


18        SfiGVNDA  PAK.S  Mb  T  A  P41 Y  St  C  A  B 

fLint  cffentia  &  cxi{lcntia,^61:iis  &  potentia,gciius  &cliF- 
fciciitia.Eccjuia  cic  principijs  cxternis  dicliiin  cft in  pby- 
lica,vbi  (ie  caufts  in^enetc  Sc  fpccic  durcruimus,de  geii^-' 
re  &  diiferencia fuse  fatis  difputatmn  in  Diale£lica:dc  a- 
vero  &  ppcentia  diccnduin-cft  poftea  ,  vbi  dc  pro- 
pziecacibiis  Encis ;  idciroo  in  fiicufa  di%ucacione  de  psia^ 
cipijs  incoinpiexisen€is>»deeflentia.&.exiftencia  doaca« 
xac  difleremus. 


*  ■ 


PRIOR  DJSPFTATJO 
;      De  Priiicipijs  cornpLexis  Entis. 

^^tium  fim  iiU  ffinHfiM*  \ 

Qv  ABSTIOl.  ^ 

ETfiprimumacp&rcipiHimcnjufeinqs  Iciencix  ptin« 
cipium  illud  efle  dicarur'<]uod  fubjeftt  definicionem 
concinet,cum  fiibje^  (eu  ob je<fli  (ciMUs  definicio  fic  ra- 

tio  demonftrandi  proprictatcs  dc  ipfo.  Quia  eamcn  diffi- 
cilc  cft  admodum  veram  cujufc];  rci  dcfinitioncm  com- 
pertamhabcrcidcircoalia  tradi  folenc,  quxquia  notiora 
&  magis  in promptu  ,  idcirco  ad  dcmonftrandum  lon^d 
r*  £ii/r4.  citicaciora  JLunt.  SuncalUem  in  Mccapliyca  hxc  prarcipua 
"  deente  axiomataicuprincipia  ;  Primum,ImpolTibile  cnr 

idem  funul  ciredc  non  efle:  Secundum,QnodIibet  eft  vei 
non  eft; :  quxdub  nontiunquamcenninis  Diale^Ucisexr 
piimuncur  in  hunc  modua:  De  nuUo  fimul  vera  eft  aifir- 
mauo  veIn^ciaTercium:Quicquid  eft^quandiu  cft^ic^ 
ccfle  cft.  Quartum :  QuicquiThabet  eflc,cft  vcruni,bo- 
Jium,&c.  Et  ifta  quidcni  dicuntur  gcncralilfima  qUcC  fu- 
muncur  cx  totali  objcv5lo:Alia  vero  (unt  minus  commu- 
nia ,  qua:  de  partiali  Mctaphyficac  objcd:o  effcruntur  ,  vc 
illa  dc  entc  crcato.  Totumprarftac  fuarparci.  Si  ab  acqua- 
libus  aequalia  dcma$>  qux  remancnc  fiuit  acqualia.  His 
aucem  mecaphyficis  propofitionibus  vcuncur.  inferio* 
res  anifices  eas  ad  propriam  fiibje^am  m^ceriam  coji- 
crahendo. 


4 

> 


i, 


Digitizca  by  ^^y^.i-ii.'^ 


^  --r     -  -  ^^^-j^   .  .  .   

Quodmm  fit  friinum    firmij/imum  onmiHm  x 
'  frincifium,  * 

«  Qv  A  B  S  T  I  O     II.  ' 

TAle  dcbet  cAe  ejuTaiodiprincipimn  y  fi  Arifloteli 
crcditut  4.Mec.c.7.vt  vi$  CttjBicaiiqiie  demonflra-  #^  4^1^^ 
cionis  ab  ipfius  teciutt  auodalnvibdo  pcndcac :  ipiiim^«4fyiM» 
ter6  i^iei^Ki  fiituxi  robnr  babeit »  ca)aficiodi  eft  iluid  ex 
eodem  Ariftocele  loco  dcaco.  Impoiffibtle  cft  aUftidfi* 
mul  cflfe  &  non  eflc. 

Q^od  igitur  iftnd  fit  primum  principium  probatur 
liac  intionc  :  Illud  cft  piiiuuin  principium  hmplicitcr 
(]uo  non  morlo  omncs  conclu(ioncs ,  fed  etiam  cartcra  o- 
mnia  principiad  priori  conHrmari  poilunt  :  atqui  cjuf- 
.  mo<li  cfl|i|^j:adidum  principium  >  per^uodooamodd 
conclunoncs ,  fedeciamcJeccri^opiaiapcmcipiaipriori» 
< idque  dedu^ionc  ad  iocommodum  confirmacuc  Adde 
(]uodilkidceii(eadiim  eft  primum  pciacipium  umplici- 
cer  quod  c&o^c  oecellacittmynec  often$uc>nec.dedttftio* 
nc  ad  iaconunodiam  dempaftcati  poceft.  Ac  Imn:  prtodr 
pium  eft  ejufmodi ,  vt  patet. 

Objicies,ift:ud  potius(QuodIibctcft  vcl  non  eft  eft)di-  o^iWBt. 
ci  dcbere  prmcipium  abiblutc  pnmum  cum  fit  finipli- 
cius ,  hoc  eft  ,  paucioribus  terminis  conftct  ,  &fit  xqui  *  ' 
communc  &  verum,  ac  lUud  quod  ab  Arift.  traditum  cft. 
I^eipondecur  hc^c  non  fatiseHc  VC  dicacur  principiu  abio-  Mmm» 
Ibc^  priniain>fcd  aliud  impri  mis  requiri ;  nempc  vc  fic  ck 
mnium  apciinmum  ad  probanda  rcUqua  alia  principia» 
cnjufinodieft  iliud  quod  id>  Adftoc  ciadicumcft  r  non 
iMro  iftod : jpcae(errun  ci^m  perillod  cac»^uam  pernociui 
Mobari  poffic  in  huncmodam.Impoffibikreft  aliquid  e^ 
ie  &  non  eile:Sed{i  alic]uid  fimul  non  edkc  nec  non  eftct^ 
aliquidfu-nul  ellet  &  non  enit:Ergo  quodlibet  velell  vcl  O^M^^ 
non  cft.  Si  inftcs  illud  ipfum,ncmpe  inipoflibilceft  idcm  •^***^  . 
cllc  &:non  cifc,  probari  polle  pcr  aliudprius,  nempc  pcr 
iftud ,  impolTibilc  eft  duo  contradidoria  funul  elTe  vera.  ^ 
Occurrimus  iftod  noaeflc  prius  &  aotius  illo,  fcd  potius 
polleritts  4cminusaotom.Sedopponet  focfanaliquis  &)r  OM^ 
cem  per  iftiid  aoftmm  primum  principium  non  Omnia 
aliaiVBi  dicebamos»  ^cabacipofle>«cam  malca  £^c  priai;i*. 
]pia  cCi  in  Metaphyfica,'  tnminalijB  (cicotijs  iipmpdiai%« 


Digitized  by  Google 


MbKi. 


StoTii»A  ?ARs- MttArtilrs^ 

proind^q;  indemodrabilia  cum  careant  mc^io  pcr  quod 
poffit  demonftrari.  Rerponciccur,eiiilmocli  principia  rlici 
immcdiata  &  indemonrtrabiiia  oiknfiuc>nontamenclu- 
.  Auad  ad  incomii^odum  ;  hoc  enim  modo  dcmonftrabi- 
/_   \      liafunciahemimpropti^:hoccrc,nonpoteflpef  aliaptin- 
^  cfpia  pofitiac  oftcndi  <]uod  vera  Cmt  iila  pciacipi^  »  po- 
-  '  teft  tamen  ad  incoinmodum  iicu  ia  aUurdmn  duci  is  qui 
*  >  ilklicdcjiotiflima  obftHiitowmon^tf^ 

caciUonpiteopiiiilo^iKipia  . 

^ABfrSmkm  frincipmm fit frwfm  inimff^tA^U*  . 

QvAasti.o  III.         •  - 

jlfjf^^        Va:ritur  vcrum  iftud  primum  piincijptim»  ImpoflU 
V«Z  aliquid  (imul  cfTc  &  non  eflb  9  a  niilloaiio 

phQcipiQ.probaripofItc  Gui  rdpondetnr  cx  Ariftoc.  4* 
Mec^  cap.  vnon  poflcj  quia  netofieofiui  aec  diM^nce  ad> 
incommodum demop^acione  idllieci  poteft  :  ttoni|ni'» 
'    dem ollenfiua>  quiailla  progtedicor  ex  noftocibasf  ntkil. 
>  tucem  cfl  notius  prinio  ptincipio  :  non  etiam  duccnte  ; 

ad  incommodum  ,  quia  nuilumcft  aJiud  majus  incom- 
modum  qiiamillud  ad  quoddcducit  primum  principiu, 
vidclicct  aliquid  limul  cfle  &  non  cflc.Docct  igitur  Ari- 
ftot.  eum  qui  lalc  principium  ncgaucrit,  cflc  rcdarguen- 
du  ex  concdGs:qttod  fi  nilul  penicus  cocedat»  contcmne- 
V  dum  efletaoqiuimridiqslumie^ndcnccm,  nec  cumeo 
diipQcandttra.  Si  quacras  vtrum  principittm  iikid  a.-quo- 
qtiamoegari  pofCc  y  icfpondecuci  oiecenQs  dnncaxac  iie- 
gari  poi1e>nonex  animiew^b  quimcycis  composliieHC.  ' 
Icamie  nemo  poceil  abiblure  indicaie  axioma  iA^d  eflfir 
falfum,  qcfia  tcrmini  rilius  propofitionis  adco  cuidentem 
conncxionemliabcnc,  vt  iiii  ncccfiario  alFcntiri  cogatur 
intcllcdlus  :  Nilulominus  camen  vidctur  nonnunquani 
ex  hypotiiefi  poire  inrellcdum  faltcm  dc  eo  dubitarc, 
quod  contingit  cum  vi  argumcntorura  qua:  cjufmodi 
pronunciati  veritaccm  videncur  cleuare  >  premitur  > 
nd  anguilias  xcdigicur  >  eo  cuddnon  podic  ili^  dillbi*  \ 
aeie.   £a  aucem  argtimenuiQnc  ^wi^  iniisnmt  qtraiHant. 
oppoficiooes  cSqoam  veras  »qQce  VidenciBr  c6ifadi^iiac> 
neclikmeniimcdefeftaaiicQjiiscondicionSs  »  yc^cxco 
^podFeiros  panloraace  ftartc^  nnnc  TCtQ  ftdcac^infenr 
^  ifHid 


Digitizoa  by  G(.j(..wtL 


Sbv  Tract.De  Natvra  Entis,  it 

iftud  cflc  ^tcrum,Pctrum  ilatc  &nonilare,ac  proindc  ali- 
quid  fimui  eilc  &  non  cfcidcoqi  non  videri  vfquequa^ji 
ycrum  iftud  axiomajImpaQibiiQ  efl  idem  iimul  eiTc  &  nS 
iede.Qiia:nam  autem  requirantur  ad  veram  contradi<f^io« 
nem  di^um  eft  in  DiaicAica.  Vbi  noca  quod  fiptima  * 
prificjpiaperaiiqaodgetius  cau&  probari  poiieac»maxi-  t 
miperemcientem  aut  cefti  exemplarem  probarencur» 
gupd  tamen  fieri  non  poretbnamque  jreritas  illorum  pri- 
moium  principiontm  policaefl  in  nereflaria  connexione 
attributi  cu  futic^o^quqab  omni  cxiftenciarcnninoruin 
abftrahicracqui  caufandi  racio,prjefcrtim  in  caufacfficic- 
|C  &:cxcmplari  ad  exiftcnciam  rci  ordinacur.  Maneac  i- 
gicurprxdidum  axioma,  ncmpe  ,  impolTibilc  cft  aliquid 
iimuieiledLaon  eilc ,  iuxuAriitoteiis  icncQnciam  eilie  . 
priipuni  omnium,  acque  omnino  indemonftrabile  prii^ 
cipium.Iam  w^a^f^ncipia  incomplexaaccedamus. 


De  Principiis  incomplcxis  Eatis  cflcacia  6t 

exiftencia. 

/»  ^u^  f^Jits^t  ruiio  tJftintsA  i »  diutrjis  ufMm 

g$netibmt*  , 

Qv^ASSTtO  t 

RAciocuiufqueencisefrcncia  dicicur  j  aliasprsetcrca^^^,/^ 
fortitur  appcllacionesjdicicur  cnim  nacura,  quiddi- peHitit  mmt*^ 
tasjforma  cocius,racio  formalis,icemconceptus  formalis,^»/^*. 
id  cft,circntialis  cuiufquc  rci,  cftquc  id  quod  primum  in. 
•  Ynaquaquc  rc  concipi  debet,  cutquc  cxtcra  omnia  fuper- 
addi  inteilig^^turmam  exiftentia,  rubfiftentiay  inhaeicn^> 
ciaiqui  fimcmodi  xerum  Valde  incrinlc^iseirencti^  aceide*  . 
xe  intelligimtur. 

EftaucemeiTenciaintcerain  generedunlex»  fimplex^*^^  ^ 
sempe>vel  compofita.  li&  cft  expers  mulcijpticis  gradus  ff*^  ^ 
auc  ewtacis  ,  ciim  fit  puriffimus  &  fimplicifinnas  a^Sf 
cuiiilaiodi  cft  fgla  c^^cucia  dmj^najhd^^  ycio  plurescfteA* : 

***  i 


Digitized  by  Google 


la         5ecvn1>a  Pajls  Mbtaphys, 

tialisperfe^iionisgradus  admitticcxcjuibus  velutipic-*  . 
'  ^bustrompiDaitur  >  q^atom  aotinuiiae  refpeda  aiiatam 
dicuntnr  potcntiales»  quse  funt  communiores :  aliae  ver6 
^i^fllttaleS}<iu«e  fimt  fpei!ialioces.  ^ic  cnim  ^crifya  re&edbl 
dtilrceiitiarfidtcttntutparces  potentialesi  «iflerdhti^  ve* 
ro  paues  adiulcs  :  Immo  vjius  gradus  gencricus  vni- 
ncrfalior  rcrpcctu  alrciius  graJus  gcnencus  Yuiucrfalio- 
.  rcfpct^lu  altcriusguadusgcnerici  rpceialioris,cliciturpars 
porcntialisjiftc  vcro  paisadmlis.  Sic  in  iiominc  rcpcri- 
cilc  iubilaaciXjCbrporis  viuciuis>rcacicncis,^  racionaiis : 
tx  quibuspesfe^onis  cilencialis  gradibus  totalis  iiomi^- 
iVis  cfTcntia  coinponitursitavtcirc  lubftantidB  fit  parspof*' 
tentialis  re(pedlucxterocum>&  efl^  corpbns  refp^d^u  ef- 
jhS:  viuentis>«:c.£i:  <^uoniam  vnttm^uodque  edentiathi  hi- 
«ffMtts  r*ti$  bet  prout  rationem  eiitts  participac  ,  ^^^^^^  aucem 
1»  mooo  omnia  rationem  entis  participwSifilhc  fit  vt  fclsc. 

•   *  tia:  ratio  diuerfo  modo  fc  liabcac  in  diucrns  reru  gcneri- 
bus,eiuod  fccjacnabus  conciulionibus  planius  cxpiicatur.  ■ 
iXwulufi.       i^nma  concluilo.  In  lijbilaiitiis  inaterialibus  complc- 
.   tis  ellencia:  rtdonem  habc:  cntitas  totius  compofiti  ex 
v£ra(^m;  ipfius  parce  ,  matcria  vidclicec  fnnul  forma 
coalcfccnSjde  quaeniitatc  Cdo  loco  iu Pliyiica  diilum eft. 
zXmtii^,     Secanda  concluiio.In  fubftanciis  fpiricualibus  elfenci^ 
ratioin  foiafimpli^i  forma  per  k  fubiiAcnce  pofica  eft> 
quiaii'  Angeli  nuila  com^outio  rep'ericur  cx  matcfria  6c 
iorina,  cum  fi&t  incorporei :  vbi  noca  efienciamangelici 
dicifimplicemfbmiamcomparatione  rerum  phyficaronf, 
non  c]uod  lit  omnis  campolicionis  expers ,  cum  conftcc 
gcnere  3z  diilcrcntia  ,  ac  diucrfis  pcrkchoaum  (^iicncia- 
iiuui  "tadjbtis.  ■.       '       •        •  •  ^  ■ 

Tercia  conclafio.  Ratio  cflcntio:  diuinx  conliflit  in 
foniia  fimphciUiina  pcr  ic  fubiiilcntc  ,  onmis  prorlus 
conlppiicionis  cxpene>  ctiam  cius  c|U£  ex  gcneij^  &  dif; 
fercucia  eft.ac  nullatcuus  diifcrcnte  ab  exiften,tia!tn  <5[uo  * 
diftinguiturabcflbitiaangcliciquapcomponitur  cxgc- 
aere*&  di^rentia  >  (]ii:r  ^jue  ex  natura  rei  diSbx  a  fua  i- 
pfius  cxiflentia.  '  %  ^-^  ' 

^c^^fia, .  Q^ctacoAclufia.-Eflentia-  accidentis  modi|S  qciidani 
^  eft-fuSftantia^  ;  omne  cnim  accidens  iubibntiamalfqua 
rawoucmodificac.  Elloue  accidcns  om.ie  reipe^ii  fub- 
Aancisc  tSc  accidcucis  foiiua  &  adus  ^uidam  parcim  coii  - 
•1  ^       '     .  ttcuicn^ 


Digitized  by  Googl 


Siv  TAAcf.  ObPhimgip.  Emtjts.,  i^^ 

crcp2ns,vc  fuo  loco  docebimus^vbiaeaficiileiite  exinfti- 
tuco  diircranus.  .  . 

V  AB  S  T  1  a    II.  '  . 


ETfi  nullxfintrerum  ereatarum  cflentiacqu^nonfui^ 
conftcnt  partibus  phyficis,aunnetaphylicis:'catcpu?  ^ 
tamen  dicutur  tndijuiiibi  les>quQd  tiuiia  fit  natura  qux  (c-  ^ 
cuhdum  i»ttonem  (pecificam  inseQualitcr  fHrtictpecar  atf 
indiuiduts,vt  patet  indu6tione:vefbi  gratia^naturabuma- 
na  non  eft  fecundiim  magis  vcl  minus  in  vno^<}uam  tn  a-  ^ 
lio  honninciCjUO  fic  vt  no  ciicatur  viuis  inagisliocno  quam 
altcr.  Ibcincle  ctiam  ,  quia  nihil  quod  pertincar  ad  eiren- 
tiam  addi  veldctralu  potcfljquin  (larini  mutccur,  &c  fiac 
alia  nacura  fcu  cifcntia.Ex  quo  intclligcre  cft  illud  quod  .  . 
docec  Arift.8,Met.ca.|.t.io.cncntias  rcruiji  "^i^^cris  clTc  '^^^^ 
fimiles:(icut  cnim  numerus  addita  vci  fubUta  vnitat^  m^-  *  . 

Cac  ipcciem,  &q  addito  vel  dctradlo  tiTcntiali  aUquoa<flu 
tdenda  (eu  natura  rei  mutat  (pecicm ;  Vcrbi  gracia,(l  ad 
animal  ad^as  rationale  ,fiet  faomo,  .fi  vero  (ltDisn^S|so  £a- 
cionaii  adiun^as  irratipnale,fiec  brucura:  Notabis  anten^  ^*^* 
qnaedam  accidenitta  enticattui,  nuila  tamen  eflent^alicer 
proprid  dici  polTe  diuifibilia:  licct  cnim  fccundum  magis 
vcl  minus  participcntnr  a  fuI>icLlis  ,  illorurh  tamen  eC- 
fentialis  ratio  manec  fcmpcr  cadem.  Quo  ficvt  licdtali-  * 
<]uiddici  poiricmagisvel  minuscaUdum,vnustaniCJaca- 
lo£  non  dicacur  cik  magis  calor  (juam  aitus. , 

Vtrum  tJfentUrerumJint  Mrn£.     '      *      t  . 

Q^AISTIO  III. 

NOn  defnnt  piericjuc  graues  Theologi  qui  cflentias  fy^eiimi^^ 
rerum^ternaS)&  miiumiprodiidbtlcs»autCQixi%>^''*<  *  '  - 

ptibilesefle  arbitrctur:  aiunt  enim  eas  habere  efle  ntiodr 

dam  fibi  ab  a:tcrno  coa:uum,quod  vocant  cflc  cticnti(^,fea 
cllc  quiddicatiuum,ficquc  rcs  in  tcmporcgcncrari  ac  cor- 
^umpi,non  qno  ad  c(fentiani,fedquoadcxiftciiciam.  ^iitrum 
Vcrum  longc  probahilior  cft  castcrorum  fcntentia,ni-  ^rt<.«W»»/ 

iu|£o|[^  cde  icHhabcfccticiluocun^ucmodo ,  mli  pco-^<wui. 

Z  i 


14       StcrifTiA  Pars  Metaphys. 
tr*HurgfM  diiAum  fcucxtra  fuas  caufas  pofitum.   Quod  vt  intclli- 
^tnfltx,  g^5^  aduertc  triplcx  cfli  rcrum  creaturarum  concipi  pof^ 
^:obic^iuum»ximu|lc,&  fubic^uum  (cu  neaic.Primum 
eft  cffc  cognitum  in  intel!e(flu,c|uomodo  omnia  produci- 
biliaprjecxiftunt  in  i ntclledji  diuino,&  c^  qu^  fiunt  per 
attem  in  mentcamficisf alteiu  ei^efle  in  fuis  cattfis>qu^ 
dicuntur  Tircute  fuos  efle^us  conttn<ite  >  quomodo  ro^i 
liyeme  didtureflc  in  ro&riOr&  omnia  (}uatcunque  funt^ 
tbomni  aitcrnitate  praccxtitehihHn  potentia  Dci  cxcm-i 
plari  &  efFec^-ua  :  Tenium  eH:  cffe  extra  intellc(5lum  & 
caufasjfecundum  veram  &  pfopriam  cxifbentiam. 
'   Fatemur  igitur  duobus  prioribus  modis  c/rentias  rc- 
rum,  imo  rcs  omnes  dici  pofiTc  fempitcrnas ,  fi  ad  prxpo- 
tentcm  Deum  qui  ab  octcrno  omnia  nouit  &  yirtutc 
continet  >  referantur:  fic  enim  ab  a!temo  obie^li  ue  fimui^ 
'^virtute  in  Deoexticdpint ;  vcriim  vterquc  ille  mddqp 
^     cxiftendi  eft improprius.  At  .verd  negamus  cQendas  r^» 
.  ramtertioipddoaeternasfui}{c>ftua;ternumefie4iabuif- 
f*^"'    ft.*  Quod  probamui:  in  Jiuncmpdum  :  Stcflcntix 
""'^'^'rumhabcnteffequidditatiuum  ,  antc  fiii  produftibnc*! 
•  *       pcr  proprias  caufas  ,  &  ab  xtcrno :  vcl  illa:  eflentiae  funt 
omuino  improduclx  ,  vcl  alioiio  niodoproduclic:  prius 
dici  nequit ,  (ic  enim  darctur  aliqiiid  intlependens  a  Deo 
in  fuo  cft ,  quod  impium  cil  allererc:  fi  pofbcrius  concc- 
datur,ergo  funt  fuo  modo  produffbe  a  Dco  vel  taiiquam 
I     i  caufa  excmplari>vci  tanquam  a  flnali,  vel  tanquam  ab 
elficiente.Atquif^aufa  tum  cxemplaris,tum  finjdis  yi;fic>' 
pHliiiis  rei  producendx  vimlkabcnt>  fcdtantiim  quiteniis 
inias  eife^ix  caufa  comitatutrncque  tanicnfic  dtci  poA 
,  iint  a  Deo  pfoijudbc  tauqu^xtlt A  caula  e£cicntc>c]aia4» 

: Aio  caufic  efHcientis  ad  afbualetti ,  &  propriaiH  rd  pro- 
ducendx  cxiftcntiam  terminaturjqualis  hon  cf^  illucl  cflc 
quidditatiuum  ,  quod  authorcs  oppofitxftntcntia:  com- 
€m^mMii9  minifcuntur.Conlirmaturadhucnoflra  fcntcntiahac  ra- 
tionctSi  rcs  ante  fui  produdlionem  habent  effe  qaiddati- 
uum,non  poteftintclligi  quomodo  pcr  gcncrationcm  res 
tradueantur  a  nonefle  ad  efle :  hequcenim  (bia  cxiftcn- 
iiaitcdrcs  iplaproducirur  vc  exiflat,Terbigratia,ci\nf)  gc- 
ncratur  hbmo,  hon  fola  exiftcntia,  fed  natuta  ip(a  ieUc(^ 
jfenriahoimiiisinoiicflaMlcflctradiKitn^ 


Digitized  by  Googl 


SlV.fjtACT.  Dl  NA,TVmA  E^Tf8«       t$.  . 

Notandumtamen  ef^jefleQdas^emmetiamaficeqiiata  INi* 

ptoducantur  verd  dici  rcalcs,non  fjuod  rcalitcr  exiftant, 
icuquodhabeaac  aliquod  eile  realcft d  quo^  polfint  rca-, 
liter  cxincre.Dantur  etiam  ncccHarix  connexiioncs  rcru 
noncxiitcntium^asqucrempicerna2,qu*c  qiiidem  cofine- 
Xiones  nihii  aliu^l  funt  fonnaiiccr  quam  negaciones  di. 
Vcj^fkacisinter  fubjcdum  &  atcnbauiairqiue  proindeuo 
lli&Qi^auuc  cxi^tunt:  Exepii gracia»hjec  propofim,Ha- 
JBoeft  mkm^ifikki^  ede  fieceflaria  ;  quia  tSX  neofflacii^  ' 
quoMibneaque  perp4i>>  cxMiiiexio  iioiiiiiiis  com  aviitiMiet 
li^  qeod  «mnil  iion  fii  qoid  di(tiii€bim  ab  homiiie* 

Qj^  AISTIOVI. 

QVodadprius  quarficum  fpc^latjcdm  exiOcntia  non  P*mq^^ 
(\f.  rci  f aiddicas^&daUquid  poilenus,  ncc  dc  quid- 
ditate  iti»|l^ii  iMMifilgenus>ncc  difFerentia,nec  mate;;iib, 
Vfl  ibrma :  mc  etiam  ipfaiit  acctdefis  aluyipd  pixtdiea^ 
MntaU^  ciSkQiadiiiillamc^rcamcaic^^iniam  accidentis  . 
MMrari  pelCc»fiipereft  n  iBca«at  «|bvftodiis  qutdam  e&? 
VNai  mcaiiieean  quo  formauter  8e$  dicitat  we  a^iuui-  ^ . 
iie  extra  ioaacaafiis anteqaam  eotm  mciatei.dUcitiiK 
potc(\ate,  &  quafi  lacere  in  luis  caufis^toiic  aatliiKUiicipij;. 
cxLftcre  cum  virtiicc  canfarum  foras  prodic.  Cum  autem 
modus  fcquatur  rcm  cuius  cft  modus,  liinc  fit  vt  fi  clTcn- 
tia  fic  fubftancialis,ipfius  cxiftcnria  quoquc  fic  fubRaatia* 
lis  modus :  fi  veroeiTencia  fic  accideota^t  ipfius  <}uo<^uo 
exiftcnciaficmQdusaccidenulis,  . 

Qttod  fpeAac  ad  pofterius  qu^tanL   Sit  ptiHEiA  eon-'  P^ntfim 
4||fio :  Exifteiitiel^eo  |^j:ebascKeatj^cqiqpetit,.Wtti& 
cimidifchmifie  :  oiMnqaePeusexiibtnoapcr  cxiiffii'*^^^'^ 
tiam  adiliiam  nmucaB/qdfDr  ipfiimm«t  fuam  elfentiami 
ficac  quantitasdidtiiresetenfa  pex  fc  ipfam^  non  item.xe$> 
cteatc  quarum  e&ntiac  accidi^  extftentia-,  hinc  fit  n  De^* 
eir^ntiaie  fit  exiflerc,  adeo  vt  repugnct  ipfum  non  cxifteri  * 
re,noniccm  crcaturis,qux  cffc  poflant,&  non  eirc:  idco^ 
quc  natura  diuina  non  potcft  concipi  nifi  a(flu  exi(^cns:fi 
enim  concipcrccur  non  a(flu  exiftcns ,  aliqaid  pcrfedio- 
nis iili dceiTcc y  qaodabiUiusaduaii infinicacepenitus 
aUMNKecet  :  ac  vero  concepccB  fbwali^  iiea  eraitialice 
TiMmiar  ebftfihit  ab  •^ft^wi*^ '  . 


Diaitize 


V 


t4  SsCyNO^A'  lPA1t#  MjE-rA^R^S.^ 

•«teiil^*    Secunda  conclufio.  Exiflenciacompetic  fubftaniiftf  8c 
accidenti,  vario  tamcn  inodo,  fubftantix  quideni  piiino, 
&  maxiinc  propri<^ ,  accidcnti  autcm  fccundario ,  &  mi- 
nus  propric :  accidens  enim  nonnifi  beneiicio  fub^anti?c  ' 
cuiadhaeretnaturalitercxiftit.   Et  accidentia  noanifi  iij- 
,  fubjed;o,quae  fubftai^iaeft,nafcuntur,ru(l»iicaiittu:ja6<le-' 
finunt.  Ncc  tamen  extftimes  ibrmaliter  exiftcrt^ftr  catfi- 
ftcnciam  fubftanM  t  cum^fi^m  fibi  vendiccAC^^gt^eiw' 
mmj^  qnam  etbira  i  fubftanciaU  fbb}e^6if 
xil^f I  (]U4iiitti$  cunc  nrcxhim  (upeAiactirakm  txlftMidi 
'         fintltfiifOt  ctiiicrfam  ab  co  c|ucni  cum  fubjc6lo  copjun-r* 
<fta  naturaliter  fibi  vcndicanr. 
I  Cmtbifii     Tcrtia  conclufio.  Exiftcntiviprimo&pcr  fccompetic 
fingularibus    indiuiduis  :fecundario&  pcraliud,fcufc- 
cUndum  quid  ,  vnmcrfalibus.  Eacnim  proprie  exiftimr, 
jqwptimo  &perie  fiunc  &  producuncuc:acquUinguiatia 
jdnraxat  prim^pcr  fe  fiunt  &  produriinng»qanicciyi^iC 

uerfaiia><)02e  non  nifi  in  fingularibu»^*^^^'^^'^^^^' 
4«Ciii2i|^*  Quarcac(mfclufi9.£xifteiidaprimoperf<uc>mpg^ct|^ 

tf  tompofito ,  ilcttotidirii  nMtni&|>f Opric  partibus,iM' 

nimqttCHlpcr  lefi^leiigignitur ,  «iVtotttmcomffbfiki 

quia  ipfe  eft  ccrminus  pcr  fc  gcncrationis  y  parttsauteal; 
ia  ^uantum  ad  intcatitat^m  cotiuR  pcrcment,   » •  '  *  -> 

•  -      ♦  T  ^  ;         ■    •         ....  * 

Q^AE  T  &I  O      V.i    '  * 

CPnftac  quidem  in  Deo  ^ift^eiam  ^b  efietitia  iht-** 
^itmd  diftingui  s  ctam  fiipra  lifionuciimus  <^ft^n- 
^^;;^^  tttlhOeae8eiHleiii!ia!ent.S^  dk^EeariAi^t^eadften^^ 
'  ciKa«^tUii>;qaomod<l  &  i^ram^cs1ti44iftin^c>aMi|i; 
(^<iahi  fblo  nomihc  ;  alij  rea|icetdiflferrc  tifellt!;«».  ' 
Vcriimprobabilius  mihi  lcntirc  vidcntur  qui  med»fwJ 
ccduntvia  i  cenfcntquc  exiflentiam  ab  cfientia  difterrc 
ntfn  folo  nomincrncq;  tamcn  rcalitcr,(ed  ex  natura  rei  & 
tanquam  modum  a  rc.  Cujus  aflcrtionis  trcs  funt  partcs, 
t.fdftMfif^st  patcc.  Ptimaprobacur^  quta adus pJufquam nomi-  . 


Digitized  by 


SCY  THiLCir.         P&IHCIF.  EfCTlS.   '   xf  . 

ftctTLtiam  :  id  ipfum  cnim  Y<?rc  dici  poilet  dc  quacunquc 
crcata  crtciicia.  Scciinda  pars  probatiir,qiiia  nulla  ctl  ra-  i,  ^th^M. 
tio  admicTcndi  tantam  (li{lindioncin,ciini  pcr  minorcm 
arqiic  facilc  cxpliccntur  ca  omnia  in  quibus  eircntia  & 
^Kiftcnti;iiatcCAcdircrcpant:pra[:iernm  cum  repLignctv- 
oaWircparan  ab  aliff a.Tcida  pacsquoquieprobatur^cuiik  |»/f»lu^«» 
einiiiQoit  folo  noaijine  >  nct  tamen  realiccr  inter  £e<liffi> 
J9aK;aeoe(lcefl  >  vc  mcdioquodammodu  difttogmmitf» 
^duionaUiia  eflc  poteil  qoam  ex  hatii^irei»  (|iiod  v^unir      ,  , 
k^^mc  rei  non  itt  aiivid*  Notandahs  eft  'aotem  citm  JirtM» 
iium  ab  aliodiftingui  poffitcx  nanirarei  di}plidter,iiem«t 
pc  formaliter  vcl  modaliter,  exiftcntiam  nonpropricdi- 
ftingui  formalitcr  ab  circntiajfcJ  cantum  mo(ialiter,cuiu 
non  iit  cntitas  diucrfa  ab  entitatc  cileucis  -»  icd modu^ 
.  duacaxac  ilii  aducnicns. 

;     i.     QftPiupUx  fit  0>ciBtntiM, 

'    *      '  Q  V  A  E  S  T  I  O  VI. 

■i  -- 

TRes  (iuicprjecrpttat  dioifiones  exiftentiaB  >  jptima  in  Mxift»tU 

exiftetitiamfiiUbuitiaKlc  acctdeatis:ftcttnda  in  (im-  ^ 


plicem  compo$tam: tettia  in  reakm  ik,  &cmalem.  Cir-  ^tj^  ^ 
ca  primamditti(ionem>(ctendameftxx]ftciitiam  fubftan-  dinifimt, 
tix  non  cnc  fornialiccr  fubfiftentiara:  ncc  ctiam  exiflcn- 
tiam  acciticnti^  clle  formaliccr  inIicrcntiam,eo  c|uod  cxi- 
ftcncia  iubftantix  fic  modus  rcalis  natura  prior  acluali 
fiTbfin:cntia,&  cxiftcntia  accidcntis  fit  modus  quoquc  rca- 
lis  natura prior  inh^erentia  aduali :  hinc  iic  vt noarepaib 
gnec  virtuee  diuina  fubftantiam  escifterc  abfque  propria' 
« Abrirtentia>vc  patcc  in  iiuinanicace  Chrifti  a  Verbo  diui^ 
no  a(rumpta,qu«licet  propria  fubfiftentia  ac  fitppofitaU** 
tace>vc  Joqu^nciiri  ^ateai^:  prob;ibile  camen  efl  propriaifti 
fibi  exiftefttiam  rertnere :  mne  eciaoi  fit,  vt  non  rcpugnee 
virtute  diuina  accidens  exiftere  ab(que  aduaU  inhseren- 
tia,vt  pacct  in  auguftilHmo  Euchariftias  facrameuco.  Scd 
hxc  pianiora  ficnt  cx  fcqucncibus  quarftionibus, 

Circa  (ecundam  diuifioncm,fciemiumeft  cam  dici  fim-  Dt  fccmnM 
plicem  cxiftcntiara,qua:  compccit  rcbusfimplicibusquac'^*^**'* 
non  conftant  partibus rcaUter  inccr  (e  diftin^is  >  vc  umc  ^ 
Ao|^&aiiim«4cpar«iiar  ;  Coropofitam  vcro  quscon-  - 
«emttcbusr^pan^paicccSJccaUte^  ^ 


Digitized  by  Cjt.A./^tL 


*    juCnocii  tant  fubftaotia;  naturalcs  icu  phyficx.  Vt  enim- " 
partcs  illxfuas  habcntcntitatcs  partialcs  reipfa  diucrias» 
fic  ctiam  fuas  iibi  vcndicantpartialcs  eufteiitias«eJK-i}ui«^ 
bus  totalis  ex  ipfis  cofTipofitacoaicrcit. 
T)i  tiftiM    Circa  tertiam ,  iciendum  cft  exiftenciaits  realem  eanf 
dici  quse  (eipiimeacicateiD  leaticer  «baiia  (eparabilem: 
fbrmalem  vero  miz  (cquitdt  fbnB|ilicaiem  alicujus  lei 
ab  ipfa  mimmi  icparabiii^iii :  quac  quidem  latio  eziftdi*  , 
cije  fi  cum  alcera  comparecisrsCtofearMMe  imperfe^i. 
Verbi  jnacia,cxiftcncia  lealis  in  qoantitace  6c  figiirai>ceii»: 
iecm^inalecuodum  qiam  res  illae  pcrfedar  cxiftuncin¥« 
na  cad{^mquccntitatc  :  at  cxiftcntia  formalis  fccundum 
quam  figura  diffcrt  cx  natura  rci  a  quantitatc,cft  tantum 
iila      coniib^uicur  focmaliuiem  prophain  figurae* 

VA^STIO  VII. 


U>JMtar!t^  RimAmezpIicandom  eft,miidfitfiibfifteiitia9'atf4l«' 
^fMM^  Jr  ftingoctfda  in  piimis  cft  nahis  iP0CBbnIi  aeoeptiB^ 
^^ZJII^  Subfifterccnim  quinquc  modis  pracfeitim  didtor.Pnma 

^JJ^  cnim  idcm  cfl,ac  vcre  &  rcaliicr  cffc.  Sccundo  idcm  cft 
ac  altcri  quocunque  modofiibcfrcquomodo  ina:dc  fun-. 
damcntum  fubfiftcrc  dicitur:Tertio  &  magis  philofophi- 
cc  accipitur  pro  elTcper  fe  quatenus  opponitur  ci  c|uod 
dicicur  efTe  in  aliopcr  modum  accidentis:quomodo  qu^ 
libet  fubftantiaiiue  completa  fiue  incoplcca  dicitur  fub-.  . 
'4-  '  fifierc.Qoarco  ftridiori  fign i Hcatu  fumitur  pro  cffe  fetie 
compiece ,  quomodo  folflcfisdi&kntic  primx  fini  particiH 
larcs  dicantor  iiibfifterc»  qiiamais  dependcncer  ab  aBc9Q 
fuppofitoezifiant »  ¥t  contin^t  in  £umanitateCbd||i» 
5;  Quinto  maxim^  ftri£bi  acceptionc  fubfifteie  fimuni^ico* 
eflc  per  fc  complctc  &  indcpendenter  ab  alio  in  quo  mb- 
fiftat ,  quomodo  fola  fuppofita  dicuntur propri^  fubfiftCf» 
rc  Exquibus  intelligcre  cft  fubfiftcntiam  proprii  fum- 

*  - ptam  efle  modum  rcalcm quo  natura  cottftrruitur  fuppo- 
fitunu  £ftautem(hppoficttm  propric  fubftantia(ingiiia«t 
ris  complcta,& incommunicabilis  liibftantiaiiter. 

i^X^ifEfa^    Sccundo  cxplicandum  eft  ,  quomodo  dl/linguantHi 

fjfc     .  haec  imini^i^tjideUccteBcift^a  pcr  icifthfift|ttfia»fuppon 


L.iyui^ud  by  Coo^Ie 


Sev  Tr  act.BI  pRtNcii».  El^rfr.  •  ±9 

fitalitas ,  perfonaliras,  hypoftafTs,  fuppodcum  Sc  perfona. 
Rcfpondetur,cxiftcaciani  pcr  fc  eflc  madum  cxiftedi  pc-  » 
«uliaretTvfu^ftaDtKT  quateniis  accidcnti  oppoaituij  qiuxi  . 
non  exifticpcr  (cjfedin  alio^  Subfiftciuia  vcroex  com-  ^'^^'^j^  ' 
ftiiiniori  fcnccntia  idcm  cft  ac  fiippoficjUcas  feu  hypofta-  ^Jf^^^  ^ 
fis  (etifii  abftrado>^ftqaeiiiodas  proprius  fubftamia:  par-/^/?,;» 
ttcttlaris  feu  indiuidux  >  <juacenu$  fubftancialiceceft  in-ffM^ 
communicabilis  :  <)uamuis  non  defint  qui  fubfiftenciam 
veliiir  effc  exifteiniam  pcr  (efubftantix  complctx&co-  .  ^ 
municabilis  ,  fiippoiitalitatem  auccm  clfe  fubfiftciuiam 
incommuiiicabilem:  Qnare  hi  authorcs  non  dacunr((ic- 
Ut  ncc  fv ucc  cft)  abfur.lum  in  diuinis  dupliccm  fubfiftcn- 
ciam  admittcrcjvnam  abfolutam  (cu  circntialem,altcram 
retaciuam  (cuperibnalemy  quamfiippofiulicacem  appel-  x 
lant;  illam  vnicam>  naturjc:  hane  vcrd  criplicem ,  tribus 
Dcirfonis  conuenire  arbicrantur  :  veciim  an  hxc  ica  Gs  ha« 
Dcant  vidcrinc  Theolo^.  Perfonalttas  eft  fiibfiftentift  in-  Pt^MiuC 
communtcabilis  incelligenci  nacarae  competens.Suppofi- «^*^!^^ 
tum  icu  hypoftafis in  (cnffi  cScrcto,  cft  fiibftancia  fi^^g^-^J^^f^ 
laris  pcr  fcexiHens  complct^  &  incommunicabilitcr.Ex*  ■ 
«juo  intdligis,  nccjilc  accidenria  ,  nec]uc  vniucrfalcs  fub- 
fiincias  ,  ncqtic  ctiam  partes  aut  ctiam  particuiarcs  fub- 
llaacias  comni<inicabilcs,'vt  eftnatura  diuina  eommunis 
cribusperfonis  diuinis^poffc  dici  fuppofita.  Deniquc  pcr-  fifjmtt^ 
fona  eft  rationalc  fuppofitumyVt  in  diuinis,Pacer»  FiUus» .  C 

Spiricus5.increatis  vcrd>hicangelus»hichoino>&c. 

'Tcrtioexj^licandum  eft  quisfit  mftdus  quem  fiippofi- i*il>l^iii^' 
tum  vcl  pertona  fiipcraddit  nacane  finjgalari  cxifteati.^f^v.  ' 
&erpondetaria  diainis  fuppofitamnihinacli^dmyqaod^llj^'^^ 
fit  iparte cei diftinftum k naturaycilbn iaDeo  aaUapof- addkdiHsU 
fipefferealis  eompofitio  ob  fiimmam  eius  iiifinttatem  &  1 
fimplicitatcm.  In  rcbus  autem  crcatis  dicimus  fuppofi- 
tum  addere  ad  naruram  aliquid  rcale  8c  pofitiuum:  nem- 
pcmodum  qucndam  cxif^endi  pcr  fc  incommunicabili- 
cer  i  (]ui  modus  cft  aliquidfiibftantialcfcu  intrinfccum 
fubdantixjappellaturquc  propri^  fubfiftcntia.  Quod  ^a* 
teii^modusilleficaUquid  fubftantijile  &  uon  meraflnaic* 
ctden$,exeopacec,  quod  fiippofitam>  T|^e^fitcns  pet; 
ie cx  fubftantia  auccm  8c  ilccidente  nM0lLttks  pcr  ac- 
cidens  fieri  Dotetf <jUlde  oood  in  Deo  repemnr  pcrtbftii? 
fima^pdofuppafiti>nidittntamenacddti^  " 


.  > 


Digitized  by  Google 


'  t  r .  >   .  ^"^^.    ^^'^^  cceatis  ritppoikttmMfiUt  ad  ii^utaiii,tt^ 

pia  diftinguitnr  cx  natutt  rei  t^nquam  modus  i  le  cuiii% 
»  ^ftmodus,ficuti  dccxiftcntiadiximus.         '  ' 

Qil?^'^^  cxplicandiim  eft  an  nntura  poflic  cxiflcre  finc 
ii$mt^ft'umi-  ^"^^ii^cntia.    Rcfpondctur  fiibllanriam  crcatam>indiui- 
ffibj^au   ^^^^^  ^^ompletam  non  pofic  naturaliter  exifterc  quin 
fiibnftat.Ilfc  cnim  modus  cxiftendi  fccudiim  Icgcm  Dci 
ordiuarianc<;eirario  debecuc  rubftantix  comp^etx  ad^ 
^flenti  ^^itavccK  princtpiis  ip/ius  cflcncialibus  natuialt 
*  ([uadanicmanati6nefluerec4taU>n>odo(ubftatiapetab« 
iolutain  Dei  potenpiaiii  deftitttetetur^ac  per  eandem  po^ 
tengS  natuialis  ijtlelluxas  non  impedirecur.Nocandrm* 
men  ^«cAm  naturafingularis  iit  nataraprior  &apropria' 
laMlfltcncia:  hinc  ficri  poteft  virrute  diuina,  vtfi  unc  caK 
lifiodo  fibi  naturali ,  fiuc  alicno  fuppofito  tcrminctur ,  VE, 
contingit  in  Hupcndo  Incarnationis  myftcrio, in  quo  na- 
'      turaliuraana  proprio  fuppafico  dcfticuta  ,  alieno  ncmpc' 
^    diuino  vcrbo  rubfiftentc  tcrminctur,liuc  omni  ruppofito 
.  ^     tiiinproprioicumalienodcflittita,  cumfbiafiia-propria 
cxiftcnciadiuinitAs  con(erueeur.Ratio  autemcttr  potii^s 
.     rcpugnet  rem  ellc  finc  propria exiftecia  <Tuam  finc  propfiA'  • 
fubfiftctia/:ft,quia  repugnac  rem  a^^eVe  fi>nnaiiter  pef 
aliud  efle>qttlm  pcr  fuii:  fi  enim  res  conciperecur  habe^o' 
^  ,  aUttd  efle  quim  (iiam,iam  veit^  ipfa  non  ei&c,  fed  pocius 
id  cnius  habcrcc  cflTc.  Ac  vcro  nullum  fcquitur  abCirdum? 
pofico  quod  aliquid  iapcr  fc  formaliter  cxiftcns  pcr  alicni 
.  .     ^^,    fubfillcntiam  feu  hypoilafim  incomunicabilitcr  fubfiftat.' 

vilSltj$ih,'     QH^^^^  "^^^^^  dctur  alius  modus  exiftcndi  in  natura  du 
jl,ktifg^    fubfiftic  in  alieno  fuppofico.  Rcfpotidccur  probabile  cflc» 
.  ^       dari  ^uenda  modu  ntturae  eo  fiiodo  fi^bfiftcncis  diuersu  ^ 
*•        abco  quctn  forcirccur  fi  inprdpjio  fiippofico  fubfiftcretp. 
appeUai;|<jue  pofleexiftenciamji^bialem  di 
fium^d»  m  haerendia  accidencittmiTiim  qiiod  per  iiiba^ciaiii  #1^^ 
«i^rit    dentia  fun|  in  matecia  canqilam  in  fttbicaoillam  infcr- 
Mmm!'^  matidoacetdentanij  at  iiatura}iu»iana,verbi  ^ratia*,  npnr 
^    cft  in  vcrbo  diuinocanquam  in  fubicdo  quodinforiiiet*^ 
fcd  canqaam  in  tcrmmo  a  qlio  extriufecc  tcrminacur,vc 
non  poftit  c6mun,icari  alceri  fuppofito :  tum  quod  mbdus^ 
inlixrcndi  in  proprio  fubic<5lo  accidcnti  cft  naturaliSy, 
mcdus  veroincxiftcndi,fubftanciafttpcrnacuralis:  dc.^i-^ 


Siv  Tract.  De  Natvra  ENr^-s,  |i 

QjJ  AE  S  T  lO  VIIL 

.  •  « 

COuft.it  qiiidcm  cx  iisqux  panim  fupra  t^oculmus» 
inhxrciuiainellc  iiKKUim  cxiHciHii  accidcntis  pro- 
prium.De  quaduae-fupcrfuat<ii;Hcukaccs  cxplicandu:. 
.  Prior  efl: vtrit  n  ab  ipfa  accideiicis  formali  cacione  fcu  Trvr  4^/^ 
natura  diffcrat.R.cfppndcturiiilicrenciamquidcin  apticu-» 
<liiialc;n  in  formaii  racioncacciucncis  contincri :  verum 
iob^rcnciam  aduale  falccm    namra  fcu  dlf  ntiafcdc  di« 
nerfamtficuc  cnim  fieri  necjuic  v(  accideus  uon  fu  ^^cunt,  ^ 
inhxrere,  iic  etiatn  euenire  poceft  vc  iikerdum  afta  not^ 
inln«icar,liccc  niliiljCjUOel  ad  cius  efrentiamactincat,  im-  • 
rnuteturjicut  fupraciiximus  liibliftcnciam  adualc  aiiib- 
ftantia  diftingui  a  natura  rci.  Quod  aucem  inhacrcntia    -  • 
proprie  di6la,qiia:  eft  a6lualis,diuerfalit  ab  accidcntis  c(-  -^JftfMfm 
icntia,cxco  li(][uet,  cjuod  racio  accidcntis  pofita  fic  inco^'"*'* 
'  ^UQ^^  Forma  fubiedi  compleci&acocius  c6po(iCta^ 
cxifttncis:  ex  quo  aiiud  fcquitur,  nempe  quod  non  jfotSLt 
n^uraliter  exiftere»iu&  in  fubicdo  pcr  fc  compleco:  hoc 
autem  modo  exifteie. nthii  :\fiud  eftquam  iahaecece:  Ex 
quo  incelligis  inhaecendani  OQnefie  cacipnem^fatinakai 
accidencis,icd  modum  exiiftendi  ipfiut  nacuxalem. 

Poderior  dilficnlcas  efl ,  qucmnam  modum  exiilcndi  p^^rkri^ 
(brtiantur  accidcntia  ,  ciim  virtuce  diuina  feparantur  a  fUmttMm  ^  , 
.  rubiccl:o,cxiftLintquc  {cparaca:ncque  enim  iliis  cCic  com- 
pctit  inlixrcntia,ncquctamcn  illis  poteH: compcterc fub-  ^ 
liilcntia  vcl  cxiflentiapcr  fc>  qux  iblius  fubftancix  pro-* 
pcia  eft.  Re^ndcmiis  igicur  accideacia  feparata  alio  n^^t^li^ 
modo  exiftereqttamcoaiunAa,non  qaidftm  po&tiuc,fcd 
ncgaciuc  quacen&s  carenc  o^ali  inhsecencia  (^uam  habe« 
banc  ancequam  iepararencur:  txiftunc  qvidem  redicer  n 
ancea,(ednonaAu>inhacrenc  >  ne^uetamca^per^ciiibfi- 
ftunc>(ed  vmute  diuina  fulciatorequtoiadiuodum  anuna 
rationalis  duiu  cft  in  corporc,  habci  acima  qucndam  fcui 
modumadtualcin  iaiouuu  l::cum  auccm  a  corporefcpa- 
ratur,iHum  dcperdit,incipic(]ue  alio  ;n<  docllcnon  qui- 
'  dcni  pofitiuo,  lcdncgaciuu,c()  quod  non  aaiplius  adtu  m- 
formet  corpus;idcm  dicipoccit  dc  oculoquialio  inodoie 
iiabcc  poilquam  cxcxcatus  eft  qaini  ancea ,  non  qtlidem 
gblicitt^^ied  ncg^titt^iSicque  accidens  repara(um  nec  eft 


lyitized  by  Google 


|ft        Sbcvoda  PaK3  JMbta^hys.  , 

in  ll^nec  fc  fuflcatacnec  in  alio  ranqiiam  in  fubicclo  vcl 
tertnino  ,  fcd  ab  alio  vel  pcr  aliud  a  c^uo  fuitcnucux  Icu 
coarciuacur. 

•  * 

VAEJlTl'6  IX. 


ENcttas  qaafieotis  quanti(a$,nQn  (ec^et  ex  parce  e- 
xifteQriCyqtiemadmodttiii  fubfiftentia  &  xnh^rentia; 
ledcx  partQ^flentiq.Sieut  aut€edentia>ita  etiam  entitas» 
tadl  de  accidente  ouani  de  rubdanciadicitnr:  eil^enim  i-  • 

dem  realicercu  ipui  eflcntia,difTcrr  tame  ab  ipfi  forinali- 
ter  ieu  poiiiLS  cx  aaiuraici  iicuc  modus  a  rccuius  efc  ino- 
dus.  '    '  ^ 

StnUft^f*^'^  EftigirurEntitasformalitcrfumpta  inrcbus  corporei^ 
~^  (quibus  maxime  conipccit  J  modusquidejn  intrialccus 
fecundumquemrrunt  diuifibiles  enticatiue,  vc  loquutur» 
ieuinpartesquas  vocant  entitatiuas:  Sicnuc  cflcncia:  rc-"' 
rum  qux  praecifo  illo  modp  func  prorfus  indiuifibiles^vc 
iiipia  docttimus>adiun^o  iilo  modo  aliqaam  kabent,  e- 
damabfqaevila  fetmaltextin&ionedruifibilitatis  r^tio- 
nem  \  (ecundiim  quam  dicimus  fiib  eadem  ntagfiitudiiVQ 
plus  vcl  niinus  fubftanti<j  fubcilc  polfcjVt  patcc  iii  co  po- 
rum  condenfatione  vci  rarcfad:ione.Corpus  enim  densii 
fub  pcdali  quantitatc  plurcs  habetpartcs  cntitatiuas  cjua 
corpus  rarum  ciufdem  magnitudinis,proindcque  vere  di-  ' 
ci  ^ceft  iilam  ma^nicudmcm  pliis  coiumcre  lubftanci^ 
^anot  iftam;quod  camen  de  fubftantia  ratibne  £w  cifen- 
tix  prxcisc  dici  nonpoteft>(edratione  fxxx  enticatis.  £x 
qaoiacelligis  enticatem  tatione  ahquadiftingui  ab  efi^* 
tia«Nectancamin  {abilandiis>&detiam  accideittibasji-. 
cit.nuni!bproprie>parte8  entitatioae  reperiuntar>  ptarm* 
tioi  iis  quae  fiilcipiuc  magis  &  minus*,  itam  piuies  gtada» 
caloris>  frigoris  ,  &  cxterarum  qualitatum  quae  intendi 
poirunc&remittijfunr  ipfarum  partes  cntitaciux.  Porro 
in  rcbus  incorpofcis  fcu  fpiritualibus  illa  ratio  diuifibili- 
tacis  fccundum  partcscntitatiiias  propnc  iocum  non  ha- 
bec>yndein  iUis  noudicicnr  cilemaipr  vei  minor  encicas 
iecanduai  fubfiantiam  ^  ied  in  ordine  adlocum  c^uenv 
t^aioscm  vd  nutiotcm  ptsc&miaUcer  occtipiteponua&> 


-r 


Digitizoa  by  Goo^le 


Nota  tameii  obiter,nonnunnuain  cntitateiTi,quatcnus  /^tij, 
/Ignificat  cntis  rationcm  ,  in  abAraflo ,  interduui  accipi 
pro  cujufquc  rci  natura  fcu  c(rcntia,fiue  in  partcs  cntita- 
tkl^iit  <Uuifibili$,(iuc  nonjdcqucrubftandji  Aojj^ifco- 
prie  dici  pocerb.pncicas.Scdhxc  de  principtjs  CQ^iSiac^at 


TERTIA  PARS 

METAPHYSIC-£. 

r RAcTArrs  de  pro- 

:  fYietattbm  Entis* 

f  Rcscrunt  Iiujus  tra^flatus  difpurationcs,gua-  xush-^ 
iS^  rumprimacrit  de  proprictatibus  cntis  in  gc-  Tr^aatm 
nere:SecBiidadeiinguiispcopiiecatibuseacis  diJfit$M9i9m 
incompkxisinempe  Yno>Ycro>boao:DeDiqae 
tcctia  eric  dc  finguiis  proprictacibus  cntis  compIcxis,<]a^ 
Acmpe  eati  diaibm  compecuat ,  yc  cflc  idcm  Ycl  diocc^ 
(am  ncccllariam  ycI  coAtingens^efle  aftu  ycI  potcntia. 


P  RIMA    DlSPrTAr  10 
Imm  tTMibUHf. 

DePropriecaiibiisEnosin  genete. 

Virum  dentHt  vitA  frofrietiitis  EntU, 

V  A£  T  l  O  .  1« 


QVcmadmodamfing^laEnciamgcncrafiiasliabent  ^^i^fi^^ 
propriccatcs  quz  in  infenoribustciencijs  dcmon- 
Araucurjita  <^uoque  Ens  <^ua  ratione  cft  cns  ,  proprias  af- 
fediioncs  habcat  ncccfle  cd ,  in  quibus  conudcrandis  ac 
dcmonftrandis  primus  pliilofophus  occupatur.  Ec  cert^  ft^^tif 
cu  enti,  vtfic,  conucniac  cfle  vnum,vcrum,bonura,ncc  ta- 
ACaifta  ipi&aoattcmaat  yc  pcincipiaiaat  caaTs^vci  paccfs> 


Digitized  by  Google 


. .      J4      Tertia  Pars  Met  a  physic  ae',      /t  - 
ifcccHccll  vtconucnianc  taiujuaai  propriera?cs,ciimfinC 
Chienh.     jpiQ        naturafaltcm  poflcriorcs.Vcriim  ohjiciesrSub^ 

•  .  )e<ftum  non  iocluditur  in  prarcifa  rationc  vnius  veri,  bo- 

•  ■ .  ni,  qux  folcnt  Jici  proprictates  ipfius,  aliocjui  pr  jpricta^ 

tcs  ill^*  niliil  cllentrErgo  cns  non  haber  vcras  &  lcgitimas 
Siiuti:      propricratcs.  Rcrpondctur  cns  quidcm  prxdicari  de  vno, 
^    vcrojbono  m  concrcto  cxprc/fisinon  tamen  includi  con- 
,     ceptum  cntis  in  formali  &:  prxcifo  conceptu  vnitatis,vc- 
^    ritatis,bonitatisi  fic  cnim  fpcdatx  in  abftraclo  &  prxci- 
V'   sc  propricrntcs  ilLxjfunt  rclationcs  quxdam  rationis,vel 
ncgationcs  cjux  excludunt  formalcm  conccptum  cncfs 
rcalis  :  ncctamcn  definunt  proprietatcs  ilhrdici  rcalcs, 
->  cjuiacitra  omncm  mcntis  opcrationcm  enti  vt  cnti  con- 
j     !        ucniunt,ncc  vulgo  dicuntur  proprict:^s  cntis  nid  qua- 
'  *  lcnus  cumipfn idenrificantur,nominibufc];  concrctiscx- 
primuntur.  Non  efl  autcm  abfurdum  fubjcd:um  includi 
in  conccptu  matcriali  fuarum  prwprictatumificcnim  ho- 
V.         nioincluditiirin  conccptu  marcriali  rifibilis  j  ridbilc  c- 
iiim  (igmficat  idquod  ridcrc  potcftj  illud  aurcmnihila- 
-  5^  liud  cft  prxccr  homincm :  necjuc  onus  cft  ad  rationcm  i-  • 

llarum  proprictatum  ,  qnod  vcra  &  propria  emanationc 
iluant  ab  ente :  latis  cnim  cft,  quod  rationcm  entis  quo- 
cumquc  modo  confcquantur.  Adde  hoc  cnti  pcculiarc  & 
proprium  cdc ,  idque  ob  fummam  naturx  ipfius  cum  fuis 
propnetatibus  communioiicm>&(vt  ita  loquarjidcntita- 
•  tcm,vtip(b  communi  loqucndi  6c  concipiendi  vfuipfius 
formalis  ratio  includatur  in  conccptu  formali  fuarum 
proprictatum  :  ita  vt  ipfa  ratio  cntitati  vulgoincludatur 
m  ipfo  conccptu  vnitatis,veritatis,  &  bonitatis  in  abftra- 
cto,  quamuis,  fi  fcrmofit  dc  omnino  prxcifo  illarum  ' 
conccp^u,aIitcr  fcntiendum  fit,  vt  paulo  antc  di(flum  cft, 

'      '  '  f  '  ■  J 

GjHOtnsim  fint  gntisfrofrUtates,  *  ^ 

•-       *  .  -  ' 

'  >  Qj^  AE  S  T  I  O     1  I.   /  \      '  I 

fripriitd'  "pX  Vo  folent  afHgnari  gcncra  panTionum  qux  cum  cn-  ' 
tMjn  Entu   JL/  te  rcciproccntur.   Alix  cnim  funt  fimpliccs ,  vide- 
lerur*     .  |-^^^  vnum,  vcrum,  bonum  :  alix  conjundlx,  ncmpec(re 
adlu  vcl  pQtcntia ,  cflbidcm  vcl  diucrfum  ,  cfTe  contin- 
gcns  Ycl  ncccifarium.    Inter  qux  duo  genera  paflionum 

^ .  iddifcri-. 


^  4v'-^  Sev  Tract.  De  Propriet.  Entis.  J5 
^(l-cIifcrimimscft,quod  priorcsfigillatini  fumptacabfquc  •  ,v 

vlIadi(iun<ftione  cum  enrc  conucrtanturipoflcriorcs  vc-  i' 
ro  non       cuni  dihun(fli®ne.Quod  igitur  fpcdlat  ad  nu-  ^ftrfio  tei 
merum  prooricracum  cntis{imp{icium,nempc  vnum,vc-  ^^dadtnm^ 
rum,bonum:communise{l  omnium  philofophorum  fen-  '""'•7»«^^*- 
rcncia,has  clle  trcs  cnumcracas^qux  (iccolliijuntur.  Paf- 
nones  lc  j  propriecatcs  cntis  debenc  aliquid  addcre  lu- 
pra  eiiSjCum  omnis  proprietas  addat  alicjuid  ad  rationcm  >  ■ 

fubiecli  cuius  eft  propnccas.At  nonpolfunt  addcrc  ali-    *Tt  "^Vy;^  ' 
c]uid  pofitiuum  realc  ,  cum  necfint  formalitcr  cntia ,  vc  ' 
clarius  patebiccx  fcquentibus ,  nec  modi  realcs  entis  ,vt  "^v/^f^; 
fupra  probatum  cft  i.part.huius  Mecaphyf  poftcr.difpuc.        ^    ^  ; 
q.2.Cumigicur  nihilpolfincaddercadracionemcntispo-     r  i,-  '  . 
ficiuum  rcale,ncceirc  elt  vc  aliquid  addanc  vcl  ncganuCi,  Ci,  :^ 
vcl  poficiuum  rationis  fcu  pcr  domiuationemaut  conuc-  \ 
nienciam,adalit]uid  cxrrinfccum.Priori  modoconftitui-  :\ 
tur  palfio  fcu  propriccas  vnius ,  <^uia  negatio  ilia  diuifio-  ' 
nis  ,  in  fc,iii  qua  praecipuc  confiftit  ratio  vnitatis,con{c- 
i]uicur,  omnc  cns  (ecundum  fe  8c  abfolucc  conddcracum,       '  . 
&:  conucnic  omni  cnci  vcficrpoftcriori  modo  confticQun- 
rur  d{\x  aliae  palfioncs^vna  pcr  re(pc<ftum  (cu  conucnicn- 
tiain  rationisadincellcd:uin,  dicicurquc  vcrum  :  aliapcr  .'  ' 
habicudmcm  &  conucnicntiam  rationis  ad  appctitum    *  y 
feu  YoIuntatem,dicitLirqucbonum.  Nam ha:  dux  facul-  ^^sV 
tates  fnempc  intellciflns  Sc  voluntas )  funt  maximi  vni-  ^\ 
ueFfaIes,&  rcfpiciunt  omnc  ens  fub  diucrfa  rationc.  - 

Nondefunt»  tamcn  qui  ad  trcs  fupradidlas  cntispaf-  csHttd  frs- 
fioncs  alias  addi  poflc  contcndant.  inprimis  non  taotum  ds^^majfirm 
illa  iria,lcdf?c  alia  duo,ncmpc,rcs,  &aliquid  ,  cum  cntc'"^'"* 
rcciprocantur  :  funt  cnim  fcxomninptranfccndcntia,'*  " 
ncmpc  Res,cns,  vnum,  bonum,  aliquid,  vcrum,  quorum  ^^* 
quinque  vidcncur  clTe  cntis  propria,  Rcfpondctar  Rcm,  j^/g^,',^ 
&  aliquid  ,  cflc  vocabula  fynonyma  (cu  paronyma  cum 
cntcjidcm  cnimplan^  fignificant  quod  iplum  ens,  ficquc 
non  funt  propric  pafliones  ipfius.  Sccundo,pulchrum,3c  Qi^ftffi^" 
pcrfeftum  vidcntur  clfc  proprictaccsin  gcncrc  non  iccus  ^,;,^^;, 
ac  bonum.Refpondctur  prim6,pulchrum  non  rociproca- 
ri  ciun  cnte^fej  minus  latc  parcrc:ad  rationcm  cnim  pul- 
chcitudinis  propri^  dittae  tria  ddiderantur,  ncmpc  intc- 
jgritas  omnium  partium,  dcmdccartim  dcbita  propomo, 
dCaiquc  nitorquidamtqu^  omnianonin  quouis  cnce  rc- 

4^ 


^6  Tl  R  T  I  A     P  A  R  S    M  £  T  A  I»  H  Y  S  . 

p^iuntur.  Sccundo  rcfponJccur  pcrfcdum  quatenus  fi- 
gnificac  ul  cui  nihildecll  quodQacura:  fux  cong;ruat ,  i- 
•  acmciicacbonum  rranfccndcns  ;  quateriti^vcio  iignifi- 
'   *  CAt  i<lciilnihilpcrfc(5lionisaddi  poccd^y  rion  reriprocari 

!•  olMi«;C^^<^ct^(c-^-"^4"^    Qppona$iii(elligibile>&  appecibiIc> 
SMmi9,     -mdeii  g^Dciales  cotis  propriccates :  Rc(pondecor  ioteljt- 
gibi  le  quatenos  efi:  proprium  eotis  realis»  reuocari  ad  f  e* 
ram  'f  appccibile  vero  ad  bonum  i  quibos  minimi  di- 
S^mm  flin^untuf.  QuodCpe^atad  numerumpaflionumehtis 
fint  {amptt'  comptexartim.  Rcfpondetur  has  vulgo  recenfcri^quarum 
iP^JJJ^'  prima  cli",  cflc  adu  vcl  porcutia   fccunda,  clTc  idcm  vd 
'*rdiucrfum;  ccrtia,clfc  ncccifariuin,vcl  contingensj  cjuarr.i 
cllc  caducum  vel  actcrnum  :  c]uinta,  cllc  rinitum  vcl  inii- 
^        ^      niciimifcx£a,efl'c  mobile  vcl  unmobilei(cpcima>cflc*  cau- 
fam  vel  et^cdhim :  o<^laua  cllc  vnum  vei  moUiplcxinona, 
elfe  Tcrum  vcl  falfum  :  decima  cfle  boaum  vel  malum: 
-Vbinotaci\m  hic  ens  dicitoreire  vinim  vel  muUiplex» 
cfle  vecum  vcl  falfum^  bomim  vcl  maUim:  auc  ali<|uas  ex 
lusproprtetatibus  j  noniiimigeneraliffimedttcaarcen- 
-jdemaUcer»  auc  ens  laciffime  &  tmpropri^  accipi.  Oete* 
romnon  doi|s  omnibus,  (ed  de  tribus  duncaxdtcomple- 
'  xis  proprictatibus  >  nempc  ncceflario  &  contingcmi  co- 
.  dcm    diucrfo,&  adu  &  potcncia  agcnuis :  rclKjuae  cnim 
proprictatcs  ,  vclnuUam  inuoiuunt  difiiculcatem  ,  vcl  (i 
,       (|ux  fit,cx  fupradictis  auc  cx  ijs  (jux  fequuutur  facilc  po- 
tcrit  intellii^i. 

Sufm  Atfi  Supcrcfl  hic  difHcuUas  cnodanda  dc  ordine  trium  fiiTi- 
^idfu  inttr  plicium  pcoprictacuminccrfe.  RcipondccuisprimaiB  or- 
j^V^^''^'"  dintycilcvnaniiec^^  JEt 
^atiJ'^  quidemquod  vfium  fit  prima  proprictas  racet ,  qoiaw 
ZS!T   •  modum  ibtolacienticomperitW^mtnie^ 

pirinfdaflare^edioi :  oempeinocdifteadinteUediuii 
.  4l  appetitum :  quod  aotem  ablbfanam  eft>ordioe  pisece- 
.  ditfcipe^om.  Veromaotemprios  eftboDOi  eaqood 
intecnasaf&^iones  is  ordo  ieroettir ,  qui  incer  intcile- 
,    ^    ^m  8c  voluntatcm  ccrnitur  :  fcd  intellcdus  ,  qui  om- 
nia  flio  ratione  veri  cognolcit,  prior  efl:  voluntatc  ,  qux 
vcrfatur  circa  bonumrquare  fcquenti  di(putationc,de  ijs 
codem  ordinc  diflcrcmus,  nempc  dc  vno  iiiipiimis>  tum 
odcvccojtaademdcbojDo«  >  * 

t  •  ■     •  •  • 

i    ■    '  .  *  - 


Digitized  by  G( 


Skt  Tkact.  Da  Ptnvtii..  £h.tii.  ^ 
S  ECfT  tJ  D  A   D  I  S  P  f^T  AT  I  6 

•  * 

I>eiicnpli€ibu&  propuetacibiis  eocis. 
.     D  E    V  N  O. 

A  E  S  T  1  O      L  I 

VT  cuiufquccntis  iii  fvscicfic  cntisiii^encrc  fua  cft  gt^^^a 
vnica  racio:alioqui  non  lam  cns  crir,(cJ  cntia»  £x«t/i«c4nir  , 
cjuo  inrclligcrc  cft>vnum,clle  propnctatcm  cntis  infepa-  ^ 
rabiiem  :  ira  vcimpoinbilcfic  conciperealiquideds  j  auc 
pex  mQdum  encisiniiiillud  i^em^  Ynum,  auc  pet  ooclttaiL 
▼nius  concipias;  alioquin  honensj  fedeoctaconciperest 
£ncia,auceni>yc  fic^nonhabenc  vnum,&  eundemcoAMpf^ 
tiim>Qeqiie  fimcobiedum  per  (e  Mecaphyfic^.EftauilML 
.vttuin  i  ftud>  quod  eft  paiCo  encis,  proprt^  dlftumi  aempiii 
xcalcper  6  6l  M6mt  rpe^fUtam.Res^l^  inqiiam^tiepttt 
tes  iUud  pendere  ab  (j^acione  liicelIc^us>iion  otiod 
malis  racid  iftius%nicacisiic  aUquidpo(tciuum,&d  <]ubd> 
licct  ht  ahquid  ncgatiuum  ,  enti  camcn  dtra  omncm 
mcntis  opcrationcm  conueniac.  Per  fc  vcr6,ne  putes  v- 
num  pcr  accidcns  ,  quod  fccundum  quid  dicitur  Ynura> 
cum  lit  abfolutc  multipkx,circ  proprietatcm  cncis.  De- 
niquc  abfolucdfpcdacum,  neexiftimes  cnsimpropri^ 
co  modo  dict  ruuni  4U0  Socraces dic^tt:  eilecpt^  vnuni 
,  cumPiiKoneiiirsicioQehomaiiii.  .  s 


vutm  ttddta  smi » fim     fitfimdk  ^  frddfm 

♦  '  .  r 

QVaeftio  eft>qtitd  Si  ittod  in  atto  poiSta  eft  oMSt<>tlii^ 
tads  tnfllfcendental;s  >  an  ut  aliquid  pofiapitni  9^ 
reale,an  vero  aliquid  racionis  aut  negacinum»  vel  pritfa- 

ciuum.Cui  fequencibus  aflcrtionibus  fatisfict. 

Pii/na aflerc^o.  Yauwmiul addit  cnti  reaie &|orui-^*<^^r(^ 


3^      \  "'Tertia  Pars  Metaphys. 
uum,c]uo  ab  ipfo  fornialiccr  piopric  loqiicmiojfcu  elTcn-. 
tiaUtcriiiflingiiatur:  cjuiali  aliquid  rcale  potitiuum  cnti 
•x      fupcriddi  polfct ,  <jiiod  ab  ipfo  ciTcmialiter  diftinguere- 

•  tunfcnucrcraraliqmd&pe^itiuomrcalitcr  cflcpiialc  n5 
.  /     •    cflc  eiis  fonnalitcr,qUod  rcpugn^t:nihil  cnim  poceftcflc 

aut  dici  rcalitet  eirentialc»  cuius  noo.fitnrcalis  ci&ntra,  ac 
proindcquodnonfitfbrniatltcr^ehs.   /         '     •  "jr 
Secunda  aflcrtio.Licct  vncrra  fittdem  reip&  &  fottna'' ' 
liccr  cum  cnce,habcc  tamcn  conccpcum  rationc- ratioci» 

^  *  nata  diuerfura  a  conccptucntis,c|uia  aliudcft  concipcrc 

vnum  vc  fic,  aliudconcipere  cns  vt  cns,  alioc)ui  non  cflcc 
ratio  cur  cns^iiccretur  fub-edum,  vnumvcio  dicerctvix 
palfiofubie^lifeuproprictas. 

I^^mi^    '  Tcttia  aiicrtio.Vnum addic cnti  ncgationem  di uifionis 
^  '  a  felp(b  per  modnm  priuationis,adco  yt  materialitcx  y^u 

*  fignifieec  cns ,  fjrinalitcrvcro  ncgationcnKdiuifionis  m 
,  lapfo.  Vndcfequiturvhum  nihil  aliudcfleqiiani  cns  no 

'  ^i^iutki.Licet  autcm  id  quod  dicitur  vnum  non  niodo  fit  * 
illdli^&m  ih[(e,(ed  cdam  fimul  di^ 
inilio  tamen  pr^^ci pu^,noh  rn  ifto  confilltiif  tatio^nitatis 
DMdik.  tranllcniientalis.Quccres  fortcan  malripJle* Kuffinlntu- 
do  cjUcC  vni  oppouirur,dicat  pcrfei5lioncm.Rc(pbmlctur,(i 
matcrialircr  fpe<ftetur,dicere  pcrfcclrionemjquiaricfic^^ni- 
'  '  ficat  plura  cntiarfi  vero  Formalitcr  fpcdlcturjuon  incluJc- 
rc  vUam  pcrfcdionei  n,qui  a  fic  nili  i  1  a  I  i  lui  fif^nifi  car  cjuam 
Jpfuresitidiuifioncs.  Porro  nocanJiim  eft  quo:l  diximus, 
^htim  fignificarc n^g;ationcin  diuifionis  pcr  ^nodum  pri- 

'  ^atiohis :  guia  ncgario  illadiuifionis  non^.Tcji'pncia- 
tio>qttift'nOh  eftnecefler^  fubie^luni  qa(>d  <onnocat>  & 

-  apthm  ad  rcetpicndanr  tlfiiMft^tltaifioncni.  9c  ehim  Dcus  * 
Aaxime  proprifi  vnus  cft,nc'c  lamca  apcus  diuidi.  l 

Tfi  dc  fo!a  vnicatc  tranfccndcntali,que  ada-qaata  cft 
t.cntisproprieta'  ,hoc  ioco  agcndum  clfec :  noji  tamcn 
'Oninmo  apto^pkto  aiicnum  videtur  decxccris  quoquc 
'  Vnlratum'gchcribiis  pauca.'  in  hac  pra:fei^tir<|u^ftAonc 

imrr4  |A« viirgQ  i^uinquc  Tmtatum  g^ncxaincu^^ 


bigitizedby  GQOgle; 


Sev  Tract.  De  Propriet.  Entis.  39 

yoius  tnQ(cendencalis^cegohca>numcr!ca,fi;^iiild^ 
viiiuerfalis.'  Ifranrcendbncalis  eft  ea  qirat;      ^prUnd  rrini^  . 
competicenci  vcens  eft  >  8^  cxceris  rebils  quacends  func^^* 
enaa«  Cacegoti<fac{l,qaain  volunr  cflc  propri:tniqiia'hci-Cgf/^»fif4. 
-  cacts  diftrctXjira  vt  cx  miilciplici  ciufraocii  vnicatccon- 
fler  c]uancicas  illadiTcrcta  fcu  nancrus.  Numciica  NumirHit» 
cjux  nacuram  iiiFciioribus  inconinT.niicabilcm  afficitjtca  ' 
(jux  fcqnicur  ciifrcTCntiam  iiidiiiiciualcni  cuiufcuuQUC  na- 
tur.Tilicc:  natura  iil.i  numcro  vna,  poiric  cllc  cor.imuiii-        «   '  * 
cabilis  piiirjbiis  fupporuisjVt  patccin  naruradiuinajCju^ 
lic^cc  Qileutialicer  vna,tribus  tamcn  perfoniseft  comnia- 
iiicaca.Vnicasformans  eftilla,(]ax  cuiuk|  uc  rci  forma-  fffniffi^, 
Jem  racipneni  coa(equicur>  a&ftrahicque  ab  vniuerfaii  Sc 
numerica: c]uare  formalis  vnicas  in  ccdhs  creacis  eft  mul-    ^  ' 
tipliqatfitis  in  infeciortbus,quia  fieri  poceft>vc  nacura>cu* 
lus  eft  iftiiformalis  vnicas>ii^ulcipUcecur:adeo  vt  cor  finc 
fortnrales  vniuccs,qiioc  crunt  parfccs  iubje^iua? ilHus  na- 
tursc.Icaquc  in  co  diinraxat  formalis  vnitas  diftinguicur 
i  tranfccndcntali,  quod  cranrccniicntalis  rationem  cncis 
praicifain  conlcquatur,  fornialis  vcro  rationcm  cuiufquc 
rcipropriam.  Dcnic]ne  vniucrfalis  potcft  accipi  duobus  t^wMf/itt» 
modis,  primo  c]uidcm  pro  ca,quxnaturam  vniccrfalcm         .  . 
aptam  ineireui^ltisantr^bmncm  op^^rationcmintclle^ftus 
4enominac>quam  alij  /ocanc  vnitacem  przcifioniss  Aii- 
iCcr  verd  pco  v^iicace  quadara  rationis>  quar  compctit  na-  f**^  i-f^ 
turis  per  operacionem  inteiledus  abftraclis  ab  infccioci-  ^'^:  ^*'^»»- 
bus:j>cr  iliacn  eniai  abftra&ionem  res  ^icuncur  v^i|er&^^^^^^^^ 
les  vntuerialicate  quadam  racioni$:vnde  eciam  vitlt^s  ra-^^ 
fioni  s  duncaxat  ilas  fiib  ea  confideracione  competic. 

gitodi9AmJitpw$esfmm  v^tutk  nMmiTk^  fu$  ijuli*  ' 

uidudtiomi*  * 

V  A  &  S,  T  l  o    1 Y. 


INdiuiduacio  quoddam  gcnus  eft  indiuifionis  quod^i^Vyfi  ci^ 
proprium  eft  vnicacis  numcricx:qu(^  quidem  fignificac  dmimmi^. ' 
indiuifionem  in  mulca  infcri6ra,fimui«]uc  cx  conlequ^ci 
diuifioaem  a  qualibcc  re  alia  fingulari.  Quacritur  aucem  ^fnfm  trtft^ 
^uodnamficprincipiumeiufinodiindiuiduatioois^ynde-^^'^ 
namiferVi  graija)  habeat  hic  homo  puta  Socraces,  quqdf  ^^^* 
fithiclifiinoAQO&dliu^q^tt^^^  Ybiaduerce,camfria^, 


40  Prtma  ParsMetaphysicae,, 
^ipium  pd$i:  efTc  duplcx»aliud  cxcecnumjtxiempe  efRciens 
fii^s^^iiUflvero  incernum  feu  formate  ;  (jueiDaf{mn-' 
dumfiquacrarur  p^-incipiuiri  vnde  h  ibcc  lignltnri  ^bdfic 
calidum,  potcrit  aflignari  principium  cxternuiiH  nempc 
ignis  qui  calefacicjvcl  intemiiin»  ncmpe  calorprodudu^ 

*  in if[o  ligno  quod  eft  pri ncipium  d  qno  fortbalitdc  t(^%iQ 
4ic%ir  cdlidtfm.  Cum  i^tur  hqc  loco  qu^runt  Kletaphj- 
•^ci(}uodnamficprincipiumindiuiduatiouis,  id  maxim^ 
intelligunt  de  principio  formr^H^  a  quo  rc^  vnaquxcjuQ 
habetciuod  (ir  haecjiio.i  illa.vcl  alia. 

epmioms        Miruni  eO  ouam  inrcr  fe  diflcntiant  'gper  ea  rc  Philb- 
s^rM.       ibiihi     T  Ixcolop-T^dum  alii nrinciuium  ifrad  nnHurii  cllc 
contcnatiMt  a  parrerei,aii  j  tie'>ariu!!m  c'.Ic  voluni;,  ncmpe. 
'4  ^  .  negationem  tuaidiuifionisa  ictpioscum  idencic^cis  cum 
.    '    $i1to:ali)  pcculiarcm  accideacimn  concurfij^  ^  ali^  (f]uan- 
titatemcerminaramialij  mareriamfignaramralij  dcniquc* 
>     exiflentiam  xpfam.   Vcrur^licecnonnuHa  ex  iis  velavl 
indicitduadoaetiiprscfiipponantuc  >  tcI  indiinduacioinis 
yedigia  quocdam  unjt  &  indicta,  nulliin^  ^tnitn  <^is  vt<« 
rom^efientiateef^  indituduattonisprincipmmjt    .  .< 
Jt^lMk^*  *  Itaque  longe  probabtUtis  ali  j,  inccr  quoi^Scptus  ,)i^u^* 
^^^1    rcm  iftam  fubcilius  diicuflcrunc  ,  arbitrarJ^funr  forittalc 

principmm  indiuiduaaonis  in  vnaQuaquc  rc  cire  difFc^,,  * 
r    "        rcntiam  quandam  &  poiiciuam  &  primo  incommunica^- 
bilcm,qu<^a(liunc[^a  fpcciei  pcr  fe  co'i'\icaac  ludiLiiduunx^ 
fiue  fubftantia!c  r  vnde  clifFcrencia  illa  itiviiiTiiiuafis  in 
#        .  ■  fubfta^iisell  fubAantialis  ,  in  aL'cidcncibus  accidcuta- ^ 
lis ,  vtrobique  vero  intrinfcca  3:  eircnti ali s ,  noa  «juidcni 
fpecici  cui  aecidic,  fedindiuiduo  quod  con(Hcttrr,praecc-^ 
ditquc  ciu(modi  numerica fcu  indiuidualis  diifcr<rncia  o« 
snal  aliud  accideiicatium  dycrimic^  quod  itlcecdiui(y|. 
irepetfrifelet, 

r^firmi^   *  C^d  i^icur|>rinc\mMtthldlndiuidiiati6nis  Si4ti^' 
i    ^  itaBs  difitrecia  prOTatiisrrquia  ea  quse  ytrd,pbRtii0^ 
•  reatit^r  inter  fc  diffcrunt ,  non  nifi  per  vcram  5c  ^alClh 

•  difFerentiam  diftinguuntur.  Atqui  indiuidua  non  modo 
maceriali  (eu  phyfica  ,  verum  ctiam  fpiricualia  vere  pofi-** 

/       due  ^  rcalitcr  inter  fe  uifferunc,  ctiam  fcclufis  omnibus 
accidencibus  :  Ergo  non  nifi  per  veram,  rcalcm  &  pofiti*^ 
uam  difftrehti5,qux  n6  pQteftcfrc  alia  quamnumerica;  " 

(diSucuuactximi^etificdco^uuu  cft&mttttofiiagii>. 
\  a. i  i.  gcnetiem 


Digitized  by  Google 


Sfiv  Tract«  Ds  Profr»et.  Ei^ti^.  41 

^enca(ciiiiiqiieilla  fecliiCs  ptntiibas  accideadiius  Am*» 
per  rcmaneac  * ,  fignum  cf^  ilfam  non  ede  acciA^ntariam 

intiiQiduoi  (bdilli  congcnicam,  &  aliquo  mo  locflcntia- 
lcm,prxfcrcimcum  cx  ipfa  dilfercntia  &  natura  fpccifica 
vnum  per  (cconftituatur.  Pcrrus  cniin  non  tanciun  qua- 
tcnus  homo,  fcd  cciam  cjnatenus  talis  homD  ,  qnid  v- 
num  per  Cc  in  generc  fubftantiq,quod  non  eflct  (i  dittercU'- , 
tianumericf>q^x  fpecici  aduenic  >noa  cilet  cfufdemg^ 
neriscm»  warura  fpecificacui  aducnic  acproindcin  lub*r  "      •  . 

ftaiitljs  noncilcc  fubilacialis»  fcdaccides  ali(]|^Uod  vel  plu- 
ra  acci^ntia»vc pleriqucuarbicrancur.  Csetcruin  hoe  indi^ 
i^atidms  prineipium  Scocm  barboro  (acisiat  non  p2(Tnm>' 
i^ificatiup  tcrminoj  Haecceicatem  vocat»  alij  dtmsreik» 
riaminditiidaaiitemvetjuidiaidiuilemnttncapaac.  ^  ^     '  % 

I» » 

*        An  ^upd  femel  perijt  fefu  idtm  rtumfro  >  ^  .  ;     .  '  j 

refrodufh  ,  * 

Qj  AJ5,  S  I  .I  o  V. 

Vacftio  harcircs  difficultates  concinct  :  Prima  ei^t 
An  id  viribusoaturxnufquam  fiiripofEt.  Sccunda 
^eit^numialcemcepagiCtabroiuuDei  virtutefieri.  Ter« 
tia  >  vtrum  par  Cit  quoad  pra^rcntem  dilficaitatemtn  om- 
nibus  ratio.  Quare^tidemaflc^fcionibu^  propo(itae^a«-  ^ 
ftioni  fattsfiet.  .    /       '  ' 

Trima  a(&rtio.  Cadem'nOmeto  res  femel  corrupca^^^^2i|/#.. 
Mn.poteftviribus  naturs  eadem  nameroreprodttci.Pi;o>/ . 
batur  ,  quia  omneagens  naturalcdcrenmnaturadhunc 
fiunfiero  effctflum  produccndum  per  omncs  particula-  ^ 
rcs  ciicumftantias  qua:  ipfius  produdlionem  comican^ 
tur  :  nempe  locum ,  cempus ,  motum ,  &c.  quae  ciim  non 
poinncnacuraliter  eiedcm  numero  (imiil  concurrorc  ,  fit 
vc  non  pofSt  amplius  agcns  naturalc  deccrminari  ad 
eundcmnumetoeftedlumproducendam.  ^t  cett^  id  cx;- 
perienua  facis  probatum  videcur :  nequc  cnim  id  nacuras  Q^i^inmi. 
creata^  poiUbiieexiftimjmdum  eftquodnuiquairiha(fle*taif«  '  ' 

nus  vUius  ageatis  viribus copti^ic  :  hinc  nacam  illud  A*  ' 
ri<lotcIicam.a30O|Qaj  Apriaac:^on«^habicamnondari  .  1 

TegrcJfiGini.  ^  "  ^ 


Q 


Digitized  by  Google 


^irSam^i      ^^^""^^  aflercio.AbfoIuta  Dei  virtutepotcfl  quod  fc- 
*'*  niclperijcidcin  numcroreproduci.  Probaturiquiafi  quid 
obftarec  quominus  idem  numcro  reproduci  poilcr  ,  illud 
efTct  maximc  quod idcm  njumcro  motus,ccmpus  &  adio 
non  poHcnc  itcrum  concutrcrc  vt  ageQ$  detcrminirctur 
ad  cuodcm  numerb  efl^ihim  producendam^vti  i  n  ^isic^' 
dente  aflertionc  docuimus :  Veniin  hoc  mnr  obftat>^qttiaf 
^         agcbs  virtuti  s  iQfimta?>vt'cft  Dcns,  ab  iftt9ftottdepefidcli<>' 
vtiintie  v^illtim  effi^aun^  pfodncatXed  omniaexliberl- 
agendi&cflliatc  proQt  openirur  ;  vnde  illoit  Apoftolii 
Qui0t^n^0perBHtrfeeHniuniconfUium  voiuntatk  futLii' 
^  Aqde  qUod  fi  rcs  rcmel  produ^flas  &  poftca  dcperdjtaS 
Deus  non  pofTct  rcproduccrc,  (cqucrctur  diuinani  potea- 
tiam ,  c^ux  infinira  cft  ,  ipfa  rcrum  produdionc  diiiunuiy/ 
quodabrurdillimum  cll. 

^.a£hu$.      xcrtia  airercio.  Probabiliflim  um  eft  repugoare  res  na-* 
turafuatranicuntes  >  ^e/ucceffiuasfiue  momencaneas 
'    ealdcm  numeroetiam  uirtutedininarcproduci  ,  vcibiy 

p  ,  gtadi>motQm,tcaipus>adiohesitem&pailionesfiuein^ 

.^.       ft^aneastfiueiiiccclfiiias.  PrQbatar, qutacamxes lUit 
iu^fint|^tmaQen|es  >  &d  racce0iu^>  aut  nipmenuiato^ 
ladentui:  pmnino  pendere  k  tempore  in  quo  Auunt  > 
ab  inftanti  in  quo  fiunt.   Qnarc  cdm  rcpugnct  eanoCTir 
parcem  ,  aut  momcncum  fcmpoiis  ima^inarij  faltcm, 
quodcft  pi  ima  menfuraomnis  muracionis  ,  vnquam  re-' 
^^^^      cuiTfrc,  vidccurcciam  rcpugnarc,  eandcm  numero  adio- 

tP*^*    nem,paflioncm,aut  motum  rcproduci.Si  obi jcias  ex  prq- 
ccdenti  afTcrtioncpoflc  cundcm  numero  clFc(!:hnn  virtu-^, 
tc  diuina  rcproduci  i  jam  vcro  motum ,  cempus  inttin&- . 
cum,  a<flionem  itcm  pafllionem  eflfe  idem  numero  tc  cca^ 
iiter  ciim  ipfo  cffc(f^u  leu  re  qua;  eadem  n6n;i€ro'repi!^ ' 
ducitur  j  ac  proinde  eapmniaeadera  numeii^rccuperari. 
Refpondcturi  licctillaomniaquoaArcaU^^cadcrae^ 
jrecuperentur,  noii  tanren  quoadfomialit^in  :  ideoqtie ' 
nondd>ent  abfelatd  finiplicitcr  dici  eadem  num^o.  Ec ' 
cert^  fi  mundus  iftc  in  nihilum  rcdicrerctur ,  &  pofteacx 
nibilo    prodiiccictur  ,  quis  dicac  eandem  forc  crcatio-  ' 
ncm  cum  ca  nux  ance  qiiinque  annorum  millia  cxticiti 
lic^ttamen  idcm  ibrct  numcro  vermrque.proda^onisf.. 


'  I  I 


Digitized  by  Gou^lc" 


Sbv  Tract.  De  NArvRA  Ei^Tls.  4$ 
De  iimfiont  intii  in  vnum  ^  multif.  " 

.    6v>»  $T  1  b  VI.  _ 
Irca  diaifiooem  cntis  in  iriiwd  &  multa ,  «ac in^*^     jv  / 


nam  <femaldpl^anihigicur,praBfeitf^  candem 
padovni  nialta&pponatitQt.Qupdvtcommodtasperci-  , 

piacar,  iionnulla  pdusanimadacMQcb fimc :  Etqui^cin, 

«tiprimisjvnuin  eirc  namra  falccm  prrus  qaatits  mtdHttt- 
dinc;  qnod  vcl  Iv.nc  pcrrpicuum  efl,  quod  Deus  primum  ^ 
rcrum  omniumprincipiumperfc^linimc  fit  vnasjomnif- 
que  entiiim  multitudoab  coproFcdhi  rit^quoritcriam  vt  / 

omnia  quo  ma<;is  propc  ad  iliud  fummc  vnum  accedunr,  / 
comagis  vnica*&Wnus  dittifafior.   Adde  cjuod  pofita  ' 
^uaui^  muIcitudtQC  f  nece^iario  conccdcnda  cfl  voita^^  : 
iion  contra ,  poiica  vi|itace  multicudo  fempcr  rcquitar.  n^,^^  ' 
Pi  aecctea  nocandamcft  ▼numcfle  prius  diuifo,  qui;).i}iliii  ^ 
diuilumcondprpoccflqaodiiOto  ptiad^',  *(^UccC  ancc^  / 

quam  diuiderecur  fberit  vaams:  vU  eiiite.«ul^^ 
ynicasimilla  iicrjpoceft^itiifio./      -  ^  '  ^ 

-  His  itapojltisjdicimnscurh  Ariftotclc  ro.Mct.-c.K.T^  ftf"*'**^ 
nBffl&mutta  nonopponi  contradidoiie,  quoniam  con-  ^^^^^p^  , 
cradidlionis  altcia  pars  de  cnre  dici  dcbct,  altera  d.»  non 
cnte  :  At  vnum  &  multa  decnte,  nufquam  verode  i>oii 
catepcr  fciSc  propric  dicunrur  :  Ncc  ctiam  opponi  rcla- 
tiuc,ncque  cnim  illamutuo  (e  fciiipcj:  a<^luinFerunt :  nc- 
qjic  cnim  propri^  quis  dicat  vnmn  cflc  multonim  v- 
num,aucmQUa  dk  vnius  multa.  Diccddum  igtcutdt-iU 
iaali  quopa£bo  opponi  tuni  priiiaciui  >  tomeciam  eoji'' 
craric :  Priuatiu&quidem  Quaccnus  habent  racioacmdi^ 
ujffibilis  &  indiuifibilis^»  lloac4inea  &  piitidiisdScancat 

Saa  riicidAc  ooponi  priiifltiu^  ,  licct  vtraraquc  fitpo- 
ttm.  Contrancvcro,  quiaciimncurrumrcfpci^ual- 
-"tcnus  fitmcrc  ncgariuum  aut  piiuaciuum,&  ca-  :  t 
^    racn  vnum  ab  alio  non  mediocritci: difli-  A.; 
'Mk^i  '      dcat,c^ratione  videnturcilc  v^"'  . 

'     V-  contraria.  .      ••  •■. 


/  -• 


Uiyilizeo  by  v^OOgle 


\  .  •      .  ^  -  - 

44      ,  Tbrtia  Pars  MfiTArHYS. 

D£  VERO.     .  • 

^nvermm  Jit  frcfrispMfio  tmtii. 

Qv^  AESTIO  VII. 

*Jifi»^  \7  Kcum  cffe  propnam  emi» afFe^Qaetn  vel  esceo 

proprietati s  neceflarta  futtc  in  ip(a repcri antur.  Etenim 
yetum  confcquitar  eiis,<leifide  CQm  ipib  rec  iprocatur,de^ 
ntcjiie'  ffddtc  eiitt  condeptum  aiiqtltm  fonna^pi  diuerfum 


db  ip(b  conceptu  entis.  Petmk vecumprtmo  &  pec  fe  de , 
enreprafdicatur:  nccjuc  tamenv^principium ,  velcaciia» 

\cl  diffcrentia  fcu  modus  contrahcns,  vcl  vt  pars,crg^Vt 
proprictas.  Dcniquc  omne  ens  in  quantum  ens,id  eft,  itt • 
rju.intnm  ed:  aiit  cue  potcfl-,  lUuino  intellcclui  confofmc  • 
ciliillu^  autcm  nihil  aliuii  cft  quam  clll;  vcruin.  Ha;c,ta-| 
meu  ex  ieqiientiiMis  <}ua:flioaibus  planior a  ficac. 

^id^t  v^i(Ai^^  quotjftflex  • 
V'Ai  9  T  1  o  VIIL 


plcxinuoluitur  comparatio^  viia  intelle^us  co^nofccji- 
tis,acl  i(i  c|uod  cognofcitur :  altera  rci  cognita ad  inteUe«^ 
ftumcognofcentcm,  vnde  nata  ci\  diftindio  dupUcis  VC* 
/         ritatis :  vnadiciturveritas  cognitionis,  altcra  dicitifr  ve* 
t^itM  in  ritas  rci  cognita:.  Quibus  &  tertium  gcnus  veritatis  licct 
%nbm  r/^minuspropriumaddi  porcft,nempc  veritasfigni. 
^*^'       vtplaniiis  intelligatur,notandLimcftquod  docct  Anfto- 
tclcs  lib.dc  Iuterpr.C|,^>.MetajfX^.vcritatcm  in  tribus 
.  diucrfc  modo  rcpcriri  ,  ncmpe  inintclledu  fbrmali^^J^j 
tanquam  in  fiibjedo  5  in  rcbus  cbgnitis  fendamcntalitcr 
t^nquaip  ia  caufi  \  deniquc  it^voce  vclfe  feripto  ftgJiM- . 
liter,vt  ha  loquar,fea  tej^neiencatiai  tanquam  in  fi^no. 
Vnde  ficuc  Cinum  denoounatfttimal  formalitci  tale>mc- 
dicinam  caufalitct ,  &  vrinamtawjaam  fignam,  Cmn^ 
qu^cft  in  animali :  haud  fccus  veritasintelle^hliBldcnO- 
minat  formalitcr  vcrum  ,  res  vcroobjcftas  intelle^l» 
caufalitcr :  qaia  ncmpc  funt  caufc  veritatis  intcllc(5lia«s 

denique  voccs  ^  fcripca  dcnpminaotui  vcta  lanquam 
^         .    ^       •  figaa 


Digiiizea  by  Gocit^I 


.    SbV  TR  ACT.Dl  PROPAIfiT.  Entis.       <J  '   ;    .  V 

l^na  illius  vericacis  quae  eft ibrmalicec tii  incellecla  >  ^y^^ 
calualicur (eu  fatKiam(tnca)icer  in  rebu$.Ex  q u ibus  pac6c  i^titff^  y'. 
quod  quei^timoJuin  fauuih  prinlo  &£ii^i|^i^^  . 
tiu:  de  ani^iilt  canquam  <}e  .prxcipuo  auarogaco,<!ld  c^os-  4«t«  «  i 

ris  autcm  percomparacioncraadilliid:  fit  vcriun  primcf  '  , 

&  pr.Tcipuc  cliciciir  dc  folo  intcllc(ftii  vcro,cle  aliisautem       :  * 

in  orciinc  ad  ipfLun  intelle(5lum.  Confinr..i:iir,  6[uia  ficuc         .'     -  , 

propofKioncs  vocalcSjVt  fcripta,(unc  inrcrpretcs,  &  figna 

coiiccpcuum  animijita  npn  diciintur  ver.ijiiili  extrinlccc      |>  , 

in  ordinc  ad  vcricaccm  incellctlus.  Idcmquc  fcntienduin 

<icrcbu$  quxcaccnus  dicunturvcra:>qttatcuus  obiiciun-  .  . 

cur  verx  cogmcioui  incclleclus:  Ac  cognitip  ip{a  dicuur 

yera>qilia  inccinlecc&formalicertalis  cft.^  ^ 

Porrodiligcncer  nocantiumefthoclocbi  nos  iiadeiiii^'  .  \ 
locutos  eire  de  vericace  rcrum  in  ordineaiitntellc^uiii  ^  ♦ 
^reacum:resenim  alio  m6do,6cquidem  cranfcendetical^v 

icr  ^c  t^iagis  piopi  ic  dicuutur  vcrac  tn  ordmc  ad  incclle-       .  *  /  • 

ftum  incpcarum,(]uoiriodo  accipi  dcbct  veritas ,  cum  di-  •  •' 

cicur  cucis  propcictasjde  qua  (cqucnti  cpaeftione. 


In  ^uo  fejiia  fit  ratio  veritMts  tranfcendenisliti 

j    ■         -  .  * 

Qv  A£  S  T  I  O   .  IX. 


V 


£ricas>a quarcscrcara?  dicuntur vcrc,cft  conformi-  ^'^A^  "^-  \ 
tas  carum  cum  mteliectu  dmmo  >  (lue  cum  rationi-  ^^^^^^^ 
bus  foTmalii>usiprarum,quaBfantinmencediuina.  Pro-  ' 
bactir^quiaverica^  cuiufquerei»  eft  confonnitas  ipfins  cu 
propna&prima  &imeiuura  r  ac      ract^nes  formales  , 

qnar  extftuitt  in  mente  diuina,q{iaeque!  fimt  ip(a  niens  di- 

uina,func  proprie  ac  prim^  menfura:  rerum  omnium.Efl '  ,  " 

jgitm  veritas  cu).uic|ue  rei  conformitas  cum  illis  ratio-  ..  * 

jiibus  formalibus  fcudiuinisconceptibus.Addc  quod  res  *• 

non  dicuntur  vcrx  nifi  in  ordincad  intcllecflum  ,  in  quo 

propric  ac  formalitcr  rcfidcc  veritas.Atqui  non  dicuntur 

verx  ca  veritate  dc  qua  loquimur  >  nempc  vcritate  cran*  .     ^  *  ^ 

fc^dentali>quiafunt  conformesiticeik^aicreato,  cum  .'^ 

dccipi  pbiSt ititellc^us  cteatus  >  imdVedtas  inteilcAiiia .      ,  ' 

abip&rumxcrum  veritatedependcat.  Quocircanccefta- ,  ^ 

f  ium  eft  TC  a  coaf<»rmitate  cum  iiitellc^  diuino  dican- 


curvcnc. 


Digitized  by  Google 


4^        TsiiTiA  Pahs  UirAvHYSXC.  \ 

fiJ^LlTd  ^^^^"^ rcktioifta  coafpritiitaris  rctura  ctc^OKtiimi 
inttiuaHm  ^^"'."^'^«Wcau  diuirto  ipfas  contcmplante ,  ratiom$>  noa 
dininum  '«^'M-Qapfi' vt  veritas  tranfccndcntalis  nihii  pofrtiaum 
^fuiM.  &  icafe  addat  Enri,licquc  ens  non  includatur  in  forraali 
,  &  prajcifa  ratione  fiue  proprietatis.  Vt  autcm  intclligas, 
.  •  ,  quomodo  ifta  rclatio  non  lit  rtalis,  fciendum  cH:  intcilc- 
^  »  ^^^J'^  ciiinnum,licct  rcipfa&formalitcr  vnum,virtutcra- 

"icn  diflingui  in  Praaicum  &  TlicoijCticum.  Praaicus 
mnttm  iiL  ^^<^itui">pcrqucni  Dcus  rcs  nouit  qtutcnus  ipfas  procrcat 
^lnu  5  procrfcarc  ftataie ,  quom^do  Idaras  appeilat  D*  Tlio- 

mas  rationcs  rcr^m  fa^ibiiium  aDco  quaccnus  fiint  fa- 
(fiibiicsiThcorcticus  vcro  pcr  qucm  rcs  nouit  ft  fc  Iiabcc. 
Rclacip  igirur  conformitatis  rcjiui|i  crcatatum  ad  intcl- 
,     ic<fbradiuinumpra£Hcuh!  rca!is  cft,nonfccu&dcrcl^io 
cftc<3bus  adcau(am:fadaturnuc  iftatclatloincntitatc  rci  ^ 
'  crcata^  ,  quo  fenlii  ali.is  docuimuscrcaturamreferri  ad 
.    Deumrclatione  reali  tranfccndcntaliiAtrelatioconfor- 
initatis  quam  liabent  rcscrcatxcum  intcllcdu  diuino 
TJicorctico feu  fpccuIatiuo,cft  rclatio  radon is.Rcs  enini 
quatcnus  cadunt  fub  inccllcdumTlicorcticum,vtfic,no- 
;   ni/i  obicdiucexiftunt/icque  relatio  conformitatis  cuni 
iilo  intellc(fcuqui33  illis  vt  fic  conucnit,non'cftrcaIi$»^^d 
rationis:fundaturcnimciafinodirciatioin  cifepoccntiaU  . 
&  obicdiuoctcatUr«,hon  autemiacire  a^kuaii. 

£x  qatbusfeqtiitur  veritittem  trai^fccndentalem  nihii 

aliud^cfle  quim  rclationem  conformitatts  rcrum  ad  dioi- 
namintellcdum  fteculatiuumrqui  relationonfit  reaI|Sy 

.lcdrationistficqucvcritas  tranfccndcntalis  rcrumdcpen- 
dcfab  intciicduali  vcritatc  Dei  ,  qua:  eft  maxim^pro-  - 
pna  vcritas,att]uc  adeo  omnis  vcntatis  funs  &  origoific- 
quc  cns  non  potcft  concipi  formaliter  Ycruiii,mli  q^uate- 
uus  cognitioni  diuinac^conformatum. 
Sl^tifct^,    Exiisietiam  colligi  potcft  quidfit  falfum ,  ncmpc  elfc 
Am*         diuinationcm  ab  intellcdu  diuino.  Vbi  notanihil  hoc 
modo  falfum  dici  goffci^fi  qMod  fidicium  &  in^oflibllc 
cft :  quiccunque  cnim  poffibilia iuat  vt  fic,  iraciohcm  ali- 
quam  fui  habentin  intcllcftu  ^inino^ac  proinde  tranfcc- 
ocntali  ter  vera  fii  n  t.Nota  etiam  Falfitatem  w  i^Bali  fiibic- 
do>ncmpeinin^eiIe<fla  crcato  repcpri  polfe,  quateaus  a 
rerumobieclarum  veritatc  dillentit.Res  autem  ip(^  ti6- ■ 
nifi  imprupric  dici  poiruut  fai&,&  quidc  iuordinc  adin- 
/         ^  ^    •  tcUcfium 


Liiyitizco  by  Qooglc 


Sev  Tr4ct.  Dfi  Pkopjiiit.  Entis-  47 

tellcdlu  creacuin,^uatenus  falfo  coacipiuntt!r,aiitpioptcr 
roi  obfcuritatom  inceliedbiiii  in  enoremindacoaC 

,  D  E   B  O  N  O. 

Q.^abs^tio  iX# 

E\  Tfi  ciebo(xofusc  fatisia  ipib  Uminenoitoepibiloib- 
\  phioe  moratis  dilleraimas  quatcnu^  pe|nnecacl  mo* 
rltlem  phiIo(bpjMinri:  quia  tamen  aliter  cofiaeratur  a  Me- ' 
taphyfico»  nempc  qiiatenus  eft  propria  quxilara  encis  af- 
feoEtOysddrco  nonnuilafiiptrmnt  de  bonoMecaphydci 
fpe<ftato  expIicanda.Et  quideni  quod  (pe^t  ad  pnopofi* 
tam  diifictilt{j('em,re(poiidemusboname(rc  proprietatem 
entis  non  fccus  ac  vnLmi  &  vcrum  ,  vc  fupra  docuimus. 
Qucmadmodnin  cnimidomne  quod  cft,  auc  cfTcpotcft» 
in  quantum  laltcin  eirc  potcft ,  diuino  intcllccfbui  confor- 
mceft  acproinde  verum  eft:  Ita  ctiam.^^naB  foiuocati 
conucnicns  eft,ac  proinde bonum  cft. 

Vcrnrn  obiicics,pleraque  cntia  non  vidcri  bonamcgac  , 
eni  in  Ariftoteies    A^ctap.c.i.  boui  lationem  inueniri  ia 
£ntibusmathematicis:Deindcbonttmlt  perfc^mreci* 
^rocarentUT}  at  pIcr4U]oe  encia  ruocimpetfedla,  vc  itiatei» 
ria  priitia.PiaeterQanonattllarantestg6nete<uo  mala  yc 
adas  &  habitus  natura  lua  Yitiofi.  Denique  in  4i<uius» 
relationes  perfenales  oruis  perfieAioiiis  ac  famii.tatis 
ftnt  expertcs,alioqui  aliqua  cflct  pcrfcifbio  inVnaperfbna 
qn.T  noii  eirct  in  altcra.  Vcriim  rcfpondctur  ad  primum 
in  cntibus  mathcmaticis,c]uatenus  vcra  funt  cntia,  repc- 
riri  bonitatcm  tranfccndcntalcm  vcri  Sfrcalis  cuiufquc 
encis  propriani,  non  vcro  bonitatcm  auc  malitiani  mora- 
lcm,dequo  lococicato  vidcturloqui  Ariftotcles,cLim  ibi 
exprciiis  vcrbis  dicacJ^acliematicas  difciplinas  nuilaih 
IjabcreraticaieDlbonorum  &  maiorum.  Ad  recCidum  rof- 
pondemiis^etfi  jliatdiiaprima  aon  fic  perfedapjsrfe^onie 
,moraiiattC.aacur;di  I  •cfletameapeifcsdbun  petfe£ti6fKe 

5ran(cendentali:  opae  eftn^tio  defedin^eukkl^Het^i  ih 
ibo  genere>vt  pooeacxplicabimus.  Idemqne  dicendam 
;4e  quocunqtteente ,  quodtnaliquo  geneteimptrfc<flum 
^ft.  Ad  tcrciujTi  cerpQndecur:  ilia  qu;e  in  gcnecc  morum 


4j         .  Tbrti  A  .9ails  Mif.tAPH;^ 
mala  faat,in  gcncrc  emwp3i\9cftc\si^^ 

Ad  vlcimiim  rcrpondcmusjvaUeconwouefrum^Heapui 
Thcolo""os,vcrum  atcribuca  pcr(bnalia,pr^c(crtimquc  rc- 
lacioncs  per(bnaleS  includanc  perfectionem  quaccrius 
pcrlonaha  (Iii:c,an  non  :  vtrumquc  cnim  valHe  probabilc 
.*  cll.Vctum  miicquii-irit,  cum  eiu(mocii  rclationcs,  ficalia 
idgCBUS^.attributa  pcrfonalia  non  fim  cnria  nifi  quate- 
nus  idcntificancar  cum  naturadiuina,  quse  cft  ipfa  clTen-: 
tialis%n»ta$:nihii  ctiam  abfurdi  cft,caomnia  hocfcnfii 
flki  boiuiiitnp  opiima.  £x  qUibus  liquct  niliil  eire  caSf , 
OHOdhQQ^^  fiiomodobonum.  $       '      .  ,  , 

Vemm  dkes  i  {alccmqoasdam  yideri  liona ,  qux^noa 
funccntia,ficqncbottmtino#tcciprbcaricilmenii,  Bo- 
num  cnirtiidcmeft<^aodappctibilc  »  appc£i;intur  «uteni 
intcidi!]n  iion  cntia ,  vt  priuatio vieae  tiriii  nis^tam  alic- 
nar,  imo  poQct  intcr^lnm  appcti  id  quodprorrusimpolfi- 
bilecft:lic  Dcum  non  cn'c  nppctunt  damnati.  Rcfpondc- 
inus  iila  omnia  qux  vcrc  non  funt  eiuia,  non  clTc  per  fc 
accproptcr  fe  cxpctibilia  :  fed  vcl  radone  alicuius  cntis 
autcoinmodiadiund:i,  vclccrtc  quatcnus  cncia  cdb  pu- 
cantariaut  alic|.aant  cntis  rationcmniduunt.  Rcfp#ndcii 
esiam  poRctyCum  bcinum  dicitac  adcflci^irequod  app^!ii-* 
biJe>tbihftiiftm«dfilati  9  qafttcnnscoiiiplc<3:itar  tunt 
xcAic  bDi\mQ'»c^apparcns:  &e<p^  neg^ifami  hodttui 
traafcendcmaUcoftiicirti  cum  apgctiblU, '      ^  ^ 


,  ,        .  1.    Qj^  AB  S  T  1  O  XI.., 

■  .  ^  'T  r  Aldcdiflcntiunc  Mctaphyfici  ui  anlgnanda  ratiouC 
mmrfr        V  formali  bonitatis  tranfcendcntalis.  Qinbufdam  e- 


.nira  piacct  bonum  fotmalitcr  cUe  quul  rcfpca:iuum,aliis 
cflc  quid  abfolotrim  :  nonnujiis  partim  abfolucum  ,  par- 
J    /  tim,rc&^Uttta.'  Nobisccrtc  probabiliirimum  vidctur 

,     fm$i^m.  jr2^^e«caiW,cbnnpiimdotamcna^^^ 


'ab(blu»illiillfmpc  ipfumcns,  cuinquo  rcipfa  idcntifacA- 
tur.Quid  autcm  &t  illud  rcfpcaiuum,qttQd  figuififlS^  bo- 
num ,  feu  auaeaam  fic  rclacio  ^^iajn^^aUt»  iikrfcimty 
,  .       ,    .  •"^      '  fc^ucn- 


Digttizec]  by  CboQle 


Siv  Tract.      PROPitiir*  £ntii.  4^ 

^cqucnribus  aflTcrtionibus  (ieclarabimus.  ^  * 

Pnma  allcrcio.  Rclatio  quam  boriuin  addit  cnti,eft  rc- '  ^M  xtwi 
iatio  rationis.  Piahatur»  quia  enti  ceaiUn  gcnete  vt eas 
cil: ,  nihiiaddipoteilquod  habcat  irationcni  eiiris  i:!^- 
lissiljtud  enim  Qon  addcretiir  Enti^fed  io  ipftiam  ii^* 
deretur. 

Secanda  adhtiix  Hcl^no  qaam  bcmam ibrmdlker ^« **^<tf?^' 
gRtficac  »  Aoa  eft  rdatio£nis,  aot  appctibilU»  (cfdOMttb»  -\ 
mentis  »  non  qaideni  feiatio  finis  :  n6n't»iimidomfie  ' ' '«"^'  ;  \ 
qiiod  cft  a(5lii  bonum,pra:{crcim  cranC;cndentalc,c{l  atflu  ' 
finis,vc  in  Moralibas  docuimus :  non  cncis  relatio  appc-  ^ 
tibilis,  quia  appcribilitas  cft  aiiquid  pof^erius  ipfa  boni- 
tate.  Idcocnim  aliqnid  apperibilccft,qaia  bonum  eft,vc  ^ 
ibidcmdocuimus.  Qjod  igir  ir  bonum  formalicer  dicac 
rationcmconuenicncis  probatur,  quianihii  ia  bono  re-  ^  , 
pericar>  quodfit  cau(aappctibilic9ci$<piauntonara^ 
tia  :  ia  taaCttiii  enim  aliquid  appeticiir  iti  quanranl  yni» 
caiiiiiecoaueni«|i^ft.Ratio  igicac.boiiicattsia  e|'ttfinp^ 
dilreliicioii^cpofitfeft.  ,    •  - 

Te^iaadenid^Eonitas  trdtnicen<lcntalls/cdiii&  pri- 
ni^rcrum  oi^nioEiibaaitas  >  .ppftta  eftin  conmeiiiefitia  .  ' 
ipTarumcura  Deo:qu6d  (i  bonitateAi1ateTiigas*eciam  in« 
cicacam,po^ita  erit  in  conaenicntia  ,  Dci  quuiem  ad 
iprumjSc  rcrum  oiBnium  adcundem.   Vc  cnim  Dcuseft 

vcrus  atqueadco  vcriffimus,  quiacft  omninoconformis  - 
concepcui  quem  habcc  dc  perrcdiflimo  cntc  :  ca:tcra  au- 
tcm  fuo  qusequc  gradu  vcra  ,  q.uatcnus  majorcm  minb- 
Kcmae-cttOji  vofluUacodemquccqacepoi  <}tti  irerttmom* 
nium^onceptum  cminentc^cohcinct,  confbtf^itacem 
hahcnt.  Ica^idem^ft  bonus,i m6  opciikHits  boaitare  oraa'-  " 

«-fondeiicaityqaacenusribidl^cOniieaientttbAafrCwc^  .  Tl 

..Mceniiiiagis  aii.pafiieboaa>qaateiiasplos  niinafiiedi*  «.  * 
miur  boaitici^toncrruaac.  Ccmfirmanor  ifta  eoadufio»*^ 

•  ig|fit«iicac  dtiiiiia«ognicio  aBtece^itomnemiirtfKam  co-  \ 
gnicionem,  ica  dtu^tia  s^pccitio  quamcumquc  appeticto- 

'^ncm  aliam:ideoque  prius  res  func  appetibiles  Dcoquam 
cicteris  rcbusires  autem  nonfunc  Deo  appecibiles  ,  nifi 
<^uatcnusilli  congruenccs.  Conliflic  igitur  prima  rcrun\ 
bonicas  in  eoquod  Dcocoaueniaat  ^  limdittiocappeti^  ' 
ci#aicoi^ttanc.   '  .  i»      v  ' 


^  ■ 


'     .     .  '    C^v.  A  B  s  T  1  o    XII.  ' 

REfpondctur  (iciu  bonum  &  cns  idcm  funt  ic.  ipfii, 
ratione  tamcn  aliqua  diffcrunc  :  itaquoquc  cxifti- 
maiidum  cft  dc  bono&:  pcrfcdo.    Noa  vidctur  autcm 
f^pSkHm  pcrfeclum  tranfcciidciitalitcr  fumptum  vllo  modo  di- 
fmadmr,  ftingui  ab  cnccrnihil  ciiim  addit  quodab  ipfi  rationc  cn- 
tis  rcalis  prxcisc  diftineuatur.   Pcrfcclum  cnim ,  fi  virn 
aoiniQU  fpedlcs  y  lignificac id cui  nihii  decft  ad  fui  ratid- 
iieiiiȣuc  icrcui  (uaadcO;  entitas  &^erfedlio.  Itiquc  xtisy 
^    ciTc  pcrfcdam  traniceiideauliter^ft  ceoiefl^>idc|uod  cf* 
ie  debet  in  caciotiee;KisJ£xquo  intelligerc  e(l,pcrfedum 
jnda  efle  gcopriecateai  eocfs  >       idem  fic  planc  quod  i- 

f^fiim  cns^a^  Qjpjuijf  racio  formalis  boni  >  hoii  en  ratio 
brmalis  pcrtcdi,  vr  quidam  fibi  perfiiadent,  alioqui  bo- 
num  ,  vt  fic  ,  non  includcretordincm  fcu  rcfpc^liim  ali- 
<]ucm  rranfccadciualLin  adappcritum  ,  quodcom(mi^i 
>     *     gbil^ftfpU^r^ip  pmniuiu  fenccmix  rcpu^at^     ' .    '  ^ 

^id Jlt  ma,lumy  &  ^«  rep c  ri ri  p^JJlt  a  UquosL  malu  m 
.       *  ,    itbfqtii  hno, '       '  ' 

V- A  »  •  T  X  O     X^H  I. 


QVoniam  oppofitorum  cad^m  cft  clifcipIina,non  abs  * 
rc  vidctnr  de  malo  non  fecus  ac  dcbono  nonniliil 
hoc  loco  diircrcrc^dcquo  d\ix  diiEcuicaccs  occuciuncex- 
piicandx.  ,  . 

Pritr  dijji-     Qupd  ad  priorcm  fpcdati  refpondcmus  malum  cflc 
^!«£(4t^*'  priuaaonem  pcculiaris  aiicuju»iMim:p£C(iliatis>inquatii» 
^MAir./  noncranfiirendentalis^quoniainensncil&n^npotcil.eiie 
""malum, '^cd  in  aiiqua  peculiari  ratione  cntis.  Sic  eMJMr' 
foraleinakim  dioecur>fi.alK[uxdettkfir  ad  ipdus  imegri- 
cacem^reqaifiRtm;£as  aicificiaie  jnabm  dici|3ir»fi>«b^' 
tts  pBcdeptiSQOQ^il  ile&da&..M«lto  Jttorotefi  kxt&t 
racioni&di€^anrineabemt.  Qtiareinericj^  maloni.dcfoi- 
>  bit  San^us  Dionyfius  cap.  4.  de  Diuinis  noiniaibcis  >  id 
P#/I#ritr  quodeorrunlipit&  dciiLUK  iiacjram.         .    •     .  ' 
dffmbm      Quod  fpciHiatad  pofteriotem  diHicultatcm  >  Rcipon- 
^nfUmm*  dctur  nihiia^ed  cif^  xxuiuni  quod  n^uhabeat  aliquid 

boui-  1 


Dic 


Siv  Tract.  Db  P]to»RiiT.  tnriw.  51 

l^onicatis  adjundum.:  (ic  vt  rcpugncc  dari  raalum  abfque 
bono.  Omnc  cnim  malum  ciim  (it  priuatio  &  noo  mcra  * 
ncgaciojin  aliquo  entc  fcmpet fundacur>liam  omnispri** 
«acio  connotac  iUbjci^um  iaquo  cft :  aiqut  illud  rubje- 
^him  quod  dicituc  malum  eft  cns,ac  proinde  vt  fic»cft  '  • 
onm  bonic^e  ialtcm  cranfcendencah  9  qux  racicmcin  ctf* 
tis  vtensjcft  confcquitur :  hinc  fic Tt  ea  qux  yel  peffinlai        '  » 
saciftiniannir»  &cQndibn  aliquam  fariOMii  finc  b6aa»  rt  * 
&masinfittaanilaftded«n^nibittjpc^  ' 
di)>as.Obijcies  dari  aliquid  (iimm^  bonfi^nempe  Dcum>  > 
proind^quc  confcntancum  vidcri  vt  dctur  aliquid  fummc  i 
lcu  infinitc  malum,qu©d  ex  confequcnti  omni  fpccic  bo-  '; 
nicatis  carcac.  Rcfpondetur  nullam implicarc concradi-  ^fM^ 
dioncm  dari  aliquid  infinitumin  racionc  boni :  acvcri 
apcrcam  fcqui  contradidioncm  ft  darcctir  infinit^  ma-* 
i  u  m  ^  eHcc  cnim  fi  m  u  l  Stnon  c0ec>ex  hypocbdi  quod  da« 
rccur ;  nec  camen  e0cc  ,  qua  repugnat  aiiquid  Tcr^  effis- 
Quod  non  fic  verameos  reale »  proindiqaeiioo  fic  w& 
Spnom  fatcem  cranftendentaUcer. 
 4r      -    >         -'           .^/  ' 

^  ^  bmHstrsiSams* 

i  '  '  '  • 

De  propriecadbas  compiexii.enti^ 

bl   NieiSSARlO  .  BT  GOKlt|N,aftl<tl« 

V  Al  S  T  1  O  1. 


N 


£ccnitas  eadem  plane  ac  inunuubilicer  modi^  qoir  Mmtuttfii^ 
_  dameftcntts>qaoieliabeteodemmodo4cimmtt-^iMMi^ 
tabiliter/  Dicicnraomneilt«neccfrariumduobus  modis,  AfMf 
'rel  quood  e& » ncmpc  quia  neceflario  cxiftit»  tcI  qntad  ^  * 
&riiqiitaMceffitfiipfodcidttmeft.  Rcttfiit  neceflari wm 
mrad  dSt  didcor  doplidtcr  i  primom  qood  tbfidnti  &  ^$44  ffit 
fimplicicer  habet  eflTe immucabi}e,ica  vc  repu^net iliod  no  .  • 
cxiftcrc,cuiu(iiiodi  eft  foius  Dcus;  alitcr  ctia  dicitur  nc- 

ceflwam  ^ttoad  eiTe»  q^od  b.<ec  habcac  ci^^ 


'.fi      Tertia  pars  MsT4.?.^y sicas, 

/         a]so>  tamcii  hajbet  illud  ^ile  nacttraliter  iiicojof  tmi{»il<»  yc 
J^'*  OQeli  il^.fitbllantiaB  (pirit^alos.  Vt  autemaliqun  ne^ella* 
^        [  xium  quo  ad  fieri  dicatur  >  non  (atis  cil  quod  Sl  cauia  oe- 

ccffano  a£;entc  proilucatur,  fed  dcbcE  nyccffario  produci. 
'    ^jNam  etfi  ignis  in  paica  cxciratus  ab  igne  ncccirario  a- 
•     .   gcnte  prodtidus  fir,  non  tamcn  fuic  nccclfario  produ(^us 
^  ^li  ignis  ad  paicam  iUKrc  fueiit  applicatus  ,  niu  cx:  liypo- 

thcfi  quod  fueric  applicatiis  ,  &rcliqua:  condicionesrC' 
.iju^ca;adij{^cmiUuu[ieiuitaiiduiu£gacuf(eu 

^     :      QvjAi  i  T  I  oi  11.  . 

\4jpfii$  ti'  £us  optimoMiaxinfiiscft  cns  omnimpdc  &  ]Qbi* 
iMw^  ^  plicitcr  neoraKrtam :  iithilque  aliu^  praBtier  Dcuin. 

^fitff  pd9s  prior  pars  probatur,c|uiat3ciis  habct  cffe  iodependeos  ab 

0ji¥tmih  ^j^Q  ^  pioindccjuc  illi  crtcntialc  &  abfolUcc  nccellirium. 
•  pf^rWff  Poflcrior  parsetiam  comprobatur.Cum  enim  rcs  omni- 
futyi  ajfiT'  no  iint  auc  pcr  cflontiam ,  aut  pcr  cfficientiam ,  Dcu{quc 
folus proptcrfuam  ipfuis  innnitatem  dicatur  cffe  pcrdf- 
.  ienciam,castera  nonnifi  pcr  crficientiamcruig»  ficque  ac- 
cipient  c&ftipcxaddic^m  fua?  naturx  fc^pji  quod 

do  accidentarium  ^.quo  fir  vtiUudcile  nonpoflic  dici  ab- 
y^^^  ibiacincccflaiittm  :  Vluadiiertcrcs  aliaspoflcnon  cdc 
r   ^  *      pcr  potcQtiam  phyficam  t  ncixipe  ries  naturalcs  cORapti- 

Mes :  ;iUas  vcropcr  potentiam  Logfcain»icu  pcr  noncc- 

pugnanciamdantaxae^vt  funt  rcs  fpiricuales:principi6i&. 
•  qtt^mutabilitatis  iilarum  cfie  tum  matcriain,  cum  ageos 

naturalc :  illam  (]uidcm ,  t]uia  potcli  & formam  mutarc, 
^  hocvcro,quia  potcit  illam  dc  marcriacxcrudcrc:  Haruin 

vcro mutabilicatis  principium ciicfinitam  iiatura:  coudi- 

tioncni  cjufciue  depcndcntiam  ab  alio.  Exc]uo  intelligc- 
•      rc  cft,  res  omncs  creatas  faiccm  rcipc^upocctuix  |pg^CSC 
*  dicipoiiccontingciitcs()i|oadgeile*  >  . 

^duirfm    Vcruiii  aducrius  prtocem  pawoif i^didlx  ademoitis 
^^'''"'/^oppones :  Si  Dcuscilet.omiiiiidiiaiaii^ 
Vbuate.  ^^auitabiits<]uo<iiieferct^oad  opci^aciv^  qoifli  ojpecnio 
:  i    j    fUoitia  tmaumdiseft  I^oc(%isialis;Ac^ 

ciin]cioadeittj(modi.opcracioncm9  foiafu^diBialifiinl 
c^nfirm^  cxiAiiC  >  taokSkvL  DcQS  noait  fimul «^1  am  &  vult  illud  dk. 
tuu  '       Ci]^mautcmexiiUt,tuncnoamplius  Dcus  nouicauc  vulc 
.0Mii»»    |Uttd idem eiTc.  Addc  c^uod  Dcus  libere  yolc ca  <|use  funt 
I  cxcia 


Sev  Tr  a  c  t  .  De  Pr  o  p  ri  1  t.  En  t  I  s.  5} 

cxtra  fcjcrgo  miuabilitcr,quia  libcr<^  vcllc,e{l  ica  vcllc  vt 
poilic  non  vcllf .  Vcrum  rcfpoiKictur  DcumcggaoHccsc^^^^*  ^ 
iilttoibiUi^iipaituabiUcc£>&  tcporaria  cogntcionc  ^coptne 
ifM  ab  omoi^certucacc  Vtdic  &  vi  det  rno  quafi  intuiniL 
qaicquidiQquouisccinpoceaccidir.  ^caque  cum  dimt» 
ipogiiicio  noik  peodcaci  ctbits  coeums,  nec  c^porCy  non 
jniupi^rjlic^c  ces  iltae  raikncorjlnupPeus  in  panftWiin* 
mucabiU  aecernicatiSyCQi  rc({H>tidenc  onines  CfEports^diffe^ 
iStbt  canihnam  i pii  prx{cntes,per  yntcam  ftmplicidimani 
noticiam  vidcc  rem  ?.!icjuam  pcc  aliquad  ccmporis  fpatid 
non  clFc  &  pcraliud  ctle.Qood  autcm  pcr  vnicum  a<^lum  ^^^^. 
id  podic  pr3cft:ire,proucnic  ex  infinicace  &  cmincncia  di-  nin*t^m 
uini  inccilediis.Ad  illud  quodaddcbatur,  Refpondemus  ftj^wfiu 
Dcumjfi  pocuccicnon  vcllc  ca  qux'  voluit  &  clc^t  libcr- 
jriiae  oliilr^inai  xcernicarc>non  coniea  mucabile  dici  po(Ie^ 
SfUA  noa  eft  exi  (limandum  a^us  voitciooisfic  nol  itiooift 
circa  i  d  e  111  obicdum  tn  Deo  cffc  oppofitos  aoc  mititaafll. 
^iuerfiiSyfitnc  eaiin  a£his  ilU  vnaumpitcifitaa  poceocia» 
.iin6  efleiicia»  qo^  vjEiico  i£ttx  emiBei^cer  conciiiet  ottiies 
cciadiuecfiffimosadus.QModfrDeasiaiaai^iitfem»^  ' 
uectt>(enccnct3  macafciigiiificecur:R.e^Qndenirfftaom«^  * 
nia  Dco  tribui  pcr  anchropopatbiam>vt  loquutur  Theo^ 
logi>&  acconynodatc  ad  nofliuai  incelligendi  capcum.  t 

•       ■         ■  .  . 

Qv^AEs  ri  o  '  III.;  '  , 

REfpondeiaasnaiitttt  cflEe  »  ^«com  I>ens  firprin-  ^jprA. 
cepsA  fiipiema  reram  omoiom  caitfiiyft  qotdm  li- 
bcrnina  fitotoi  U  foceftciffimthl 


caufas^mtniam  :  poteli  citm  Itboertc  coiiifiiic  encii 

produ<flioncm  impcdirc.  Non  cft  tamen  ncgandum  ple- 
raquc  nccciVario  cueuirc  m  fuo  gcncre  ,  &  pofito  ordi- 
nario  Dei  concurfu  ,  qui-non  folet  nifi  raro  mdmp- 
dum  uacuralibus  agencibus  dcncgari.  Quxrcs  ,  an5**i^ 
Dcus  fic  caufa  neccllaria  rcfpc(ftu  quorumcunquc  efFc- 
^uum,ica  vtquicquid  molitur  nccenario  concingac.  Re-  ^^if^» 
fpondcmus  in  DeodupUcem  modumo^randi  cofidcra- 
jtixnufuafoiuaopccacat^  vt^iDmdi^ttidcxnihiloftlQ^ 


54        TbKTIA  (^Altt  MrtTA9H¥SieAB> 

crcatjalteru  c]uo  cum  fccundis  caiifis  fiuc  ncccflari^  fiilc 
Itbcr^  operacibus  concurric.Proincic  modo  Dcus  cft  cau- 
&  necc(raiia,c[uia  nun(][uam  Fruflratur  fuoetFcd:u>  ncc  ab 
vUtrevQqu^iiliuipedicur:  pofteriori  vero  modo,  Deus 
jponeft  iracauta  .Qcceflatia  vt  ieinpcc  icquatux  dfe^his: 
quia &c k  accominodac crcacucis  »  v t  pro  illarum  c(Nidi<- 
:modi&ccmrcoiicarfQs  ipfiusiitaioflB 


Qv  AB  s  T  I  o  IV. 

QVia  contingcntia  eft  modns  fpccialis  cntis  necc(fi- 
tati  ccmtranus,ideo  dc  iUaccMifccjuctcr  agendu  cft. 
uf^S^itfitwTtt     Quod  igitur  artinctad  primum  quarfitfim  ,  paret  dari 
contingtntiain,<]uiadantureffcdus  contingcntcs  fiucex 
iiberis  agcnlibus  peadcant,(iue  ex  caufis  pcr  acci  Jens,ca- 
fiividdicet  veilocaina.  Pacct  ctiam  exiisqux  dooii- 
mu6cxAriilot.cam  in  Logica,vbi  defuturisconcingcn- 
.  ttbaSfCiim  in  Edqpi  vbi  de  libcco  ioAyittio/xm  ia  Piiyfi* 
oa,  vbtde  caofis  pcraccidem; 
t.Sl:*ffitf^$    Quod  ad  fccaiMiam  qucfitufn  atcitiectColitingenta  eft 
.  modttsqiio  res  matabimer  <e  habtc  fiae  quoad  ctfc»  fiuc 
$S*tiJlt*     qaotdAeri;  qecndo  fciiicct  rcsitaeft  vtjpodiciioa  tiiei 

vcl  itanonproducirui  vtpoflitnon'produci. 
iJKm^S^&mh    Quod  fpcdtat  ad  tertiu  quxfitum;  fcicndum  cft  impri- 
misretum  contingcntiain  Ipcdlari  polic  vel  rationc  cxi- 
y^f^*     ft«ntiae ,  quatcnus  rcs  potcft  defincre  vcl  ratione  produ- 
.  .    ^ionis,quaceaus  poccft  impediri  ne  producatur.  Con- 
cingentiat  eigo  priori  modo  ipedacae  cauia  prima  gciiecar 
lis  eft  voluntas  Dci,  q^i  vulc  resquafiiam!  (empec  eilcj  t^ 
lias  vero  adaUqnodcempus  dunraxac  Caiafiiyer&pcca* 
,  Uaris^pleiceftjTna  incema,fciliciec  materia,propcQr  po^ 
Ustciam  conccadi^ixmissalterft  eacteclia,u<iknpc  agm  c6* 
anUiamiqtiorcs  poceftiiireclrtii.^Sin  auccmcoiiciiigefi- 
ciafpe^tcurrationcprodudionis  ,  illius  cOficitigtetiar 
caufa  primaria  lolus  cft  Dcus,(jui  cum  voluerit  <)uo(Ham 
•  •  \   cfFc(^lus  efTc  necc(rarios,c]uofdam  vcrd  contingentesrcau- 
fas  quoque  alias  voluit  cfl'c,qu.E  nccclIario,akas  cjux  c6- 
cingcntcr  fuos  clfc^us  produccrcnt.    Cum  autcni  effe- 
'  ,   ^uum  concingcntiumquidamiinc  voluntarij  ,  quidam 
"vcco  nacoralesi  voiataciocniQ  caufii;  aft.  voiuacai  bomiais 
r     *    '  '  ^iuceaos 


Digitizecfby  Google 


Siv  Tkact.  Di  Pitop&iBT.  Silf  is.  fir 

quatCQUS  ltbeca,naturalium  Yerodupicx  diciiur  canCx  pex    *  •  - 
accideas>Qcmpc  caliis  &  fortun«>de  <^aibus  ia  rayiicis. 

DE   EODEM   ET  DIVERSp.. 

A  fi  S  T  X  o  V. 

QVoniam  tot  ead^mquc  fiint  idcnticacum  gcncra,  T«4  t/rjlb- 
auot  diucrfitacum  feudiftindionum,prqfcntiqu^-'^'***'*  M^": 
llioai  Uitisfadam  fuerit,  fi  omnia  diftindionum  ^cnera"** 
expofick  fucrinc.  Sunc  igicuc  i  n  genorc  ctia  diftio^tionum 
eeheca>  iciitcec  diflindto  rcalis>  a  narura  tici)^  rattonis^ 
de  qliibusiigillatim  dicendum  eft  >  fipxius  nocauerisdi- 
ftindionemrcalen^  cfrcomninm  maximam  difkindio*  <J 

nacotarei  minotem;dcni<|*>  diftiniftionem  fationis 
cdc  minimam:&  quidem  in  diftin^one  icaii  haberr  nr 
doncm  cxifteotix,in  diftin£Hone  a  nacaratei>habcti  ra- 
ttonem  edencix  (cu  nacuracrdcnique  in  diftinftione  ratio-  .     •  ' 
nisiiabexi  maxim^  ratioacm  aoftii  concepcus  £ocmalis« 

■  •*  . 

QV.A1  f  T  I  o 


Dlftindlio  realis  dicitur  qua  aliquid  ab  alio  diftin-  Qtddn 
guitur,vt  rcs  vna  ab  alia  rc,aut  vt  pars  incegrans  ab 
alia  integrantc.  Vcaucem  vnum  ab  alio  diftinguacur  can«^*f||^|||^ 
quam  res  a  rc>  non  facis  eft  vc  vno  fublaco  aitcrum  p^^*"  Jt^j^aaim 
rcmatiere :  ki  neceflariumcft  vt  vdl  fcot&m  ciTe  poffini: 
pcr  dia^s  cxiftcnttas  (alicm  vircuce  diuinas  ycl  vc  co^» 
tamvnismhabcat  racionem  producetis,  altemmvcr&ra- 
doncm  prodnfti.  Psius  eftncccdrstium  in  rebus  creatis 
inlcr  ie  compatatis  ^uas  nuic  iudic^amns  reipfa>  feu  can-' 

Sn  rem  i  rc diftcrre  >  cAmnonrepugnac  casenc (eoc- 
Poflccius  fuiEcit  in  diliinis,  &  rcbus  creacis  fcfpc&it 
Dci  $  nam  perfonae  diuinar  non  poilliac  feorfim  jfeparacc 
cxiftcrcjcum  vna  fit  in  altcra  per  circumincclTioncm  ,  vt 
loquuncucThcologi ,  &  tamcn  realitcr  diftingunntu^:,     .  •  • 

ia  yatJ^sTpe^taaitcjfjuscftpcodi^     altera  vci6|(o-^^ 


Dlgltlzed  by  Gopgle 


5^  TtRTiA  Paivs  Metaphys. 

du£ia.  SimilitcrrcpiignatcrcaturasiiDcofeorfim  fcpa- 
tatas  cxiflerc,  cum  ab  ip(o  tanquam  a  caufeconferaantc 
in  (ho  eiie  depcadcint ,     ramen  ab  ipb  iealice|||i(lin- 
gijQntnryquia  itth  ab  ipfo  feint  produftsc.Haius  rer rati9 
eft^quia  nihil  |y:oducit  feipfath ,  iilcocjuc  neteflatiuixi  cff 
^  Vt  id  quod  produdtur  vcra  pfoduftion<f,' fit  rcs  difti^fta 
^WWWf  ;i  rep  «  »diicentc.  Capteriim  huius  (iiftinftiojaistealis.qua 
rnOm^^im  ^,^^^^  rtApCsi  i-lidir.guirur  al>alio,triplex  efl  gradus.  Pri*. 

iTius  interipfa  fuppofita^qua- piii.iopcrferealjterciiuerfa 
^  ^     (iint.vtintcr  Pctrum,Paiilum,Kunc&:  iftum  lapidcm,quiE 
diftindiocftmaximc  realis.  Secundusinrcr  eacjuf  fjof- 
'  ^fiint  effc  in  diucrfis  fuppofitisjvtinterpleracjuc  acciticn- 
*  Tercios  intcr  ea       habcnc  diuerfas  oranino  fubfi- 

;       ]ftcnti«spanid[es»n  fimt  partcs  intcgrante^  manu$|cap 
.  pufAc.trcttcoinpcmntes,Tcmiateiaa&fbrma. 

QV  AE  s  T  lO  VII. 

SiuUfit  h^-r^  Iftindioa  naturarci,eft  quaaliquid  ab  aliodiftin- 
^tHm^,        J  .Tuitur  prxciri  inrelleclus  openuionc>  fuieillud  di- 
^^^*  ftinguatur  realiter/uie  non.Diftinaio  hqc  eft  triplcx,ni- 
0trm§Htt    .mirum  formalis,&  potentialis.  Formalisautem  diftin- 
j-    ''.    gtiiturinformalemclientialcmj&fonnalcm  piiram.For- 
malis  cffcntialis^  ,  qua cfiftinguuntur  diuerfx  clicnciar 
..  ,  <fntitac^fuc,fiuc  {impliccs,fiuc  compofit^  &  ca  qua:  habet 
'  4iQer(as  dufirtodi  clfcntias  fiuc  cntitatcsr  aut  ita  func  in- 
tcr  fe  afi^>n  alit^i  cflcntiae  'cntitatifuc  i  ncliidatur  in 
T]io>qttod  flon  tncludi^ur  in  a1  ter6:i)oc  paAo  difting^ii- 
tur  nattfr*  &ucflettri2e hdminis  &  cqui,Pctri,  6c  Rauii,i- 
-  t^mquchomo &  cquus,Pctrus  & Panuis^anfinal  &  homo» 
fenfitiuam  &  rationale.  Formalis  puracft*ea>qua  pluta 
.  '         diftinguuntur  fuis  rationihus  formalibus  obic<ftiuis,licit 
■  *  cffentia  &  cntitate  non  JifFcrant,quia  vnum  nihi!  entita- 
tisautc(rcntixincludit,quodaItetumnon  includatrquo- 
modo  non  taritum  diuina;  pcrfona:  inter  fe,  fcd etiam  re- 
lationcsipfe  pcrfonalcs  diftiiijguuntur-,non  cnim  tantum 
.  realiter,  fcdetiaminaturarei&^uidcm  formaliccrhoc 
-  ,^ , fcnfudiftingttunlttfr.         '  .     .  ^ 

Moddiidiftinfiifcft  ,  ouocntiapcr  moddSqtti  non 

Tumfoi?naUtcr«ntia,  atttipfinrod^ 

...  . .  ^        .  *  .  c  .      .  cnclbtts 


Digitized  by  Googli 


ri^glej 


cntibusdiftinguuntur  ,  quo  pad:o  quantiras  exiftc^sia  •  ' 
iubjedlo  dliftinguitiu  a  feipCi  excra  fubjeLTrum  exiilence. 
Quo  ej(i«nt moclo  difti ngui cur  natnra; fubfidens  in  pro« 
pfio  fuppofito  a  feipfafal^iiftente  iri  alienoti]ifailic  etiam 
4K.ftin£tio]speritttrintare(Ien.ciam&ex!i{bttia^^  *  / 

'tier^plbsvatioseitiften^  modos^  yt  rntcrikuKlam^^o' 
aieddens  cxiftir  conjnndum  cum  (ai^c^»attt  ab  eodjiim  . 
.iSpaittttim,  &  quo  fubftaatta  eittfttt  iil  jproprio  ruppouto>     ;  ' 
vcl  aKcno.  •  •  ^  '       *     ,  . 

"  Potcntialis  cft  ca,qua  partcs  intcgrantcs  totius  homo-  j.  PHntid^ 
gcnci,vt  partes  aqux  Aum  in  co  func  diftinguuntur,qua-  ^ 
tcnus  funt  poreftatc  ab  cadcm  (cparabilcs  ,  &  a  fc  inui-  ^ 
ccm  :  ncc  cnim  rcpugnat  cjufmodi  partes  a  fc  inuicem  ,  . 
realitcr  diftingui:quircunqueautcm  rcalitcr  diftinguun-  j 
tiir>  diftinguuntjoir  etiameacnaturarei»  quamms  noA^ 
dbntra.    >  •  ' 


Q3AE»TXO    VIIL  • 

^WEvtiom  gcnus  diftiiidiottts  eft  Jiftin^o  tat^oais  4i« 

.  •  X  'quaeiitpcr  rolumtntelIc^^um,cadcmquc  duplcxcfl:^^  . 
Vna  qusE  nullum  in  rebus  habct  fundamcntnm  currcs 
fiant  muitipliccs ,  quse  nullo  modo  funt  multa: ,  vtfi  So- 
cratcm  quatcnus  fubjcdum  cft  in  ifta! propofitione  ,  So- 
Ctatcs  eft  Socratcs  ,  ab  ipfomct  diftinguas  quatcnus  cft 
attribucumineadcmpropodtione.  Eodem  modo  ctiam 
diftingquninr  eonceptus  obji^ui  conereti  ab  abftra(flis 
fttbftantiarum  Tnitttriatittffl  %  vt  fi  humanitatem  diftia-* 
gjM  ab  liomiiie:eoilem  geiicrediftin^oniadiflfepigium> 
tttf  tion  dtitia  «iter  iremque  entia  tatioiiis  inter  ictdi- 
dqQeftkjcJM^difli^  Ateeni  . 

eftrrari^kf«tio(e«)|m  qu^sfitabinteUedSiproyaria* 
,  OCMfionerin  rebfii(<«ipfis  inncnta  ,  quomodo  in  luminc 
'•*•     diftinguunturviscalcfadiua  ab  cxllccatiua:  & 
•    •     Tneologi  diftinguunt  diuina  attribuca, 
V   •         dimadiuinacfrcntia»cumaljbj   '  .  ' 

inuiccm. 


DB  ACTV  Et  POT^NTIiL  ' 

'  ,  '  ^  A  E  S  T  «  6     I  X.  *  r 

f9§fMdd        Vcmadmodumefrc  nccelTarium  vcl  concingcns,eC' 
iifiyM.  i6cm  vel  diuerrum  :  ita  cflc  in  a^u  vel  potcniia» 

proprictas  cttds  cdroplexji.«ft ;  co  quod  cntium  quacdam 
iiiiit  in  a&o»  qjoaubm  iapotemia » vdrofnqtte  {lcgencrH' 
tim  afrcrerc  omnc  cns  cfle  in  aAu  vel  in  potc/iria. 

Vcrum ,  vt  haac  pr^priccarcni  entis  dihindliiis  intellU 
gasyadoerceiftatrkciiiHiigDi^Bevipcenscfle  a^lu  ^cl  po- 
'        tcncia^cos  cfle  diSbiin  vcl  poceoMin)&  «ns  efle  i^^tt^  ^el 
Wfi  sSti  inpotcntia.Dicicttr  cnim  cns  cflc  itdu,c]UQiL  vcrcfxsfiit: 
pf/pmiii^«efle  Vcr&  potentia  quod  nondu  c(V,pocc(l  ramenaliqoati*. 
^ffL^^  docflc.Ens  vcro  cflc  acftum  niliil  aliud^cfljquam  cflcper- 
uiJh^  fc^ionem  fiuc complementu  alterius.Efle  potcnriam ni' 
hil  aliud  cfl:,qiiam  ene  aptum  ad  patiendum  vel  agcdum. 
C^t»4-  Dcniquc  cnscfle  inadUjClVipfumcns  habcrc  adlum  ali- 
S^i^  qucm  fcu  pcrfc(flionem  :  cflc  vcro  in  potcntia  ,  eft  ipfum 
r  ens liabecc  poccniia  ad  aliud.ita  vc  cire  in  oidca  dicat  mc- 

'  \  i    '  'ilumc|uca(lamenci^iisenushabeCAUquema^un):^flc 
\     Teroin  porenriadicat  nmhimfntis  qoaiaius  kab^cjto-. ' 
tc^am  ad  aUqoid.  £x  qoo  intellfgerc  cft  quid  6^  <USit-i 
nuttisintera&tmi &eflein ai&Oiitdmtmer poccRciaiB^fc^ 
fitemtid  poccntia ,  quod  adbs    ^OMmtia  (int  «ntia  dttoMlrv 

//ki/#r      xacincompIcca(ccundi]^m  vflraram  acceptionem,vcl  rao- 
lUnf^lpmt»  di  cncium  incompletorum:at  vctaeflc  in  aclu  vcl  in  po*v 
"  •     :      tentia,funt  modientiscomplcti:  quodcft:  objciflum  Me- 
tiiphyflcaf.IIlud ctiam  notatu  dignum  efl:,a6lum  &  potcn- 
'    tiam  tripliciter  fpc(fliti  polfc  ,  ncmpc  vel  tanquam  infe- 
^     xiora  quaedam,fcu  partcs  iubje<^uas  cntis,quoraodo  for- 
jnalitcr  iunc  cncia  ctiam  coinpicta  1  vci  taanjuamintcrna 

quxdam  eatis  prinapiaUcirparteaiategrattccttiitncoM^)^ 
pJeci ,  quomodo  enromn^  creatom  complecam  >  rdici  tttt' 
iponftare  ado  Bc  potcntia  qoomodo  daci  (BMafii:*fo(Biftfl 
eatia»(ed  iocomplcta':  vcl  ^aiqiie  tanquam  propriel;ai^ 
entis  complcxas  y  qoomoiloimproprte       Itpotcnda* . 

UffiM^r  ilomontor  pro  cflc  in  adu  &  in  potcntia ,  quointodo  aoa 

JJ^*^JJ"^*dicuntur  cntia,  fcdmodi  cntis. 

90  imper/k^  ^cut  adus  fcmpcr  aliquid  pcrfc<flionis  flgnificat, 

HkiHm.    itapotentia^quatenusadui  opgpnicuc  9  (cmpcr  aliquid 


Oigitized  by  CoQgl 


$iv  Tract.De  Propribt.  Emtts.    f9       .  • 

impcrfcdlionis  inuoluit.  Quarc  in  quouis  compoHco  fiuc 
phy&coiiuc  iiictaphy(ico>pai:siu>biiior  ad:us  dickurydcte» 
fio£  r^tb  yosetifiia^vc  i  n  cocpoxe  pkyficosforma  dicinir  a«     ^  ^ 
•  dus,marcria  ver6nppellacur  poccntia)&inc6poficoiQe- 
Upiiyfic^  ^^e^^aco^^if&raiMia  dicitur  a£liis ,  geniu  ▼er&  / 
pocciicis.Denu^e  id  omae  «iodadueaii.c6pie€,ac-pecfi. 
eic»<beiciir  adilsM]aod  yes6  mlcipicyconiplecar  &  perfici* 
cucydicicur  potCBCia.Si  <|u»rat  vmtm  aaas  M  pocfcia  (inc 
icmpcr  in  codcm  gcncrcpRcrpondcmr  id  cflc  ncccflariuin 
in  a<?lu  &c  potjcutiaeircnn.ilsvcl  c6poncncc,ex  quibus  fic 
vnum  pcr  foinon  vcro  in  aliis,vtpatct  in  materiaquq  eft 
degenere  fubftantiae<5caccidcntibus  ad  quaj  fc  cxtcndit  - 
ipfius  materiac  potcntia.  Sicpotcntia  agcndi  3c  opcratio 
^iufc  eft  o/dUis  ilii  rclpoadea»,fuiic  ia  diiierlb  genece* 

Al  8  T  X  O  X. 

CVm  dooemas  hlc  propriecacem  encia  eomlexam  1 0j|M«> 
eflc  tc  fic  in  adu  velin  poccQcia;pcr  iUnci  ^flein  po««e' 
ccntia  ,  inccUigitur  eflc  in  potentia  ad  agendum  vcl  pa-  ^^f^* 

ticndum,quae  dicitur  potentia  adliua  vcl  paiHua  >  dc  qua 
duaprxfcrtim explicanda funt.  '  •'  ; 

Pri]iuimefl,quidfit,  Rcfpondetu^  potcntiam  a^liuam 
cflcprincipium  tranHnutandi  fcu  traduccndi  aliquid  a 
non  eflc  ad  eifc  iiuc  fccundum  fubftantiam  (lue  (ecundii 
aecidcat:  poceatiam  Yerd  pafliuam  cflc  principium 
aliqiiid  tranfmucari  poccftyidqac  (ecandumcfle  fubdaa-' 
ciale  vcl  accidencarium:£3C.gr.mailea$  didcar  efle  inpo- 
teacia  aAioa  vc  canckr > iapis  in  poteacia  palEaa  vt  tan« 
<kitiir.Item"tgiiis  inpotentia  amoairt  calmciatylignam 
.  vcfld  in  pocentia  pawtia  vt  ealefiati 

Aicerum  vcni^^cuilibct  potcntiac  aAiaje  *re(pondeac  ^  ^'^^ 
pafliua  eiufdcm  gcncris  ipfi  adaequata  >  &  ecQntra.  Cui  ^^^!^^ 
rc/pondetur,ciim  duplcx  fit  potcntia,altera  diuina,altcra  ^^^^^^^ 
iiatura]is&crcata,di(linauendum  cflc  inprimis  dc  pote^  itMt  fti^<MS, 
tia  diuina,iIJa  cnim  triplicitcr  fpcdari  potcft.Primo  qui-  'Kfj^^nietut, 
dcm  prout  conibrmatur  potcnti-e  a(fliux  naturalium  a-  ^*»^**»^^»- 
^encijim>^uomodo nihilniiinatacajie prod|idc»&^uide 
lUipocoitUB  Dei  ordinaris  refpondet  potentia  paffiai^  ■ 

oanualifti  Sccua4i%eAaftpotcftpoienm  . 


Digitized  by  Google 


fc  cxtcniit  ad  rupcrnaturalcs  tjuofdam  effcftus  produ- 
ccndos  in  ipfis  rebus  naturalibus:fic  cnim  Dcus  poteft  a-  " 
qux  baptifmali  confcrrc  yim  produftiuam  gratix,  &  ani- 
TxiK  rationali  tum  gratix  tum  gloriac  dotcs  infundcrcicui 
diuinx  potcntiar  rcipondetia rebus  ipfis  pptcntia  palliaa 
obedientaiis.  Terciofpcdari  poteft  qaatenus  (t  ▼keciiis 
adhuc  excendit  ad  quo(<iam  efife^s  produccndos  i^am 
excra  omtie  fiibiedom  nafonile  ex  tttlaJkHcoi  dtainc  pe- 
ttxa^m  reipoaderpocentiapaffiua  logica ,  iea  non  repa- 
'^naa€ia>^m  dicant  e(le  bbje<^am)(ea  «iimpoflni- 
iitatem  :  ntqtteeidm  Denspoteft  aiiqui(rc[uocoBi^ 

laodoptodovereninipfumfitpoffibikl*  / 
%efimi$$m    Quod  attinet  ad  potcntiam  crcatam  (cn  naturalcm. 
fitnitiS  4f  Rcfpondcrur  primo  cuilibet  potcntise  adliux  naturx  re- 
fpondc-cpafriuam  ejufdcmgencris  ,  hoccft,  naturalcm 
.  tam  rcfpcclu  accidentium  ,  cjuam  formarum  fubftantia- 
iium  ,  quae  pcr  potcntiam  adtiuam  produci  polTunt^quan- 
uis  fic  difcrimen  aliqood  inter  pocenciam  quani  habec 
,    jnateria-ad  fisrmas  materialcs  c|u:e  cx  illius  potsdace  t% 
ducuntdr ,  &:  eam  qaam  babet  ad  formas  fpirituales ,  vi- 
.  deIicetadasii]iia5r2tiotiak5»vtdi^ameftinPh7Gds.Se« 
cundo  retpood^tor  noft  eflfe  a^ceft  vt  coilibet  ^temue 
*  >   paffioc  natorali  re^ondeatpafltaa  e)tt£lem  ordioi^^»  vc 
^         patet  inmat^tia  prraia  qua?  habec  potentiam  itatordem 
ad  Gmnes  formasetiam  pr^teritas,vt  alias  docuimu$,ciim 
tameii  non  dctur  porcntia  a6liiunaturalis  qua?  po/fitil- 
]as  excitarc,  fcd  tancum  rupemacuralis  >  nempe  omoipo- 
teacia  Dei.  >        •  * 

.  ,       De  pptentU  neutra. 

'  y  Qv^  ASSTIO  XI. 

\^       T)  Q^^^  neotram  appellant  Philp(bphi  paOiuafB 
Ir  qaaodito  poteotiam  reri^m  oa€ar|i|omiapKdw'al 
«tqai»iiaearaiiterabip&jie(}o^  mttiB^ 
...giantoc.  De  qnaqoxftioeft  vmmuttsidMaccat^^ 
potentia  pafliua  dequa  praccdifnii  qtttcftlonc 
mus  ,  an  vcro  diucrfa  fit ;  itaut  neque  fit  naturalis,ncqac 
JiUiftU  violenta,  fcd  mcdiae  conditionis,  nempc  ncutra. 
^  ^SrtrTpl-    Qi^?^  n  intclii^ras,  notandum  cfipotentiam  pafGuain 
t^yf  ^^i^^  confiJeraripofrc  iuplicitcr  :  primoquidcm  rationcfo- 
ifn        litts  priadpij  reccptti^  £C%e&ii  qa<y»ndjifH.  a^uum,  vi- 


I 


Diyitizuo  by  GoOgle 


Sbv  TjLACT.  De  Propriet.  Entis.  ii 
.  driicct  matcriar,quo  modo  pocccia  pafliua  refpcclu  caiiiP  ,  * 

cunqu':  fono^  dicitur  nacuralis:  atnileiiiai  acciderepo^  ' 
ceft  rebus  nM^libus  qaod  fic  maccf  iae  (ectindim  Ce  ipc- 

rioleACcMk  c4m  ipittts  nacorali  s  appeti tm  feratar 
quoffibet  fbrmasnacurales  :*Alteroinodo  ^e^ari  potefl:  ' 
potcnciapaffiQa  nttonerotiascompofitirtaturalis  y  hdc 
eft,non  raciim  racionc  maccriXjfcdcLiii-n  r.itionr  Formacj  • 
cjuomodo  porcntia  pafTiiiarcrpcclu  quoriindam  acluddi- 
citur  naruralis,refpcdhi  aliorum  violciita,dciuquc  rclpc-     ,      '  ' 
^u  nliorum  ncmra;  hoc  c{>,  ncquc  naturalis,  ncquc  vio-  ' 
lcntaicxcmpli  i^ratia,ri  fpcd-cs  potcntiam  palTiua-n  ignis 
ad  motum  ror fu m ,deorfu m ,  &  circu laiem.  cacione  fo  I liis 
materix  prxcifzyfane  erit  nacuralis ;  materia  enim  eO:  ca- 
plx  cuiufcumque  mottts  indi&riiniuatim ;  (1  vero  illam 
I^>e6^e$  rattone  ignis,  cum  6t iMturaie  ^i  furfiimferri» 
▼iotentam  ierri  deorlam.-deni^ae  circ&^rerri  neque  naco-       .  ^ 
rale  neque  riolcntumslilncfit  vcpotentia  ignisad  motu 
larfum  nt  natoralisiad  motmn  de^tam  ▼toTcnta)  denic];  ir.tinui» 
atl  modum  circularem  neutra.  Efb  autcm  harc  pdccncia  l^eiittit. 
nc'Jtra,rcalircr  eadcm  cum  pocetia  pafTiua  nacurali  cotius  / 
compofiti  ,  diftinguitur  ranien  ah  ip(a  cx  natura  rci  aut 
falccm  rariotic  raciocinnta,  idquc  pioptcr  diuerfam  habi- 
tudinem  ad  diucrfns  a(flus  :  rcrpcctu  cnim  quorunelam 
^dicitur  nataraiis^reipe^u  veco  aiiorum  dicicQi:  neucra. 

Qjr  AB  S  T  X  O  L 

Tfi  noavideatar  ncgandimi  rAus  in  priorifiUtem  P*i9ntkt^^ 
\  nararae  tnftantt  qaam«xiftanc  compecete  pofGbilica-  Jjp 

tem  quadicuncur  polTc  producifcu  poni  aduextni  fiias  J^^^J^^. 
caufas  ,  qux  polliibilicas  potcftdici  potcnciaobied:iua, 
nciijandum  camen  cftillam  po/Iibilitatem  fcu  poccnciani 
obicdiuamquic  concipicur  ,  conuenirc  enci  priufquam  ' 
cxiftac  auc  producacur^effc  aliquid podciuum  &  realcmi- 
hil  cnlmaliud  formaliccr  circ  videcur  obicdiua  illa  po- 
centia  quam  non  repugnantia  >  (eu  carenct^  ccpugnanciae 
ittzeproducenda  tc  fic>vei  fiac  \  Quanqnam  alij  vocaiic ' 
piDkCenciam  logicam.  Ex  quo  incclliais  encia  rcalia  fucac^ 
iion  dicifofititt^  ppffibilia  >  nifi  mrte  extrin&ca  dend- 
minatioac;  ipotCMtto  tlSiqtta  aftiqa  poficiua  a  gua  poffitat 


pc»dtict  9  vcl  i.  poccniia  pafliua  lubiccti  prxcxifleatis  cx 
^uapoiTunccduci. 

VA£STI#XI1L 


COmmams  Thcologorum  (cntcntia  cfl ,  ^dnUctai- 
damcfliseiuIiiiodapoceQOaniobcdicntialcm  ,  c|ua 
^**^    .  fuhieifttim  aliquod  natiiTale  dicanlr  pofliB  ndlpere  to** 
I  mas  fiiapte  aacura  fnpecaacaralef  \  tc  faoc  fidesyerdcta» 

ftcdici  fuaptc  natqca  (Qpemactir9les,(|uta  ctfi  efieSos  a- 
liquis&pcmaturaiitcr  producatur,  (i  tamcn  non  fuerit 
nacuradia  fupcrnatiiialis  ,  nonaliaquvn  naturalis  »o- 
Jiftrsit  tentiarcquirctur  ad  cum  rccipicndum.  Eft  aiitcm  dilcri- 
f*UH$ui  0^^"  mcnintcrpotcntiam  paflfiuam  naturalem,  &  obcdicntia- 
*  Jcm,quod  naturalis  proEcerquam  quod  fit  capax  rccipicn- 
^mSj         aiicuius  adus,ad  cum  naturaUtcr  afpirat  >f?unatura« 
*  Jcm  habec  ad  eum inciinacionem:  obcdicncialis  verd  fo« 

.lamiicic  capacicatem  recipicndi  adumfiipcrnaciiralcm, 
id^ucpcr  companvdeaem  ad  diuinampoccftaccm  abC> 
qucvlla  ittclinacione  auc^pecicufiiacuraliadeundem 
J^l  d^df  aifhim.  Pcactecea  diAit  potwotia  logica  Csa  non  rcpug- 
^^jf**'^   nificia,  a  potqncia  obedieaciali^ou&d  luic  (bpponac  fem* 
r^lpM.      per  aliquid  reaic  inquo  fic  ,  vidcliccc  fabicctura  quod 
poifit  lupeinituralcm  a(fltim  rccipcrcjiila autcm  ncqua- 
quam,  cum  in  pura  negationc  rcpugnantiarpofitaflc.  Si 
JjJ^f*^  quxras  vtriim  quemadmodum  potcntia  pafliui  obcdicn- 
tialis,dctur  etiam  obedientiaiis  a^iua?  Rcfpondco  pro- 
babile  eflc  illam  dari :  poffunt  cnim  non  taattim  in  rcci- 
^  ,  picndo  *»  fcd  ttiam  ta  agcndo  fupca  fii«  nmum  vim  po* 
^  teftatidiufiisob(e^iagencia*aaturalia>vcM 

Baptifini  9  qitt^  pcr  poccQCiam  ebedicntiaicm  adbiuain 
cAcurric  etiam  phyuc^»  n  doc6iK(Tb6oiogi,  ad  proda- 
diooemgraci«ifQi  efttfiAfls  fiq^ecaacuralii  in  ee  «jui 
V  j(aaofimmilb'bapci(iaitc|ua4iblQiciur.Vt- 

jgum  hxc  dc  propriecacibus  cntis  didU 
fuficiant* 


•  > 


Digitized  by  Google 


Q 


VA  RT A  PARS 

METAPHYSIC^,  . 


^RACrATVS  f>E  PAJBr 


Arccs  cntis hoc  loco  fnbicdiuas ,  hoc  cft,  ipfius  ^rit  bmm 
fpccics  intclligimus,ii|  cjuas  analogiccdiuidirur  tr^antm  di^ 
^^dWiT^^  ens,vt  funt  fubitantia  &  accidcnsj  cum<jue  fub-#ar4it»w<. 
ftantiafit  crcat^caque  vcl  fpiritualis,  vcl  corporca,  aiia     _  '  ' 
ycro  incrcata  ncmpc  Deusiidcirco  dc  iis  dciaceps,pr^tcr- 
ttiifsa  fubftancii  coi^orea,  qiige  ad  Phyficum  aon  ad  Mc* 
e^fshyficiim  pefCtiiac»iUiie 

ftam  in  crcs  diipiicacioQcs^iaideiiiiu^qttau^   prima  e* 
ricd^Cid>^nciaA;acddcnccingcnere  :  ic£^^  ;  / 

ftancia  cceaca  ipicicaali  £ea  de  incclUgencits :  cctda  >  de  , 
fid>ftanciaincreacay  nempcDcoopciiMmaximfiTcia 
entai  finem  omnis  noftra  mec  Philoibphica  tnftitudo  re-  \ 

fcraturacdcfiaac»a^uovericacisaciapicaciaciumeaom*  / 

nc  dcriuatur.  •  ' 


P  Rl  M  A    DI  S  T  rr  AT  Ji) 
Dc  (ubftancia  ^  aaddeaic  genataiifli* 
V  Aa  f  T  I  a  I. 


p 


Aaca  /upcrfunt  dc  fubftantia  &  accidcntc  gencfaciai  m^la^ 
cxplicanda «  prsetcr  ca  quae  in  teccio  tradacupnnut^^/^^^. 


e$  Diale(fticflc  cradidimas»Quod  Tcro  fpe^ac  adprae-4«|;rMMi 
:m  f uacftionqm,  rcfpondemus  mdcipicxdle  difcci*  r 
«fnen  inccr  YCratnque:dilFcrunc  cnimraciAna>fUgmcacc»& 
adiine  s  Radone  ^dem  Cca  dciniciona  6^  nacura  iUifc- 


Digitized  by  Google 


€4  Qv,ARTA  PaJLS  MBTAPHIfS..  . 

' .  deficHatur>Ens pec  «Ikid  fiue  in  aliosc|u6d  iUanu{|b Jipc 
^  vero  iemper  alic^ao  fiibtedoindigeac  in  quo.ejuftac, »  Sc 

quo  (ublaco  pcreac  ncceflc  cft.  Sub je^^um  auccm  acci^^- 
Cis  fubfliancia  ctl:,quarc  ciim  accidctis  nonnifi  pcr  fubftan- 
•  ciam  iit  cns,idcirco  djcicui  cntis  cns,acciiie  adeo  ipsu  cns, 

nonnifi  analogicc,hoce(l,pra:cipnede  fubflancjn,  &  mi- 
niis  prsEcipuc  de  accidccc  pra:dicatur,vc  fupra  dociiimus. 
»»P^4i«*  Dcinde  diguicacc  difFcrunc,  quod  fubftancia  longc  nobi- 
iioiikaccidcncc,ciim  ab  i^la  accidcs  dcpcndeac,  nec  nifi 
in  q|;dihe.ad  iolam  dcHniri  poflic.'  Adde  quod  fubftaiicia 
nobiliori  mocloexiftaciquam  accident^  accidcs  (ic  pro- 
pccrfub&aQnaol,noaverdrubftamia]propceraccides.Bc- 
iQfim*    iiique  ordiue  diftanibCyquod  iabftmitia  (ic  prior  acctdft^  ^ 
cemporis  &  natotx  prdii^:t6ports  inquam^cani-ciiiia  da- 
cur  aliqua  iubftancia,  c|uaecempore  velpodusdffernftate 
anteccdit  ^juodlibcc  accidcns,ncpe  DcurOpcimns  Maxi- 
inus:tum  t]uia  fubicttum  poccft  eilt:  prius  tcmpore  eo  ac- 
cidcntc  t]uod  in  ipforccipitunar  nnllum  accidens  potcft 
clTc  prius  tcmporc  fuofubicdo:ordine  vcro  naturx,quia 
omnc  fuljicdumeft  nacura  prms  iis  c[\\x  func  in  illo. 
in^ftr^its,    pqjj;^  accidcns  non  mediocxcmhabec  coauenicnciaia 
^  cum  forma  fubftanciali  :  vceotm  accidf»stt^c|Ujaq€itoi 

mm*  cxift^a  fubiccto  iq>aracum  :  ica  nec  feriha  (eiungi  po- 
ceft  k  maceria  in  qua  femel  reii^aeft:Sc  quemadmpdtt 
(iccideasiiu  9t  fbrm^  dcfiaiancttr  in  ordiaead  tmM  fiib- 
iedum :  acficat  ex  accidente&  fiilMefikoea<Mili«|Ml  a6* 
cidencarium»ita  ex*materta  drfema  efie-fiibftantiateed* 
M  !«•  4^1- ftituitur.  DifFcru  nc  camcn  in  mulcis.  Primo,quod  fub- 
iccl:uni  f0rni.x  fubftantiahs,  ncmpc  matcria  prima,natu- 
raiitcr  non  pollic  cife  fmc  illa ,  aut  alia  loco  illius  fuccc- 
^       dcntc:atfubicctam  poteft  omnino  priiiari  fua  forma  ac- 
cidcntaria,et!i  nulia  fupplcacur ,  vc  ciim  aiir  pnuatur  la- 
nuoe»  qui  oempc  non  de(inic  eiFc  e  n s  completum  abique 
il|a«  Seeundo  ex  forma  fubftaociaU    maceria  fic  vnam 
perlciquia  le  habcnc  vc  adus    poccntia  eiuiclemgeMh 
ris:  ac  cxforma  accidencaria  &  fubiedo  non  icem.  Te£- 
ri&ifbnna  fiibftantialis  iecuodi^oi  & » eft  efleocialic^ia^ 
compleca':  acver6ft»rmaaccidentana  eftiafiiaraciooe 
fotmalieonqileca/idisoquecoUocan  poceft  in  dire- 
^  (ecicfu£cacc^oriar,nouitemfQrma  ^ 
fubiUnuaUs. 


Digiiized|  by  Goo<^le 


<<jOOQle 


$«v  Tkact.  Di  Pahtib.  Shtxs,  €f 


• 


^i^o  fofita fitfarmilU  rMiio  accidentU  ,      an  fijHit 
DiiH  cinftrHAte  arctdens  feorjim  d 
fulfiedo.  ( 

« 

J  Qi^*  S  T  I  O  X.I, 

C.  Vm  Tnumquodque  per  id  coniHciucut  ,  per  <poi 
pra^cipiid  ab  alijs  ^iAing^icur  :  confkc  aucem  cx 
f  necedemt  quatiUo&c  acci«leiis  a  fiihftiHicia  diftimii» 
|)rx(emi9  qim  mn  eziltac  per  (c  >  ied  ia  ^li6  /  qu 
.4ahjerece:hijticfo  vtmemdarbkremiixibrmtlem  • 
mm  accideiicis  in  ejuimoit  tnkammia  pofitam  efle.  Ve- 
nim  cum  aliud  (ic  accidcQS  atlii  inhaercrc,aliud  Ycro  pof- 
fc  inlvrrcrc,  iiinc  duplcx  inhacrentia  di(tinguicur,  vn^  a-  uk^nnHa^ 
(^uaiis,  cum  adu  inhaercc  acctdcns :  alccra  apcicudinilis,  ii^ltx^ 
cumaccidcns  licet  adu  non  inharrcat ,  poteft  camen  in-  ^uiitnf 
hxrerc.   Dicimus  autem  rationcm  formalcm  fcu  circn-  f*B*^^tum 
tiam  accideocis  non  in  a<3;uali^ted  ia  apcicadinaiiinhac-^  '^/uSu 
xencta  pofuam  circ.  Sicque  licdi  acddensconcipiacQr  (e-  / 
paRVCnm  a  (ubjedo,  non  deilnicpiopcerea  enfe  effiuiciali* 
,  car  ac  fbrmalicer  acctdcnsjquia  cenctpiair  leay  er  apcnm 
vcinhsrreacfiibiedo. 

Sieqaenihii  rcpusnic  Deom  (  qua  eft  infitiica  poce* 
ftace )  fepararetcci£ns  i  fiibjcd^  f  ilhtdque  fisparartu^ 
conferuare*,  aqod  fide  credimus  acciderein  aaga(Uffim0 
Euchariftiae  facramcnto.Siquid  cnimobftaretjiiludcflct    7  ^ 
niaximcc]uod  viderctureucrti  ratio  accidentis  :  tuncT:- 
nim  vcrc  non  inhacrcc,iicqi|c  non  vidcretur  eilb  accidcns.  ^ 
Refpondecur  enim  ecli  cunc  non  inhxreaCjfemper  camca 
cilc  accidens,quiafempcr  mancrapcum  inhacrcrc-  Obij-  nMUH»/ 
cies  forc^  :  Efie  aocideacis  cft  iacile,  ac  (1  fcparctar  i  fiib- 
je^o  non  ineric,crgo  vcc^  non  eric.  &e(bondecur  veram  Mnnh, 
.  cflcmajorem n  piocinuim ,  flcinicta ordimlciam  namx»    ^ ' 
lcgem»fi  iitfsiligaam  kt  iahacxcncia  a^dali^  noo  camcn 
iempcaBfi  camcn  deinluMcncia  apcicndiiu^i  inccUigscary 
iemper  quidem  vcra  efk  illa  propofido  ,  hoc  niynfiirum 
{cn{u,quod  eflTe  accidcncis>cfl  poflc  incflc:  &  cuncncgon* 
dum  e(t  accidens  feparacum  aoa  iaeflc  in  eodcm  fcafu> 
'  nciopc  aoapoircincflc.  .  ^ 


>  •  TfiRTI  A  PaiVS  MlT  A  PH  YS. 

Ju£bi.  Similicer  repugnat  creituras  2  Dcofcorfim  fepa- 
Jratas  cxifTerc,  cinn  ab  ip(o  eanquam  a  caufa  confcruantc 
in  fiio  efle  depcndcnnr  /  Bi  tamen  ab  ipfib  cealicefl|fiftiti« 
guantur,(|ina  ^ri^  ab  ip(b  (imt  produ6b?.Haiu$  rei  ratio 
efiaQCiia  nihil  yroducic  (eipfutli ,  i)le6€|uc  neceflaf initi  cft 
TC  id  quoid  producitur  vera  pfodu^ionif,  fic  res  difti^Aft 
^^nJ***  a rc odncente.  C^ctcrumhuiur,  ciifkindiionisrcalis.qya 
fc/^f^^***  v"»ur)  reipia  .ijflinguitur  abalio,trip!cxcfl  gradus.  Pri-- 
mus  interipfa  ruppofita,c]u:r  priniopcrfcrealjcerciiucrra 
fiinr.vrintcr  Pctrum.raulum  !>up<:&  iflum  lapidcm,qux 
diftincflio  cft  maximc  rcalis.  Sccuncius  inrer  ca  qupc  pof- 
'   fiint  cfTc  in  diucrfis  fuppofitis,vtintcr  pieraquc  accidcn- 

tia.  Tcrttus  incercaque  habencdiueriksom 
^  ftcnci«spanides,n  limcparccsiate^ranrestniuaniJllita* 
.  putAciccmcamponeDteSfTcinacecia&fbrfna. 

Qv  AE  S  T  I  O      VII.  '  " 

JM^.Ail  T^  IftlndVioa  naturarei,cn:  quaaliquid  ab  aliodiftin- 
y*^*  "•  JL^  guitur  prxcifa  inrellcclus  operationc>  fiucillud  di- 
^  ipnr  ^jj^guafiij-  realitcr^fmc  non.DiftiinfVio  hqc  cft  triplcx,ni- 
JfinHkt»   -inirum  forma!is,6c  potentialis.  Formalisautcm  diftin-- 
/-    '  •  .    guitur  in  form.ilemj;licntialcm,3tformaIcra  puram.For- 

ttialis  cffcncialis  cft    qua  diftinguuncur  diueria;  clicncioc 
.  ^incifatcfuc,fmcftmpliccs,fiuccompo(it^,&]caquichabct 
eitt(hipdi  efTcntias  fiue  cncicatcs:  aut  ita  funt  in« 
cer  fe  affefta,yc  ali^d  eflenctae  'cnticaci(i]cincludarur  in 
Ti|0»quoduoii  tncltMi^ur  in  alcer6:koc  paifto  diftin0f&-  * 
tur  nactf ro^  (eu  eflciicia;  hdminis  8r  equi  ,Petri  &  Pauli>  i* 
•  t^mquchomo&eqous,Petrus&Pau!us,an!mal&homo, 
fcnfitiuum  &  rationalc.  Formalis  piira  cft  ca,  qua  plura 
.  '    •    diftin^uuntur  fuis  rationihus  formalibus  obic«5liuis,liccc  , 
cfTcntia  &  cnrirarc  non  diftcrant,quia  vntim  nihil  entita- 
tis  aut  cftcntix  incIudit,quod alterum  non  includatrquo-  . 
modo  non  tantum  diuina-  pcribnx  intet  (c,  fcdctiam  rc- 
lationes  ipik  pcrfonales  diftinjgQuncurinon  enim  tantum 
fealiter,  (ed  etiam  Inacura  rei  &  quidcmlbrmaiiccr koc 
fcnfu  diftipguuntut.       '  '  '  .  '• 

Modali s  diAin^Hf    >  ouo  entia  pcr  modds  <|Ui  non 
lumfai;ytuilicec«ncia,  autipliiiioditumintarfenuad» 
^  cntibtts 


Digitized  by  Google 


^ntibiisdiftinguuntur  ,  quopadro  quantita^  cxidcflsini  • 
fubjeclo  (lift:in<Tuitnr  a  Cz\}^(a  cxtra  (ubjcclrum  cxiilentc. 
Quo  ctiam  modo  diilinguicur  natura  fubliftens  in  pro- 
prio  riippofito  a  reipfa  (uDfiftcnte  in  alicno,  <]ualif>  ctiam 
diftinciio  rcpcritur  inter  cncntiam  &  cxiftcntiam,  &  in-  ' 
-tCMpfos  varioscxiftcndi  modos  ,  vt  intcr  modum  quo 
accidens  exiftit  con  jundam  cum  rabie^»aat  ab  codjem 
jCrparatam,  9l  qoo  fubftattcia  exifttt  iii  pcoprio  fappcfitO'  ; 
T^aiieno.  •  •  '  '    »  . 

'  Pocentialts  eft  ea»<^a»^partes  intcgrantes  totius  bomo-  h  PHntid^ 
getieiyVtpartes  aqnae  dmn  iii  eo  (htit  dtftingaotitiir,qua-  ^ 
tenas  flhitpoceftateab  «idem  (epats^tes  ,  &  i  (e  iniu- 
cem  :  oec  enim  repagnat  ef  ttCnodi  paites  i  te  tnaieem  ^  . 
rcaliter  dtftinguirquarcunquc  jutcm  rcalitcr  diftinguun-  j 
tur  y  diftinguuntur  etiam  cx  natura  rci ,  quamuis  noa  d 
contra.  '  .  ' 


'fl 


V  Aa  s  T  I  o  VIII. 

T£ctiam'  gemis  dtftin<flioais  eft^jUftin^bio  ratronis  '«^waii  4i« 
ifne&pec(biamintelic(flum>cadem^dt^excAt/^  . 
Vsa  ^pK  tmilam  in  rehiis  liAet  fiindamentom  cor 
fiaat  mtikipIices>muimillo  modo  j(bnt  multae  > 

rab)eftom eft toifta propofitione  rSo^ 
crates  eft  Socrates  ,  ab  ipibmetdiftinguas  quatenus 
attributum  in  cadempropofitionc.  Eodem  modo  ctiam  . 
diftinguuntur  conccptus  objedliui  concrcti  ab  abftradis  " 
fubftantiarum  vniucrfalium  ,  vt  fi  humanitatcm  diftin- 
guas  ab  homincrcodcm  gcncrcdiftin^ionis  dilftnguun- 
curnon  cntia  inter  fc,  iicmquccntia  rationis  inter  (c,di-> 
ciafoe  ibkciu^  diftioi^o  cacionis  ratiocinantis*  Al^ecai 
eftcatiMiift.ratiocinas2r^  qoss.&abinteUe^pro  variar 
oeeafion^iacebiiM^fis  inuenta  ,  quomodo  inlamine. 
i  diftimootartiscalc&ftiaaabcacficc^^     /  * 
TMoia|i  difting^^t  diniQa  attciboca, 
*  lftmft«oiiiaclbntia,cibiale, 
inucem. 


JBi  < 


1 


Dioitized  by  Google 


i  >     |i-        TaKTiA  Pa.»*  Mbtafhys. 

DB  ACTV  Et  POT<NTIA.  ' 

^  ,  '  AESTIO  IX. 

fJt^Mid        Vemadmodum  e(Ic  ncceflarium  vel  concingcns,cC- 
kMms»     \^  fc  idem  vcl  diucrfum  :  ita  cflc  in  a(flu  vel  poccnu  a, 
.  prepriecas  catis cdmpleiui  cft  :  eo  quod  etuium  quxdam 
'  ibiit iiiaftu>qiMMbmiiiiK)tcntia  ,  veniinquefitgcne^a* 

ttmaflcreteomneenseflein  9i6tu  vel  in  pote;itia.  ; 
VetAm»  vthanc  proprietarem  encis  <liftin^ii\sinteta- 

^SyiMlnetteiftaciiaciiftinguijoempeenseflc  adlu  ycI  po- 
'  tenria9ensejreaA|]mvelpme»riam>&tnse0einM^ve^ 
•    Mjft  sau  inpoten'ria.Dicitutr enlm  ens  efle i(^u,quQd verefkiiftit: 
f^fmm$U,t&  ytxh  potcntia  quo4  nqndu  eft>potcft  tamcn aliquan- 
U  Bft^m  doefTc.Ens  vcro  cflca^flum  niliil  aliud^cft,quam  cfTc  pcr-  . 
^g^*^  fcdionem  fjuc  complcmencu  akerius.EflTc  potcntinm  ni- 
hil  aliud  cft,quam  cfle  aptum  ad  patiendum  vel  agedum. 
j.  tjim^i'  Dcniquc  cnsefte  in  adu,cft  ipfumcns  haberc  a(^bim  ali- 
qucm  fcu  pcrfcdlionem  :  cftc  vcrb  in  potcntia  ,  eft  ipfuni 
ens  habere  potentia  ad  aliiid:ita  vc  cire  in  zdin  di cat  mc- 
t  ;    '  'dumquendam  encis^quseniishabec  aliquem  adlum:^fle 
^     yeroin  potenciadicat  modhimottis  qoacenus  bab<;cjii^--« ' 
^      tei(tiam  ad  aiiquid.  Ex  qoo  intelii^e  eft  quid  £t  dtUM- 1 
'u^m^  nuttisintera&imi&efteinadtt}ieeminferpocentiam5c^ 
fitntUm^  efte ittpotemia ,  qu6d  affais  ae ^ocmcta ^inc 4eotia duma--  ' 
^utf  Ip»'  xat  incompictafccundum  viicacam  acccpcionem,vel  mo» 
Mmfjimt.  di  cntium  incomplccorum:at  vetoeffc  in  adu  vcl  in  po- 
'       '     ,  tentia,funt  modientiscomplcti:  quodcft  objc(flum  Me- 
taphyficaeillludeciam  notatu  dignum  cft,a6lum  &  potcn- 
tiam  tripliciter  fpc^lati  poffe ,  ncmpe  vel  tanquam  infe-  » 
*     riora  quaedam,(ca  paftcs  fubjcdiuas  entis,quomodo  for* 
nuliter  funtenriaeciam  completa :  veltaflquam-interfia^. 
quxdamenrisprincipia>iei(parcesincegrattfeescari8eo«iPv( « 
^leri  >  qnomddo  ens  omnecreacum  completum.»  «dieitur  ^ 
^nftare  a£ln  Sc  pbtentia  quoroodo  dki  c|iam:  poffiflfifi. 
entia»(ed  incompleta*:  vel  dentqtte  taqqttam  proprietaees 
enris  eomplextts  ,  quomodoimpropriiadtttlepotearia* . 
^f^.^  fiimnntur  pro  effc  in  adu  &  in  potcotia ,  quomodo  non 
J^2"^dicuntur  enria,  fcd  modi  cnris. 

fmftjkl    Porro  ficut  aiflus  femper  aliquid  perfe<flionis  fignificat»  ' 
itapocemia^^uatenus  a^ui  ofnpaituc  )  fwf^x  aliqaid  • 
•      *    ;    ,  impcr* 


Digitized  by  Googl 


SlT  TkACT.Dl  PRO»]tIlT.  iMTtS.  $9 

impprfcftionis  inuoluic.  Qjiarc  in  quouis  compofico  fiuc  ,  . 

phyfico  fine  mecaphyfico,parsnobilior  a^us  dicfturidete- 
rior  vcro  poccntia,vc  in  corporephvricojforma  dicitur  a-     ^  ^ 
<^us,maccria  vcro  appelIatur  potcntiaj& in  copofiro  mc- 
taphyfice  fpei^cbiii&iftima  dtcitur  a^as ,  genusvcro       /<;  ' 
pot«icia.Denu||ieicl  omnc  quadadueaic»c6piec»dc  perfi. 
Cttjdicicur  adis:(]Qo(i  vceo  fiiicipicyconiplecilr  3c  perfici« 

tui^dkicar  poteKia.>i  qoiuasvtr&m  a^u<;  &  pot^tiafint 
lmpertAeodm^fi^r<?IU({K>iidec^ 

in  ada  &  pott:nciafe(Ieticiali>vef  c6{^oneiU!eyex  qoibiii  fic  .  ^ 
▼aum  pcr  (W%oa>Fcr&  in  afiisjvcpacee  in  mtceria  qu^  e{l 

dcgenere  fubftantiae&accidencibus  ad  qu«  (^f  cxtendic  ^ 

ip{lus  macerix  potcncia.  Sic  potentia  agcndi  3c  operatio     '     .  "  ' 

^ux  cft  adus  ilii  rei^OQdcns,iuuc  in  diucrrogenece. 

(ir  Al  8  T  1  o    X.  / 

CVm  doceiims-hic  frdpciecateim  entis  complexam  i  oHgM'^  ^ 
«fie  vc  {ic  tn  afta  vd  in  poteacia:per  ijlud  e&in  po- 
rentla  >  inteUi|pcurcl&ia|»ocentiaai)ageadttmvcl  pa-  SM^f^* 
tiendum,qiiac  dicicai  potenna  aftiua  Vel  paffiua  i,  de  qu^  ,  /\^^ 
•^>opr«firtim  explicanda  fimc^-  \  .j.   "  ^  ^  ^  .  • ' 

;  ..Primumcfljquidfit.  Rcfpondecu^pocentiamaAiuatti  > 
i^principium  tranfmucandi  feu  traduccndi  aliquid  a  '* 
non  eflTc  ad  eifc  (luc  fecundum  fubftantiam  (iuc  fccundu.  " 
accidcns:  potcntiam  vcro  paffiuam  cflc  principium  qUo       ,  / 
aliquid  tranfmutari  poteftjidquc  fecundum  efTc  fubftan-"     ..y^'  r^/ 
ciale  vel  accidcncariumrEx.gr.mallcus  dicicur  cffe  in  po- 
centia  adli^a  vt  tundat  > lapis  in  ||pceacia  pafliua  vc  cun* 
daciK.Icem^igpisiQjMCeatia  a(flittaTt  caim 
vcroinfcytentiapamtiavccaiefiati  .^  'i 

.^Alcecum  vcraj|kaiiilibec  poteattar  a^aie're(pondeat 
faiSQacittfiiem  generia  ipfi  ad«quat;a  >  ifc  eeqncra.  Qui  ^^*'''  ^^*^ 


JpnMbeiVm  duplex  ftc  pocencia,alcera  diuiiiafaltera  ^iul^jpt^ 
iiaCQralis2ccteaca,di(linguendum  efTc  inprimis  dc  potc-  itgt  fsftus. 
cia  dimna,illa  eniin  tripiicitcr  fpcd:ari  potefl.Primo  qui-  '^^t^Utur. 
dem  prout  conibrmatur  potcncise  actmx  naturalium  a-  ''^^'^Jr 
^cntium,quomodo  nihil  nifi  naturale  producit ,  &  quide  JJJ^ 
illi  potentix  Dei  ordinaria?  refpondct  poccntia  paffius^ 
nariiralifc>  Secuado%e^ipoteftpotienMdiQiiiapi<^^ 


uiyiiizud  by 


V*       *0-      '   TlRTtil    PaHS  'MKTAPWrf: 

I  fc  extendit  ad  fupernamralr?  tjuofdam  cffedus  produ- 

cendos  in ipfis  rcbus  naturalibus:fic  cnim  Dcus  poteft  a-  . 

.  '  '  <juic  baptifmali  confcrrc  yim  produftiuamgratix,  &  ani- 
mK  rationali  tum  gracia?  tum  gloria?  dotes  infundercicui  • 
diuinacpotcaciaerefpondetinxciMis  ipfts  poceocia  paiTiaa 
obeditmaiis.  Tertidipcdbri  potedquatenus  Ct  Tltenas 
adhuc  extendtt  ad  qooflam  cfetes  producendos  ^am 
extra  omne  fub  jedamnaRinile  ex  nintlo^cm  dtiiiiue  po- 
teoi^c  refponderpotentiapal&ia  logicx»  ictt  non  rwHi- 
^g(iaocia,<]ttam  dicont  efle  obj^ttam,Ceti  rorum  poflHU-' 
Tttarem  :  nequeeffim  Deas  poceft  aliquicT^uocam^ 
aodo  produttcrc  nifi  ipfum  fit  polfibiie.  ' 

%^mdf$m    Quod  attinct  ad  potcnciam  crcatam  (cu  naturalcm.  ' 

fi*^if^  '*Refponderur  primo  cuilibct  potcntiae  afttux  natura^  rc- 

JJJJJJI^     fpondccpafrmam  ejufdcmgcncris  ,  hoceft,  naturalcm 

tam  rcfpcclu  accidcntium  ,  cjuam  formarum  fubftantia-  . 
iium ,  qax  per  potentiam  adtiuam  producl  pofluntjquan- 
pis  iit  di/crimen  aiiquod  inter  pocentiam  quagi  liabet 
jnaceria-fld  £l9tcmas  materialcs  quoe  cx  iliius  poteftace  e-^ 
duciintfir  eam  quam  babct  ad  fermas  fpicicualcs  >  vi- 
.  delicct adanimas  i:smonales>ftdi6fcam  eft in  Pli7Gcts«S6^ 
cundo  tcfpdoddtur  ttOA  efle  n^cefie  vc  cuitibec  potemtc ' 

'   *  >    paffitttenaturaIire((Kmdeatpa(nua  eittfilemi)cwiu^ 

pacet  in  materia  prima  quap  habct  potcntiam  naturaiem 
adomncsformasctiam  prqtcritas,vt  aliasdocuimus,ciim 
tamen  non  detur  porcntia  ad:iua  nafuralis  quxpofTitil- 
ias  excitare,  fcd  caacumfupccnaturaiis  jnempeomnipo- 
tentiaDci.  %  " 

De  potentia  neutra. 

Qv  ASSTIO     XI.  ' 

POccnciam  nentram  appellant  Philofophi  pafCuam 
qttandain  pocenciam  rerum  natui  jjjnm  tnor<fai5  ad 
ea  qnar  nctinautcr  ab  ipfis  neque  appectBturf  nequevtffii* 
. V  giuntor.  I>e  qua  quacftio  eft  vtrAm  fit^iem  acium^' 
potentia  paftiua  dequa  prxccdtfnti  quxftione  dmsnii^^. 
mus  ,  an  vero  diucrfa  fit  •,  itauc  nequc  fit  naturali$,ncqatf^ 
^S^^^  violenta,  fcdmcdiaE  conditionis,  ncmpe  ncutra. 
/JJJlJ^    QuodTtintclligas,  notandum  eftpotentiam  paffiuani 
i^^^^i^|j^confi3eraripoiIe  ^ttpiiciter  :  priraoquidcm  rationefo* 
fir.       Uns  pttBcipij  rcccptmj  rc^c&tt^uqiaiad^ta  aftuum,  vi-  • 

•     "  di^iicc( 


Diyilizuo  by  GoOgl( 


SevTPvAct.De  Propriet.  Entis.  fl[ 
dclicet  materisc,quo  modo  pocccia  pa/li^ia  refpeclu  cuiuC-  / 
cunquL'  form^  dicitur  naturalis:  nihil cnim  accidcrc po^    -  *^ 
ceftrebus  natidralibus  quod  firroaceriaeiecundiinfe  fpc* 
iftatc  violcnnldl  e«m  ipfius  nacaratf  s  appcti  cns  ferator  aA 
qualiibet  formas  nacarales  TAIteroiiiodo  ^>ei^ari  potc^  < 
potenciapaffiaaractoneratiascompofitiilatatatis  9  hoc 
eft>noQracikmrationeniacerix>ledecianiracioncfornue»  * 
<]Uomodoporcncia  pa(Iiuare(peAa  tfuorundam  a^ud|->' 
cituf natur|lis,refpc(fhi attoiilni  tiolcntajdcnitjue  rcfpc- '    .     '  * 
^'aliorum  ncutra;  hocel>,ncquenaturalis,  ncque  vio- 
Jcnt.iicxcmpli  grati.i,fi  fpc^flcs  poccntiam  nalTiua.n  i^nis 
ad  mocum  furfiim^dcfirfum,  &  circularcm  ratioiic  folius 
maccrix  prxcifxjfanc  crit  n.icnrali<;;mnccria  enim  cR'  ca- 
pix  cniufcumque  motus  indifcrimiuatim  j  fi  vcro  illam 
'  ipcdes  racionc  ignis»  cum  lit  naturaic  ^ni  furfamierri» 
Ti^entam  /crri  deorfum : d e nt);]ae  circufcrri  ncquc  natu-       .  ^ 
ralc  ncq»:c  Wolcntum:  htncfic  vtpoccntia  igtlisad  motii^J^^^^* 
iiirfum  fit  nacnratis,ad  motnm  denrfiimTtolenta)  deniq;  ir.^uwta» 
idmodumeircataremneatra.  Sft^antem  hsecpc^entiailQMNL 
tieurra,reatircr  eadem  cumpotMa  pttI&itan:Kiiralit<|cias 
,€ompofici  ,  difttngaiturtanien  abipfaexmKtKaireiaat 
faltcm  ratiotic  raciociiiaca,  idquc  proptcr  diucrfam  habt- 
tudincm  ad  diucrfbs  aftus  T  rcfpc^flu  cnim  quorundam  • 
^dicicur  naturalis>re(pe^u  veio  ahorum  dicitur  neutra. 

VifmmMimiitmtimfitfotintUMiSiuM. 

CJ^V  AB  S  T  1  O     XI  L 

•  -  . 

ETfi  nonirideatur  ntjaftdum  rd>a$  in  priori  faltcm  Ptitntk»^ 
nacacatinftantiquam^cxifVant  competcrepoffibilita-  ''^"^ 
lcem  quadicuntur  poiTc  producifea  poni  aduextiu  fiias  '^^^ ^ 
.  ca^  >  qu^  pofliibilitas  potfcft did  poteuciaobie^Htta» 
^  ncgaii^m  tamen  eft  illam  poffibiKtaMi  (ea  potentiani 
dbicdiuam  qu.-e  concipitur  ,  conuenirc  enci  ^ufqua9 
cxiftac  auc  producacur,effc  aliquid  pofitiuum  &  rcale:ni« 
hil  cnlmaliud  foimaliccr  clfc  vidccur  obiediua  illa  po- 
Centia  quam  non  rcpugnantia ,  fcu  carcntia  rcpugnantiac 
inrcproduccnda  vc  fit,vel  fiat  ;  Quanquam  alij  vocant 

•  potcntiam  logicam.  Exquo  intelliais  cncia  rcalia  futura 

*  lion  did  poficiue  ppifibilia  ,  nifi  torte  excrinicca  dcno- 
.  minatiobe  ipocenliaal^tta  adiaa  pofichu  4  qi^ 


« «  • 


Digitized  by  Google 


iX^  TsftTlA  PK%t  MbYAPHT^. 

piMuci ,  vcl  a  porentia  paffma  fubicdi  praecxiftciitis  cx 
^uapolTunccduci. 

ABS  X  im  XIII. 


atiqupd  iiBtiiiale  dicacilr  pofie  tt  Ap( 
'  jiu^fiiapteiiaturart]^^  .nftiiitfides>gratta» 
&p.dici  (iiaptc  natQta  (bpernatur^les,quiaetfi  eficSus  a- 

iiquis  fupernaturalitcr  producatur ,  (i  camen  non  fuerir 
natura  fta  fupcrnaturalis  ,  nonaliaquvn  naturalispo- 
differst  icntiarcquirccur  ad  cum  rccipicndum.  Eft  autcmdikri- 
pittntta  •he-  mcn  intcr  potcntiam  pafliuam  naturalcm^  &  obcdicntia- 
^**^**'*  *  Icm,quodnaturalis  prncterquam  quod  (it  capax  rccipicn- 
^nSl.***'  ^ diicuius adhiStaid  cam^atutakter  afpirsit  yfcunacura- 
* .  lem  habct  ad  ciim  inclinacionem:  obcaieiittalis>e;d£>« 

lani dicil  capackatem  recipiendi  adum  (iipeniataralem, 
adqueper  comparsicioiieiii  ad  diiiinampoceftacem  ab^ 
qve  vlla  iiidiiiacioiie  auc  ^pecict^  nacurali  ad  eiindem  ' 
Jkl^iyirtff  ai^lttffi.  PtsBcereadifticpoceniia  logicalemiOtt  repug- 
^fitwiK    nancia,  a  pot^ntia  obedienciali>qiidd haec  (npponac  (em- 
per  aliquidrcak  inquo  fit  ,  yiaeliccc  fubicdura  quod 
point  lupernaturaJem  a<5lum  rcciperenlla  autcm  nequa- 
'       quam,  cum  in  pura  ncgationc  rcpugnantiaipofitafit.  Si 
jMfMfi».  qu3c|-35  vtrum  quemadmodum  potcntia  pamua  obcdicn- 
•^^*      tialisjdetur  etiam  obcdientiahs  adliua?  Rcfpondeo  pro- 
'     babilc  efle  iliaiu  dari :  poffunc  cnim  non  tasuum  inccci- 
^  picndo ,  fcd  etiam  in  agendo  fupra  fuac  nacisiiie  ylnipo- 
/      feiUtidiufn«cobft<^i  j^entiacnacuralia,yt  p9ceetn|M|i|a 
^tcifini  y  quop  pcr  pocenciam  obedienciaiem*  aA|i|aiii ' 
dBcarrie  ectam  phyfic^  vc  doc^nC(^be61om»  ad  prodn- 
dlMcm  gratix,qai  tfttfiftas  fttpemacunuis  in  eo^  ^ 
,   {acrofan^  iUa  baptilmiaquaabluicttr.ye- • 
iim,  haec  dc  proprietatibus  entis  dida 
/  fiuaciaat« 

VAR- 


♦  I 


»  <« 

Digitized  by  Googk 


-  / 


QVARTA  PARS 

METAPHYSIC^, 

iiimEmis.  ^ 

Arte« cnris  hoc  loco  fttbiedliuas ,  hoc  cft,  ipfius  ^y^, 
'o  v  ^^^^^^^  incclligimus,ia»quas  aaalogicc  diuidirur  tri!a4tm 
cns,vc  func  fubitancia  &  accidcnsi  cumquc  fiih  jffffatrwtfi 
ftantia  C\t  crcaca'^  caquc  vcl  fpiricualis,  vcl  corpcjrea»  alui  i 
vcro  incrcaca  ncmpc  Dcus:idcirco  dc  iis  deiaceps>pr^cer> 
Hiifsa  fubft  antii  corporca^  qi»  ad  Phyficum  non  ad  Me* 
caphyikum  pemnec,dtdmmus:  acqfiejUleota 
ftum  in  crcs  difputacio^^kiulcmtts»  qoamm  pnma  fr- 
ricdeliibilaiicia&aGcidenceiiigento  :  mimitodciiib. 
flancia  creaca^iciciiaiji  fimdeiiijtelli^cncjiis :  tercia  ,  de 

fub^antia  incr^a  9  iKmpe  Eicoopciiiio maximQ ,  vc  i 
emn  finem  omnis  noftra  iiaec  Philolbphica  infticucio  rc-  ' ; 
femiiir  ac  deiiiiacja  (juo  vcriucis  ac  fapicati*  lumcn  om»  , 
nc  dcriuatur. 

PRIMA    Dl  ST        AT  liT'  ^  ^ 

hmmtrMSkuta. 

De  iubftaacia    acddencc  geofltactm.  #.  ' 

Qjr  Ai  i  T  1  o  L 

PAuca  fuperfunt  de  fubftaatia    acdJentc  genetatim 
ejqphcatida ,  pr«ter  e«  qua:  in  tertio  tradbmipriaut  ./3' 


•«icn  ^   

:  Racfone^demfcadcfinicione  &  namra 
iimc,<}aMrubftaafiia4ofiaUctti£as  pei  fc;Acc4dcA«  vcxd 


>? 


uiyiiized  by  Google 


<4        Qy^AitTA  Paks  MnrjkVHxs.  . 

' .  defifiiatur,Ens  pec  «Irad  fiue  in  aUo:<|u6d  iUa;nut|o,.Iipc 
^  vcro(emperaiiquo(bbie^indigeac  tnquaexiftac, ,  & 

quo  fiiblaco  pcrcac  nccefle  cft.  Sub ictf^um  aiircm  acci56- 
cis  fubfl-annacft,c|uarccum  accidciis  noniiifii  pcrfubflan- 
*  tianrilitcnSjidcirco  dicitur  cntis  cns,acqiicadc6ipsu  cns, 

nonnift  analogicc,hoc  c(l,prcccipiTede  fubflancia,  6c  mi- 
nus  praecipue  dc  accidccc  pra:ci'carnr,vt  fapra  docuimus. 
ti^DigiuiMit*  Dcinde  diguitatc  difFcrunc,  quod  fubftantia  longc  nobi- 
iior  ilt  accidcntc.ciim  ab  ipla  accides  dcpcndcat,  ncc  oifi 
in  ordinc^ad  ipfam  dcfiniri  poflic.'  A<Ue  quod  fubftaQtia 
nobiliori  modocxiftacquam  acctdcns^  accidcs  (it  pro- 
pcer  fiibibndam,noa  mo  fubftamia|lK>pceraccides.De- 
3  prdms,    iiiquc  ordiuc  di&rutit,quod  fit&Aantia  nt  prior  accid£cc 
'  cemporis  Sc  natncx  prdi^:tcports  inquam^cam^quia da- 
;         tturaliqualitbftaotia,  quartcmporc  vclpotiusactcrnitate 
anceccditquodlibcc  accidcns,ncpe  DcusOptimus  Maxi- 
nms:tum  quia  fubic(ttum  poccft  elfc  prius  tcaipore  eo  ac- 
cidcntcquod  in  ipforccipicur:at  mtllum  accidens  potcft 
clfc  prius  cemporc  fuofjbicclo:ordine  vcro  naturx,quia 
omnc  fuljiccium  eft  nacura  prms  iis  qux  func  in  illo. 
^^'^r^    Porro  accidcns  non  mediocrcm  habet  co&uenaenciam 
^^^JJ^.cum  formafubftantiali  :  vrenimaccidpnsjttequaqKto 
atoii  iw«#-Cxift^afubieclo  {q>aratum  :  itanecfermaleiungipo- 
teft  i  macenain  qiia  (csmei  rcccpca  «ft:Xc  quemadmpdci 
^idensii^a  9c  form^  dc&ataociir  in  ordiaead  fiion»  fiib- 
ie^m  :  Sc  ficot  cx  accidencc  &  fiibieftoeaeali^fMi  ac- 
cidencarium,ita  cxmatcria  6efarma  e^Ie  fubftantiaic  c6-  ' 
.Wl** ^l^* ftituitur.  Diferunt  tamcnm  multis.  PrimOjquod  fub- 
icclum  formae  fubftantialis,  nempc  matciia  priiTia,natu- 
laliter  non  poific  cifc  fme  illa ,  auc  aha  loco  illius  fuccc-  ^ 
dencc:acfubict5lum  poccft  omnuio  priuan  fua  forma  ac- 
cidcQtaria>ctii  nulla  fupplcatur  ,vc  cum  acrpriuatur  lu-' 
miQC»qui  acmpenoudcfmic  effe  ens  complecum  abfifue 
ii)a*  fccundo  cx  foruia  fubftaocMli  Se-  outeria  fic  vnum 
per (ciquia  ic  Itabcnc  vc  adus  &  potcncia  ciufdem  geM> 
xi$:  at  cxforma  accidencaria  &  fubie&o  non  i^m.  Te2* 
ri&ifiiniia  fitbftaurialit  fecundtSu»  fis ,  eft  eflencialic^j:  ia^ 
complecar:  at  verdferma  accidencaria  eft  in  fua  racione 
formalicomplcta,  idcoquc  collocari  poteft  in  dirc- 
^a  fccic  fu£  catc^oria;,nou  itcm  foniu  > 
fubltan;ialis. 


Digitized  by  Gojogle 

^4 


$fiV  Tl.A«T.  De  Pahtxi.  Ektis.       ^         '  . 

Jn  quo  fofita  ftt farmalis  raiio  aecidentU  ,  ^WIififii 
DitH  c$nftrHAr£  accidem  ftQrfim  d 
fuhitSo,  r 

QV  AISTIOll. 

C.  Vm  vnu  mquodque  pcc  id  )9onfticiwi2t  ,  per  <|isoi 
praecipu^  ab  aitjs  dlftinguicur  :  conftet  aucem  ex 
f  caeccdcntt  qiueiUone  accidens  a  ruhflantia  diflingui, 
f  rf  (ectiio  qmxliKm  exiitacper  fe  >  fed  in'aU6»'  quodeft 
« inhdmte :  hinc  fic  vc  mecicd  arbkiemiirforinakm  ratio- 
atm  accidehtis  in  e j  ufmoA  inhacrentia  pofitam  elfe.  Ve^ 
ntm  cum  aliod  fit  accidens  a^u  inharcecc>aliud  veco  pof- 
fc  inhxrcce,  Iiinc  duplcx  inhxrentiadiftinguituc,  vn^  a-  uk^nai^ 
d^ualisj  ciiin  adu  inhxrct  accidcns  :  altcca  aptitudinalis,  imfitx^ 
ciiin  accidcns  licet  adu  non  inhacccat ,  potcft  tamen  in-  ^«irfw 
hicrcrc.   Dici  mus  autcFu  rationcm  focmalem  fcu  cflTen-  f^f*'^*tm 
tiam  accidciuis  non  in  a<^ali^ted  in  aptitadinali  iahz^  l^uZu 
rentia  poficam  eilc.  Sicque  iicdi  acdiiens  concipiatar  (e-  / 
paratam  a  (ubiedo,  noin  defimcpcopterea  cSc  eflentiaii*- 
,  ter  ac  fermaliter  accMciiSb<)liia  condpiciir  &B^ec  apcam 
Ytitth«reatfttbie£h>. 

Sicqne  nihil  rcpugn«  Deom  (  qua  eft  snfinita  pote- 
ftacc )  fcpacaieaeci&is  3k  fiibjcftd  >  ilhid^que  &paraciii9i 
conferuace',  a  i|od  fide  ciedimus  accidere  in  aagaftifCmp 
Euchaciflise  {accamenco.Si  quid  cnim  obftarec,iiiud  eircc    7  ] 
iiiaxim^  quod  vidcrctur  cucrti  ratio  accidcntis  :  tunct* 
nim  vcrc  non  inhxret,iicquc  non  vidcrctucclli  accidcns.  ^ 
Reipondctur  cnim  etfi  tunc  non  inh:Ereat,fcmpcr  tamca 
eile  accidens,quiafempcc  maneta^tum  iuhaeccce.  Obij-  iMM/ 
cies  fort^  :  £(te  accidentis  eft  incflc»  at  fi  fcpaceuir  i  (iib- 
je^o  non  ineric,crgo  veri  iKm  eric.  Kefpondetur  vecam  Mah, 
.  eflema)otemvcpiiirimam,  leiimaordiculciamiiacnne  f 
legem,h  inteU^antnc    inhrrffnria  ai^ali,  tum  camcii 
iemper:(i  camen  de  infccncntia  apticiMlinaU  inicU^tary 
iempci  quidem  vcca  eric  iUa  proooficio  »  hoc  niinitam 
{cn(u,qaod  efie  accidentis>eft  poue  indle:  &  tuncnegan* 
dum  e(t  accidcns  fcparatom  non  iaciic  in  codcm  icnfu» 
'  nciopcnonfoireiaeflc.  ^ 


.  ginoubm* 

•  *  ♦ 

m 

Qv  ABSTIO  lll^' 

«^fli^i».  Vm  ekideceifi  ruihmis  g^neribiis  noaetn  /intacci- 
ntfM,  deada  n  eottftac  ex  ijs  qua;  docisimttst  ia  Logica^ 

9fik4i*9'  C^imctifyVtftiimtaiioaccidentUingciiere 

lis  fynonymiyaa  ?ecianalogjicddancazat,  Re&oadecti^ 
nomufi  an^logic^  conuenice :  alioqdi  dar^nturouo  dua- 
taxac  fumma  gcnera,  primi  inter  (e  diui^ ,  quod  repu- 
gnac  dodlrina;  Peripaceticx.Deinde  nullus  e(l  conceptus 
objedliuusaccidentis  racionc  fuiipliciter  praecifus  a  con- 
ccptibus  inferiorum,  adco  vtdumconcipitur  accidcns  vc 
•  accidcns  ,  nulla  quidcm  nacura  fpccialic  alicujus  acci-  " 
dentis  dcterminatc  concipiatunneque  etiam  praecifa  ali-; 
\    aua  encttas  ab  pocicace  aouem  fammocttuigeotrum  > 
tncicaces  i  Ilar  omncs  in  coiifuG)  &  iadecermina^e  conct^ 
f^iuncor»   Denique  docuimas  in  Lc^k^  taMoaem  en-» 
.  *     .  tis>ac  pcotadeaecideaiis  ih  qoa^tam  eft  enss  m  agi  s  proi»  ' 
pci&fubaOam  accideatiom  genetibus  coaueiiitc  quam 

&obi}cras,  rati^nemfidb&fltndifeupcricexiftoiidi  < 
.\  '        Micrahere  cns  ad  verum  gcnus  tynonymum  rubflaniiat, ; 

proindcquc  rationem  inharrendi  feu  exiftendi  in  aiio,ii« 
gjHfl^t    ludidcm  ens  contrahcre  ad  verum  &  fynonymum  ge- 
nus  accidcntis,cum  vtrinquc  par  eirc  ratio  videatur.  Re-  . 
fpondemus  difparem  elVe  ratijncm  fubfiftentix  &  inha- 
i»acix  •  illaenimiignificacmodumcllcadi  vnifQcmcn;!' 
e^odatti  mollo.  fe  habentem  in  omnibus  compIeciaJiib-* 
ftanci|8 »  ac  yero  inhaercntia  apcitudinaiis  (ignificaC  apct- 
cndtnem  modificandi  litbftaiitiam  ipfi  mlMetendo  wm 
ptssBcisdaaiMlem  9  ftdabfbl^tiiit  funplicitetmaltipU»» 
acm :.  idaoque  accidbn^qaod  fm  Uldmconfticuicatfnoli^ 
eft  aliquid  prxcis^  &  iimpltckcr  Tniim.  Quata 
aoncludendum  cftaccidens  rcfpedlunouem.  , 
,      •  (iinimorum  gcncrumeiie  ^cnusaaalo»' 

gjum  ciuntaxat,noa  ijao*  .  ^  * 

k 

'  •  .  .  .  . 


Se.v  Tr,act.  De  Partisvs  Ehti»;     i-f  " 


An Uim  numef0  aceidens  pofit  ftmul  ejfe  in  pluribus  fnjt* 

ifCttSt^  an plura  numero  acctdrnttM pojlint  *  ' 

[imHi  ejfe  in  e^dem  fi$h'-> 

Qv  A£  5  T  I  ^    I  V. 

DVa  hic  difHcuItatcs  inter  fc  fatis  coanexx  propo*  •  ' 

niintur.  Qiiod  igicur  fpeaat  ad  priorc^rcfponjecur  .  •  . 

nacuralitcr  flcri  noa  po;Ie,vc  idcm  niimcro^dcns  &ia  3S2a'  ' 
dilrinccisnanierofubic<ais:coquodvhitasnumcricaac.»^         '  ' 
adcnciumnacur^ircrpcndctabvnitatcnumcricafubic.    '       '  ^ 
^torum,itaut  vnicum  numcto  afBcidctls,  Ynfcttm  numcro'^ 
lubica:um  ncccffario  dcfiaerct.Diximui  auW  naturali:  \ ' 

rcr,namrmutcdiuina  id  ficri  poiTe  minimd  rcpuenac:fic.        '  : 
m  ncc  rcpug  lat  cadcm  virtute  vnum|a6mquc  numcro  in ' 
pluribus  locis  collocari.  '  • 

^^^^^^}^^?^^^'^^^  pof^criorcm  diiricultatcm  ,  ni- i),^^^  '^  ' 
naquidc  vidctur  rcpuguarc  vircutc  diuinaplura  accidc-<<»ii;«fli«^; 
panrimcro  dilcaxat  diucrfi  in  eodem  fubicao  collocari; 

iicUtnccdiuinxpotcfl-acircpugnat^luracorporaincodi-  - 
loco  rcponerc. An  vero  id  naturalitcrpollit  contingcrc^ 

quomodo,  fc(]uentibus  conclufionibus  cicplicabitur.  ,  / 

Prima  couclu(io«Accidentia  quar  pggifMM^^jfcy^^  «J-  « 
ramq ;  mutationcm  producutur,  non  poiTunt  vt  plutimi2i|n 
cflcplurai  nnmero  ciufdcm  generisf in  eo^m  fiibieAo.Ctt  .  r 
cnim  pcrynicum  numero  accidensfubrcaum  ageti  phy- 
iicp  fuffidcnter  fimile  reddatunnon  eft  quod  agcns^aliud 
numerodtHerfum  in  eodem  fubicaoproducat-  .     .  • 

Secunda  pncIufio.Ex  qu^vlitatibus  cjuae  in  vnam  intc-  %»C§mb^^ 

fclirciiitoaIcfcunt,ficri  non  poteft  vtdenturpluresnumc- ;   .  * 
ro  diucrfx  in  codcm  fubicdo  :  nulla  cnim  cft  alia  ratio 

quarcplurcsgradus  calorisjvcrbi  caufa,vnicummimea>  ,^ 
intenfiorrm  calorcm  conftituant,quamquiafiraulonMie«  c 
m  codcin  numcro  fubic^  tecipiuntur:  quo  fit,ytfiom-  • 

»es  illi  gtadus caloris  in4iuerUs  fubieaisptoducafttnr^'' 
.  tunfjfincomncsfemiiri&iiftincrodiAiiiai.         ,    '  i 
Tcrria  concIuIio.Conftat  catiis  qu^  doeaimiv  in  iogi-  ^CWtfftjfc  '  I 

ca,vbi  dc  rclationibttsypofie  «fcidentia  relatiuaplura  nu-      *  '  ; 

racro  effe  in  cod^  fubicdto:Exempli  gTatia,po(runc  cITc 
,  plu  tes  p9certiitasef  iia  ccrfwp acrc  ad  plurcs  filios,  .  Nc^ 

■    -  .  . 

Digitized  by  Google 


6*    .       QVARTA   PAkS   MbTAPHYSIC.  ' 

,    tantfim  celaciua  >  venin^ettam  pleraque«bl«iuta  pofTimc 
ede  plara  numero  in  eodem  fub)edo  >  rt  pacet  I  n  (pecie- 
^  bos  iDtentio&alibvte  JtiorufR  catiiidbrum  Sc  fimis.  AdJe 
etiam  coiitinuicates^fttccelRoties  qux  videturefleejttC» 

,     dcmrationis  inquocumqi  mocujpi*oiniicc|;cumncfnrc- 

pugnet  fubic^u  aliquod  idcm-  numero  diucrfis  moribus 
limul  atflci  :  potcruacin  codem  rubjeclo  rcperiri  plurcs 
^ontmuitates  &  fucccirioncs  numerodiucrfje.  Cxrerum 
cum  duarumluccrnaram  Iiimina  concurrunt  in  aere  me- 
dioinoncxiiiimandumduolumma  rcmancre  diAin<i;^a> 
ied  ex  ijs^vnum  numcro  inccnfius  iumcn  coalckcre» 


*       '       *        '    '    hHtHs  traciatHS.  ^  ^ 

^  Dc  fubflantia  crcata  fpi  ritualia  feu  de  In- 

tcUigcntiis.  ^ 

'  ,         'Q^  A*  t  I  o  I. 

*  ^fjkam  T  Ntclligcntias,  hoc  eft,  fpiritualcs  fabftantias  ^mcdio 
^n^^  uiw  1  fiii^ttlcruncinccr  Iuda!osSaducxi,&  inter  pac;anos  A- 
^umim  thci :  at  vcro  non  modi  racio^fed  jtc  fides  Ch ri fliana  do- 
cet  dari  Airgclos  (eu  naturas  cjuafiiam  incelligences.iii- 
c  biunions  co dicionis qniim  finc  reliqdae'  omi^s  corporeae: 
^  &  quamois  id  ex  ordioarijs  nacurx  elfe^Hbus  demonfhi- 

ri  nequeac »  cikm  xet  corpoife2  nuilam  babeant  necefnik 
fi^m  cum  iltts  cognadonem  ,  ni^  fbmfle  iuxta  Arifto- 
•tclicum  dos^ma,  dicas  cx  nu^iu  coclcftium  orbium  ncccf- 
■  rio  coUigi  intclliffcntias  ipforum  mocriccs.  VerutH  alias 

docuimus  non  clic  ncccllarias  Ariflorelis  dcmonftratio- 
Smyt^li/sm  nes,quibus  id  quibufdam  ncccilario  iiiFerri  videtur  :  Da- 
inai.9f/4art  li  tamcn  Angdos  ipfc  totius  mundi  ordo  vidctur  con- 
ui  nccrc ,  ad  quem  fpcdat  vt  non  nifi  adhibitis  extfcmis 
mmtMtutr  m^^^  coUieaotoir.  Cum  igicur  conftet  in  hac  retttm  v- 
niuerHtatc  oaci  res  quafiam  pattim  corporeas  >  nartiai 
^ittciialcsanempe  iiominessCoiiftataDeQiit«ft>  vt  ucut  ex 
.  msL  partt  d^otiv  m  jUam  wrpoitat  kan^  infedoxe^ 


.  .Djgitized  by  Qop 


Sbi^  TRACT;t)t  PAktlB.  £nTI4.      9f  , 

nc  ex  alia  pactc  dentor  res  plani  fpi|pictiaies  ipfo  homin^ 

fapcrrorcs,qL!3e  dicuncai  Iiitclligcntijc.Quod  fi  dccxtra-  ^ 

ordinams  u.itarjc  riifcdliba^  rerino  lic,cx  11$  licct  ncrcfTa- 

rio  coiichicicrc,tiari  cjuaf^am  nacuras  qux  impcnum  ha-  '  •  "^», 

bcent  in  rcs  hafcc  viiibiles  &  maccriales,  falccm  c^uod  ad 

mocum  locaicm  actit>et,vc  patcc  cx  lis  qux  concingunc  ia 

cncrgumcnis  (cu  polieflis  a  d^monc,  iccm  cx  apparitio- 

i|ibus  quiburdam,cx  iis  quoqiie<{ux  fiunt  arte  magica>d^  '  > 

dcaculisj&  aliis  id  geaus  diuinattoaibos  y  quac  prouidfa^-  *  ' 

ciamhanuiiluiilong^ei^edanc.  ^  .  I 

0  Qj^  A  S  &  T  I  O  II. 

QVas  Philoibphi  vocant  Intcliigentias  a  pcaefbntiC'  iff»^^»^ 
fima  it^rarum  opcracionciTheologi  noA  quidem  luu  ^    ^  / 
cura:>fed  officif  nomine  angelos,hoccft>nttncios&iemiC- 
ibs  appe!lanr,co  quod  i  Deo  tanqaam  fus  voluncatis  in- 
tcrnunci  j  a.l  homincs  mitci  folcanr.Ec  quamuis  hoc  an-  •^V^. 
gcli  vocabiilum  abfohicc  lumpri.im  ni  bonam  parccm  ac-        .  .  ^ 
cipiacur,niliiiominus  camcn  cum  additioncimprobis  fpi- 
ricibus  fca  d:\!monibus  cribuicur.  Quod  fpcclat  ad  voca-  * 
bulum  iltuci  ii.Eiiionis,  feu  dxmonij,  liccc  Placonici  no-  OMmmis  ^ 
jn^i  iftudproiiufcuc  vfurpcnc,  ad  fpiricus  quofuis iigui&^  ^  dsmwti* 
candQS,fiuc  bo;ios,nue  malos»in  iacris  camen  pagtfiis  ivt-  ' 
mitur  ad  fignificados  malignos  duncaxat  fpi rita$,in  qol^ 
bos  mica  eft  rerum  omnium  fdemia  fincciiarttate*  Vo* 
cabutum  aacem  iftud  Graecam  eft,ficttc4c  vocabatam  Aa« 
gcli»id&nqae  fignifickt  ac  fiiens.         ^  >  * 

;Conftat  aacemapudomnes  >  angelosfiaefcbnoftfiae 
malos  elfe  fubtiics  admodum  natura ,  prompcos,  agilcs>    /  » 
mulcarum  rcrum  ctiam  abdicilli  narum  nocicia  prxdi- 
tos  :  an yero  linc  puri  fpiricus  &  omuis  corporcx  molis 
prorfus  cxpertcs  ,  olim  etiam  apud  Chrillianos  concro- 
ucrfum  fuit.  Verum  priiiina  illa  vercrum  pacrum  in  ; 
^Odlcfia  conccnfio  iam  diu  cxoleuit,  adco  vc  nunc  temc-  * 
xa^ium  edcc  aiTcrcrc  Angcloskcifc  corporcos  >  cum  Ec-  ^nffti  jWot 
clefia^ach.contrarium  Kummo  coafcnfii  appi;obec444ue  <^'P^r 
£icis  cxpcetU  fcnfidie  videatuc  Concilium.Laceranenfe  ^**'^^'^ 
ccrtium.  Acccdunt  apecta  (acrx  Sc^ptune  teftimonia»^'^^^ 
yfi  lAc  8.  Chciftas  dacmoncm  q:ui  qaendam  qaergume- 
'  .iitfm  fioflidebac  >  tocecirogaQS  quo^^iam  illi  noinea  ^flcl^ 
\  •  '  •       Cc  *.   i'  ' 


1 


Digitized  by  Google 


9^         QvA^T^  Pars  Metaphys. 
fc(poii4it: , Lcgio,  'quiic niuUi  fumus.  Legfo  aiitcm «pud 
vetcreStfexhomiQiunmlUa  compk<^ebacun  fieriautcin 
aottf dcem  ninexic^uo  hooiioiscoc^tetaiitai^altitu- 
Abftatitiamm  corporearain%bimiuretux«  Denique  i^ 
liem  ratio  fiaa4et*Ciiim  enim  in  rerdm  naturaeidtitet  res 
adco  corpore^     nihil  quic<iuani  (piriciiale,a<lmixtbni 
•»  liabcanc,congruiim  crat  ordini  Vnincrfi,vc  cffcnt  aliqu^e 
fpiritLia!cs,c|uae  nihil  planc  corporeiim  admittcrcnr.Con- 
jSm  cmp9  lule  S.Thom.i.part.q.jo.art.i.Ex  his  facilc  cft  colligere 
nuntuf  ex  y^nt^elos  non  componi  ex  matctia  &  forma  ,  vt  docct  S. 
mditeru  0-  jijQUjj^cocitatOjart.i.maceria cni m  pcr  fc  corporca  cfl: 
.    quarc  cum Apgeli  cx  fupradidis  hnt  pcnitus  iucorporcij 
nihil^uicquammatcriae  admictunt.Non  c(]t  tamcninil- 
.    •  '  lisne^n4aecMn£o(ictoexeilenda&cxiflcntia,c{^^^ 

/  &it  e%  &  noi>eue:Item  ex  gcncre  &;  dif{erentia»cirm  ha« 
bc^t  aticjuid  cllenttaie  inouo  aonue«iiint  cum  rebos 
'    ,  cdrporcis,ncmpcmi6dfintuibftantiaBcreatx>&ali<{di 
ctiam  in  quo  ab  ctiHcm  diflcfitiunt,nem}>c  quod  fint  fpt- 
ti$nfgr:nt   ritualcs.  QiKtrcs  hic,  num  faltcm  adiiindafibi  natnrali- 
^U*«&rp*'  tcr  habeant  quxdam  corporaficut  anima  rationaIis,c]u^ 
rum0§.n$ta  Jicetfit  omnmo  fpirituulis  ,  indicret  tamcn  ad  fui  perfc- 
'  ^onemvniri  corpori.Rcfpondcturnon  itaelic,acdifpa- 
■  lem  cflfe  Angcli  &  animxracionalis  cx  hac  parre  ratio- 
ncm.Anima enimrationalk cCim  lubeat  clfc  intcllcctlua- 
lc  impcrfciflum,  ndn  habcc  fibi  congcnitam  rcrum  noti- 
tiam,fed  ncccffcxft,vt  illa  ^  rcbus  fcnfibilibus,pcr.fcnfu$ 
corporeos  hanriaMde6quecorpori  vniatdrncceffecil.At 
V     ▼ero  Angelciis  habet  cfleintellc^aalef  eriedhim:hab^tc]v 
ab  inicio  nacurirti  cer  fibi  confignafca$  rcntm  omniiim  ^j?^- 
dncs^^uas  proinde  k  rebtt$  lenfitibtbus  non  emenc&eat:^' 


Qj^AE  s  T  111. 


cor- 


\^t^9§%9.       Onftatquidcm  cx  afft:ediais  Angclos  ncq;  cffc 
liHjfj  pora,ncquehabcrecorpoTa  nacuralicec  fibiTmca. 

Qn^ciu:  iani  ttrum  intcrdum  affumant  c^rpbnu^  JR.e* 
ipondctur  itae^jq^odex  ^pparitionibus  Angelorum 
txi  fanens  Mttm  fatis  ^pertd  cdlligitor.  Cvm  enim  JU^i 
/       |a  eifll^todi  smparxiioitifaafiMimiimtef  dromii^ms  vi* 
:         -  *     "  ■  dcientun 


Digitized  by  Googlc 


acrcntur,noa/:ftcxiftimanaum  cosappaiuiircinvifionfe  : 
prophctix  di/aca.xat,ia  cft  fccunaum  imaginaaonc:illud 
cnim  cjuod  imagin.iria  vifionc  pcrcipitur,cft  in  lol.i  ima- 
gMiationc  vidcruis.Sic.Angcliapparctcs  Abraha:,vili  sui: 
nontatLimabipfo,fcaatotafainiliacius,&aLoth.&ci- 

uibus  Soaomorum.  Simihtcr  Angclus  qui  apparuit  To-  ^ 
bia:,ab  oinnibus  viacbatur.  Aifumunt  aucem  Angcli  cot-  .  . 

pora  vt  plurimum  cx  acrc,ipfum  conacnfanao  &  hgura- 
do,&:  ctiam  noiinunquam  adhibitis  occultis  agctibus  al- 
tcraao,.]uodtamboni  quam  mali  prxftarcpoflunt.Addc 
ctia,prxlcrcim  fi  dc  bonis  fcrmo  fit,pol]c  Deuin  ilhs  pr«-  f 
ftarc  corpora,non  tantd  fccunaum  c]uantitatcm,aut  fifrii- 
ra,fca  ctiam  iecundam  quahtatcs  in  inftaci  abfquc  vllo 
agcntc  naruralium  immutatanmo  &  organicis  lcu  hctc- 
rogcncis  partibus  quafi  mcbris  inftruaa.  Solcnt  ctia  an- 
gcli,prxfertim  mafi,corpora rcccs  cmortua  airumcrc.C<j- 
tcru  alTumptio  non  fit  pcr  informationcautaliam  vnionc 
fubftantialcm,fca  coniunclioncm  motoriscum  re  motd.  ^^^^^ 

Vcrumgrauishicdilficultasoritur,nuinpoirincangcli^^j^^^  ^ 

in  cmfmo^i  corporibus  aOumptis  opcra  vita:  cxcrcerc, 
vcrbi  caufa,Ytloqui,comcacrc,nutriri,accrcfccrc,gigncre: 
cum  illa  nonnunqua  viacantur  contigiflc,vt  conftac inul-  - 
tis  cxpericntiis  quse  ctiam  in  facris  htcris  habcntur  con- 
(ienarx.Rcfponacmus  tamc  non  poifc  opera  vitx  propua 
ab  Angclis  in  iiriscorporibuscxcrccri.Katioinpromptu 
cft:  CuiuscnimcftpotentiaJ  ,  cius  quoquecft  ackio,vn- 
'  dc  nihil  potcft  haberc  opus  vitx  cjuoa  non  habcat  vitam 
fcu  animam,qu^  eft  potentialc  principium  calis  aaionis; 
atqui  affumpta  illacorpora  carcnc  aniina  ,  nec  viuunt: 
'    quarc  in  illis  non  potcft  opus  vitx  exeiccri  ab  Angclis, 
Itaque  angcli  propric  non  loqountur,fcd  a  liquia  pr<jftant 
locutioni  pcdimile,quatenus  inarc  fonos  ctformanc  hu- 
manis  vocibus  quam  fimillimos  :  ncque  etiam  vcrc  co- 
mcdunt^quia  corpus  aflumptumab  Angelo  ,  noncft  tahs 
naturx,vt  in  ipfum  poflit  alimcntumconucrti,  cum  iUud 
corpus  carcat  calorc  natiuo,  ca-ccritquc  parcibus  a^  per-  \ 
aaenaam  nucricioncm  rcquifitis.  Ex  qup  fcquicur  vc  cor-  \ 
,pora  illa  non  pofllnc  vicaliccrau2cri,cuiu  vicalis  accrctio 
fcmpcr  cum  nutritionc  coniunda  fic.  Dcniqnc  an^^clos 
non  poflc  vcrc  gcncrarc  alibidiaum  cft,  ncmpe  lu  1^»)^ 


f  • 


I 


ficfSjTbi  dcgcncrationc. 


Google 


TuKtlA  pAXt  MsTAPMTJr 

piadoct  >  vel  iporentia  pafTma  fubie^ii  prxcxiftcaus  cx 
qua  poiTunccduci. 

*■ 

V  A£S  T  !•  XIIL 


COmmumsTheoiogoramiencencia  e(l  >  ^4niicteii- 
dam  dTe  ei  urmodi  potCQliailiobediencialcm  «  «aa 
^''^    ,  fulueftam  aliqaod  natorale  dicatil];  poflTe  reApere  lor- 
j  masfaapteoaturafiiperoaturakt '»  .nfuntfidesygracta^ 

^cMd  (uapte  natura  (bperflatar}iles,quiaetfi  efieSns  a« 
liqais  (upemacuraiicec  producacur ,  (i  camen  non  fuerit 
nacuraruafupcrnacuralis  ,  nonaliaquvn  nataralis  po- 
Jifer/it  cenciarcc]uiretiir  ad  ciim  rccipicndum.  Eft  autcm  diicri- 
ftuntta      men  intcr  potentiam  pafTiuam  naturalem,  &  obedientia- 
^$mmHf  M  Iciti,quod  naturalis  praeterquam  quod  fit  capax  rccipicn- 
^^21         alicuius  adlus,  ad  cum  ^acuraUccr  afpirac  yCzu  natura- 
^      '    iem  habet  ad  eum  inclinationem:  obedicntialis  vero  fi>- 
Jamdicit  capiKitacem  rectpiendi  a<5^um  fupernaturalcm> 
idqucpcr  comparacionem  ad  diaiaampoceftaccm  ab^ 
<}uc  ?ila  inclinacione  autappeticM^nacuraliadeundem 
M^^fifMi  a^faim,  Pcflttcfea  diAitpoceotia  loeica  (eu  non  lepug- 
2^1^^   n^ia^  i  pocqntia  obedientiali>ottod  luic  fupoonat  fem- 
M^ffM.      pcraliquidrciieinquo  fit  ,  vidclicct  fubie^m  quod 
poinc  fupernacuralem  aiflum  rccipcre;iliaaucem  nequa> 
quam,  cum  in  pura  negacionc  repugnancix  ^ofica  fic.  Si 
quxras  vtriim  quemadmodum  potentia  palliua  obedicn- 
tialisjdctur  etiani  obedicntialis  adiiua?  Rc(pondco  pro- 
iMbile  eflc  iilain  dari :  poflunc  cnim  non  caacum  in  reci- 
piendp,iedetiamini4^ndofupcaiti«iiacurae  vimpo- 
teftati  diumisobftqtti  agentia  nacuralia^vt       m  a^ipa 
;^ptifini  >  qua^  pcr  pocentiam  obediencialem  a^Huam 
dBccuricaciam  phyfic^  vc  docent  ttioblogiy  ad  produ- 
dteoemgratiati^  cfttfiAut  fivematnsaus  in  eo^ 
.  ilaaofimm  iUa  bapcidni  aqiiaabltticar.yc* 
j;um  hxc  dc  proprietatibus  entis  di^ 
fumciant^ 

« 

.  QVABl- 


Digitized  by  Google 


4- 


QVARTA  PARS 

METAPHYSIGJE, 

..     ..  s^y    .   .-.    ,  :  ,  ••: 

.  r RACTATI^S  f>E  PAJSr  . 

tikmEmis.      .    ^  , 

Arcesciidsh^c  locorHbiediiuis ,  hoc  cft,  ipfms  Yru  bmm 
.  ^  fpcctes  ificeUlgimus,t«qaas  a«aIogicc diuidi rur  trJffHm  ^ 
t 'iT^ j^i  ens,vc  funt  fubHantia  &  accidcnsj  cumque  iub^/putmi^ku 
ftaatia  fit  crcata  ,  caque  vcl  (piritualis,  vcl  corporca,  alia    .     '  » 
▼cro incrcata ncmpc Deustidcirco  dc  iis  dcinccps,pr^tcr- 
joifsd  fubftantia  corporca,  qu2K  ad  Phyficum  non  ad  Mc-  • 
taphyficum  pcrtinctjdifTcrcmus:  ac<]ue  adco  tradlacum  ' 
fluin  iu  trcs  difpucacioQcs iliiiidcaiis» quanim  prima  c- 
sxt  dc  fiibiUiicia  &  accidcncc  in  gemte  :  ^uaikcleikb- 
fiantia  creaca  i^irtcuali  (kxk  dt  iiuelUgeiitits :  ferda  , 
rubftatit  ia  increaca ,  iiempe  Deo  opcimo  maximt ,  tc  ia 
txAn  fioem  cmuiis  noAxa  laec  l^ilollbphica  tnftitucio  rc-  , 
feftunur  ac  dcfimtii     f  ecitafis  aciapiciitiji  lumcn  om-  . 
aederiManiff. 

FRIMA    Dl  S^V  Vr  AT  l<jr   '  :\ 
DefubftaQtta.&accideaiegeiicta|im« 

V       S  T  I  o  L 


PAucafuperfuntdcfubftantia&accidcntcgcneratini  « 
cxpiicanda  ,  practcr  ca  qux  in  tcrcio  traaacuprim*  ,/  •'^^ 


pnmar^ 

rMiii 


parcis  Dialeaic^c  tradidimus.Qiiod  vcrofpcdat  adpr«-2«p 
fcntcm  vjuxftioncm,  rcfpondemus  mdciplcxcflc  difcri-IW 
Bicn  intcr  vcnitnqiic:dilFcrunc  cnim  racionc,digniaicc,3c 
«cdine :  Ratione  quidem  fcu  dcfinitione  ig,  m^axt  diife- 

iitni,9tt6dfttbftaatia4eimaturBnsper^^^^^^  vc^ft 


Digitized  by  Google 


---     -     -      —  -X  * 

<4        Qv^iiRTA  Pajls  Mvtaphys.  . 
' . .  defiiiUniriEnspec  airad  fine  in  alio:ciuod  iUaiiQlloi  bpc 
^  verd  (emper  aliqob fitbie^bo in<iis;eat  in  quoexttoe. »  6C 

quo  fublaro  pcreac  ncceni  cft.  Sulncv^uni  auccm  acci 
cis  fubflancia  cftjquarccum  accidciis  noniiifi  pcr  i!ul>(lan« 
•  ciam  (ir  ens,idcirco  djciturcntis  cns,atqucadt:6ipsLi  cns, 

•  '     nonniii  analogiccjhoc  c{l,prrccipucde  lubflantin,  &  nii- 
nus  prarcipuc  dc  accidccc  pra:ciicarur,vc  fapra  dociiimus, 
uD^Mit»  Dcinde  diguicace  diffcrunt,  quod  fubftancia  longc  nobi- 
iior  ilc  accidcnccciim  ab  ipfa  accides  dcpcndcac,  nec  nifi 
in  ordihc  ad  ipfam  definiri  poffic.  Adde  qaod  labflaQtia 
nobiliori  modoexiftaciquam  a€cideDSy8c  accidcs  (icpro*  • 
pcerfubftandann»Qon  verd  rubftaiicia]^j>ce^accides.De- 
ipr4mi^    nique  ^irdiiie  difieruiit>c|ttod  fnbflnntia  uc  prior  accidice  ^ 
cemporis  &  namsx  prdigeucpc^ts  iaqsann^cum- qida  da- 
cur  aliqua  (U>ftancia,  quse  cempore  vet  potius  secernicace 
anccccditquodlibct:  accidcns,ucpc  DcusOptimus  Maxi- 
mus:tuiu  quia  fubicdtum  poccft  elfc  priiis  tcnipore  co  ac- 
cidcntc  quod  in  ipfarccipicur:ar  n\illum  accidcns  potcft 
clfc  prius  ccniporc  fuo{ubicclo:ordinc  vcro  naturx^quca 
omnc  fuyicdum  e{l  nacuia  prius  iis  quaz  func  in  iito. 

ns  non  m^iocrem  habet  co&ueuienciam 
cum  forraafubilauciali  :  vceaimaccideasnequaqc^dm 
^  ,mm'  exifti|  a  fubiectoiq>aracum  : '  ica  nec  forma  (ciungi  po- 
ms*  ceft  i  maceria  in  c\\u  iemel  ceiie^»«ftsSc  qttemadmddfi 
4iccidea$}i|a  9c  fbcm^  defioioQUIr  ia  or^ead  fiiu^  fiib* 
iedhim  :  &ficac ex ;iccidence&  fiibieAoedeatic[U0l  t6- 
'cidencarium,ica  ex'inaceria  &  fimna  efie-fiibftatttiaie  c6- 
Mfit  i^ituicur.  Diffcrunt  camcn  in  mulci^.  Primo,qaod  fub- 
iccluni  formas  fubitancialis,  ncmpc  matcria  prima,nacu- 
laiiccr  non  pojfic  cfTc  fuie  illa ,  aut  alia  loco  illius  fuccc- 
dcntc:atfubieclum  poteftomnuio  priuari  fua  forma  ac- 
cidcncaria,cCii  nulla  hippieacur  ,vc  cum  acrpriuarur  lii- 
miac»qui  nempenoadeiinic  cileens  coiuplecuiu  ib%ae 
iUa.  Secundo  cx  forma  fubftaackli  maceria  fic  vaum 
periei^uia  ii  habcat  vc  a<flus  &  poccntia  ciufdeiilgcnc- 
lis:  accxformaaceidcncaria&fubicdonoaiccm..  TdE* 
ti&iforoia  fisbftaacialis  (ccundiki  ft » eft  eflcncia&c^^  ia- 
complcea':  atver&femuaecidencadaeftiafiiautioac 
foraalt  conqileca/  ideoque  cotloeari  poceft  in  dire* 
;fta  fcricfu«catc^oria:,noniccmfoiau  > 
fubftanuulu. 


Digiiizea  by  i^OOQle 


$JBV  THACT.  Dl  CAILTll.  BHTIS.  if 


Jn  quo  fofifa  fitform^lU  raiio  /tccidentU  ,      an  f^Jpf 

Dtm  conJcrHATi  amdens  feorjim  ^  i   .  • 

fuhiecio,    f   ^  »  ' 

•  - .       *  , 

♦ 

r**     '  •  •  f 

CVoi  vnumquodquc  pcriieonftttiUKut  >  perqood  .1 
praeciptid  ab  alijs  4M^^i>g^^^"^  '  conftet  aucem  ex  '*     '  ^  j| 

^neccdcnti  quriUofie  accidcns  a  ruhfUmtia  diidingui, 
^tf  (crdiB  qiiodttQii  ezilWper    >  ied  in  ati6 1 
.itthaeieie ;  hincfic  vt  memd  ari>icicmiixforiii^ 
«em  acci4eocis  in  e  j  ufmodi  inkaniaKift  fofitam  efl& 
rlin|  ciim  altoil  fit  accideas  a^  inhjReie>aliud  Tcro  por* 
fc  inKxrcrc,  hinc  duplcx  inhzrcncia  diitinguicur,  vn^  a-  uk^ftnti^ 
Aualis,  ciim  aclu  inha:rcc  accidcns  :  alccra  apcicudinalis,  impiix, 
cum  accidcns  liccc  a<flu  non  inba:reac ,  poccdcamcn  in-  ^cd4*nt 
ha:rcrc.   Dicimus  autcra  racioncm  formalcra  fcu  clTcn-  P^f^rASum 
liam  accidcntis  non  in  a(^uali,1cd  in  aptitttdinali  mhat-  *^J*f^ 
leotiapofuameiic.  Sicquciic^tacddensconcipiatur  fc-  / 
paranim  a  fitb)edo>  non  defimcpcc^erea  efle  cdiuictaii* 
,  car  ac  fermalitcr  accidcii^i^a  Goiidpiciir  ieaqper  apcmA 
vcinbcreacfiibie^.  ^> 

Sicqiieiiihil  icpug«ac  Demn  (  qua  eftiafiiiicapoce- 
ftace )  fcpacareaeci&s  k  fiibjcA6'>  ilhidque  (epaiactii^ 
«mfeniarc;,  aiiod  fidecieAmns  acddcrein  augnftiffima  • 
Euchariftiac  (acramcnto.Siquid  cnimobftarcCjilludeirct  7 
iiiaxim<^  quod  vidcrctur  cucrci  racio  accidcncis  :  cunc'c- 
nim  vcrc  non  inhjcrcc,fic<jiic  non  vidcretur  cHc  accidcns.  ^  , 
Rcfpondctur  cnim  ccli  cunc  non  inhsercat^fcmpcr  camca 
efie  accidensyquiafempcr  manec  apcum  inhxrccc.  Obij-  ojMi»«^ 
cics  foit^  ;  Eflc  accidcntis  cft  incflis»  ac  fi  fcparcCMr  i  fiib- 
jcdononineciCiCrgo  variQoncrit.  &c&oiidccurvesam.tfW«i^. 
eficmajorcmvcplocimam,  ftiniecaordin^uiamnaQnHe    ^  " 
legem>fi  inmUigattcnr  de  iafaaeictttta  aftnaii»  non  camcn 
iempcr.*fi  camen  de  inluMciitia  apcicndinaU  inscUigacnry 
icmpcrquiAmivcmcrkiliapropofi^    hoc  niiiiifnm 
{en(u,quod  efic  acctdcncis>eft  pofle  ineflc!  Ic  ctmc  negan* 
dum  cft  accidcns  fepamtmn  non  ineife  in  eodcm  fcnfa> 
ncmpcnoapoiTeiacflc.  j 


Digitized  by  Google 


tfi       ^VAHTA   PAR$  ilSTAFHySlCi^H, 

Qjr      s  T  X  o   III/  *  . 

jighift  Vjh  ekidedsni  <ii(iifnis  generibus  nouem  finc  acci- 

iit  iEooftac  ex  i|s  qux  docniiiius  ia  Logtcaiv 
Qumcor»nnim  ratio  accidencU  in  genece  c^i^Uemac  i^ 
lis  fynonym^ftn  veri  analogicc  duncaxac«  RelpottdecuXi 
Boiinifi  analo^c^  conueiiire :  attoqni  darencur  ouo  dqn- 
caxac  fumma  genera,  primo  intcr  fe  diuerfa  ,  quod  repu- 
gnat  do^lrina:  Penpateticaj.Deinde  nullus  cft  conceptus 
obie6liuusaccidcncisr.ationcfimpliciterpraEcirus  a  con- 
ceptibus  inferiorum,  adco  vt  dumcoucipitur  accidens  vc 
'  accidcns  >  nulla  quidcm  nacura  rpcciafie  alicujus  acci-r 
dcntis  deccrminat^  conctpiaturmeque  etiam  prasciia  alt-  - 
'  otta  enjctcas ab  asicfcaceaoucm  fummoni^flil^jenJerum  >  QbSk. 

'/    \  CiiciCdttes  iUfle  omnes  in  confu&  Sc  iadecermiiiaieconci* 
piunair.   Denique  docaimns  in  LogK^  ratioAem  en-* 
dSjjacpiomdeayideogisihqiia^iciimeftens»  magls  prq^  > 
pri^  quibiiflam  ac^dcacinm  gencribiis  conuciiiic  qiuuni 
aljjs.  / 

Siobijcias,  rati^nem  fubfiftcndi  (euper  fe  cxiflcndi 
contrahcrc  ens  ad  verum  gcnus  rynonymum  fubllantix, 
proindcquc  rationem inhaerendi  feii  cxiftendi  in  aliojii-» 
ludidcm  ens  contrahere  ad  verum  &  fynonymum  ge- 
nus  accidcncis^cum  vtrinque  par  cilc  ratio  vidcacur.  Ke-* 
ipondemus  di^arem  cile  rati||pem  fubfidentiac  &  isrilB-* 
saatix  ,  illa  cnimfignificacaiCMiiimcflcnilivniforiticQi^ 
eodem  huMio  ie  iiabencem  in  omnibus  complccisiiab* 
ftancijfi,  ac  ▼eroanfaatrcncia  apticudiiiaiis  fignificac  aptt<» 
OKlinem  modifica&di  fid»ftanciam  ipfi  mhsnrendo  ofa 
prxcisicaiMlem  ,  finlabfiiltic^fimpUcicermulcipUd» 
€cm idhoque  accide&s^qooi  pes  illilm  confliniiCHrinQa 
cft  aliquidpraccisc  &  fimpiicater  vnum.  Quarc 
aoncludendum  eftaccidens  rclpcdu  nouem.  ^ 
Inmmorum  gencrumdfe  genusauai^ 

^am4untaxac,nonijitO«»  .'•  ^ 
/    nym^m.         '       •    •  •/ 


4m 


SbV  TK^ACT,  De  i?ARTIEVS  EnTIs/  jtf/ 

Ahiditm  nmmt99  Meeiitnsfojpt  fimulff^in  plurihw  [ui* 

fimiU  ejfi  in  t$dem  faim 


V  AE  S  T  I  ©  IV. 


DV«  hic  diificuftatcs  inter  fe  fatis  conncxa:  propo^       •  J  • 
-nuntur.  Qaoa  igicur  focaat  ad  priorc,  rcfpondetur 
nacuraiitcr  fien  noa  pu/icvc  idem  numcroaccidens     in  ^^rti*  i^. 
diftindris  namero  fubicaisrco  quod  vnitas  numericaac-  ^nia^  • 
cidcntium  nacuralircr  pendct  ab  vnitatc  numcrica  fubic-  * 
d:oriim,itaiu  viiicum  numcro  accidcns,  Tnrcnni  nitmeto  ^ 
lubicdum  ncccHario  defidcrct.Diximus  autert  najurali- 
tcr,nam  virtutc  diuina  id  ficri  poflc  minima rcpugnatrfic- 

u :  ncc  rcpugnat  caacm  virtutc  vnumy 6 mque  numcro itt ' 

.plurjbus  locis  collocari.  • 

^  Quod  vcro  fpcftat  ad  poftf  riorcm  diffiqiltatem  i  iii-  D.p^^ni.A 
hilquide  vidctur  rcmignard  virtutc  dininaplttra  accidc-^Ji.»^ii. 
tja  namcrodutaxat7iiucr(ain  codcni  fubic(f^o  collocari; 
ii^lt  0^cdtuin2e  potcftaci  rcpugnat^rura  corpora  in  eodc 

«•torcponcrc.An  vcro  id  naturalitcrpo/fit  contingerc,5c 
cjuomodo,  fc(]uentjbiis  conclurionibus  cxplicabitur.  ' 

Prima  couclufio.  Accidcntia  quac  pcr  motu:]^yficavc-  » 
ramqjmutationem  producijtur,  nonpolTuntvtpIurimum 
cffc  p!  ura  n  nmcro  ciufdcm  gcncris  in  codcjn  fiibicdo.Cu 
cnim  pcr  vnicum  numcro  accidcnsfubicdum  agfeiphy- 
iicQ  fufiicicntcr  fimilc  rcddatur,non  eft  quod  agcnsrfdittf 
numero  dtucrfum  in  codcm  lubledoproducar 

Secunda  |concliifio.Ex  qii^aHhis  qua^  in  ▼naminti»^C«i#/i</St; 
ttorcm  toalerciu^^fiqri  non  potcfi  vc  dentur  plurcs  numc-  : 
rodiucrtae  in  eodem'(ubie^o ;  nulla  cnim  cft  aliaratie 
quareplunesgradus  caloris,vcrbi  caufa ,  vnicum  numero  ;l 
imtfnuorem  calorem  conftituant,c]uam  quia  fimul  orancs 
ineodcinnamcro  fubic<flo  recipiuntur:  quo  fit,vt  fioni-  - 
iics  lih  gradus  caloris  in  diuerhs  fubicdisproduicantiu;^  • 
tunc  fint  omncs  rcmif5&  numcro  diftindi. 

Tcrciaconclulio.Conllat exiis  qu^docuimus  inho^^h^mh^ki 
ca,vbi  dc  relationibu^polFc  accidentia  rclatiua  plura  nu- 
^nerp  eiTc  tn  cod^m  fubie(^o:£xempligiatia,poA^tt 
,  plare$  pt^iutatcs  a««ft4fmpatfe  a4  pliimfeUoa, .  J^et 


i 

f  Digitized  by  Googl 


4 

6)1        QvARTA  Pars  Metaphysic. 

,  tantiun  reUtiua  i  verisiAettatn  pleraqaeab^uca  po(riinc 
effe  plara  numero  in  eodem  fiiD)edo  >  rt  pacet  i  a  fpecte- 
^  biisintentionalibas<looruincanJi<bram&  fenis.  Adde 
etiam  concinaitaces&fiiccdliones  cpiac  vtdetureflteiur- 

.  demranonts  inquocutnq>  motu;pVoindic)$eAmnchiire- 
pu^nct  fubjcftu  alic]uod  idcin'  numero  diucrfis  moribus 
limul  ahFici  :  potcrui>cin  codem  fubjcdo  icpcriri  plurcs 
concnuitates  &  fucccffioncs  numcro  diuerfx.  Cxccrum 
cum  duarum  luccrnarum  lumina  concurrunt  in  aere  me- 
dioiaoncxitiimandum  duo  lumma  rcmancre  diflinC;^a> 
(ed  ex  i  js  vnum  numcto  inccniius  lumcn  coaiciccre. 


SEC        D  A    D  I  S  PrTAT  i  Q 

hfiifu  tractatHs.  ^  ^ 
De  fubllancia  crcata  fpirituaiij  fcu  de  In- 


tcIiigCDCiis. 

f  ■  '  't 


At^ftmtur  lnt§lUgtnti4L. 


V  A  I  t  I  O  I, 


^  .      T  Ntclligcntias,  hoc  eft,  fpiritualcs  fubftantias  ^mcdio 
4hpiiiwh  1  fiiftuicjcuntintcr  IudarosSaducxi,&:  intcr  pap;anos  A- 
^ffmrim*    chet :  at  vetd  non  mod^  racto>(ed    fidcs  Chrifliaiia  do- 
cct  dari  Airgclos  (eu  naturas  quaClam  inceiltgentes  (ii- 
biimioriscodicionisqaamiiiitreliquxomrfcs  corporeae: 
^  ^  quamnis  id  ex  ordinarijs  naturae  effirAibus  demonftti- 

H  nequeat  >  cilln  ret  corporeac  nuHam  babcant-necefla* 
fiam  cum  itlis  cognarionem  ,  nifi  fomlle  iuxta  Arifto- 
^  -tcUcum  dogma, dicas  cx  rnotu  cocleftium  orbium  ncccf- 

\»  rio  colligi  intcllijrcntias  ipforum  motriccs.  Veriim  alias 
docuimus  noii  clic  ncccllarias  Ariflotclis  dcmonftratio- 
St^^hHfysm  ncs,quibus  id  quibufdam  nccciTario  infcrri  vidctur  :  Da- 
tn4it  tfi4ariii  tamcn  Angclos  ipfc  totius  mundi  ordo  videtur  con- 
^"^'i"  uinccrc  ,  ad.qucm  (pcdat  vt  non  nifi  adhibicis  excremis 
#if«(f4Miir  jnediacoUieaatur,  Cum  igitur  conftet in  hac  recum 

niuerficace  dari  res  quafdam  parctm  co^rcas  ,  partna 
^picii»aleS)Bempe  bominesyCOQtftotemeum  eft,  vt  hcuc  ez 
viu  jparte  d^oav  mffauiifi  gpfponai  bamift«  infcisoxei^ 
*  *   ■  fic-ex 


! 
! 

i 


.  •  Digitized  by  Goo^te 


Sb^  TRACf.toB  PAkTIll.  En^IS.  .  ' 

fic  cx  alia  partc  dcncur  rcs  pLiae  fpidcuales  ipfo  iiominc      ,       '  . 
(upcriorcs,quxdicuiuai- Iiitcllis^cncix.Quod  li  iccxcra-    ^  "     • '» 

ordinariis  nicurx  aifc<ilibai  fcrmo  fitjcx  11$  liccc  ncrclTa- 
rio  coucludcrc,dari  ^uai^am  naturas  qux  impcrium  ha-  '  •  ''^  \ 

bcenc  ia  res  haice  vllibiies  Sl  maceuaies»  (alceca  quod  ad  j 
mocam.[ocaicmatciQct,vcpacccexiis4]oxcoiitinguntiii 
encrgumenis  (eapoiiei&s  a<i^raone>icemerappacicio- 
f|ibus^bardamicx  iisqaoq<ieqocfiant  arteniagi^       ,        '  > 
dcacaUs>&  aliis  id  genus  diuinattoiiibas  >  qua:  promdcA-     '  '  | 

ciamliufflaiilamlong^ei^ccdunc.    '  ^  .  .     '  ^ 

^ljtd  ftn:  inttlligentiA,  -  ,\  .  1 

#    *      Qjr^Aa  S.T  I  o  II. 

QVas  Phitofbphi  vocanc  Incclli^entias  i  pcacftantir- 
(imai{»nirumoperatione»Theoiogi  noAquidcm  na- 
turxjled  orficij  nommc  angeIos,hoccft,nunciosfiucmif- 
fos  appclla:i:,co  i]uod  a  Deo  rauquam  fux  voluncacis  in- 
ccrnutuij  ad  homiucs  muci  folcanr.Ec  quamuis  hoc  an-  ^^f^ii* 
geli  vocalvalum  abfoluce  (umprum  in  bonam  parccm  ac- 
cipjacur,niiulominus  cameu  cum  addicioncimprobislpi-  ' 
ricibus  fcu  darmouibus  cribuicur,  Quod  fpcclacad  voca- 
wbalum  illud  dacmonis,  &tt  dacmonij,  lic^c  IMaconici  no-  Odmmis  ^ 

iftudpromifcuc  vfiirpcnc,  ad  fpiricusquofeisiiguifi^^ 
candos,fiuc  bonos,(itte  nMios»iniacciscamenpi^Uiilsiiib-  * 
inicur  ad  fignificados  maligiios  diincaxac  (piricuS)tQ  qni- 
bas.miraeftrerumommttmfdemiafinecliarfcajce.  Vo- 
cabulam  aucem  iftud  Grxcum  e(l,ficuc^  vocabulum  Aa- 
gcli,idenic|uc  (ignificac  ac  fcicns.  • 

Conftac  auccm  apud  omacs  ,  angelos  (lue  bonos  (luc  ^ 
malos  clfc  fubciics  admodum  nacura  ,  promptos,  agiles, 
mulcarum  rcrum  cciam  abditiirimarum  nocicia  prxdi- 
tos :  an  vcro  fmc  puri  fpiricus  Sc  omnis  corporcx  molis 
pcorfus  cxpcrccs  ,  oiimctiam  apud  ChriiUanos  contro- 
uerfum  fuic^  Verikal  pc^ina  illa  vetcrum  pacrum  i^'         -  * 
£ec;iefi9cont&nfioiamdiaexoIeuic,adeoTcnancteme-  *. 
x&h9^  cfiet  afTcrere  Ao^closKefl^  corporeos  >  cnm  Ec-  .4iipl4 
defia;Cach.cohtrarium  (uqEtnio  contenfii  appcobec^dqae  Mmm  ^rff^'  ^ 
iacis  cxpce&i  jenfifie  videacuc  Concilittm .  Laceranenfe  *!''*^  s 
ctrcium.  Accedonc  apccca  (acrflt  ScHpcurac  ceftimonia»'*'^  l 
vc  Luc.  8.  Chriftus  da^monem  qui  qucndam  cncrgume- 
' .  num  polUiebac >  iaccrrogaas  quocyiain  illi  Qomcu  cAc^ 


Digitized  by  Google 


QvjiRTA  Pars  AIetaphys. 

Kipondic  ,Legio,  k^uisi  niuiti  Aunus.  Legio  autcm«pikl 
vcceresyfex  hosninain  millia  eoinpiedUbacuc:  fieri  aucem 
non  pdterat  ytin  exig^o  fcomioiscocj^teUQCaqialuiBii- 
fio  wftancianim  corporearain%bntineEetiir.  DeniqQtt  i- 
dcm  tatio  foadetndamcnini  in  rerom  natutacau9^<cfl 
tid  corporcJc , vt  aihil  quic<]uam  (piriciiale  admixtaai 
'  habcant,congcuttm  erac  ordini  VniucL'(i,yc  cirenc  aliquas 
fpirituaIcs,c|uaE  nihil  planc  corporeum  admittcrenr.Con- 
jjo»  etm^t  lulc  S.Thom.i.part.q.yo.art.r.Ex  his  facilc  cfl  colligerc 
nmntmr  *^  Angclos  non  componi  ex  matctia  &  forma  ,  vt  docct  S. 
JM^<  ^Thom.lococitaro,aLt.i.materia  enim  pcr  fc  corporcacil: 
€[uare  cum  Angcli  cx  fupradi^^^is  lint  pcnitus  incorporeij 
nihilquicquammaceri^  admictunc.Non  eft  camcninit^ 
]i$  iic^andaeompoflcto  excilencia  &  ex]flencia>cum  pa(l 
iiatelie&non  circ.Item  exgenere  Acdif{exencia»c{lmlia. 
beant  aliquid  eliemiale  in  quo  conoeiMttnt  cum  rcbos 
corporetsi  netapc  ouod  fint  uibftanciaB  creatae»  &  ali<}ttid 
ctitfm  in  quo  ab  eifdem  diirentiant>nempe  quod  finc  (pi- 
^•n  egt^t  ricuales.  Q^res  hi c>  num  falccm  adiitn^la  (ibi  nacurali- 
vtmnrf'  tcr  habeant  <]ua:dam  corpora  ficut  anima  rationalis,c]uq 
^m*fn4M  licct  lic  omnino  fpiriruaiis  ,  indigct  canicn  ad  fui  perfc- 

**  '  (ftionem  vniri  corpori.Rcfpoiidetur  non  ira  effc^ac  difpa- 
icm  cdc  Angcli  &  animxrationalis  ex  h:ic  parre  ratio<- 
nem.Anima  cnim  rationalis  ciim  habcat  eilc  inteilcftua- 
lcimpcrfe(flum,non  habet  libi  congcnitam  rcrum  noti.  . 
tiam>fed  nc€eftexfl,vt  illa  ^  rebus  fcn(ibilibus>pcr  fenfus 
corporeos  hauriac,ide6quc  corpori  vniatur  ncccllc  eft.At 
veco  Angelus  habcc  efle  incelie^uale  perfe6bim:hab£t^; 
lb  initio  natuudiceitfibi  confignacas  reram  onmiam  i0i|i- 
gines>quas  proiode  k  xobtts  ienfiiibibns  fton  emendicac. 

1  .  *  • 

VtrumMngeU  aJfHmtintcOiford.  # 

Qj^AE  S  T  I^O  IIL 

%^jr*rti»  f#-       OnftacquiJem  cx  aiftedidir.  Angclos  ncq;  cffc coi- 
V^^^ra  f  neqtiehabcre  corpora  nacuralicec  fibi  vnica. 
Q|Ufttcar  sam  Ttrum  incerdiun  aftumattt  c^rponu^  JLe» 
fpondctur  icacfle>qi?od  cx  apparicionibos  Angelorum 
lalacrislitcrislatisapcrt^colligitar.  Cometiim^Angcli 
f  a  dttftiodi  appacidofiibtts-iMmnHUter  ttfaroiiuttbiis  ti- 

deccntar^ 


Digitized  by  Google 


3f 


pc^h^i^d[i^caxaf^i>d  cft  recuinium  imaginati6ne:ilMi . 
enim  quod  imaginaria  vifione  perciritur,cft  in  fola  ima- 
g^riationc  videnris.Sic  Anacli  apparctcs  AbrahvTjVifi  s5c 
aon  tatiini  abipfo,(cd  a  cot.i  iainilia  ems,&  a  Lorh.&ci-  •,  ^ 

.uibus  Sodomorum.  Similiccr  An<Tclus  qui  apparuit  To- 
Dix,ab  omnibus  vidcbacur.  Airumuntaucem  Angcli  cor-     /  * 
pora  vc  plurimum  cx  acrc,ipfum  con^eniando  &figura- 
cio,&:  ctiam  nonnunquam  adhibitis  occultis  agctibus  aJ- 
icrado,  ^]uod  tam  boni  quam  mali  prccftare  poiiunt. Adde 
cua>pr;|:ie£dm  fi  dc  bonis  fermo  fit,poHc  I>eum  iiiis  or«-        \  r 
flarc  corpora,npntancu(ecunduhiquanncatem>a4i€ng(t-  ,5 
^a>re4^<tra^i  iccundum  cjttalitates  ia  inilaii  ajb^tie  vilo 
%cntc  nacuralium  immutaca:imo  &  organicis  fett  hccc- 
'  rogencis  partttMis  c]uafi  mcbris  inftruda.  Solcnt  ctia  an- 
gclijprxfcrtim  ma[i,corporn  rccr-s  cniorrua  aHumcre.Ce- 
v?>!^  ^^^""-ptio  non  hc  pcr  infoiinariv-jncaucaliam  vnioiic 
ancialcm,fcii  coniunclioncm  mocoriscum  rc  moca. 


VcrLi:n  grauis liic difttculcas  oritur,nmnpoinnc  angdi  ^'-^**"  ^J^- 
m  ciu(modi  corporibus  a^umptis  opcta  vitaexxcidMitt» ' 

verbicaufa,vclo<)ui,oomedertitilitriri,accr|B(S»l^M^ 
cumiilanottininqQa  vidcancur  contigi|re,vtcoii9^tsm^^ 
tisexpenentiis  qua^etiam  19  fittlhs  kteiis  hs^^ 
iignacaD.Refpondemus  tamc  noanofle  dpcfttti^n:  proprin 
ab  Angeli/  ia  illis  4lippnbns  e^cert.IuiiiikpTempttt  «^f^ 
eft;  CuiusenimeApotentia) ,  eius  quoqueeft  a^o,vtt-"*"^ 
.de  nihltpoceft  haberc  opus  vicx  quod  non  habeac  vicam     v  ^ 
.icuanimam,c]uc  crt:  poccncialc  principium  talis  acflionis; 
atqui  aflumpca  illa  corpora  carcn:  anima  ,  ncc  vuiunt: 
quarc  in  illis  non  poccH:  opus  vitx  exerceri  ab  Angclis^ 
Icac]ue  angcli  propric non loqnuntur,fed  aliquid  pr^ftanc 
locucioni  perfiaule^quateni^Jn^ue&aos^c^ 
manis  vocibus  quant'£«hlUtfll|i^^:  heque  ettdn^^^co^l  \ 
c^imc,/^mcotpu$ailimifCum^AngelQ^^> 
|i4tut4;,Vt#iip&tgihpofQt  alimenm^^ 
^ipQf  ear^  caloi#M|imi^c^^  pm^bi^^lne^ 
^^cndiHiE^inipkii^  qup  fequicur  vt  caf-;  ' 

ig^ilUnto  •  .  j 

whipcr  cum  nutritionc  coniun(?ba  fit.   Dcni'?'ie  ar.-  clos 
iion  polle  vcre  gcncrarc  aUbidi(t^um  cft,  nenipe  in  rhvi      .....  > 

  ■         ^  '\ 


\ 


fijjijaTMclcgcncrationc.  •  '  -< 

. . . 


^     *  Cc   }  ^ 


Digitized  by  Google 


QvAETA  Pa&s  Mbtaphy>ic; 

§Uonum€rofint  Angelu  \ 

A£  s  X  X  o    IV.  ^ 


D 


Vbitatum  olim  fuit  cxicruonc  an  magno  numwro 


cflent  AnaclhNonnulli  cx  vctuftionbus  Pcripatcti- 
cis  intciligennarum  numcrum  pcncs  numcrum  orbium 
caflcfimm  cicfinicruni ;  vndc  nonnulli  dccem  tantum  in- 
iclligcnriasadmifcrunt  ciFc  ,  cjuod  totidcm  cilcnt  orbcs 
.  *        cadocomtotales.alij  quadraginca(cptetD>  vel  €|aadragin- 
ca  noucm  ad  {btnmam»  eo  qiiod  totidcm  cfTenc  coeloruin 
orbcs  paniales.Non eojm  alio  Rnc  ilti  incdligencias  ad- 
imcteoaiicquam  vtcflrios  indcfenb  Jabore  citcumboitie- 
^dsMmmm  ttnt.  Veram  ingencem^lTc Angelorum  numin-Qm  (acrs 
f  ij^MMif.  paginc  latis  aperc^  ceftancar:ve  Daniel  7.  MiUU  miHi^  ^ 
4trmijh^iifant  et^^decifis  renterlM  mi  ta  ufftftihani  ei^  whi 
-  poniturnumcrusccrtus  proincerto.  Deindc  cnm  conftct 
XX  lifdcm  facris  iircris  vnicuiquc  hommujn  Anirelum  cu- 
Itodcm  acputarijtotquc  hommcs  iam  cxtitcrincj cxrcntj 
'  *     &  futuri  fint  ,  &  pr^tcr  iftos  multi  alij  iint  c]ui  ad  hoini- 
.Dum  caflpdiam  miQtmcdepucancuri  hincconiici  potcfi 
-^'         ^uanta  fic  Angeiorum  mutticudo.  Quare  mcruo  S.Xho. 
\  .    lip.qjo.attic.?.  concludit  cjuod  fubOantia:  immacerinlcs 
4xcedantiecmid!|mmilkisudincm  fubdantias  maceriales 
qoafi  ificcimpiarabiltcer^hixca  illud  D.DionyCc.^.C^lcj^, 
Hierar.Mum  fimc  beaci  exercicus  (bf  crnanufi  mencium 
if)£r'mam  &  conftridam  cxccdcntes  noftromm  materia- 
Himonutn  numcrorum  commenfarationem.Ihmtmcramnuo-  - 

*»ff»i  »W>  fl^c  cdc  malorum  Angelorum  feu  dxmonum  muliirudi- 
i^ftde»     vnem  Piatonici  agnouerunc,c]ui  alios  acrcos>alios  igneos, 
*** '  "*       alios  terrcftrcs  cife  arbirrabancur  ,  licct  non  omncs  illos 
maloseflc  voIucrint.Sacra:  vtro  litcrsc  id  fatisaperte  te- 
ilan^u» ,YC cum  lu  Apocalypfi  dicitur,Draco  fccum  traxiA 
ifi  ccfitiam  partem  Acllarum;  Quibus  verbis  fign  i  ficatur  * 
^  '    ^aagnam  Ahgelorum  multicudinem  fimul  cttmLucifi^ 
.  jprindpecorruilie.  fix  ccNkni  loggf  iUud  etiam  coUigitur» 
lioa  tocibng^os  pecsBafliiei]tt^ 
'   S<T1|Q.  r,part.<]ua^$)  .aft^f  .fio^eplures  cfiip  bonos  qaiA 
j^AaltgQOs^irittisjqui  Sac^isiiS^ibik  nifi  cert^  bc^lfiim  . 
paitcm  adscduant.  \'     ,    '  •  * 

Obiicics  torfan.Quo  magis  aliquideft  proptnquumr- 
Ai>iaiito  iiuaus  eftmultiplicatum»vciiinvii|p 
f .     -^  -  •  •      .*  -  •    natura . 


Digitized  by  Google 


Sev  Tract.  pE  Partib.  Entis.  7j 

natiira  autcm  Angclic;a  fir.nmac  vnicati  ncmpc  Deo,  lon- 
gc  viciiiiorcft  quam  aliaijiweuis  natura  :  qaarc  videtur,  £§luti$, 
<Iuol1  fic  mulritudinc  omnium  minima.Verum  refpondc- 
tur  fatis  in  eocluccre  intclligcntiarum  vnitatcm  &fim- 
plicitatcm  ,  c]uodin  fui  compofitionc  paucioribus  indi- 
gcantcjuam  rcs  matcrialcs  &  corporea: :  praifcTtim  cuin 
Jlla  Angclorum  multitudo  diumar  maje{latis  dignitatcm 
commcndet,fic]uidem  rcgia  majcftas  fubditorum  muici- 
tudinc  honoratu:. 


M 


G^uodnmm  fit  dtfcrimen  inter  Angilos, 

Qv  A  E  s  T  I  o     V.  ^ 

Vltiplex  a  Pliilofophis  ac  Thcologis  difcrimcn  »•  d$fcrimm 
intcrAngelos  alTii^nacur.    Primiim  enim  ordinc 
dilFcrunt :  trcs  cnim  dicuntur  enTe  illorum  Hicrarchia:,in 
cjuarum  vnaquaque  tres  lunt ordmcs.   In  prmiaquiocm 
primum  ordincm  tcnent  Seraphim  ,   fecundum  Chcru- . 
Dim,tertium  Throni.  In  fecunda  hierarchia  primum  or- 
dinem  tcncnt  Dominationes  ,  fccundum  Virtutes  ,  tcr- 
tium  Potcftaccs.  Dcniquc  in  tcrtia,primum  tencnt  ordi- 
ncm  Principatus, (ccundnmArchangcli,tertiumAngcli.  ' 
Eft  autcm  Hicrarchia  ,  (i  nomcn  fpeclcs ,  idem  ac  laccr 
principatus.    Duoautcm  in  quouis  principatu  confidc-  ^n£tlormm 
ra  )tur,  ncmpc  Princcps,  &  multitudo  ordinatafub  prin-  ^«"'«rcAi^ 
cipc.Si  igitur  facrumillum  coclcftis  militixprincipatum 
rpcdcs  cx  partc  impcrantis  fcu  priacipis  ,  non  nih  vnus 
dicctur :  Si  autcm  cundem  conlidcrcs  cx  partc  multitu- 
dinis  gubernatx,  multiplcx  vidcbitur :  &  quidcm  triplcx 
pcncs  tripliccm  modum  qno  gubcrnantur  a  Principcj 
qui  cnim  funt  fuprcmx  hi>erarchix,  modoquodam  emi-  " 
ncntiori gubcrnantur  ,  eoquod  diuinas  illuminationes 
multo  nobilius  participanc :  qui  vcro  fccundn::  funt,mc- 
diaquadam  rationc,  dcniquc  qui  funt  infimx,adhuc  mi- 
nus  pcrfcda  ratione  gubcrnantur  ,  vt  fcitc  &  fubtilitcr 
difTcritS.Thom.i.p.ioS.art.i.  lam  vcro  cum  vna  hicrar- 
chia  dicat  vnum  principatum,idcft,vnam  multitudincm 
ordinatam  vno  modo  lub  principis  gubcruationc  i  non 
clTet  autcm  mulcitudo  ordinata,  (i  in  multitudinc  diucr- 
fi  ordincs  non  cflcnt  :  Hinc  fit  vt  ipfa  Hicrarchix  ratio 
ordinum  diucrfitatcm  rcquirat  :  Qux  quidcm  diucrfitas  ^archis  «r- 
©rdinum  fecundum  diucrfaofficia  &  a(^lus  confidcratur,  d§iri^itn. 

Cc  4 


4  . 


Google 


"    .     74  *       QvARTA  Pars  JvIetaphys.  ^ 

&      tria  reuocari  potclljfccundum  quod  quxJibet  muf- 
titudoperfedahabet  principiura  ,  jncdium  ,  &:  fincm:  ; 
Jiinc  Ht  vt  in  vnaquaque  liicrarchin  trc^.  Iin:  ordine?,noii 
plures  ncc  pauciorcs.  Plura  vicc  apud  D.Thomam  quar- 
flione  citata.  i 
'uiifcrimen     Sccundu,  dilferunt  Angcli  moribus,  quod alij  fintbo- 
\     r<fio«r      ni  ^  alij  j-nali ,  quorum  omnia  intcgra  quidcm  cft  !iatura  ,  , 
\  ■'  led  illorum  voluntas  rccla  &  bono  luf^iter  adhxrcns  ,  i- 

florum  vcropcrucrfa  ac  labcfadata  ,  ac  ma'o  immobili-  ' 
ter  addic^a  ,  ita  vt  ficuti  illi  ncqucunt  offcndcrc ,  lic  ncc 
^  ifti  refpiccrc. 

3.  difcrimen     Tcrtio  ditfcrunt  officio :  qucd  bonornm  angc!oru!n  a- 

'  lij  fmguHs  hominibus  pra:fmt,alij  vrbibus,alii  Rcbuipu-^ 

.  blicisjprouincijs^impcrijsj&c. 

4,  rati§ni       Quarto  diffcrunt  natura  5c  fpecie.    Probabilior  cnim  " 
^uiii^  cft  D.  Thom.  &  omnium  fcrmc  Scholafticor  jm  fcnten- 

tia,  angelos  vnius  HierarchicX  clfc  difparis  narura:  ab  an- 
gclisaltcrius  hicnlrchi.r  :  Ecrurfjs  in  vnaq'jaquc  hicrar- 
Di»iitnt$9*  ^^^^^  ^'igclos  primi  ordiuis  cHc  diucrfu  fpccici  al  an_^Q 
lis  alterius  ordinis.  An  vcroomnes  an|^eli  ciuiJicm  ordi- 
iiisfuit  cjufdcm  fpccici ,  an  vero  finguli  intcrfc  nontan- 
tiim  numcro  ,  fcd  etiam  fpecic  differant ,  conrroucrtitur  f 
inter  Thcologos.  NcgacS.  Thom.  ficri  poflc  vt  plurcs  ' 
Angcli  fintcjufdem  fpccici  infimicitaut  numero  tanti\in 
difterantintcr  fc  :  eoquod  aibirrctur  luillumcife  in  An-  * 
gclisindiuiduationisYcu  diflindiqnis  numcrica:  princi- 
pium  ;  ciim  illud  vclit  clfe  matcriam  fignatam  ,  qux  ia  f 
Angclis  nullaefl.  Vcrum  ruinofi)  niritur  fundamcnto, 
fupcrius  cnim  docuimus  intrinfccum  cflc  vnicuiquc  rei 
•Jf*tti§  t€'  a<fluexiftenti  indiuiduationis  principium.Itaquc  proba- 
nthda,       bilc  arbitramur ,  o/nncsangelos  vnius  eiufdemque  ordi- 
nis  eflc  cjufdcm  fpeciei  ,& numero  dunraxat  differrCi  li-  . 
c^t  non  fit  hegandum  accldcntaria  qucedam  difcrimi- 
na  interillos  rcpcriri.C^tcrumnotadum  eft  eos  aui  func 
diucrfarum  hicrarchiarum  magis  cflcntialiter  differrej 
quam  cos  qui  funt  diuerforum  tantum  ordinum  in  ca-  .J 
Jcm  hicrarchia.   Verum  hxc  de  Angclis  fatis  quod  aJ 
noftrum  inftituttmi  atVinet^nam  ha:c  &  reliqiia  de  Aqgc-^.  \ 
lis  fubtilius  difcctcte  ad  Theologum  pcrfinct. 


#  • 


•1  Digitized  byt^i^ogle 


SlV  TjLACT.  DS  PARTIB.  EnTIS. 


r  E  Ji  tiA  fij  s  T  r  r  >i  i  /  o 

'    hftifts tracktm^ 

De  fubftaatia  increaca>iietiipe  Deo. 
Quw^mpAcloDeuiibonUcognofcifoJlit. 

V  Afi  S  T  I  O    I.  ♦     '  *' 


i 


ETii  prnfcipuadiifictiltasficvtrnm  polfuTius  in  hac  vi-  i^^.nui 
tafolo  luminc  nacuraH  dc  Deocognofcci?,non  tati- 
.tmti  cjood  fit,fcd  etiam  ^utdA::(iue  ati  poffimus  formarc  » 
conceptum  quidditatiuum  dc  Deo:  quia  tamcn  ali«  qticj^  • 
qffediificultjiteshuicanncxaffan«,tddrcoilUsomticsii-  . 
gilbtim  c]i{InIucmus,adhibitisfe/]u5ttbusafle«tionibti«. 

■    Prima  aHcrrio.  Noii  raatun)  niiodfir  Dcas,  f«sd  ctiam  •  * 

t]uid  iprcfitpi)fit!miis  imperfcv^tcctiamin  hacvitaluml- 

Jic  nnriirali  coc;no(ccrc.  Probatur:  qiiia  vi  natiiralis  c!if-  '  ' 
cur(i:s  poilumris  collio-crc  Dcum  e(fc  ens  infinirum,  fub- 
ilanriam  iiicreacam, a<!:luiTi  purilhmnm, caulam aotointc  « 
primara ,  fumnrife  bdnum,  altiflim um  ,  incomprehcniibi- 
*leini&c.  c]na:  omnia  cffcntialitcr  Dco compctunt,6c  qui- 
dem  peculrariteriCiim  nulli  altcrircnti  poffinc  conipctere. 
•  Itaque  ipAm  atiittio  con^plkAor  ens  intinituih  ?cl  incrca- 
tiira,  aut  aKqutd  fimtle,  e*ngo  miht  conceptnin  dc  D^ 
fttcnliarem  ,  quocjuid  ipfe  fit  irtipcrfc£li  cognofco  vnc^ 
'  <|He*  conftat  nospolfe  in  hac  vita  formafe  conciepciis  de 
JDcopecuharcs  &  proprios.  *  •  * 

•  Sccunda  ancrtio.  Nemo  perfedam  vndcquaqiic  Dci  z.^jfirtit, 
notitiain  nntura-  viribus  afTequi  potcft  in  hac  vica  ,  iuxca 
illud  loaninis  x.Detimnomoviditvnojuam-.VcHm.vnfge' 
^nittisDeifilifftqBifJ^iafinttPatrisipfeendrrafiif.^tCcn',  *. 
1>ii  Apoftolus ,  nos  ctiatit  fidci  lumineillaftratos  cx  . 
tediintaxiitDeamci^lQdSilere,  &veliitrp(*r^calamac  ^^MtftJdi 
infartitgtaate.  bt^tnfiim 

Tcrtia  *ilcrtio.Non  pofliimas  in  hac  vita  ferinareiC^- 
ccptus  de  T>to  crAidditiittuo^  propri^foquwldo.  1«  a«-  ''^: 
tcm conceptns  dicitur  propnc  quiddttatiaus         con-  '^^1^,^^-^^^ 
ctpitnr  aliquid  perfcd^  fecundum  quodiilfe  cft  formali-  f^t,^  f^,^  . 
tcr/cu  cfrcntiaiitcr.   Vt  if^itur  vcritas  huius  a(rcttionis  f»4^i>«^ 
magis  cluccfcat  >  nocaudum  cft  conccptus  «juos  dc  Deo  «iii. 


1 


4  • 


Digitized  by  Google 


•       Q^ARTA  Paet  Mbtapk.    '  ' 

poflumus,aatcflcpar^itcgatiuos,  vt  immortalis, 
firaplids,iiifiaiti,indepciidctisaiutpuic  rclaciuo,  vtcrca- 
toris,gubcrnatoris,Domini:aut  purc  pofitiuos  &  abfolu- 
toSjVtfummi  cntis,puri  adas,rapi;;!uis,iufti,&c.iam  vc- 
ro  conflatconccptus  Dei  ncgatiuos  non  elTc  quiddidati- 
iio5,cum  per  iJlos  non  tam  quid  (it  Dcus  ijuam  quid  noa 
fit  intcllif^aturrvt  Dcam  noneflc  mQrtalem,non  cfTc  co- 
pofitain,circum(criptam,aut  depeodentem^&c.  Manlfe'^ 
ftum  ctiaiii  eftconccptus  relatiuos  non  cflecfuiddifati- 
'  iios;S{emmper  illosconceptns  conefptiinturrelatipafl* 
quibus  Deus  rcfertur  ad  creatur^,vt  (untTelattones  crjea*'.  ' 
fbris»domiiit,&c.ci!iia^  iUd&flotreiadones  rationis 
lasvtriflimaDeinatura  quidditatiue  concipi  ncquit.  Si 
verointclligunrui  :c{ationcsc]uibus  diuinqperronx  ad  (c  . 
inuiccm  reK-runrurjetfi  fint  rcales,noa  fant  caracnomni- 
♦  bus  pcrionis  co.n'nu§cs :  proindequc  caruni  conceptus 

non  Cilconccprus  quidditatiuus  natura:  diuinx.Denique  . 
<]nod  ctiam  nullus  coaccpuis  quancunuais  poiitiuus  & 
abfolutus  dc  Dco  formari  poffitqui  i)t,prQpn^  quiddic%. . 
tiuus.Probagtir,quia,ii  talis  cUcetur»  maxtnie  is  cfTet  qoo^ 
Goncfperemus  omniakptsdic^taieu  atttibcita  po&tioa  lc . ' 
ab(blata,qox  formaltter  &  proprii  Dco  comietiiunt :  *At  . 
naturx  viribus  nonpofliimus  omniaeiufmodi  attribnt^  * 
fimal  animo  perfe^  com  p  1  c£fci^n  enim  poflunt  iit  hac 
Vita  aliter  concipi  quam  qaatenus  reluccnr  in  crcaturis, 
&ab  illisparticipantur:  ijaare  vt  pcrfcclc  concipcrcntur,  , 
opus  crfit  conciperc  omncs  inodos  ,  quibus  parcicipati 
po/runt  a  crcaturis,qiii  llint  infiniti:nt  virtus  iiitclUgcndi 
finiranon  potcft  djihndc  fcuperlctfle  infinitum  conci- 
pcrc  :  Addc  quod  vnumquodqac  illotumattribucorumt^. 
.  prout  cftiaDeo ,  cfl.  iofijutse  pctfedt^is (implicicer,ie««  * 
potius  omniadiuina  piapdica^ittficvnaperfcdio  iiffi-» 
pliciter  infinita«Finita  autem  virtus  noftri  inteUe^s  nS 
'  ^oteft  vUa  ratione  infiiiitiiiii  comprchendeic:£x  quo  (i^ 
qaitur  ne  c|dd<in  beatos  hoc  fenfu  qmdditatittam  «Dei: 
notitiam  haber6^deftcompreh5(tOAm.Sotos  enimDein> 
qua  eft  infinica  virtuce,  incelligendi  ciTentiali  notitia  tt^, 
•  *        ipfum  cornprchcndic&quidditariu^  concipit.  • 
^l^^fctnit^     Porro  triplcx  cft  via  coc^^nofcendi  Dcum  nnturalitercx 
j/J**  ^  D.Dionyfio  :  Primacaufalitatis,ciim  ab  i^fis  rebus  cfFc- : 
.  T      &1S  ad  p;:imam  caAtfan^  omniui^efiedj^cc  ftog^edi  mur.  . 


Digiiized  by  Google 


*  Sev  Txact.  Be  P-AHf  iB.ENTi^.  77 
Sccunda  cmiiicntia:,  ciim  quicquid  perfcaiom  s  cfl:  in*re-. 
'  bus  crieatis,Dcoqui  cmincntcr  omnia  connnet,aunbUi. 
inu$,tcrtia  re  norionisjciim  quicquid impsrfcdtionu  clt 
in  creanirts  a  Deo  rcmoucinus. 

^    Vtrum  J}eMm  ejje  demortftrari  po^fj&  ^  ' 

'  modo.^  *  .  -  ,  ^ 

,  Qjr^  A*  s  T  X  o    1 1. 

LIcecha:cpropof5tio,DaiseMpiitcrci&rccandam  _ 
fcfiE  noriJlima  fcu  pcr  fc  nota  ,qaia  praedicatam  i-     •»  ^  - 
dcm  ert  cum  fubicdo.  Deus  enim  eit  fuum CHC^tt^*^:  '    ,     »  ' ' 
mcn  non  fcimus     Deo  quid  c<^inon  cft;nobt»  lcttquoaa ,  •  • 
nospcrfcnotaifedindigctdemonariripcreaquaeftmc^ 

;niaaisnotaquoadno«;,id  eft,  pcreffcdus.     .    .     '       %  uimttiL 
?it  iwur  prima  aHertio.  Deum  cllca  priori  dcmon.  ^^^^m^ 
ftrari  non  poceft :  qnta  elie  dtuiaum  cft  iplamet  elTcntia 
Dci;^:  fandamcntaiiiobinium  attributorum  diuinorum, 
cuius  ni^lla  caafa  aut  ratio  a  prioriv  noftro  etiam  mt^i^ 

^ndimodoaf&cripoteft.  ^    •  . 

'  Sccundaaffcrtio  Dcamc(reipQfteri6ridemonftr^^^ 

pofle  ,  ica  ccrtum  eflapud  Thcoregos  ,  vtipfomne^i» 
non  folum  tcmcrarium  ,  fed  etiam  paramtlltuin  itifiac    -  ; 
^  fic.  Ecficnim  perelTedas  nonpofrimuspeffeftccogno- ^  , 
fccrc  Dcuni  fccundam  (uamipfius  ellcntiam  ,  vtprxc^-  , 
dentiquxitioneprobatumcft,p.oll'umustf4^nenai^uif^^^   "  »^ 

-  ,cogno(ccre  Dcum  cflc.  /    i  R^ttmtf  t.* 

>  Suntaotcra^nqiiepotiffimumrationes(vtaiiasmi-^^^^  ^  - 

'  nns  prarcipua$  praetcnmttamus,)quibus  Dcu^  clle  a  po-      ^,fnm^  ^ 
ftcrioridcmoiifca#^bfifedocetS.Tho.up.q.i.arc.5.  ^iyffMwKw 
madildtttrexmoto.CUiiicitimqtti^qtiidmouctur^^^ 

lia  moueatur,  quod:icipfam  oKMicri  neccflc^jitt^ 

iKo  ,  ncc  fiis  fit  In  infimtum  progrcdii  qaia ,  fic  non  cflct 
primummouenSjncccfTccft  dcucnireaaaltqaodpfimum  » 

inoncns,quod  cnfccra moueat,  immotum^t^uod  Deos^eft*  . 
Secunda  lumitut  ex  ratioac  caufae  cfficicncis.  Ordo  qui-  > 
dameft  caufarum  cf^cientium  ,  itaut  primum  fit  caufa 
nipdij,&mccliumvlcimi:  ouo£c  vt  fublato  pnmo  non  fic         ^  . 
jilcdium  ncc  vltimam :  quod  cum  fic  abfurdum  ,  neccfTc 
iftYngcncrccaufarumelficicntiumdarlprimum  ,  quod 
fcft  Dcus  optimus  maximus:  Tcrtia  cx  poiribili  &necc£l 
iam«  Cum  enim  cajquae  fanc  ^oi&biUa  non  iifRC  ae^^fe^  * 


Digitized  by  Googlc 


tio,  tMii£e(Ie  po{Itht,<lobetadiifrim  tns  ati^uo4  necef- 
,  fidiupjpcr  cjuodeaqucc  riintpofllbilia  ,  cum  non  eflcntf 
eoepcrint  cflciquod  quidcm  ciis  ncccflarium,  fu  caufa  fuae 
ncccflitatis ,  nc  dctur  proccfllis  in  infiuitum.  Quarca  cx 
gradibuspcrfedlionam.CLim  cnim  dctur  in  rcbus  crcatis 
inagis  &  miniis  bonum,vcrum,nobilc,  dcbctcfle  aliquid 
opcimuni,veriflimum,nobiliflimum,qu6diu  mcnfura  bo- 
nicatis ,  veritatis  ,&  odbilicatis  ca^teroram  otnaium ,  ac 
jpmaie  qaod  (it  flimmi  ac  itifinit^  ens>  idcoque  cxtero* 

I  xtttn  omnlum  cntium  eaala^quod  eft  Deus  Optimus  Ma^. 
gctmus.Qiiiiita  ex  giibtriiapoAe  rerura.Cum  enim  tes  o»; 
JMesnaturales  etia  omnts  CQgnitionis  expertes  propter 
finem  <iperentar>nec  &  ad  iliam  diri^cre  TaleantySc  tame 
ab  illo  minimc  aberrent ,  neccflc  cft  vt  fit  aliquod  fiipre- 
mum  intcIIigcns,c]iiod  ilias  omncs  ad  fua  finem  dirigac. 

•  •  Ca:tcrum,L]uia  priniaratio  niciciir  axiomate,iuxta  A- 
riftotclis  dogmaquidcm  indabiraco,  fcd  tamcn  abfolutc 
dubio,&:  foitaflc  inimis  piobabiliipoirctloco  illiusprim^ 

.     rationis  quae  «fiirtur  a  D.Tiiom.irta  fupppni;nempe  nir 
.Jkii  hahecefle 4,(e>red ab  aIio:quare ne  dctur  progreflus  ia 
iiifiaitum,dandum  aliquid  cfl:  quod  a  nulio  alio>&d  afc* 
if  (b  faabeac  e^c  ac  proiaiKk  fit  nittapifiu  jjicre^tam  & 
aateniannquiKl^ftDcQs.     /         , :    '  - 


•  »1 


w-        Dnflat  quid':^  in  rcbus  crentiicxiftcntiaraa  natu- 
nsndMfnb*'         ra  rci&  modalitcr  difrincui  ab  cfleniia:  An  vcro  rcs 


ita  fe  habeac  in  Dco  quKritur.  lic^ondcmus,  non  ica  fc 
habcrc.Sienirn^diftiagjUcrccQrab  9{rcittaJk4  vel  illud 
cfleabip4a  cdentia  taoqaamcaQ&  flilfiCec.  »  afcl  aliundc> 
ifiUcfcabjsitc^iieca  caula.  Ac  neucrum  dici  potediooil  ^ 
nrius«qaia»  repugnat  ^eatiam»  ^  caufiun  fuae  ipGusi  ei^ 
jteiicjMt:fic  ciuni  eflet  aacequam  ci^iyiedcc  ()a|4cm>  c:x  hj^ 
podiefi  quod  exi(^paiajcau(atec  >  ncc:iiumen  whoc.^ 
fcc,ciimnondum  exiftentiam  hal>eretj^  non  etiani  poPQ^ 
rius,quia  daretur  aliquod  agens  prius  r)eo,quod  ip(f  trir 
bucrec  cflc  ,  quod  nefas  cft  aflcrere ,  cum  Deus^  yc  ^c,  fii: 
pximumiii^ucns&^^iiHacauia,      .  \ 


Digilized  by  Google 


Sev  Tract.Di  Partib,  Entis.  79 
Dcindc liclTe  dirtinguciccur  ab  cllcncia  ia  Dco ,  cflcn-  ' 
tta  eflcc  in  pocentia  ad  ipfum  eiTcMC  in  Deo  noa  eO:  ali* 
Quic!  in  pocemia :  quare  m  Deo  nul  la  cfl  compoficio  eC* 
ienct^  Sc  extftencix,quidfc.ttflcncia  Dci  eft  ipfius  c(lcncia>  ^ 
<}Uod  &cisexpre(re  Deus  ipfc  fignificat  his  verbis  Exod. 
^/!i(iiiffii/Mii»>iflquic;luscntiiivetbisquirnaniip(eeflet        '  , 
perfiiamipfiusexiftentiaiiiindicabat.  .      .  ^ 

Vtrum  eJfenM  diuins  (it  exfns  omnii  com-  « 

fofitionk.  \  * 

Qj^AE  S  T  l  O     IV.  ^  ^ 

PHilorophi  quidam  Nominaks  didi ,  non  abfurdum  ^^^^^ 
duxerunt  aliquam  in  cflcncia  diu^na  compofitioncm  JJf 
admictere,ex  gcn#c  ncmpc  &  diffcrentia.  Qwod  tamcn  ^91^}*^^», 
aliis  pauio  obtourius  vifiim  eft.  Neque  eniml^Ic  quis  ni^^ "* 
inducac  aninmm  puKi&niam  ac  linceriffimam  diuime 
natdrx  condiiiooem » vUam.compofitioneni|idmictere. 
Nee  ver&tpiadtuinfle  nacuraeinfintcasidvllchmodo  patt^*/"*'^ 
potcft.  Si  cnin-!  Dcus  gcncrc  diffcrcnriaquc  conftarcc, 
cura  gcnus  fit  crtra  prxcifum  conccpcum  difFcrcncia- 
iam,&  e  concra  dilVcrcntix  cxtra  pncifam  racioncm  gc- 
ncrisrquod  in  diuina  eirentia  locum  gcncris  ccncrct,  non 
c/Tcc  infinica!  perfc^ionis,  ciim  diftercnciam  (qux  pcrfc- 
^oquaedamciTecjnoncontinerec^idemquc  dcditfercn-     ,  * 
tiaxeipe^ g^em, daci poflcc.Iam  vcfo  11  gcnus  &  dif{«* 
teiitia,  cx  quibusconftat  ciTcntia,  funt  aliquid  fiiiitum» 
cumex  finitis  non  poifit  fieri  infinicumi  fisquttctur  i^am 
dfentiam  diuinam  fi^refinicam^  Daiigue  fi  Deos  filb  ge« 
iiefefiibftiattdBtanquam  fpecies  comineretut  »  vtvo« 
lunt  illi  c}ui  veram  in  Dco  generis  &  difterenti^  cbmpo^  v 
fitionem  admiccant  >  cum  iub  codcmgcncrc  alix  fpecics 
pirafCcrDcumconcincantur  ,  darecur  aliquid  communc 
&fynonymum  Dco  rcbufquc  crcacis-,ficque  darccur  con- 
ceptus  aliquis  requalis  pUnc  pcrfc(tlionis  in  crea- 
tttris>acqne  i n  Deo,quod  loag^  abeft  ab  cit^- 
dcmnacurx  diuimcdigni- 
,  catc. 


• 


ijiyiiizeo  by  Google 


■0 

>  fa       QvjiRTA  Pars  Metaphys.  ' 

Quomodo  fg  habeat  tJftmU  dium»  ad  fubjijlenti4m, 

i 

Q^AI  S  T  1  o  V, 

Snhfifintid  C  VbfiftcntiatnplicitcracdpitarrpcimoquiJcm  fattffi^ 
tfifiictmM'^  mepToutfi^Qificacnonctfein  alio tanqnam  infub- 
tf^*  icd(omoreaccidcncis,quomocloAibftatiisctiamincom- 
pletis  competit;Sccando  minns  Ute,pTout  fignificat  noti 

cfTc  in  alio  tanquampartem  intotojvcl  formam  aut  cjuafi 
formam  iii  Sub!Ciflo>c]uoniodo  compctit  (olis  flibftantiis 
complcris  &particularilnishuc  fuppolitatis  liuc  non.Tcr- 
tio  l^n(fl:c  &  maximc  uropricproiit  ncrnificat  clfc  incom- 
mutabiiitcr  eo  modo  quo  cxplicauimus  fupra^vbi  de  Aib- 
.  fiftcntia:  &  in  lioc  fenfu  fubfiftcntia  idcm  cft  ac  fuppofi- 
talitas  (cu  Iiypoilafis  in  abftradlo.His  pofitisfit  primaaC- 

}*  "**  '  iercio.  Subfidcntiaprimo  Jcfeatndoraodo  fumpta  ia 
Dco  cft  clicnctalis  6c  ab(bluca>tccti6  vccd.modo  cft  per<* 
(onalis  Sc  fcTatiua,  Illa  cft  -vna  communis  tribus  per(bois 
Acuc  6c  cftc!icia  •  hxc  vero  criplcx  vnicuique  pcrkmanim 
propriarquofnoHo  alta  dicicur  fubfiftcncia  icu  fuppofita- 
iitas  ratris,alia  Filii,alia  Spiritus  Sancli.  Quarc  vcruin 
eftallcrcre  in  diuihis  vuicainc(rc  fubftantiam, ne^^pe  ab- 
folutam  ,  &  tamen  trcs  cfle  hypoftaiisfeu  fubfi^lcncias  ' 
rclatiuas  realitcr  intcr  fc  diftiudas. 

i  «4J6M^    ^  Sccnnda  aftertio.Eflentia  diuina  non  diftiuguitur  rca- 
liccr>tmm6  uec  propri  c  forntaUcer  i  fubfiftemiaquQCun* 

2ae  modo  rumpca»(ed  caoc&mvircuaUceryVcloquuncu^ 
itt  ratione  ratiacinaca>qttx  tundamcntum  aliquod  habcc 
ifn  re  ip£i:Quamuis  in  eo  generc  dilHn^ionis  eirentia  di>« 
*      uinapttts diftcrce ^icacur i  fitb&i^encia peribiiali qtHUa 
.  ab  eftcnciali»  qoia  fiibfifieotia  cAcncialis  ficat  &  tou  ef- 
fen  ^ta  cft  abIoluta,pcrfonalis  verft  rclaciaa:  Ac  id  quod 
abfolutum  cft  magis  diffen  a  rclatiuo  quam  ab  alto  ab(b- 
luto.Ec  in  hocincompcehcnfibilccft  altiftimuTrinicatis 
inyftcrium,  quod  ciim  tres  diuinjc  pcrlbniC  fcu  hypofta- 
(csac  fubfiftcntiarfmtintcr  fcrcaliicr  diftindae,fiint  ta- 
.  men  omnimodo  idcm  cum  ipfa  vnica  &  fimpliciflima  cf- 
{eocia  diuina.  Vcruia  ifta  Tiieoiogis  accuracius  percra- 
Aaoda  relioquimus^- 


Digiii/ea  by  LaOO, 


I 


i: 


$£.v  Ti^ACT.  D£  Partibvs  £ntis« 

•  ✓ 
VA£TS10  VI. 


DEum  vbi<]uc  cxiftere  probarur  ,  quia  omnc  agcns  Drum  -M^ 
<quod  imincdiatc  inaliquo  operatur,  cililli  nnmc- ?»"i/^/r#- 
diacum  fccuriduinlocmn&praefcnspaffpcx  7.  Mccapli. 
cap. i!>Scd  Dettd  imnU  in  omnihm  ififatur^yi  air  Apofto-  r 
lus,&  quidctn  immediace :  Qugre  aecefle eft  vc  in  omni- 
bus  cabas  exihac.  Quod  ancein  Deas  omnia  imniediaie  tum  ^  h 
dperecur  in  nobis,  ac  (ioinde  nequaquam  diftec  a  nob\»i t^afi  mm*  , 
hand  obicure  figni  ficac  Apoftolus  A&AJ*  Uim  Unge 
quiti€h  vnoffuo^y  noflrumyin  ipfo  $nim  viuinnis .mdMimttr 
f^*  /'^^w^tf^.Qiioniaigicurnihil  fmc  Dcopoccft  cfle  aut  con- 
rcn.iari,diccrccogimurDcum  vbtcj-,3c  fcmpercirc.Et  qua- 
uis  Dcus  fola  voluntarc  rcs  vr  linc  ctficiat,  non  tamca  po-  ^ 
tc(l  vcllc  rcm  aliquam  alicubi  cire  vbi  non  fit.  Eft  auccm 
Dcus  ica  vbiq*, ,  vc  non  cancum  omncs  hujas  vniucHi  par- 
,  ces  pcrmecc ,  fcil  cciam  ii^menia  iila  fvuui  qux  func  (Ii- 
pra  ccelos  (qua  eft  nacura;  infinicace)  pei||pb:e€:non.cameti  r 
exiftimcs  Dcum  ibi  efle  canquam  in  loco  poficiuo  rcple- 
tiuiiftd  cancum  per  immenficacem  eflenciae.Caecenlup  di- 
cictir  Deum  Tbique  efle  per  praeIeaciam,pocenciam  ^  ef-  ^ 
ienciam,auia  ncmpe  Dcas  omnia  videc>iiiomnibas  opc- 
rari  poceft  ,  &  omnia  fua  immenficace  pcrmeat  8c  pcne* 
trac.  rrxterca  vcro  dicicur  Dcum  elTc  in  fandis  fuis  pecu- 
liarucr  pcr  gratiam,  quiacharicas  &:gratia  intcr  cfrcdlus 
pro  huius  vica:  ilacu  coQcciToSj  luac  nobiiiifimi. 

A»  ddmitundA fint  itt  Da  pMntiA  fiu  fMiuUsiit» 

V  Afi  8  T  I  O     VI  I.  ^ 


CErtum  eft  sion^c  admiccendas  in  Dco  pocencij^s  ^finioH* 
(eir%ulctces  a^  ipGu^  cflencia  tcf  icer  auc  fermali-  9tiM 
fcr  dittcrfas>alioqui  admicccndacflec  ii)4ko  compoficio  ff^»- 
ex  fijbftancia    accidcncci  fiint  cnim  pocentiae  de  genere 
auaiicacum»acverodocencThcologi  DeumexpcrtcmcC-  / 
ic  omnis  compofitionis  ,  ica  vt  nacura  diuina  non  can- 
•  tiim  fic  cxpcrs  omnis  compofirionis  ,  fed  cciam  ipfa  iii 
nuliius  rci  compoiicioncm  Ycmre  poflic.£c  cecci  6  daccu- 


Digitized  by  Google 


J 


t\   •     QvARTA    PaRS  MbTAPHTS. 

i  ttir  p6t6i)ux<iiuer(a:  ab  eflentia  diaii}d>  (equeretw:  diiii- 

' nani  cilcnttam  npnindudere  in  iat  ratione  omncin  per^* 
fed^ioncm  qua?  io  Dcb  formalitcr  reperitur,  quod  cft  ab* 
riirdiiiTi  :  Dcinde  lcc|ucrctur  cflcntiam  diuinam  non  per 
y  ,  lciplani  fiilTicicntcr  operan  polie  ,  aut  fuperfluas  forcc- 

iuunodi  potcnrias,t|uod  diu!nx  pcrfcilloni  repugnat. 
FacultM     Non  cfl:  caiucn  neg.induni  inrclIcLlnni  vpluntatcin, 
imtUt^^ndt,  feu  viiii  intelligcndi  &  volendi  Deo  tribui  polTc  ,  ciiiu^ 
<<r  vifnii  Deusperfedtii|imo  modoinrclligat  &.velit,ita  camcu  ,  vc  , 
il^»ni»d9         vtramquc  vim  feh  pocentiam  utiiii  diuerfum  ab  ip& 
y^^^        mwQa  euencia  inteiljgatur  :  quoe  ptopceriiia;  perrectio- 
nis  mtnentiam  ^a  omnia  per  fc  foia  prxftare  polHr^qii^ 
^rationati  ereaturaper  fuas  diftind^as  £icult^es  prxi^a* 
ri  fiilant.  Ciim  autcm  Deus  omnia  (blo  inccHe&u  ac  yb- . 
luntare  ordinet  &  excquacur ,  non  eft  quod  in  Dco  vim 
cxecutiuam  ab  ipfius  intelkttu  6c  voluucatc  diucrfam  ad- 
mitwmus.  '  "  * 


^  Qjmnm  optrAtionum gintra  Dco  trlluAntur. 

'  Qv  ABSTJOVIII. 

1  * 

t^immrum       Vo  opcrariowinTi  gpiieri.vmuerGimDcotrtbuuntar 
•ferAiitnum  \J)  a  THcologis. AHac  enim dtcontur operactones  ad  in-  ♦ 
Itntftt  ditt,  tra  fiue  immancntcs,  aliae  vcro  ad  extra  liuc  tranfcunces. 

Illa:  func  in  ipfo  Deo  .xternx,HLr  vcro  cxrra  Dcum  tem- 
,      '      porarix.  Illa:  funtoperationesintellc^ftus  auc  volmuatis 

diuimr  vt  fic:i{lt\:  vcro  func  opcrationes  intcllciflus  5c  vo- 
Optrstkiui  iumacis  Dci  quatcnus  habcnt  rationem  exccutiufi:  po- 
^  tntfth    teatlx.  Vndc  i  1  la:  func fonnaliccr  intellediones  aut  vo- 

Jicioneis ;  ha:  vcro  quariimiTis  rerum  extra  Dcum  produ- 

diones :  Exempii  gnttia^  imeIIedio& dilcdlioqqa  Qcus 

i<iip(um  Sc  creatutos  nouit  ap  diligi^itcmincerna  diuiox 

mentis  loeocio  qua  Paccr  Verbum  generac  :  firoilicerque 
OpepatiMts  ^pi^^io  Pater  ^  Fitius  Sj^iricum  Stmfiam  produ- 
ad  extr£.    cunt ,  dicuntur^pcrattoncs  ad  tntra  9t  imman^tnes.  Ac 

vero  crcatio  q-fx  facta  c!>  inicio  temporis  ,  redemptio 
j  qux  in  plcnitu  Jine  tcmporu  concingic,iccm  fan(tlificatio, 

fcu  iuflificatio  ,  qua:  cti  gratix  produ<5lio  quacfiuntiu 
^     tcmpore,  funtopcrationcs  ad  cxtrafcu  cranfcunccs.  Eft 

autem  aliquid  nocaadaiii  circ^  vuumque  gca^s  ppcca* 

tioaam  diiun^cum» 

Quod 


Digilizeti  by  Google 


1 


n 


1 


iV 


Siv  Tract.  Db  Partib.  Entis. 

Qiipdipe^acadoperatioQcsimmafienc^,rcieQdume{l  <^?^»t'f'  '  '  J 
caruo;!  atias  eile  efrcocialcs  x  alias  vcro  perlboalcs  "       "  *  j 

tiales  dicoiitvir  quse  (onc  p^opcix  ipfius  eflcnris  I^iuin*^>^i^^^ 
flpBqoe  funt  c$oiunes  ttibos  |^lbnis>  tc  eft  iciencia  qu»  u^Ut.  ' 
Pcos  (eipfiuii  &  omnes  creacurdii  iiooit.  Icem  amot  quo 
&i£(iina£c^mniaextraiediligic  :  ctufinodi  font  ptisc-^ 
iaeaiia,prcmidcacia,praedeftinaciqireprobatto>&c/Pcr(b^ 
halcs  vcro  fimt  propria:  pcrlbnarum ,  ncmpc  vnius  auc       '  , 
duarum,  noii  vcro  nribus  limul  communcs ,  vt  clt  produ* 
Aio  vcrbidiuini  cjUdC  cft  propria  Pacris  ,  itcm  produclio    -  '  .r 
Spiritus  fan^i  <]ua?  cftpropria  Patris  &  Filij  tantum  :  &  ^^J'^^ 
iftx  quidemopcrationcsimmancntcs  pcrqu^isaliquidiu 
Deoproducitur  ,  dicuntur  maximcpropri^  opcracioncs  V 
adincra.  Ccetcrumcamdiencialcsquam  perTonalcs  fonc 
idcm  xealiiK     fbtmalitcr  cum  ipHi.c(fimcia  diuii^  y  i 
^a  hec  potcnti£e,ncc  a^us  k  ra^SKJBBL  dUHngoantur. 

Quodfpe^atadoperaciontsttacUcuntes»  nocandum  ^ 
f  mfiiiodt«pera(ionescum  iocipiuniuraotdeiinaj^clieri,  t/^^^^fTi!ll\ 
iiuUam  in  Dco  mutationem  arguerc»i«d  tantnm  ii^rebttSMt«jii 
ef&Ais  quibciiciim  csdeni  fimcdMlter»  EiRmpli  gratla»  Di»  i»iPt». 
creacio  pcrquani^mfiiiaex.  nitiilo  proceflerunt  in  ccm-  '•M» 
porcauc  potiusinitio  tcmporis  ,  nullam  arguit  in  Deo 
mutationcm  :  quafi  vcro  Dcus  tunc  cospcrit  aliquid  vcilc 
quodautca  noIuil]ct,im6  quod  Dcus  abaicerno  voIcbat> 
ccrpit  eo  temporc  Rcri  <juo  volebat.  C^cerum  cum  ope- 
rationcscjufmodi  non  iint  formalitcr  ia  Dco  ,  fcd  in  rc- 
bos  prodi)^  cxcra  Pcutn ,  aoa  oiii  pcc  cxcriafecam  de9 
.  aooiinacioimiDco  cribaaatac. 

'V  AB  s  T  I  o  IX. 


PRoprictaccs  in  Deo  non  diftinguuQtur  proprijs  nz-  ^t  rihifM 
turis  vt  in  ali  js  rcbus  crcatis,  vt  fcrihit  D.  Dionyfius  dmtn 
c.f.  de  Diiii.  nom.  fed  clcuantur  ad  immei:lu:atem&  in-  ««v^wi*»*»' 
dctetmmacam  naturam  efTediuini :  vnde  licuc  atcributa  ^J^fjJ 
iUa  diuina  in  Toa  tc  fimplicidima  conucniuocadco  tc  t«  *  * 
nam  quodquc  cx  iliis  «Ijuid quoduis  if|  fua  r^tione  a  pai> 
ce  xei  comple^iir Juque  ficuc  lumea  vnicaeft  iimplcx  ' 
^  qmlitas  >  nullamadmictcns  diftin£tionem  naturdei.i  gc^ 
'  ncic  qyaMtatiiimiQaitcc  tamen  contineudias  qtiaiitatet  * 

»4 


Diqjtized  by  Coogle 


QvAlttA  Pars  Metai»hys. 

♦  '  clcmcntares,vccalorcni&  ficcitatemiitanacuradiuina  V- 

nicHs  cft  fimplicifllmus  &  puriffimus  adus,qui  virtute  & 
cminentifTuTioquodam  modo  infinitas  pcrfc<5liones  qux 
.  dicuntur  ipfius  attributa  continct.  Ex  (\\xo  intcUigcre  cfl 
vnam  illam  fimpliciinmam  naturam  cfTc  pcr  fc  funda- 
iTicntum  didin^ionis  omnium  illorum  attribucoruni 
^ua^dcipfa  diduntur  i  c]uia  fola  potcfl  ver^  tcrminarc 
▼arios  conccptus  quos  dc  varijs  illius  pcrfcdlionibus  cf- 
formamus;i]ua:  in  Dco  ipfo  non  funt  rcs  diuife. 
oiUfihutA      Sunt  autem  attributa  diuina  in  dupiici  difFcrentia: 
dmimM  /»«^quaedamcnimgradusvcluti  cfFcntialcs  naturx  diuinsc  fi- 
^dupiid   gnifi^anc,vc  cns,  fiibftantia,fpiritus,to.  alia  vcro  fignifi- 
*  cant  vcluti  proprictaics  cx  ipfa  natura  profluentcs,6c  h^c 
flttributa  vci  ncgatiua  funt,  vcl  pofitiua :  ncgatiua  indu- 
dant  ncgationcmaiiquam  pcrfcdionis,  vt  infinitas,  im* 
menfitasi&c.  Pofiriua  autcm  funt  adliuc  in  duplici  diffc- 
rentiajaiia  cnim  funt  comparatiua,aliaabfbIuta.  Com- 

•  paratiua  Dco  compctunt  pcr  rcfpc^Um  ad  aliud,vt  quod 
Deus  fit  creacor  omn;um.conferuator,modcrator  ac  Do-,^ 
minus  :iccmqucomnium  rcrurafinis  vltimus  :fimilit6r- 
<]iiG  cjuod  rcbus  omnibus*adfit  pcr  potcntiam  ,  prarfcn- 

yibfttutd'  ^^2m,  &  eflentiam.  Abfoluta  vcro  dicuntur  quac  Dco  fe- 
rum  t^ttri"  cundum  fcfpcdatoconucniunc.   Sunt  autcm  cain  qua- 
huifmm  in  druplici  dirferentia  :  alia  cnimfignificant  modum  natu- 
Dfgtiur^*     diuina:,alia  poicntiam,aIia  adtum,  alia  iiabitum,  non 
4»      quod  in  nacura  diuina  rcpcriantur  vcri  modi,potcntix,a- 
6lus  auc  liabitus,fcd  quia  funt  in  natura  diuina  pcrfedio- 
ncs  quz  aliquam  liabcnt  cum  iftis  rcbus  aaalogiam:  aliar 
cnim  fuut  veluti  modi,alix  inftar  potcntiarum  fcu  facul- 
cacum ,  alias  inftar  aduum  fcu  opcrationum,  aliic  inftar 
liabituum.  Primi  gcncris  funtvnitas,veritas,  botiitas,a;- 
tcrnicAS.   Sccundi  gcncris  funt  intcllc<flus  &  voluntas. 
Tciti j  generis  funt  vniucrfa  rcrum  omnium  adlualis  no- 
titia,  itcmquc  bonorum  om nium  amor  perpccuo  ardcns. 
QuarLi  gcncris  funt  iapicntia ,  intelJigcntia  ,  clcmcncia, 
&c.  qux  omnia  funt  vna,rumma,altiflima  &  glorioliflima 
diuinitas ,  cuilaus^  lionor  &gloiiainfcculaf2:cuioium. 
Amcn.  


d  by  Goog 


INDEX  ^LTHA' 
betkus  rerum  quA  in  hac 

.-.  quartaStimmA  ^ hilofophicA 
farte  de  rebus  dhBra^is  ^ 
jpiritualihm  contirientur. 

»  *  •  ^ 

yhi  nnmerm  paginam  indicac. 

A;      .  ♦  • 


C  €  I  D  E  N  s  ifubftancia  quomodo  difre* 
rat.  6i 
Accidcns  cjuomodo  cum  forma  fubflanciali 
conuehiac,&  ab  ipfa  differac.  6% 
Accidcns  refpc^unoucm  fummorum  (jcncrum  eft  genus 
.    analogum.  6^ 
/Lccidens  idem  numero,naturaficcr  non  poccft  crtc  in  plu- 
^   ribus  fubicdlisjpoteft  camen  eflc  vircucc  diuina  shid. 
Accidcncia  quazdam  encicaciuc  func  diuidbilia,  noa  vero 
propf ic  cflTencialicer.      .   •  14 
Xccidenciacur  dicancurencis  encia.  i£ 
Accidcntiafuam  fibi  vendicant  exiftcnciam.         ]  t6 
Accidentia  virtuce  diuina  a  fubiedo  feparaca,  quemnam 
modum  exiflendi  (brcianHir.  4t 
Accidentia  non  corrupco  eorum  e(fe,po(Iunc  vinuce  diui-* 
na  i  (iibiedo  feparari>&  feparacaconferuari.  6£ 
quxnam  Accidencia  plura  numcro  poflinc  effe  (imul  in 
i,.  codcmfubicfto. ....  .  •  •    ^  .       .   ^  ^2 

A.ccidcQtiscfrencia  nou  efl  ihharrcntia. 


I  N  D  E  X.  . 

Accidentis  cffcncia  eft  ^clTc  formam  totius  cpmpofiti 

cxiftentis.  ]% 
Accidcutis  ratio  fotmalispofitacfi:  in  aptitudinali  inha^- 

rcntia.  ,  ,  6^ 

A<n:us  triplcx  acccptio.  •       •    -  •    ^  H 

A(5lus  quid  communitcr  fignificet.  '  5j 

^ftus  &  potentia  non  funt  fcinpcr  in  codcni  gcn^rc. 
Angcli  cur  iic  didli>  itemquc  cur  intclligcntiiae  voccntur. 
*  .'AS'.    .  .     •  ,*  *    .  '         '    *  \-. 

Angcli  funtincorpotci  ,  ncc  funt  compofiti  cx  matcria  lc 
**  forma>aut  fibi  adiun^a  habent  naturalitcr  corpora  6^ 
Angeli  a(fumunt^orpora  ,  in  quibus  tamcn  opcravitsc 

propria  non  poifimt  cxcrccrc.  2* 
Angcliquomodointcr  fc  difiinguantur  fpccie.  T  21 
Angelorumingcnscft  numcrus. 

Angelorum  trcs  hicrarchix>  &  in  quaquc  hicratchia  tres 
ordincs.  <  .  7| 

Angelos  dari  probatuf.  61 
Appetitus  quomodo/cratur  in  non  cntia  >  aut  impoffibi- 
lia.  ,  .   ,  41 

BOnitas  tranfcendcntalis  creata  eft  pofita  in  conuc- 
nicntia  rcrum  cum  appctitu  diuino>increata  vcro 
in  coniienicntiaDeiad  iplum,  '  .  ^4i, 

Bomini  clfcproprictatcm  cntis  probatnr;  '  47 
Bonum  ens  tCim  rcale  ,  cum  apparcns  complc£lcns  con* 
'    ucrticur  cum  appctibili>  non  autem  (i  tranfcendcntali- 
tcr  fumatur.  _  4^ 

Boniim  iignificat  formaliter  relationcm  rationis  &  con- 
<uenientia:,ipfum  ens  connotanilo.'  ,    v  4^ 

Bonum  &  pcrfcdum  rationc  differunt.  ^e- 


COnccptusformalis&obiediuusquid  ;     "    -  < 
Conccptusformalts  gcncris  Analogi triplcx,diftin- 
das,confufus,&partimc©nfufu5>partim  diftin^s.  7 


^  .1  * 


j  Googl 


I  N  D  E  X.  .  ; 

.»- 

Conccptus  formalis  duobus  mo4is  dici  potcft,  vnus  vd 

raultiplcx,  ncmpc  rc  &  ratione.    '  ^ 
Conccptus  formalis  &  obicdiuus  potcftdiciab  aliopr^- 
"  cifus  duobus  modis  ncrape  rc  &  rationc.  • 
Conceptus  formali^  &  obicdliaus  encis  qualis  fit.  Md, 
Conccptus  quiddicatiuus  quid.  7^ 
Conccptus  qu«s  de  Dco  habcrc  poflTumus  funt  aut  purc 
ncgatiui,aut  pui^  rclatiui,aut  pur^  abfoluti.  ihid* 
Contragcntia  quid,&  quaenam  cius  cau(«.  54 
Contingcntiam  dari  ptobatur.  i^id, 
Crcaturacomncs  cjuoadcfrc  ,  dici  pofTunt  contingcntcs 
rcfpc^upotcntiac  logicjc.  •  .  .       -  5* 


Ditmonis  nomcn  folis  malis  fpiritibus  a  facris  fcri- 
pturis  tribuitur.  -  '  '  ^ 

Dacraonum  numcrus  minor  cft  bonorum  Angclorum  nu-* ' 
mcro  TA 
Dci  opcrationcs  ali«  ad  intra  zlix  ad cxtra. 
yDci  opcrationesadintra,  aliac  eflcntiaUs  ,  aliae  perfona- 
.  lcs.     ,  ...        .  ^ 

Dci  opcrationcs  ad  cxtra  Dco  tribunntur  pcr  cxtrinfc- 
•   cam  dcnominationcm,&  nullam  in  ipfo  ponuntmuta- 
tioncm,fcdtantumincffcdibus.  ibid. 
Dcicxiftcntiacftipfiuscffentia.    •  •  7^ 

in  Deo  attributa  ttoa  diftinguuntur  propriis  Baturis 

Dcocfrentialecftexiftcre.  ' 

in  Deo  aiflus  volitionis  &  nolitionis  circa  idem  obie- 

{ium  non  funt  oppofiti.  5^ 
in  Dco  duplcx  modus  operandi,  &  fccundum  quem  mo- 
^  dum  fitcaufanccciratia  i^id» 
m  Deoquaratione  fubfiftentiafit  c(rcntialis&  abfoliita, 

itcmque  perfonalis  &  rclatiua       v  ^:^      -  ^ 
Dco  facultates  attributac  nonfunt  aliifd  qulm  ipfius  cf- 

fentia.         ^  ^    .  ii. 

Dcus  foluscnsfimplicitcrncceflkrium.  .^c; >  5t 

Deus  cognofcit  mutabilia  immutabilitcr  ,  &  tcmporalia 

atcrna  cognitioncv  '  gii  55 

Vd  } 


I  N  D  E  X. 

Accidcntis  cffcntia  cft  ,cfCc  formam  totius  compofiti  a- 
(flii  cxiftentis.  .. •  .  it 

Accidcntis  ratio  fbrmalispofitacft  inaptitudinali  inha- 
rentia.  . '  .   ^  .  ^4 

A<n:as  triplcx  acccptio.  *  •      -       •    .  JS 

Adtus  c]uid  communitcr  fignificet.  '  $^ 

^ilus  &  potentia  non  funt  (cmper  in  codcm  gencrc.  j% 
Angeli  cur  fic  di6li>  itemquc  cur  intelligentias  voccntur. 

\   6%  -  •  . *  •     ^  \ 

Angeli  fuQtiacorporci ,  ncc  funt  compofiti  ex  matcria  lc 
*  forma>aut  fibi  adiun^a  habcnt  naturaliter  corpera  6± 
Angeli  alfumunt^orpora  ,  in  quibus  tamen  opcravita? 

propria  non  pofhint  cxerccrc.  70 
AngcliquomoQointcr  le  diftinguantur  (pccic.  ;*  2i 
Angelorum  ingenscft  numcrus.  .  71 

Angclorumtrcs  hierarchix>  &  in  quaque  hicrarchia  trcs 

ordincs.  .        *  75 

AngeJos  dari  probitur.  61 
Appetitus  quomodo/cratur  in  non  cntia  >  aut  impofTibi- 

ha»  .     *  '  \  "  4 

B 

» 

BOnitas  tranfcendentalis  creata  eft  pofita  in  conuc- 
nicntia  rerum  cum  agpetitu  diuino>increata  vcro 
in  conuenicntiaDci  ad  iplum.  ^j^^ 
Bonum  efrcpropriccatem  cntis  probatnr.  ■  4^ 
Bonum  cns  tum  rcale  ,  cum  apparcns  complcdlens  con- 
ucrtitur  cum  appctibili>  non  autcin  ii  tranfcendcntali- 
ter  fiimatur.       .  .  »  -  4^ 

Bonnm  lignificat  formaliter  rclationem  rationis  9c  con- 
iUenicntix,ipfum  ens  connotan^o.*  ,  •  Ol^  ^ 

BonuiH  &  pcrfedum  rationc  differunt.  .|o 


c 


Onccptus  FormaUs  &obicdiuusquid  ,  i 
ConccptusformaHs  gcncris  Analojgi  triplcx,diftia-  j 
<^ias,confufus,&  partim  c©nfufu$>partim  diftinftos."  '7 


I 


1  N  D  E  X. 

ConccptQs  formalis  duobus  modis  dici  poteft,  vnus  vel 
muJtiplcx,  ncmpe  rc  &  rationc.  i^/V. 
Conccptus  formalis  &  obicdiuus  potcfl  diciab  aJiopr^- 
.  cifus  duobus  modis  ncmpc  rc  &  racione.  S 
Conccptus  formalis  &  obicdliaus  cncis  qualis  Cic.  ihid^ 
Conccptus  quiddicatiuus  <juid.  2A 
Conccptus  qu«s  dc  Dco  habcrc  poflumus  funt  aut  purc 
ncgatiui,aut  pui^  rclariui,aut  pur^  abfoluti.  ihid, 
Contingcntia  quid,&  quacnam  cius  caui;e.  ^ 
Contingcntiam  dari  probatur.  O^td, 
Crcaturaf  omncs  (juoadcffc  ,  dicipoffunt  contingcntcs 

^cipcdlupotcntiac  logicx. 

/  • 

•     .  D 

DiEmonis  nemcn  fblis  malis  fpiritibus  a  facris  fcri* 
pturis  tribuitur. 
Dxmonum  numerus  minor  cll  bonorani  Angclorum  nu-* 
mcro  Ik 
Dci  opcrationcs  aliac  ad  intra  aliac  ad  cxtra. 
Dci  opcrationcsadintra,  aliac  eflcntiaks  ,  aliac  pcrfona- 
lc$.  .    ,         :  H 

Dci  opcrationes  ad  cxtra  Dco  tribuuntur  pcr  cxtrmfc- 
cam  denominationcm,&  nullam  in  ip(b  ponuntmuca- 
tioncm,(cd  tantiim  in  cfFedlibus.  tbid. 
Dci  cxiftcntiacftipfius  clfentia.  ;     '  7S 

in  Deo  attributa  noa  diilinguuntur  propriis  aatuxis 

Dcocfrcntialccftexiftcrc.  79 

in  Deo  adus  volitionis  &  nolitionis  circa  idem  obic- 

rtum  non  funt  oppofiti. 
in  Deo  duplcx  modus  opcrandi,  &  (ccundum  quem  mo- 
_  dum  fitcaufanecefraria  ibid, 
inDeoquarationc  fubfiftentiafit  cflcntialis&  abfoiiita, 

itcmquc  perfonalis  &  rclatiua  8» 
Dco  facultates  attributx  non  funt  aliud  quim  ipfius  cf- 

fentia.  g( 
Dcus  foluscnsfimplicitcr  -n. 
Dcus  cogr  -abiU  tcr ,  &  tcmporalia 


I  N  D  E  X. 

Accidcntis  cffcntia  cft  jcflc  formam  tofius  compofiti  a-^  J 

dii  cxiftenris.  '  *  5* 

Accidcacis  ratio  foimalis pofita cll  in  aptitudinali  inhx-  ^ 

rcntia.  '  ^4 

Adiis  triplcx  acccptio.  ^  ,  \j$ 

Adus  quid  communitcr  fignificet.  Sf. 
A£k\3s  &  potcntia  non  funt  (cmpcr  in  eodcni  gcniirc.  ^ 
Angcli  cur  fic  didi,  itemquc  cur  intclligcntiac  YoccncaTk 

Angcli  funtincorporci ,  ncc  funt  compofiti  cx  matcrfait 
'  fbrma^aut  fibi  adiun^a  habcnt  naturaliccr  corpora  6^ 
Angcli  alfumunt  corpora  ,  iii  quibus  tamcn  ojpcravitz 

propria  non  poifiint  cxcrccrc. 
•Angcliquomoaointcr  fc  diftinguantur  fpccic.  21 
Angclorum  ingcnscft  numcrus.  •  % 

Angelorum  trcs  hicrarchix,  ^ciaquaquc  hierarchia  tm 

ordincs.    '  ....  "3 

Angelos  dari  probacur.  ' 
Appctitus  quomodo/cratur  in  non  cntia  ,  aut  impoflibi- 

lia*  .     *    ,  .,.41 

BOnitas  ttanfccndcntalis  crcata  cft  pofita  in  conuc- 
nicntia  rcrum  cum  appctitu  diuino,incrcata  vero 
iuconuenicntiaDeiad  ipliim.        '  '-/^  ,'. 
Bonum  eircpropriccaccm  cntis  probatur.  -  ^ 

Bonum  cns  tiim  rcale  ,  cum  apparcns  complcclcns  con» 
ucrtitur cum  appcttbili,  non  autem  fi  tranfccndcntali- 
tcrfumatur.  •  '       »^     'i'  - 4^ 

Boniim  iignificat  formalitcr  retationcm  rationis  &con- 
ueiiicntixjipfum  ensGonnotan^lo.  j    <t  4^ 

Bonum  &  pcrfedum  rationc  differunt. 


Onccptusformalis&obicftiuus<iuid  j_       ,  ^ 
d  Conccptusformalis  gencris  AnaIogitripIcx,diftin- 
•  das,coafufus,&partimc©afufus,parcim  diftindus. 


1  N  D  E  X. 

Conceptus  formalis  duobus  modis  dici  potcft,  vnus  vd 

raultiplcx,  ncmpe  rc  &  rationc.  •  i^/V. 
Conccptus  formalis  &  obicAiuus  potcft  diciab  aJiopr^- 

cifus  duobus  modis  ncmpc  rc  &  racione.  .  '  •  8 

Conccptus  formali^  &  obicdiaus  cnds  qualis  fit.  ihid, 
Conccptusquidditatiuus  quid.  '  lA 

Conccptus  qu9s  dc  Dco  habcrc  poffumus  funt  aut  purc 

ncgatiuijaut  pui^  rclatiui,aut  pur^  abfoluti.  iifid, 
Contingcntia  quid,&  quacnam  cius  caufac.  ^ 
Contingcntiam  dari  probarur.  iiid, 
Crcaturxomncs  (jupadcffc  >  dici  poffunt  contingcntcs 

rcipc(^upotcntiac  Jogicx.  ^ 


DiEmonisnomcnfblis  malis  fpiritibus  a  facris  fcri- 
pturis  tribuitur.  '  £2 

Dacmonum  numcrus  minox  cA  bonoriun  Angelonim  auf ' 

mcro  ,        '  f  7^ 

Dci  opcrationcsaliaradintraalijcadcxtra. 
.,Dci  opcrationcsadintra,  alix  efTcntiaks  ,  aliae  perfona- 
Ics.  8| 
Dci  opcrationes  ad  cxtra  Dco  tribuuntur  pcr  cxtrinfe- 
cam  denominationcm,&  nuilamin  ipfo  ponuntmuta^ 
*       tionem,fcd  tantiim  in  cfFedlibus.  ii^fd, 
-  Dei  cxiftctitiacftipfms  clfentia.  i        .  2« 

in  Dco  attributa  non  diftinguuntur  propriis  naturis 

'1  Deoeffcntialeeftexiftere. 

^  in  Deo  adlus  volitionis  &  nolitionis  circa  idem  obie- 

^um  non  funt  oppofiti. 
i   in  Deo  duplex  modus  operandi,  &  fccundum  quem  mo- 

dum  fitcaufanccelfaria  ii;id, 
i  in  DcG  qua  ratione  fubfiftcntia  fit  ciTeatialis  &  abfoiiita, 
"    itcmque  perfbnalis  &  rclatiua 
Dco  facultates  attributsc  non  funt  aliud  quAm  iplius  ef- 

fentia.  gi 
i  Deus  folusensfimplicitet  £t 
^  Deuscogr  ^abili  tcr  ,  &temporalia 

Dd  i 


Digitized  by  Google 


I  N  D  E  X.  ,  ■  - 

Accickntis  cflcncia  cft  ,cflc  formani  totius  bpmpoSti  a-\ 
.  <flii  cxiftentis.  ~  ,  -  '  'ijk 

Accidcntis  ratio  formalispofitacft  in  aptitudinali  inhi- 
rentia.  , '   •     "  '     .    t  "  /  .  .  ^4 

A^fliis  triplcx  acccptio.  ^    '   •       .  >  v^^^ 

Ad:us  c]uicl  communitcr  fignificet*  .  ^   '  'Sf 

wlibus  &  potentia  non  fant  (cmpcr  in  eodcm  gen^rc. 
Angeli  cur  fic  didi,  itcmquc  cur  intclligentue  voccnturT 

Angcli  fiint  iacorpocci ,  ncc  funt  compofiti  cx  matcriaie 
'  forma>autfibi  adiun^a  habent  naturaliter  corpera  61 
Angelialliimunt^orpora  ,  in  quibus  tamcn  opcravitx 
^proprianon  pofliintcxcrcerc.  •  -  •  2* 

•Angeli  quomodointcr  fe  diftinguantur  (pecic.  '  2| 
Angclorum  ingenscft  numcrus.  .     -     -t".  '7* 

Angelorum  tres  hierarchiac,  &  in  quaquc  hicrarchla  trc$ 

ordincs.    '         '  '     .       .     ^  ; 

Angelos  daci  probatur.  *    •  . 

/ppetitus  quomodo  fcratur  in  non  cntia  ,  aut  impoflibi- 

lia.  ..  ,  '  :\  4« 


B 


Onitas  ttanfcendcntalis  creata  ed  pofita  in  conae« 
nicntia  rcrum  cum  appctitu  diuino,increata  vcr©  ' 
in  conuenicntiaI>ci  ad  ipium.         '  ,  '  ^  ^ 
Bonum  cflrcpropriccatcm  cntis  probatiir;  '  V*  ,  -47 

Bonum  cns  tiim  rcale  ,  cum  apparens  compIc^lcni'd6n* 
ucrtiturcum  appctibili,  non  autem  fi  tranfccndcnuli- 
tcr  fimiatur.       .  ..      '         :  t     «.  ^ii^^^  49 

Boniim  lignificat  formaliter  relationem  rationis  &  con* 
uenientix,ipfum  cnsconnotan^o.*  ^  '  4^ 

Bonuia  &  pcrfeclum  rationc  diiferunt.  .      -  *  ;  * 

j  ...» -  .^. 

■  .    '      ^  ' '  .      <-  . «  • 

COnccptus  formalis  &  obic<f^iuus  quid  , '  4 
Conccptusformalis  generis  Analogi  triplcx,diftih- 
<^as,coufufus,8cpartimc€nfufus,parcim  diftinftiis.  "-'7 

fc.  ■ 


.  — 

.       •  dbyGoogle 


1  N  D  E  X. 

Conceptus  formalis  duobus  mo4is  dici  potcft,  vnos  vd 
multiplcx,  ncmpe  rc  &  rationc.  ihidi 
Conccptus  formalis  &obicdiuus  poccftdiciab  aJiopr(^- 
.  cifus  duobus  mo Jis  ncmpc  rc  &  ratione.  - 
Conccptus  formali^  &  obicdiaus  cncis  qualis  fit.  ihid^ 
Conccptusquidditatiuus  <]uid.  ^76 
Conccptus  cjuos  dc  Dco  habcrc  poflTumus  funt  aut  purc 
Qcgatiui,aut  pui^  rclatiui,aut  pur^  abfbluti.  ihid» 
Contingcntia  quid,&  quaenam  cius  cau£«.  ^ 
Contingcntiamdariptobatur,  ibid, 
Crcaturzomnes  (juoadcde  >  dicipofTunt  contingcntes 
reipcdlupotcntiic  logicx.  .5* 


DiEmonis  nomcn  fblis  malis  fpiritibus  a  facris  fcri- 
pturis  tribuitur.      ,>        '  •  6s_ 

Dacmonum  numcrus  minor  cft  bonorum  Angclorum  nuf 
mero  '  r  7^ 

Dci  operationcsaliseadintra  alix  adcxtra. 
Dci  operationesadintra,  alisc  efTcntialcs  ,  aliae  pcrfona- 
Ics.  8{ 
Dci  opcrationes  ad  extra  Dco  tribuuntur  pcr  cxtrinfc- 
cam  denominationem,&  nullam  in  ipfb  ponuntmuta- 
tiGncm,fcd  tantiim  in  cfFedibus.  ibid, 
Dei  exiftciitia  cft  ipfius  clfentia.  2? 
in  Dco  attributa  noa  dillinguuntur  propriis  aatutis 

Deoeircntialecftcxifterc.  2^ 

in  Dco  a(flus  volitionis  ^  nolitionis  circa  idcm  obic- 

flum  non  funt  oppofiti. 
in  Dco  duplcx  modus  opcrandi,    fccundum  quem  mo- 

dum  fit  caufa  neccffaria  ibid, 
in  Dcoquarationc  fubfiftcntiafit  cflcntialis&  abfoiuta, 

itcmquc  perfonalis  &  relatiua  8^ 
Dco  faculcates  attributx  nonfunt  aliud  quim  iplius  ef- 

fentia.  gl 
Deus  folusensfimpliciter 

Deus  cogr  ^abil'  icr ,  &  tcmporalia 

jctcrr  i/  ^  55 


t4  QVAHtA  PAftS  MsTAtHTSr 

jff  ■■■    :  deflientares>neAlpren^4cficdcatem:ifanatujn4te 

nievs  eftfimpliddimusft  pimfItmus'adQSy<^^ 
<  cminennfrunoquodtm  Aiodo  infinicas  pcrfedBonesquat 

■         .  dicunturipfius  atcributacontinct.  Ex  quointclligcre  cft 
vnam  illam  /implicillimam  nacuram  circ  pcrfe  funda- 
mcntum  difl:in<t1:iotiis  omnium  illorum  attributoruni 
^uardc  ipfa  dicJuntur  :  quia  fola  potcft  ver^  tcrminarc 
Tarios  conccptus  quos  dc  varijs  illius  pcrfcdlionitjjusxf» 
'*         iorhiamu^iqwc  in  Dco  ipfo  non  funt  rcs  diui  He. 
^nributd     Sunc  auteih  acttibuta  diuina  induplici  diflerentia: 
dimnM  /•n^quxdamcmmgradusvcluti  cflfentiales  naturx  diuinxfi- 
•»  cif^/irf  gnijgcaiK,Tteas>fiibftantia,fpiritu$,fkf«  alia?er6(ignifi- 
^mntis.       veluti  propnecates  ex  ip(a  oacosia  piaifluentes>&  ll^ 
«ctrifa[iita  vel  negattaafunc»  velpQftciiia :  n^ciualmla- 
dQot  negationem  aiiqpam  petle^oni  s>  yt  tnfinita^  ifb* 
mcQficasi&c.  PoHciua  auccm  nmcadhac  in  duplici  ^fle- 
rcnciajalia  enim  funtcomparatiua,aliaabfoIuta.  Com- 
y  paratiua  Dco  competunt  per  refpedum  ad  aliud,vc  quod 

Deus  fit  creator  omnium  confcruatorjmoderacor  ac  Do- 
minus  ritemqueomnium  rcrumfinis  vlcimus  :fimilic6r- 
quG  quod  rcbus  omnibus*adfit  pcr  potentiam  ,  pracfen- 
ciam,  &  edentfam.  Abfoluca  vero  dicuncur  quc  Deo  fc- 
i«fr/*cundum  feQ>edacocontteniunc  Sunt  anteni  cainqua- 
druplicidiiicrentia  :  alia  entm%Qificanc  modum  i^tQ** 
rae  diuiiixialiapotentiamialia  aaiim>alialiabicofit>  noH' 
^     |btD(dinnatii(a  diuinareperiantQr  Teci  modi>pocentij|c^ 
,  Aos  aoc  llabicus>ied  quia  {cmc  in  nacara  dioina  m 
nes  quz  aliquamhaDeni:  com  ifiis  rebosaivito^cn»  a)sr 
cnim  fuQC  ▼eloci  modi>ali«  indar  pocencianim  (eiiiacQl- 
'   cacum ,  aliai  inftar  aduum  (eu  operacionum,  aliac  indac 
habituum.  Primi  generis  funtvnitas,veritas,  boaitas,ar- 
ccrnitAS.    Secundi  gencris  func  intcliccfbus  &  voluntas. 
^  Tcrt  j  ^eneris  func  vniucrfa  rcrum  omnium  adualis  no- 
.  4         citia,  ucmquc  bonorum  oummm  amor  perpctuo  ardcns. 
^  " .  Quarti  gencris  func  iapicncia >  intelJigencia ,  clcmrncia> 

^•'^^ux  omniafiinc  vna,furama>aicifim|a  &  glorioiiilima 
'         diainicas  >  coilanf»  honor  tfc glozia inlkalaikcQlocUm* 


V    t  •     4.  _   •  t  -.V* 


Digitized  by  Googlej 


INDEX  ^LTHA' 
hetkus  rerum  qm  in  hac 

,  amrtaSwnm&  Thilojofhta^ 
farte  de  rebus  dhBraBis  ^ 

:  jpiritualibHS  contirientur» 

Vbi  mmerHS  paginam  indicoL. 

A. 

CciDENs   i  fubdantia  quomodo  difFe*  ' 
^\     rat.  6% 
X\  Acciikns  quomodo  cmn  forma  fubdandali 
&     conucniat,&:  ab  ipfa  differat.  6% 
Accidcns  rcfpe^unoucm  lummorumgcnerum  iftgcnus 
.    analogum.  .  . 
Accidens  idcm  numero,naturaiiter  non  potcd  efTc  in  plu- 
'   ribus  fubictn:is,poteft  tamen  efTc  vinute  diuina  tbid» 
Accidcncia  qua^dam  enticatiuc  fant  diuifibilia,  non  vero 
proprie  eflcntialicer.      .   •  14 
Accidentiacur  dicanturentis  entia.  li^ 
Accidentiafuam  fibi  vendicanc  exidentiam.  ' 
yVccidentia  vircute  diuina  a  fubiedlo  feparata>  quemnam 
modum  cxiflendi  (brtianlur.  4t 
Accidemia  non  corrupco  eonim  e(rc,po(Iunt  vinute  diui* 
na  k  (iibiedo  feparari,&  (cparacaconferuari.  6$ 
quxnam  Accidentia  plura  numcro  pofHnt  eife  (imul  ia 
codem fubicfto.  .      •    ^      ,    %  »  62 

A.ccidentis  eiTentia  non  eilihhxrentia.  ' 


I  N  D  E  X. 

Accidentis  cffcncia  efl  ^clTc  formam  totius  compofiti  a- 

^ii  cxiftentis.  •  i 
Accidcntis  racio  formalispofitacft:  in  aptitudinali  inhar. 

rcntia.  /'        '  ,  '  '  '  6^ 

Aifliis  triplcx  acccptio.  -      '  •  -    .  >      ,     5S  ^ 

Adlus  cjuid  communitcr  fignificet.  •   '  J9 

tAifcus  !S<:  potentia  non  funt  fcmper  in  codcni  gcniJre.  ^ 
Angcli  cur  iic  di6li>  itcmquc  cur  incelligcntiic  voccntun 

Angcli  fiintiacorporci  ,  nec  fiint  compofiti  cr  matcria  fc 
'  fbrma^aut  fibi  adiun^a  habcnt  naturaliccr  corpera  6s 
Angeli  aftiimunt  corpora  ,  in  quibus  tamcn  opcravitsc 

ptopria  non  poftiint  cxercerci  70 
Angcli  quomodointcr  fe  diftinguantur  (pccic.  *  21 
Angclorum  ingenscft  numcrus.  >  • 

Angclorumtres  hierarchiac^fiLinquaciuc  hierarchia  tre$ 

ordines.    '  .  .  7| 

Angelos  dari  probatur.  -  ^ 

y^ppeticus  quomodp/eratur  in  non  cntia  >  aut  impoftibi- 

lia.  .     V  '  4? 

\      ■  . 

BOnitas  tranfirendcntalis  crcata  cft:  pofita  in  conuc-  ^ 
nicntia  rcrum  cum  agpctitu  diuino^increata  vcr© 
in  conuenicntiaDci  ad  iplum.  .  :  4> 

Boniim  cflepropriccarem  cntis  probatiir.      "  4^ 
Bonum  cns  tiim  rcale  ,  cilm  apparens  complcdlcns  don* 
ucrtiturcum  appctibili,  non  autcm  fi  tranfccndcnuli- 
tcrfimiatur.       ,        '  «  '     ^  --^ 

Boniim  lignificat  formalitcr  rclationcm  rationis  &  con- 
uenientixjipfum  cnsconnotan^o.**  »  •  <t  ^ 

Bonuia  &  pcrfeduiu  rationc  diifenint.  .|o  • 


c 


Onceptus  formalis  &  obicdiuus  quid   ,  i 
Conccjptusformalis  generis  Analogi  triplex,diftin- 
<^as,confufus,&partimc©nfufus,partim  diftin^s.  2 


d  by  Googk 


1  N  D  E  X."      '  ;  1 

Conccptus  formalis  duobus  mo^is  dici  potcft,  vnus  vef  . 

raultiplcx,  ncmpc  rc  &  rationc.  ibid^ 
Conccptus  formalis  &  obicdiuus  potcftdiciab  aliopr?-  • 
f  cifus  duobus  moiis  ncrapc  rc  & racione.  • 
Conccptus  formali^  &  obicdiaus  encis  qualis  (it!  ihii^ 
Conccptus  quidditatiuus  quid.    ^       .  .^33.- 
Conccptus  qu«s  dc  Dco  habcrc  poffumus  funt  aut  purc 

ncgatiui,aut  pui^  rclariui,aut  purd  abfoluti.  ihiAi^ 
Contingcntia  quid,&  qucenam  cius  caulae.  , .     '      .54'  ' 
Contingcntiam  dari  probatur,,  ^  ihti,^' 
Crcaturacomncs  «juQadcffc  ,  dici  poffunt  contingcntcs  ' 
rcipcdlupotcntiac  logicx.     ,  .  5u 

v  f  *  .     /  •       .     •  .  _k 

»  .    _  • 

•        #         •  *.  vL. 

DiEmoni^  nomen  (blis  malis  fpiritibuS  a  facris  fcri- 
pturis  tribuitur.  /  '  "  '     4^  . 

Dacmonum  niimerus  minor  cft  bonorum  Angclorum  nuf ' 
mcro  .  •     :       •  /171 

Dci  opcrationcsaliaradintraaliscadcxtra.  '-Js 
.^Dci  opcrationcs  ad  intra,  aliac  cfFcntiibs  ,  aliae  perfona-  , 
:  lcs. *  ^  5 

Dci  opcrationcs  ad  cxtra  Dco  tribuuntur  pcr  extrinfc- 
^  cam  dcnominationem,&  nullam  in  ipfo  ponuntmuta- 
tioncm,fcdtantiiminefFcdibus.  ihid. 
Dci  cxiftcntia  cft  ipfius  circntia.  .'r  .   .  7lf 

in  Dco  attributa  non  diftinguunnir  propriis  aaturis 

Dcocfrcntialccftcxifterc.  -     .  "  7>' 

in  Dco  adlus  volitionis  &  nolitionis  circa  idcm  obic-  , 
^  rtum  non  funt  oppofiti.   .    ....  .  ^ 

\vL  Dco  duplcx  modus  operandi,  &  fecundum  qucm  mo-  i 
f    ^  dumfkcaufaneceffaria  '\hii. 
,    in  Dco  qua  rationc  fubfiftentia  fit  eflcntialis  ^  abfotu^, 

\     itcmquc  pcrfonalis  &  rclatiua 
1"    Deo  facultatcs  attributsc  non  funt  aliud  quim  ipfius  cf-  • 

1       ^^^"^-  *     ,         •  ' .  ; 

'     Dcus  foluscnsfimplicitcrncccf&rium.  '  fl 

Dcus  cognofcit  mutabilia  immutabilitcr ,  &  temporalia 
f       iKtcrna  cognitionc^       -     -    It;  fi 


1  N  D  E  X. 

Dcus  quomodo  in  facris  litcris  dicatur  pocnitcrc,cpnucr- 

ti  &  rnutarc  fcntcntiam  -      ^  '   '  '5$ 

Dcus  quomodo  i  nobis  poffit  cognofci "  '  "  '  ^  7f 
Dcus  cft  cxpcrsomnis  compodtionis  '  '  7^ 
Dcus  vbiquccxiftit  pfcrpraefcntfam,potcntiami  &  cflcn- 

ciam:in  fan(flis  autcmparticularitcrpcr  gratiam. 
Dcus  quomodo  (patia  imaginaria  pcnctrct.  ihid! 
Dcum  cognofccndi  tripicx  via,  ftilicctcau(alitatis,cmt. 

ncntiar,&  rchiotionis  td 
pcum  cire  non  potcft  a  priori  dcmbtiffrari,  CtS.  tantum  i 
'  poftcriori,idquc  qutnque  potiflimum  rationibus  6 
piftindio  triplcx  in  gcncrc,rcalis,  a  natura  rci,  &  ratio- 

nis.  ,  *  15 

piftinftio  rcalis  quid  ,  &  ad  cara  conftitucnjdam  tiun  in 

diuinis  cum  in  crcatis  cjiix  rcquifita.  li 
Diftin^io  i  natura  rci  <)uid,^(^que  tripkx,formaliS|mo|- 

daIis,&potcntiaIis  ^         ^  ^  j6 

'Piftindioformalis{eft  dupIe3^,fornialis  cirentialis,&  for- 

malis  pura.  ^6 
Diftinftio  rationis  quid,  ^ftcjuc  duplcx,  rationis  ratioci- 

nantis,&  rationis  ratiecinafsc,  ,  i^.  .  57 
Diftindlionis  rcalis  triplcxgriidus  5^ 
Diuina  porcntiarnplicitcr  pot«rft  fpeftari  i± 
Diuina  efTemia  a  fubfiftcntia  difTcrt  tantum  virtualiter 

.  f      •  \ 

©iuinus  ir^cllcftus  theoreticus  &  pradicus  .  .  *  4^ 
Diuinorum  accributorumdifFercatiac  ailicrnantur. 


ENs  magis  philofophlci  fignificat^cfTcntiam^quara  c- 
xiftcntiam.  ^      "  *  .    ,  t 

In^fupponiturprocompofito  mctaphyfico.  i^irf. 
Ens  rationis quid & cjuoruplcx.       *'  •  "  '  "        ^  II 
Ensrationis  propric  &  pcr  fe  fumitur  pro  (ccundis  ipj- 
tcnnonibus  Hf 
Ens  latiflimc  fumptifm  non  conucnit  cnti  rci  &  ra- 
' .  tionis  fyaonymc  aut  analogic^,  fcd  caatilm  homony- 
mc.    ^    -  ■  ij 

«  •*/  Ens 


I  N  D  E  X.  ,  ^ 
Enspcrfc&pcraccidcnsquid  * 
Ens  dicKur  homonymc  dc  cncc  pcr  fc  &  pcr  accidens  14 
Ens  diciturdccnccadu&  poccntiafynonymc  »        I4  . 
Ens  dicicur  dc  Dco  &  crcacuris  analogice  ,  idquc  fcciyi- 
dum  vcramquc  analogiam  actribucionis  fcilicct  & 
proporcionis 

Ens  rcalc  pcr  fe ,  &  finitum  rcfpfcdu  fubftantiac  &  accir 

dcnciscft  analogum  fccundiim  accribucioncm&pro- 

porcioncm  „ 
Encis  nomcn  fumicur  fubftantiuc ,  &  adjcdiuc  S 
Encis  dcfinicio  v  \  ibid.  . 

Entis  laciftimcfumptimultiplcxdiuifio 
Enticasquid      •  .1.  ^ 

Encicas  nonnunquam  fumitur  pro  cflentia  ,  '  '  J4- 
Ens  nullum  cft  nmplicitcr  neccftarium  quoad  ficri  $% 
quid  fit  Ens  cflc  adu  vcl  porcncia,fins  cflc  adum  vcl  po- 
'  tcntiam,&  Ens  cffc  in  adluvcl  potcntia  1? 
E^fc  fubjc<fliuc,&  clTc  objcdiuc  in  intcllcdii  quid  I*  . 
Effc  triplcx  rcrum  crcatarum  potcft  concipi ,  ncmpc  ob- 

jcdiumn,vircualc,&  fubjcdiuum  •  .  ^ 

Encntia  quas  appcllationcs  fortiatur     .  '  ajc 

Effcntia  duplcx Jimplcx  &  compofita  ,       ibid.  , 

EfrencicB  racio  quomodo  pofica  fit  in  diucrfis  rcnim  gc- 

ncribus  .  .   .  .        *s  a% 

Effcntix  rcrum  quomodo  dicantur  indiuifibilcs,icemquc 

numcri  fimilcs  .  *  14- 

Elfencix  rcrum  &  rcs  omnes  exciccruncab  xcernoin  Deo 

objediue,&  vircuce,  nonvcro  fubjcdliuc  ibid, 
Eflencia:  rcrum  antequam  producancur  poiTunt  vcre  dici 

reales 

Exiftcntia  quid  *  ,  ' '  ibid.*  , 

ExiftcntiaquomodoDeo&creaturis  ,  itemque  fubft^a-I/ 

tiac  &  accidenti  conucniat  itf- 
Exiftcncia  quomodo  indiuiduis  vniucrfalibus ,  itemqub 

toci  &  parcibus  conucniat  ibid.' 
Exiftencia  differt  ab  circncia  cx  natura  rei  modaliccc,: 

■  : 

Exiftcncia  fubftantiacnoncft  formalitcr  (iibftantia  ,  ne- 
que  accidcntis.Exiftcacia  eft  formaliccr  ;t<^ualis  inhq- 
rcntia  .  ^       i  •  »7^ 


V 


L 


.  /  I  N  D  E  X.    ^  -^. 

Exiftcntia  fimplcx  &  compofita ,  itcmquc  rcalis  &  for- 
malis  qiiid         .     »  .  .  •  27. ig 

Exiftcntia  pcr  fc  quid  *         >  x<t± 

"       '  •    -  '       '  .         ;■        '  , 

FAIfitas  quomodorcbus  &  intcllga^ui  polEtconueni- 

taJfum  quid  ,     •  ^:'  ihitU  ^ 

H. 


Hlerarchia  qufd  ,  &  qua  ratioric  trcs  intcr  Angcfos 
conftituantur  •  ,         ^       .  2} 

ia  Hicrarchia  qualibct  cur  trcs  ordines  conflituantur  71 
l^ypoltafisin  coacrcto  &abftracloquiJ  X9 


I 


Dcntitas,viV#.Diaina:io/ 

Indiuiduarionisquodnamfitformalcprinctpium  40 
Inhaprentia  quiA  j£ 

Inharrentia  a<aualis  difFert  ab  accidenris  cfrenria  '  ibid. 
Intclleaus  diuinus  thcorcticus  &  pradicus  quid  46 
ImcUigcntia?,  vide  Av.oqYu 
ImcntiofccundaquiJ    .      '  -  * 

Intcntiones  fccundac  quomodo  a  priuatlonibus  &nc<>a-' 
/•  tiombus  difFcrant'  •  .     -  •  .  ,  ^-z?^ 

Alumquid  "  '  jo 

'JtVi  MalumnuIIunlabfquebonopotcflrepcriri  jr 
fiimme  Malum  dari  reougnat  ^ 
.  Materiaprima  el^ pcr/cdla  tranfccndcntalitcr  \  4^ 
Mathcmatica  entia  qnomodobona  47 
Mcraphyfica  curfic  difta,  cur  voceturabfolutc  Philofo^ 

phia,PiiiiiaPhiIolpphia,&  Sapientia  i\ 
Mctaph)^fica  eft  fcicncia.i.fapicntia     "•-''**•  ihii. 
Mctaphyfica  non  cft  triplcx.fed  vnica     -  .  | 

MctaphyficjE  objcftum  ,  quodcftcns,  habetprincipia  , 
partcs>&proprictatc«  x 
•         '•    •         '    '       ^       .  .  Mct«. 


c 


'        '  il  N  D  E  X.  , 

Metaphyficx  objcaum  pcr  fc  &  adacqiiatum  quodnam 
fic  '  ^hi^' 

Mctaphyfica:  dcfinitio.  L  tria  officia  5 
Modi  cntis  gcncrati^n  fpcdati  funt  triplicisgcneris  ii 
Mulcitudo  vni  oppofitaquarationcdicac  pcrfedioncm 

'  r 

NAtura  curalicno  fuppofito  ppifit  tcmiinati ,  non 
autcm  pcr  alicnam  cxiftcntiain  exiftcre'    ^  12 
Niturain  alicno  fuppolito  fubli  >ens,ahum  modum  cxx- 

ftcndi  di^am  incxifteatiam  fortitur  ' 
N^cura!  inexiftcntia  in  alicno  fuppofito  fubfiftentis ,  di^ 
ftinguiturab  inhacrcntiiaccidentium    •  ibid. 
Ncccllarium  quid,  &quotuplex  51 
yt  aliquid  Ncccfrarium  dicatur  quoad  produci  qux  rc- 
'  ^uirantur^         ■  • 


P Erfc(flu m  qua  rationc  rcciprocctur  cum  cntc 
Pcrfcdum  tranfccndentalitcr  fumptum  non  difFcrc 
ab  cntcncccftciusproprictas  »        '     4S  , 

Pcrfona  &  pcr(bnalitasquid  ^  -     t   *i  ' 

Potcntia  quid  cammuniter  fignificet  '  19  , 

Potentia  &  a£lus  non  funt  fcmpcr  in  codcm  gcnctc  ibid« 
Potcntia  di  uina  triplicitcr  potcft  fpcAari  ^  ^ 

Potcntia  ncutra  quid,&  quomodo  a  potcntia  pafGua  na- 
'  turali  cotius  compofiti  diftinguatur  ,    <0  . 

Poccntia  objcdiua  ftu  logica  quid ,  &  an  fit  admittcnda 
6i      •  ■    — .  •     ;  --^ 

Potentia  obcdicrttalis  a  potentia  paffiua  naturali  quo-  ' 
itiodo  diffcrat  ;  item^fic  a  potentia  Logicafeu  non  rc* 
pugnantijt     i  •  ibid. 

Potcntia  obcdicntalis  a<fbiua  datur,  ficut  &  paffiua , 

Pbtcntisc  triplcx  acccptio  5? 

Potcntiae  adiuac  naturali  fempcr  refpondet  potcntia  paf- 
fina  naturalis,  non  ^  contra  |2 

PHncipia  complexa  cntis  quamam  fint  praccipua  ^ 

Principium  complcxum  cntis  primum  ,  &  firm^Ofimuni. 

•  cftiftud,Impoiribilceftaliquidfimulcffe&a5cflcji5li 


■  1  N  D  E  X.  ■  I 

Prinripium  primum  cftprorfus  indcmonflrabilc  tamoMr 

ftcnfiucquam  du^lu  ad  incommodum.  lo 
Principium  primum  cx  animo  non  potcft  ncgari  ibid. 
a  Priuationc  ad  habitu  naturalitcr  non  datiir  rcgrcffus  41 
Ih  Propofitionibus  nccedarijs  conncxio  attributi  cum 

rut>jc(ftoc]uid,&  quomodo  cxiftat  li^ 
Proprictatcs  vcras  cntis  dari  probatur.  J3 
Proprictatcs  entis  funt  vcra:  &  rcalcs  H  / 

Proprictates  in  fuo  XQatcriali  conccptu  fubjcdLi  includut, 

ibid.  , 

Proprictatcs  entis  non  vcrc  profluunt  ab  cntc  ^  ibid.^ 
Proprictatcs  funt  vcl  fimpliccs,vcl  coroplcxx.  ibid. 
Proprictatcs  cntis  fimpliccs  trcs  tantum  cflc  ,  fcilicct  v- 

num,verum,bonum>probatur. 
Proprictates  cntis  complcxac  dcccm  anTigiiantur. 
Proprictatcs  cntis  funpliccs  <jucm  ordincui  intcr  fc  tc- 

neant.  ' 
ad  Pulcliritudi  nis  rationcm  tria  dcfidcrantur.  1$ 
Pulchrum  cur  non  pioprictatis  cntis.     .      '  ibid. 

R. 

REIationes  perfonalcs  in  diuinis,qua  rationc  cntis  A 
Rcs  cadcm  numcro  (cmcl  corrupta  non  potcft  na* 
turalitcr,fcd  tantum  virtutc  diuina  rcproduci.  4* 
Rcs  naturafiiatranfeuntcSjcaEdcnxi^umc^o  ctiamvirtutc 
diuinanonpofluntrcproduci,     ^        »  ibid, 

SApienti«  dcfinitio,ciufc[uc  duplex  acccptio.  *  1 
Subiiftcntiaquid.  ,  , .  L  .18 
5ubfifterc  quinquc  modis  pracfertim  dicitur.  ibid. 
Subflantia  crcata  indiuidua  &  complcta  non  pptcft  cxit 
ftcrc  quinfubflftat  30 
Subftantia  ab  accidcntc  quomodo  diffcrat  ^3 
Suppofirum  8c  fuppofitalitas  quid  '  %9 

Suppofitum  in  diuinis  nihilincludit  a  partc  rci  diftin- 
<flumanatura  ibid.  - 

Suppofitum  in  creatis  quid  fupcraddat  natura:.  ysk 

yEritas  qiiid,eftquc  triplcx,  cognitionis,  rci  cognitse, 
&figni  .44 
'  Vcritas  formalitcr  repciitur  in  intclledu,  fundamcntali-r; 
•  '  vtcciiircbuscognitis,  ficjuraUtexiiiYoccYclfcripto  45' 

■  ^  *  Vcri- 


'  ^  .   ^        d.by  G6ogI 


I  N  D  E  X. 

Vcritastranfccndcntalisquid.  * 
Vcritas  addit  cnti  folam  rclationcm  ratioms.     ^  4^ 
Vcritatcm  traafcendcntalem  fumi  in  ordine  ad  intcUc- 

6lum  diuinum  probatur,  V* 
Vcrumefle  proprietatcmcntisprobatur.  44\ 

Vcrum  primo  &  prxcipud  diciitur  dc  folo  intelleau  vc- 
ro,dc  aliis  autem  in  ordinc  ad  ipfum  mtcllca:um  4^ 

Vnitatisnumcricxquodnamfit  formale  prmcipmm. 

Vnitatumquinquc  gcnera,  fcilicctvmtastranirccndcnt^ 
lis,categorica,numcrica,formalis  &  vnmcrlalis.  3»  « 

Vnum  eflTc  proprietatem  cntis  probatur.  * 
Vnum  quod  cft  proprictas  cntis  cft  icalc ;  pcr  fc  &  ablo- 

lutc  fpcdatum  ^    .  .  '^'^' 

Vnumnihiladditcnti  rcalc  &pofitiuum  abiplotorma^ 

litcr  feu  cflcntialitcr  diftindum.  ^V^^l 
Vnum  habctconceptumiationc  ratiocinata  diuerfum  a 

conccptucntis.  .    .  r  ^ 

Vnum  addit  cnti  ncgationcm  diuifioois  afcipfo  pcr  mo- 

dum  priuationis.  i^^"- 
Vnumnaturaprius  quauismultitudinc.  ■  4^ 

Vnum  prius  diuifo.  t.«    -i  ^^^^* 

Vnum&  multancc  opponuntur  contradi6torie,nccrela- 
tiui:  fcd  partim  contiari^,partim  priuaiiuc.  ibid. 


■    *  F  I  N  I  S. 


« 


-  i 


/ 


v 


Digitized  by  Gopgle 


t 

1 


—  Digitized  by  Google 


» 


Digitized  by  Gopgle 


i 


r 

f